اثر مکمل یاری منیزیم برسطح سرمی فاکتور نوروتروفیک مشتق شده از مغز و وضعیت افسردگی در بیماران مبتلا به افسردگی

افسردگی یک حالت خلقی شامل بی‌حوصلگی و گریز از فعالیت یا بی‌علاقگی و بی‌میلی است و می‌تواند بر روی افکار، رفتار، احساسات و خوشی و تندرستی یک فرد تأثیر بگذارد(1). افرادی که دارای حالت افسردگی هستند، می‌توانند احساس ناراحتی، اضطراب، پوچی، ناامیدی، درماندگی، بی‌ارزشی، شرمساری یا بی‌قراری داشته باشند. ممکن است آن‌ها اشتیاق خود در انجام فعالیت‌هایی که زمانی برایشان لذت‌بخش بوده از دست بدهند، نسبت به غذا بی‌میل و کم‌اشتها شوند، تمرکز خود را از دست بدهند، در به خاطر سپردن جزئیات و تصمیم‌گیری دچار مشکل شوند(2). افسردگی هم‌چنین ممکن است باعث بی خوابی، خواب بیش از حد، احساس خستگی و کوفتگی، مشکلات گوارشی، یا کاهش انرژی بدن شود(3).

حدود 10 تا 15 درصد افراد حداقل یک دوره افسردگی را در مقطعی از زندگی خود تجربه نموده­اند (4). بنا به تعریف سازمان جهانی بهداشت “افسردگی از مهمترین اختلالات خلقی است که با کاهش خلق، از دست دادن علاقه، احساس گناه و بی ارزشی، اختلال در خواب و اشتها، کاهش انرژی و ضعف تمرکز همراه است' (5). هنگامی که اضطراب و تشویش در فردی دائمی باشد موجبات از دست دادن اعتماد به نفس و احساس حقارت را فراهم نموده که این مهم به نوبه خود بر چرخه معیوب تنش شغلی و کارایی او دامن خواهد زد. حالت به وجود آمده به مرور زمان باعث فرسایش توانایی­های روانی و جسمانی شده و پس از مدتی به افسردگی، اختلالات عصبی و روانی ناپایدار منتهی می­گردد (6). شخصی که دچار افسردگی شده است به طور متوسط بیست و سه روز در سال بیشتر از جمعیت عادی از محل کار و تحصیل خود غیبت می­کند (7). از علائم کلیدی افسردگی می­توان به خلق افسرده و نبود علاقه و لذت بردن، اشاره نمود. بیمار ممکن است احساس غم، یأس، پوچی و بی ارزشی کند (8). افسردگی می­تواند کشنده باشد، به گونه­ای که در سال­های اخیر، خودکشی در جمعیت جوان و حتی نوجوانان به دلایل اختلالات روانی رشد چشمگیری داشته است (9).

تحقیقات بالینی جدید نشان می دهند که منیزیم می تواند برای درمان افسردگی خفیف تا متوسط مفید باشد. منیزیم که برای کارکردهای متفاوت بدن از جمله ضربان قلب، فشار خون و توان استخوان ها مفید است، نقش مهمی در مبارزه با التهاب در بدن دارد و ثابت شده با افسردگی نیز مرتبط است با این حال آزمایش های بالینی معدودی تاثیر مکمل های منیزیم را تایید کرده اند(6-9).

اضطراب و نگرانی از جمله مشکلات زندگی انسان امروزی است و عوارض ناشی از آن، در زندگی فردی و اجتماعی فرد کاملاً محسوس است (6). در صورتی که عوامل استرس­زای محیطی برای مدتی طولانی باقی بمانند،میتواند منجر به بروز مشکلات جسمی و روانی هم چون اضطراب، افسردگی، ترس، علائم قلبی عروقی، مشکلات گوارشی، بی خوابی، سردرد، و تعریق بیش از حد شود(10). از طرف دیگر زیان بخش ترین اثر استرس طولانی مدت، ایجاد اختلال در عملکرد موثر قدرت تفکر و یادگیری گزارش شده است. بنا بر این عوامل متعددی می توانند در بروز و شیوع افسردگی نقش داشته باشند که در این خصوص پژوهشگران رویدادهای منفی استرس زای زندگی و پائین بودن سطح حمایت اجتماعی را دو عامل مرتبط با افسردگی عنوان کرده اند (11).

برخی مطالعات نشان داده­ اند که عناصر کمیاب مثل منیزیم از طریق مسیرهای نوروترانسمیتری اثرات خود را بر بیماری­های روانی اعمال می­کنند (12). منیزیم در پاتوفیزیولوژی و درمان افسردگی نقش مهمی دارد. منیزیم در واقع بر رهایی و متابولیسم نوروترانسمیترها اثر گذاشته و از این طریق سیستم عصبی را تحت تاثیر قرار می­دهد (13). عملکرد بیش از 325 آنزیم به وجود یون منیزیم وابسته است. بخش بیشتری از این آنزیم­ها در مسیرهای متابولیکی مغزی نقش دارند، لذا کمبود منیزیم اختلالات عصبی را به وجود می­آورد (14). منیزیم فعالیت ضد افسردگی دارد و کمبود آن منجر به افسردگی می شود (15). منیزیم نقش حیاتی در واکنش­های تولید و مصرف ATP را ایفا کرده و در تسهیل واکنش­های ترانس فسفوریلاسیون که برای فعال سازی و غیرفعال کردن سلول ضروری است، نقش دارد. منیزیم، متابولیسم انرژی و تولید، سنتز و ساختار DNA و RNA، رشد سلول، عملکرد سلول های بنیادی، ساختار غشایی و هوموستاز یون را تنظیم می­کند (16). منیزیم همچنین یک آنتاگونیست کلسیم طبیعی و یک مسدود کننده وابسته به ولتاژ کانال NMDA[1] است که نقش مهمی در ورود کلسیم به نورون را ایفا می­کند. رژیم غذایی توصیه شده (RDA) منیزیم برای مردان بین 31 و 50 ساله 420 میلی گرم (17.4 mmol) در روز و برای زنان هم سن، 320 میلی گرم (13.3 mmol) در روز است (18).

با توجه به مکانیسم اثر منیزیم در مغزو عملکرد های ذهنی،گمانه زنی های مختلفی ارائه شده است.برطبق این مطالعات،منیزیم نقش مهمی در عملکرد سیناپسی به ویژه در نورون های هیپوکامپ مغز دارد.علاوه بر اینکه منیزیم یک رگولاتور مهارکننده در کانال NMDA میباشد،یک اثر هیجان انگیز در تولید فاکتور نوروتروفیک مشتق شده از مغز(BDNF) دارد(30).

²BDNF  جز نوروتروفینها است که نقش مهمی در تنظیم بقا, رشد و حفظ نورون ها دارد. این عامل در دستگاه عصبی مرکزی و محیطی، پلاکت ها، اندوتلیال عروق، عضلات صاف و اسکلتی، سلول های ایمنی تولید و ترشح میشود(28). و اثرات زیستی خود را از طریق اتصال گیرنده های تیروزین کینازB (trkB) اعمال میکند. این گیرنده در بسیاری از بافتهای بدن از جمله دستگاه عصبی مرکزی و محیطی و عضلات اسکلتی بیان میشود.(29)علاوه بر این BDNF در مهار کانال های NMDA نیز نقش دارد.در برخی از مطالعات افزایش بیان ژن BDNF بعد از درمان با شوک الکتریکی و بعضی داروهای ضد افسردگی را بیان نموده اند(31و30).از طریق این روش منیزیم میتواند در درمان افسردگی مفید باشد.

شواهد پایه ای و کلینیکی نشان می دهند که افسردگی با تغییرات ساختاری و نوروشیمیایی مختلفی که در سطوح نوروتروفینها به ویژه  BDNFو همچنین سایتوکین ها از جمله فاکتور نکروز دهندۀ توموری آلفا (TNF-α) رخ میدهد، همراه است )32). مطالعات متعددی منجر به سازماندهی فرضیۀ نوروتروفیک افسردگی شده اند که سطوح کاهش یافتۀ فاکتور نوروتروفیک مشتق شده از مغز را در بروز علایم افسردگی نشان میدهند(33). رفتارها و چگونگی سبک زندگی میتواند بر بیان عامل رشدی BDNF در مغز، تأثیرگذار باشد(34).

pochwat و همکاران افزایش معنی دار مقادیر BDNF را در موش های افسرده دراثر دو هفته مصرف مکمل منیزیم گزارش کردند(38).

مطالعات حیوانی نشان می دهند که یک رژیم غذایی کمبود منیزیم باعث افزایش رفتار مرتبط با افسردگی و اضطراب در موش می شود. (18). منیزیم باعث ایجاد اثرات ضد افسردگی در موش می­شود (19). تجویز کلرید منیزیم دارای اثرات مشابه دارویی مانند داروهای ضد افسردگی در سطح دفاعی است و بنابراین میتواند اثربخشی مولکولهای ضد افسردگی در درمان افسردگی انسانی را تقویت کند (13). به طور مشابه، سولفات منیزیم باعث بهبود افسردگی پس از ضربه و اضطراب در موش صحرایی می شود (20). با این حال مطالعات کوهورت آینده نگر نتوانسته اند ارتباطی بین وضعیت منیزیم رژیم غذایی و بروز افسردگی در آینده نشان دهند.در مطالعه ای روی 15863 زن و مرد بدون سابقه افسردگی  ارتباط معناداری بین وضعیت منیزیم رژیم غذایی و بروز افسردگی 10 سال بعد نشان داده نشد(15).مطالعه دیگری بر روی 13000 دانشجوی اسپانیایی,هیچ ارتباط معناداری بین وضغیت منیزیم رژیم غذایی و بروز افسردگی گزارش نشد(35).

منیزیم کوفاکتور بسیاری از واکنشهای آنزیمی در بدن است، همچنین دارای اثرات متعددی نظیر شرکت در اکسیداسیون و متابولیسم کربوهیدراتها، نقش در فعالیت انسولین و اثر بر کانالهای کلسیمی میباشد. آنچه که امروز نظر محققین را جلب کرده است ارتباط بین کاهش منیزیم پلاسما با مقاومت انسولینی، افزایش کلسیم داخل سلولی و انقباض عروق از یک سو و ارتباط بین دیابت و عوارض حاصل از آن نظیر پرفشاری خون و آترواسکلروز از سوی دیگر است (21). در کودکان چاق ژاپنی، افزایش وزن با سطح سرمی منیزیم رابطه معکوس دارد (22) در افراد چاق به علت افزایش اسید­های چرب آزاد و اتصال اسیدهای چرب به منیزیم فعال در محیط بیولوژیک، هموستاز این یون دچار اختلال می­شود (23).

ابراهیمی وسطی کلایی و همکاران درسال 1396 اثر مصرف منیزیم خوراکی بر مقدار پروتئین واکنشگر C  و پروفایل لیپید خون در مبتلایان به دیابت نوع دو را مطالعه نمودند. نتایج تحقیق نشان داد که مصرف خوراکی منیزیم در مبتلایان به دیابت نوع دو می تواند سبب کاهش التهاب، تصحیح پروفایل لیپید و بهبود تنظیم قند خون گردد(24).

عباسی و همکاران در سال  1392تاثیر مکمل یاری منیزیم بر شاخص های اختلالات روانی در سالمندان مبتلا به بی خوابی را مورد بررسی  قرار دادند. 46 سالمند مبتلا به بیخوابی به دو گروه مکمل منیزیم و دارونما تقسیم شدند و به مدت 8 هفته تحت مداخله با روزانه mg 500 منیزیم یا دارونما قرار گرفتند. نتایج حاکی از آن بود که مکمل یاری منیزیم می تواند با بهبود برخی شاخص های سلامت روانی و تصحیح بیخوابی باعث افزایش سلامت روانی در سالمندان مبتلا به بیخوابی شود(25).

Tarleton و همکاران وی آزمایش بالینی جدیدی در سال 2017در مورد قرص های خوراکی منیزیوم برای بهبود افسردگی خفیف تا ملایم انجام دادند. یافته های این محققان نشان می دهد مصرف منیزیوم در این بیماران موثر و با تجویز داروهای مهارکننده بازجذب سروتونین قابل مقایسه است. مکمل منیزیم مصرفی به خوبی قابل پذیرش بوده و 61 درصد از شرکت کنندگان گزارش دادند که در آینده منیزیم استفاده خواهند کرد. محققان این تحقیق را با کمک 126 بزرگسال در بخش های سرپایی درمانگاه ها انجام دادند. میانگین سن این افراد 52 سال و 38 درصد آنان مرد بودند. افرادی که در بخش فعال این مطالعه شرکت داشتند، در 6 هفته هر روز 248 میلی گرم قرص منیزیوم خوراکی می خوردند و بقیه افراد حاضر در این مطالعه منیزیوم دریافت نکردند؛ علایم افسردگی در همه شرکت کنندگان در این مطالعه در بازه زمانی دو هفته ای بررسی شد. گروه محققان دریافتند علایم اضطراب و میزان افسردگی 112 شرکت کننده بعد از مصرف منیزیوم کلراید در دو هفته به بهبود بالینی منجر شده است. با توجه به این مهم که اثرات در عرض دو هفته مشاهده شد بنابراین منیزیم میتواند برای افسردگی خفیف تا متوسط در بزرگسالان موثرباشد.(26)

در مطالعه ای اثر تعاملی منیزیم و کتامین برسطح BDNF و رفتارهای شبه افسردگی در مدل موش مورد بررسی قرار گرفت.تجویز منیزیم به تنهایی اثری بر افزایش سطح BDNF نداشت در حالی که تجویز تعاملی کتامین و منیزیم باعث افزایش سطح BDNF شده بود(18).

راجزاده و همکاران در سال 2017 اثر مکمل یاری منیزیم را بر وضعیت افسردگی بیماران افسرده مبتلا به کمبود منیزیم مورد بررسی قرار دادند.در این تحقیق 60 نفر شرکت کردند و افراد به صورت تصادفی به دو گروه 30 نفره تقسیم شدند.نتایج تحقیق نشان داد که مصرف خوراکی 500میلی گرم مکمل منیزیم در طول 8 هفته منجر به بهبود وضعیت افسردگی و میزان منیزیم سرم میشود(27).                                           

با توجه به اینکه تاکنون مطالعه ای به بررسی اثر مکمل منیزیم بر سطحBDNF  در مطالعات انسانی نپرداخته و مطالعات انجام شده روی مدل های حیوانی نیز کم و نتایج ضد و نقیض بوده است لذا هدف از انجام این طرح  ارزیابی سطح سرمی BDNF  و بررسی اثرات مصرف مکمل منیزیم بر روی سطح سرمی این فاکتور و وضعیت افسردگی از طریق مکانیسم های دخیل در تعدیل نوروتروفین ها  در افراد مبتلا به افسردگی می باشد.

1-تعیین و مقایسه تفاوت میانگین وضعیت افسردگی بعد ازمداخله دردو گروه (مداخله و کنترل)

2- تعیین و مقایسه تفاوت میانگین فاکتور  BDNF بعد از مداخله  در دو گروه (مداخله و کنترل)

3-تعیین و مقایسه  تفاوت میانگین منیزیم سرم بعد از مداخله در دو گروه (مداخله و کنترل).

تعیین اثر مکمل یاری منیزیم برسطح سرمی فاکتور نوروتروفیک مشتق شده از مغز و وضعیت افسردگی در بیماران مبتلا به افسردگی

1- تعیین ومقایسه تفاوت میانگین وضعیت افسردگی بعد از مداخله در دو گروه (مداخله و کنترل).

2- تعیین و مقایسه تفاوت میانگین فاکتور  BDNF بعد از مداخله در دو گروه (مداخله و کنترل).
3-تعیین و مقایسه  تفاوت میانگین منیزیم سرم بعد از مداخله در دو گروه (مداخله و کنترل).

وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی

حالت افسردگی: یک حالت خلقی شامل بی‌حوصلگی و گریز از فعالیت یا بی‌علاقگی و بی‌میلی است و می‌تواند روی افکار، رفتار، احساسات و خوشی و تندرستی یک فرد تأثیر بگذارد. افرادی که دارای حالت افسردگی هستند، می‌توانند احساس ناراحتی، اضطراب، پوچی، ناامیدی، درماندگی، بی‌ارزشی، شرمساری یا بی‌قراری داشته باشند. ممکن است آن‌ها اشتیاق خود در انجام فعالیت‌هایی که زمانی برایشان لذت‌بخش بوده را از دست بدهند، نسبت به غذا بی‌میل و کم‌اشتها شوند، تمرکز خود را از دست بدهند، در به خاطر سپردن جزئیات و تصمیم‌گیری دچار مشکل شوند، در روابط خود به مشکل برخورد کنند و به خودکشی فکر کرده، قصد آن را داشته باشند و حتی خودکشی کنند. افسردگی هم‌چنین ممکن است باعث بی‌خوابی، خواب بیش از حد، احساس خستگی و کوفتگی، مشکلات گوارشی، یا کاهش انرژی بدن شود.

BDNF:  فاکتور نورون زایی مشتق شده از مغز که سبب گسترش شبکه عصبی میشود.

کارازمایی بالینی دوسوکور

جمعیت هدف شامل  مردان مبتلا به افسردگی مراجعه کننده به کلینیک روانپزشکی بیمارستان بهاران زاهدان در سال 1398 که پرونده بیماری افسردگی دارند و روانپزشک آنان را به مجری طرح معرفی خواهد کرد.

معیارهای ورود:

افراد 20 تا 60 سال,ابتلا به افسردگی ,عدم تغییر در برنامه درمان افسردگی در دو ماه گذشته,تمایل به همکاری با طرح

معیارهای عدم ورود:اسکیزوفرنی,بیماری دو قطبی,بیماری کلیوی(به علت نقش کلیه در هموستاز منیزیم),میاستنی گراویس(منیزیم ممکن است علایم بیماری را بدتر کند),بیماری دستگاه گوارش(اسهال عارضه جانبی منیزیم است),جراحی برنامه ریزی شده در سه ماه آینده,مصرف دارویی که با منیزیم تداخل دارد مثل داروهای مدر,ابتلا به نارسایی حاد قلبی

معیارهای خروج: تغییر دوز یا نوع داروی ضد افسردگی,عدم تمایل به ادامه همکاری,مصرف کم تر از 80 درصد مکمل

و بروز هر گونه واکنش حساسیتی نسبت به ترکیبات مکمل منیزیم

براساس مطالعه  مشابه انجام شده(27)  متوسط تعداد 84 بیمار افسرده مراجعه کننده  به کلینیک روانپزشکی زاهدان بر اساس  فرمول تعیین که با توجه به محدودیت مالی و محدودیت دسترسی به بیماران, حجم نمونه کل 46 نفر در نهایت تعیین که به طور مساوی به دو گروه  23نفره مداخله و کنترل تقسیم میشوند.

روش بلوک بندی تصادفی

پرسشنامه دموگرافیک شامل سوالات عمومی مثل سن، جنس، مدت زمان ابتلا به بیماری، نوع و تعداد داروهای مصرفی و...(پیوست شماره 2).

پرسشنامه افسردگی بک: این پرسشنامه شامل 21 سوال است. که در هر گروه افراد باید جمله ای را انتخاب کنند که بهتر از همه گویای احساسشان در 2 هفته گذشته تا به امروزشان باشد. این پرسشنامه در قبل و بعد از مداخله پر خواهد شد.(پیوست شماره 3)

نمره‌های زیر را می‌توان

برای نشان دادن سطح کلی افسردگی به‌کار بست:

0 تا 13: هیچ یا کمترین افسردگی

14 تا 19: افسردگی خفیف

20 تا 28: افسردگی متوسط

29 تا 63: افسردگی شدید

این مطالعه به صورت کارآزمایی بالینی دوسوکور روی46 نفر از بیماران مبتلا به افسردگی که حداقل 6ماه از شروع بیماری آنها گذشته باشد، به صورت داوطلبانه انجام خواهد شد.افراد واجد شرایط به صورت تصادفی به دو گروه تقسیم خواهند شد.گروه اول بیمارانی که 500 میلی گرم مکمل اکسید منیزیم ساخت شرکت 21سنتری آمریکا را دریافت می کنند و  گروه دوم بیمارانی که دارونما مصرف خواهند کرد و به عنوان گروه کنترل انتخاب خواهند شد.

برای عمل تصادفی سازی از روش بلوک های تصادفی با بلوکهای چهارتایی استفاده خواهد شد. ابتداعا' اقدام به گرفتن رضایت نامه کتبی از بیماران جهت شرکت در تحقیق خواهد شد.(پیوست شماره 1)در ابتدای مطالعه پرسشنامه افسردگی بک توسط پژوهشگر برای بیماران تکمیل خواهد شد ومعیارسنجش افسردگی کسب نمره بالاتراز11 در این آزمون خواهد بود. همچنین مشخصات دموگرافیکی بیماران شامل: سن، میزان تحصیلات، شغل، سابقه بیماری، داروها و کپسول های مصرفی به عنوان اطلاعات اولیه از تمامی شرکت کنندگان ثبت خواهد شد. بیماران گروه دریافت کننده مکمل منیزیم ,روزانه 500 میلی گرم اکسید منیزیم دریافت می کنند, هر قرص 250 میلی گرم اکسید منیزیم دارد. بنابراین هر نفر گروه اول روزانه 2 عدد قرص اکسید منیزیم دریافت مینماید که توصیه میکنیم همراه با صبحانه و شام آن را میل نماید.

به افراد گروه دوم(کنترل) روزانه 2 عدد قرص دارونما که حاوی نشاسته است داده می شود این قرص ها از نظر شکل ظاهری کاملا مشابه قرص اکسید منیزیم می باشد و به همان روش مصرف خواهد شد. در ابتدا و انتهای مداخله سطح BDNF اندازه گیری خواهد شد. لازم به ذکر است جهت تعیین فاکتور BDNFاز افراد مورد مطالعه در دو گروه، 5cc خون وریدی بین ساعات 10-8 صبح و به صورت غیر ناشتا اخذ شده و پس از جداسازی سرم در میکروتیوپ جهت اندازه گیری فاکتورفوق به کار برده خواهد شد. اندازه گیری این فاکتورتوسط کیت تجاری و همچنین به روش الایزا صورت خواهد گرفت. قابل ذکر است پس از اخذ خون تام از افراد دو گروه، طی هر مرحله سرم جدا و در میکروتیوب ها در دمای 70- درجه سانتی گراد نگه داری می شوند.

در مورد ارزیابی های انتروپومتریک وزن با حداقل پوشش و بدون کفش و با استفاده از یک ترازو با دقت 100گرم و قد افراد با استفاده از متر نواری در وضعیت ایستاده در کنار دیوار و بدون کفش در حالی که کتف ها در حالت عادی قرار داشته باشند، سر و زانوها صاف و باسن و پشت پاشنه پا را کاملا به دیوار چسبانده در حالی که نگاه شخص به رو به رو باشد با دقت نیم سانتی متر اندازه گیری خواهد شد. نمایه توده بدن از تقسیم وزن(کیلوگرم) بر مجذور قد(مترمربع) محاسبه خواهد گردید.با توجه به اثر BDNFبر میزان متابولیسم بدن نمایه توده بدنی در آغاز و پایان مطالعه اندازه گیری میشود.

 به منظور پیگیری مصرف مکمل ها هر هفته با بیماران تماس تلفنی گرفته می شود. پس از اتمام دوره مکمل یاری (8هفته) از افراد تحت مطالعه دعوت می شود تا درروز خاصی در حالت غیر ناشتا ، در آزمایشگاه حاضر باشند وسپس از آنها، 5 سی سی خون وریدی گرفته می شود و کلیه ارزیابی ها مجددا انجام خواهد گردید. پرسشنامه افسردگی بک و یادآمد 24 ساعته غذایی نیز مجددا' برای بیماران تکمیل خواهد شد.

برای توصیف متغیرهای کمی برحسب شرایط از میانگین ( انحراف معیار) و یا میانه (دامنه میان چارکی) و برای متغیرهای کیفی از گزارش فراوانی(درصد) استفاده خواهد شد. جهت مقایسه میانگین متغیرهای مورد بررسی قبل و بعد از مداخله آزمون paired t-testوبرای مقایسه فاکتورهای کیفی بین دو گروه نیز آزمون کای دو و یا آزمون دقیق فیشر بکار خواهد رفت.

در مقایسه نتایج بین دو گروه مورد مطالعه درصورت نیاز به کنترل روی متغیرهای پایه (baseline) برحسب نوع متغیر، از مدلهای رگرسیونی مناسب استفاده خواهد شد. برای آنالیز داده ها از نرم افزار Spss نسخه ی 22 استفاده شده و نیز مقدار P-value<0.05 از نظر آماری معنی دار درنظر گرفته خواهد شد.

راهنمای اخلاقی کارآزمایی‌های بالینی

در جمهوری اسلامی ایران

فصل اول: ارزیابی سود و زیان

1. کارآزمایی‌های بالینی باید کاملاً در چارچوب یک طرح‌نامه و دستورالعمل مکتوب طراحی و اجرا شوند. طرحنامه و دستورالعمل کارآزمایی بالینی باید دربردارنده‌ی بخش ملاحظات اخلاقی، هم‌چنین اطلاعات مربوط به بودجه‌ی پژوهش، حامیان پژوهش، وابستگی حرفه‌ای، بیان هرگونه تعارض منافع احتمالی و تمهیدات مورد نظر برای ترغیب مشارکت افراد در مطالعه باشد.
2. شروع اجرای کارآزمایی منوط به بررسی و تأیید طرح‌نامه و دستورالعمل آن توسط کمیته‌ی اخلاق در پژوهش است. کمیته‌ی اخلاق در پژوهش حق پایش کارآزمایی‌های در حال اجرا را دارد. پژوهشگر موظف است که اطلاعات مورد نیاز برای پایش را در اختیار کمیته قرار دهد.
3. پژوهشگر موظف است که در طول اجرای پژوهش، هرگونه حادثه یا عارضه‌ی نامطلوب جدی قابل انتساب به پژوهش را در اولین زمان ممکن، به کمیته‌ی اخلاق در پژوهش و سایر مراجع قانونی ذی‌ربط گزارش دهد.
4. کمیته‌ی اخلاق مسؤولیت دایمی نظارت بر اجرای اخلاقی پژوهش را بر عهده دارد، لذا پژوهشگر ارشد باید این کمیته را در مورد تمامی تغییرات دستورالعمل مطالعه و هر حادثه‌ی نامناسب جدی در طول مطالعه آگاه سازد. هم‌چنین، هر اطلاعات جدیدی که ممکن است امنیت آزمودنی یا اجرای مطالعه را تحت تأثیر قرار دهد را باید به اطلاع این کمیته برساند.
5. کارآزمایی بالینی باید تنها توسط افراد دارای مجوز حرفه‌ای مرتبط و ذی‌صلاح از نظر علمی انجام گیرد.
6. انجام کارآزمایی بالینی تنها زمانی قابل توجیه‌ است که جامعه‌ای که افراد تحت مطالعه به آن تعلق دارند بتوانند از نتایج آن پژوهش سود ببرند.
7. تمامی اقدامات احتیاطی لازم جهت حفظ حریم خصوصی آزمودنی‌‌ها، محرمانه ماندن اطلاعات مربوط به ایشان و هم‌چنین کاهش تأثیر نامطلوب مطالعه بر سلامت جسمی و روانی آزمودنی‌ها باید به‌عمل آید.
8. در مرحله‌ی طراحی مطالعه، باید نحوه‌ی پی‌گیری آزمودنی‌ها پس از اتمام مطالعه تعیین شود و در صورت لزوم، برای دسترسی آن‌ها به بهترین روش پیش‌گیری، تشخیص، درمان یا سایر مراقبت‌های مناسب، تمهیدات لازم درنظر گرفته شود. دسترسی لزوماً به معنی فراهم آوردن خدمات رایگان نیست.
9. در صورت وقوع عوارض یا حوادث نامطلوب قابل انتساب به پژوهش، در حین و پس از مطالعه، پژوهشگر باید اقدامات درمانی و مراقبتی مناسب را برای آزمودنی، بدون تحمیل هزینه به وی، فراهم آورد. تمهیدات مالی برای انجام این تعهد، نظیر بیمه کردن پژوهش، باید در هنگام طراحی مطالعه در نظر گرفته شده باشد.
10. اگر در حین یا بعد از انجام پژوهش، وجود بیماری یا وضعیت مرتبط با سلامت خاصی در آزمودنی تشخیص داده شد، پژوهشگر یا مؤسسه‌ی حامی باید در صورت آزمودنی، وی را از این موضوع آگاه کند.
11. پژوهشگرموظف است که در صورت رضایت آزمودنی، شرکت او در کارآزمایی را به اطلاع پزشک خانواده‌ی وی برساند.
12. کلیه‌ی اطلاعات کارآزمایی بالینی باید به‌گونه‌ای ثبت، به‌کارگیری و ذخیره شود که امکان شناسایی، گزارش و تفسیر دقیق آن‌ها فراهم باشد.
13. هرگونه پرداخت مالی به آزمودنی باید تنها در محدوده‌ی بازپرداخت هزینه‌های تحمیل‌شده به وی در اثر شرکت در پژوهش و قدردانی از او باشد. باید از هرگونه پرداخت غیرمتعارف - که احتمال داشته باشد که آزادی فرد برای قبول یا تداوم مشارکت در پژوهش را خدشه‌دار کند - خودداری شود.
14. مطالعات دوسوکور باید به‌گونه‌ای طراحی شوند که در صورت وقوع عارضه‌ای برای هرکدام از آزمودنی‌ها که شکستن کد را ایجاب کند، فردی که امکان شکستن کد را برای آن آزمودنی دارد و نحوه‌ی انجام این کار مشخص باشد. جزئیات این موضوع باید در دستورالعمل کارآزمایی آورده شود.
15. هیچ مداخله‌ای که هنوز بر اساس پزشکی مبتنی بر شواهد تأیید نشده است، نباید به دلایلی نظیر گیاهی یا سنتی بودن از طی تمامی مراحل استاندارد آزمون و کارآزمایی مستثنی شمرده شود.
16. چنان‌چه برای یک کارآزمایی بالینی فاز یک، آزمودنی زن مورد نیاز باشد، باید این افراد در سن باروری نباشند یا از روش‌های قطعی پیشگیری از بارداری استفاده کنند.
17. در کارآزمایی‌های با پرتوتابی، نوع و دوز مداخله باید به تأیید کمیته‌ی اخلاق رسیده باشد. این تأییدیه نیز باید بر اساس نظر مشورتی تخصصی باشد.
18. داوطلبان سالم در کارآزمایی‌های با پرتوتابی باید بیش از ۵۰ سال سن داشته باشند. در صورتی می‌توان از افراد با سن کم‌تر استفاده کرد که مطالعه مربوط به گروه سنی ایشان باشد. تعداد شرکت‌کنندگان باید در حداقل تعداد ممکن با توجه به هدف مطالعه و دقت مورد نیاز انتخاب شود.
19. در صورتی‌که مداخله‌ی دارویی در مطالعه مد نظر باشد و داروی مورد نظر در فهرست دارویی کشور وجود نداشته یا به ثبت نرسیده باشد، فرایند صدور مجوز انجام مطالعه‌ی بالینی و هم‌چنین واردات و ترخیص داروی تحقیقاتی مورد استفاده در کارآزمایی بالینی تابع مقررات و ضوابط مربوطه و به‌عهده‌ی سازمان غذا و دارو است.

فصل دوم: رضایت آگاهانه

1. اخذ رضایت آگاهانه برای کارآزمایی بالینی باید همواره به‌صورت کتبی باشد. فرم رضایت‌نامه باید دربردارنده‌ی تمامی اطلاعات لازم برای تصمیم‌گیری فرد جهت شرکت یا عدم شرکت در پژوهش – شامل اطلاعاتی که در بندهای بعدی این راهنما ذکر شده اند – باشد.
2.  فرم رضایت آگاهانه باید توسط پژوهشگر ارشد - یا عضو دیگری از تیم پژوهشی که آگاهی و توانایی لازم را دارد، به‌عنوان نماینده‌ی پژوهشگر ارشد - و آزمودنی یا نماینده‌ی قانونی او امضا شود. این فرم باید حداقل در دو نسخه تهیه شود که یک نسخه‌ی آن به آزمودنی تحویل داده می‌شود و نسخه‌ی دیگر باید توسط پژوهشگر نگه‌داری شود.
3.  در مواردی که فرد به هر دلیلی قادر به خواندن فرم رضایت‌نامه‌ی مکتوب نباشد، باید فرد ثالثی که دارای تعارض منافع نباشد، مندرجات فرم را به زبان قابل فهم برای آزمودنی توضیح داده، به پرسش‌های او پاسخ دهد. در این حالت، فرم باید علاوه بر امضای پژوهشگر و امضا یا اثر انگشت آزمودنی، واجد امضای فرد ثالث پیش‌گفته نیز باشد
4.  هنگام ارسال طرح‌نامه برای بررسی توسط کمیته‌ی اخلاق، فرم رضایت‌نامه‌ای که قرار است به آزمودنی‌ها ارائه شود، باید به طرح‌نامه پیوست باشد. بررسی اخلاقی طرح‌نامه‌ی کارآزمایی بالینی بدون بررسی و ارزیابی فرم رضایت آگاهانه‌ی آن معتبر نخواهد بود.
5.  برای اخذ رضایت، اطلاعات باید به زبانی ارائه شود که برای آزمودنی قابل فهم باشد. آزمودنی یا نماینده‌ی قانونی او باید فرصت کافی برای پرس‌وجو در مورد جزییات کارآزمایی را داشته باشند. باید به‌طور مشخص اعلام شود که کارآزمایی یک فرایند پژوهشی است که مشارکت در آن داوطلبانه است و عدم قبول شرکت یا خارج شدن از کارآزمایی در هر زمانی، مراقبت از نمونه، حقوق و سلامت وی را تحت تأثیر قرار نخواهد داد.
6.  آزمودنی باید به اطلاعات در مورد بیمه و سایر تمهیدات برای جبران صدمات ناشی از مشارکت در کارآزمایی دسترسی داشته باشد. هم‌چنین، وی باید در مورد درمان‌هایی که در صورت بروز صدمه یا ناتوانی به دنبال شرکت در کارآزمایی، در اختیار وی قرار خواهد گرفت آگاه شود
7.  اخذ رضایت آگاهانه فرایندی است که از آغاز تا پایان ارتباط پژوهشگر-آزمودنی تداوم دارد. هر زمآن‌که اطلاعات جدیدی به‌دست آید که امکان داشته باشد که در تصمیم‌گیری آزمودنی‌ها جهت قبول یا تداوم شرکت در پژ. وهش تأثیرگذار باشد، این اطلاعات باید به‌صورت مکتوب در اختیار آزمودنی‌ها قرار گیرد.
8. در زمان اخذ رضایت، باید احتیاط شود که آزمودنی‌ها رضایت خود را تحت محذوریت و به‌علت وابستگی درمانی، اداری و. . . نداده باشند. در مواردی که این احتمال وجود دارد، رضایت‌آگاهانه باید توسط فرد دیگری که اطلاع کافی از مطالعه دارد و در عین حال چنین رابطه‌ای با آزمودنی ندارد، کسب شود.
9.  شروع و تداوم شرکت آزمودنی در پژوهش باید آزادانه باشد. از همین رو، هیچ‌‌یک از اعضای تیم پژوهش نباید آزمودنی‌ها را برای ادامه‌ی مشارکت در مطالعه مورد اجبار، تطمیع، اغوا، تهدید و/ یا تحت محذوریت قرار دهند.
10.  از آن‌جا که تمامی عوارض و خسارات قابل انتساب به پژوهش برای آزمودنی‌ها باید جبران شود، اخذ برائت ذمه هیچ جایگاهی در کارآزمایی بالینی ندارد و نباید در فرم رضایت آگاهانه گنجانده شود. این امر رضایت آگاهانه‌ی پژوهشی را از رضایت‌نامه‌ی درمانی متمایز می‌کند.
11.  فرم رضایت آگاهانه که برای اخذ رضایت به آزمودنی داده می‌شود، باید دربردارنده‌ی اطلاعات ذیل باشد:

11. عنوان کارآزمایی
11.  ماهیت پژوهشی کارآزمایی
11.  هدف کارآزمایی
11. درمان (یا مداخله) در کارآزمایی و احتمال تخصیص تصادفی به هر درمان یا مداخله 
11. روش‌های پی‌گیری شامل روش‌های تهاجمی و غیرتهاجمی
11. مسؤولیت آزمودنی‌ها
11. جنبه‌هایی از کارآزمایی که ماهیت پژوهشی دارد.
11. مخاطرات قابل پیش‌بینی کارآزمایی برای آزمودنی‌ها
11. منافع مورد انتظار برای شرکت‌کنندگان، چنان‌چه در یک کارآزمایی هیچ‌گونه منافعی پیش‌بینی نمی‌شود باید آزمودنی از آن آگاه باشد.
11. در صورت استفاده از دارونما، توضیح معنای آن، احتمال تخصیص به گروه دارونما، و ذکر خطرات و فواید احتمالی در صورت تخصیص به شاخه یا گروه دریافت کننده‌ی دارونما
11. روش‌های درمانی جایگزین که ممکن است در دسترس آزمودنی باشد به همراه منافع و خطرات بالقوه‌ی آن‌ها
11. عدم تحمیل هزینه به آزمودنی به‌واسطه‌ی مداخلات پژوهشی
11. غرامت و درمان صدماتی که در جریان کارآزمایی ممکن است برای فرد ایجاد شود.
11. در صورتی‌که وجهی در قبال مشارکت شرکت‌کنندگان در مطالعه پرداخت می‌شود، میزان و نحوه‌ی پرداخت آن ذکر شود.
11. بازپرداخت مخارجی که آزمودنی در اثر شرکت در مطالعه متحمل می‌شود.
11. داوطلبانه بودن مشارکت افراد در کارآزمایی و تصریح به این‌که آزمودنی‌ها در هر مرحله از کارآزمایی این حق را دارند که از مطالعه خارج شوند بدون این‌که لازم باشد جریمه یا خسارتی را پرداخت کنند یا درمان معمول ایشان تحت تأثیر قرار گیرد.
11. محرمانه‌بودن اطلاعات شخصی آزمودنی‌ها و تصریح به انتشار نتایج به‌صورت آماری و به‌نحوی که اطلاعات فردی فاش نشود.
11. اشخاصی که حق دسترسی به اطلاعات آزمودنی را خواهند داشت، از جمله کمیته‌ی اخلاق در پژوهش
11. تصریح به این‌که چنان‌چه اطلاعات جدیدی در مورد سلامت افراد یا تأثیرگذار بر تداوم مشارکت آن‌ها در دسترس قرار گیرد، آزمودنی یا نماینده‌ی قانونی او در اولین فرصت در جریان قرار خواهند گرفت.
11. نام و شماره‌ی تماس شخص یا اشخاصی که آزمودنی می‌تواند در زمان وقوع عوارض ناخواسته یا برای کسب اطلاعات بیش‌تر با آن‌ها تماس بگیرد.
11. پیش‌‌بینی و توصیف شرایطی که در آن شرایط، شرکت فرد در مطالعه ممکن است خاتمه یابد.
11. مدت زمان مورد انتظار مشارکت افراد در کارآزمایی
11. تعارض منافع احتمالی پژوهشگران و وابستگی‌های حرفه‌ای ایشان

12.  چنان‌چه به هر دلیلی کارآزمایی قبل از موعد مقرر خاتمه یافته یا تعلیق شود، مؤسسه‌ی پژوهشی یا پژوهشگر باید آزمودنی‌را از این موضوع مطلع کند و به او اطمینان دهد که درمان مناسب و پیگیری مورد نیاز برای آن‌ها انجام خواهد شد.

فصل سوم: دارونما

1.  فواید، خطرات، عوارض و کارآیی روش مورد آزمون باید در مقابل بهترین روش‌های پیش‌گیرانه، تشخیصی یا درمانی موجود مورد مقایسه قرار گیرد.
2.  استفاده از دارونما در کارآزمایی‌های بالینی در صورتی که درمان یا مداخلات استاندارد وجود داشته باشد، غیرقابل قبول است، مگر در موارد ذیل

1-2 - شواهدی از اثربخشی بیش‌تر درمان استاندارد نسبت به دارونما وجود نداشته باشد

2-2 - درمان استاندارد به‌دلیل محدویت‌های هزینه یا عدم تأمین پایدار آن در دسترس نباشد. البته منظور از محدودیت‌های پرداخت هزینه از دیدگاه نظام سلامت است. بنابراین، این مورد شامل حالتی که تأمین درمان استاندارد اثربخش برای افراد غنی یک جامعه ممکن و برای افراد کم‌درآمد غیرممکن باشد، نمی‌شود.

3-2 - چنان‌چه جامعه‌ی بیماران مورد مطالعه نسبت به درمان استاندارد مقاوم باشند و درمان استاندارد جایگزین برای آنان وجود نداشته باشد.

4-2 - وقتی‌که هدف کارآزمایی بررسی تأثیر توأم یک درمان به همراه درمان استاندارد باشد و به هر دلیلی کلیه‌ی افراد مورد مطالعه، درمان استاندارد را دریافت کرده باشند.

5-2 - وقتی که بیماران درمان استاندارد را تحمل نمی‌‌کنند و اگر بیماران روی درمان استاندارد نگه داشته شوند، عوارض مرتبط با درمان و زیان‌های غیرقابل برگشت با هر شدتی برای آن‌ها ایجاد شود و درمان استاندارد جایگزینی برای آن‌ها وجود ندارد.

6-2 - زمانی‌که یک روش پیش‌گیری، تشخیص یا درمان برای یک وضعیت خفیف مورد بررسی قرار می‌گیرد و بیمارانی که دارونما دریافت می‌کنند در معرض خطر اضافی شدید یا غیرقابل برگشتی قرار نمی‌گیرند.

3.  استفاده از جراحی دروغین به‌عنوان دارونما پذیرفته نیست مگر در مواردی‌که کلیه‌ی شروط زیر صادق باشد:

1-3- پیامد مورد سنجش سوبژکتیو (ذهنی) باشد، از قبیل درد و کیفیت زندگی

2-3- جراحی استاندارد قابل قیاس وجود نداشته باشد و تنها راه سنجش دقیق اثربخشی مداخله، استفاده از کنترل جراحی دروغین باشد.

3-3- خطر جراحی دروغین به حد قابل قبولی پایین باشد.

4-3- بیمار با آزادی کامل و با آگاهی از این‌که ممکن است مورد جراحی دروغین قرار بگیرند که هیچ نفع درمانی برای آن‌ها ندارد، رضایت کتبی داده باشد.

5-3- کمیته‌ی اخلاق انجام جراحی دروغین را در مورد مداخله مورد نظر با رعایت دستورالعمل ارائه شده مجاز تشخیص بدهد.

فصل چهارم: پرداخت غرامت

1. هر گونه خسارت وارده به آزمودنی که ناشی از مشارکت او در کارآزمایی باشد، به‌نحوی که اگر فرد وارد مطالعه نمی‌شد چنین اتفاقی برای وی رخ نمی‌داد، باید به‌نحو مناسب جبران شود.
2. در دستورالعمل کارآزمایی و فرم رضایت آگاهانه باید مشخص شود که مسؤول پرداخت غرامت چه فرد یا سازمانی است. در صورت مشخص نشدن این مورد، مجری اصلی کارآزمایی مسؤول جبران خسارت وارده و پرداخت غرامت است.
3. جبران خسارت وارده به آزمودنی در کارآزمایی‌های بالینی در هر صورت باید جبران شود و مشروط به احراز تقصیر پژوهشگر نیست.
4.  موارد زیر مشمول پرداخت غرامت نمی‌شود:

1-4 - آسیب‌های جزیی مانند درد یا ناراحتی مختصر یا قابل درمان

2-4 - هنگامی که فرآورده یا داروی مورد مطالعه نتواند اثر مورد انتظار را داشته باشد.

3-4 - در حین مصرف دارونما، بیماری رو به وخامت گذارد.

4-4 - آسیبی که در اثر تقصیر خود بیمار رخ داده باشد.

5-4 - فاز ۴ کارآزمایی بالینی

5.  در مواردی که در مورد لزوم یا نحوه‌ی جبران خسارت، میان آزمودنی و پژوهشگر اختلاف نظر وجود داشته باشد، موضوع به کمیته‌ی اخلاق در پژوهش تأییدکننده‌ی مطالعه ارجاع شده و در کمیته تصمیم‌گیری می‌شود.

6. راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی 

   دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران

    

1. هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.
2. در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی  بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.
3. پژوهش بر انسان فقط در صورتی توجیه‌پذیر است که منافع بالقوه‌ی آن برای هر فرد آزمودنی بیش‌تر از خطرهای  آن باشد. در پژوهش‌های دارای ماهیت غیر درمانی، سطح آسیبی که آزمودنی در معرض آن قرار می‌گیرد نباید بیش‌تر از آن‌چه باشد که مردم عادی در زندگی روزمره‌ی خود با آن مواجه می‌شوند. حصول اطمینان از این امر برعهده‌ی طراحان، مجریان و همکاران پژوهش و تمامی شوراهای بررسی یا پایش‌کننده‌ی پژوهش از جمله کمیته‌ی اخلاق در پژوهش‌ است.
4. مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینه‌ی پایین‌تر و/ یا صرفاً عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود.
5. قبل از آغاز هر پژوهش پزشکی ، باید اقدامات  اولیه جهت به حداقل رساندن زیان احتمالی وارده به آزمودنی‌ها و تامین سلامت آن‌ها انجام گیرد.
6. در کارآزمایی های بالینی دوسوکور  که آزمودنی از ماهیت دارویی یا مداخله‌ای که برای وی تجویز شده بی‌اطلاع است، پژوهشگر باید تدابیر لازم جهت کمک‌رسانی به آزمودنی در صورت لزوم و در شرایط اضطراری را تدارک ببیند.
7. اگر در حین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت در این پژوهش برای آزمودنی‌ها بیش از فواید بالقوه‌ی آن است، باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود.
8. طراحی و اجرای پژوهش‌هایی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرند، باید منطبق با اصول علمی پذیرفته شده بر اساس دانش روز و مبتنی بر مرور کامل منابع علمی موجود و پژوهش‌های قبلی آزمایشگاهی، و  در صورت لزوم،  حیوانی مناسب باشد. مطالعات حیوانی باید با رعایت کامل اصول اخلاقی کار با حیوانات آزمایشگاهی انجام شوند.
9. در پژوهش‌های پزشکی که ممکن است به محیط زیست آسیب برسانند، باید احتیاط‌های لازم در جهت حفظ و نگهداری و عدم آسیب رسانی به محیط ریست انجام گیرد.
10. هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرح‌نامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی‌های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرح‌نامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده‌ها، وابستگی‌های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه‌ی دیگر، مشوق‌های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایت‌نامه‌ی آگاهانه به‌صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایت‌نامه باید تدوین و به طرح‌نامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرح‌نامه از سوی کمیته‌ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.
11. کمیته‌ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح‌نامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرح‌‌ها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته‌ی اخلاق درخواست می‌شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.    
12. انتخاب آزمودنی‌های بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به‌نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه‌ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض‌آمیز نباشد.
13. کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.
14. اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه‌ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته‌ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه‌ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.
15.  پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش‌های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به‌عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که می‌توانند در تصمیم‌گیری او مؤثر باشند، به‌نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به‌کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه‌مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی  سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیان‌هایی که انتظار می‌رود مطالعه در بر داشته باشد. هم‌چنین، هر آزمودنی باید بداند که می‌تواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره‌ی خطرات و زیان‌های بالقوه‌ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر هم‌چنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه‌های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایت‌نامه‌ی آگاهانه منعکس شود.
16. پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می‌شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. هم‌چنین، در پژوهش‌هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.
17. پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه‌ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به‌دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنی‌ها، این اطلاع‌رسانی از طریق شخص دیگری انجام می‌گیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.
18. در پژوهش‌هایی که از مواد بدنی (شامل بافت‌ها و مایعات بدن انسان)  یا داده‌هایی استفاده می‌شود که هویت صاحبان آن‌ها معلوم یا قابل کشف و ردیابی است، باید برای جمع‌آوری، تحلیل، ذخیره‎سازی و /یا استفاده‌ی مجدد از آن‌ها رضایت آگاهانه گرفته شود. در مواردی که اخذ رضایت غیرممکن باشد یا اعتبار پژوهش را خدشه‌دار کند، می‌توان در صورت بررسی مورد و تصویب کمیته‌ی اخلاق ، از داده‌ها یا مواد بدنی ذخیره شده، بدون اخذ رضایت آگاهانه استفاده کرد.
19. عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچ‌گونه تأثیری بر خدمات درمانی که در همان مؤسسه – نظیر بیمارستان – به فرد ارائه می‌شود، داشته باشد. این موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود.
20. در مواردی که آگاه کردن آزمودنی درباره‌ی جنبه‌ای از پژوهش باعث کاهش اعتبار پژوهش می شود، ضرورت اطلاع‌رسانی ناکامل از طرف پژوهشگر باید توسط کمیته‌ی اخلاق تأیید شود. بعد از رفع عامل این محدودیت، باید اطلاع‌رسانی کامل به آزمودنی انجام گیرد.
21. برخی از افراد یا گروه‌هایی از مردم، نظیر ناتوانان ذهنی، کودکان، جنین و نوزاد، بیماران اورژانسی، یا زندانیان‌که ممکن است به‌عنوان آزمودنی در پژوهش شرکت کنند، نمی‌توانند برای دادن رضایت، آگاهی یا آزادی لازم را داشته باشند. این افراد یا گروه‌ها آسیب‌پذیر دانسته می‌شوند و باید مورد حفاظت ویژه قرار گیرند.
22.  از گروه‌های آسیب‌پذیر هیچ‌گاه نباید (به دلایلی چون سهولت دسترسی ) به عناون آزمودنی ترجیحی استفاده شود. پژوهش پزشکی با استفاده از گروه‌ها یا جوامع آسیب‌پذیر تنها در صورتی موجه است که با هدف پاسخگویی به نیازهای سلامت و اولویت‌های همان گروه یا جامعه طراحی و اجرا شود و احتمال معقولی وجود داشته باشد که همان گروه یا جامعه از نتایج آن پژوهش سود خواهد برد.
23. در پژوهش بر روی گروه‌های آسیب‌پذیر، وظیفه‌ی اخذ رضایت آگاهانه مرتفع نمی‌شود. در مورد افرادی که سرپرست قانونی دارند، پژوهشگر موظف است که علاوه بر اخذ رضایت آگاهانه از سرپرست قانونی، متناسب با ظرفیت خود فرد، از وی رضایت آگاهانه اخذ کند. در هر حال، باید به امتناع این افراد از شرکت در پژوهش احترام گذاشته شود.
24. اگر در حین اجرای پژوهش، آزمودنی دارای ظرفیت، ظرفیت خود را از دست بدهد یا آزمودنی فاقد ظرفیت، واجد ظرفیت شود، باید با توجه به تغییر حاصله، رضایت آگاهانه برای ادامه‌ی پژوهش از سرپرست قانونی یا خود فرد اخذ شود. 
25. پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.
26. هر نوع آسیب یا خسارت ناشی از شرکت در پژوهش باید بر طبق قوانین مصوب جبران خسارت شود. این امر باید در هنگام طراحی پژوهش لحاظ شده باشد. نحوه‌ی تحقق این امر ترجیحاً به‌صورت پوشش بیمه‌ای نامشروط باشد.
27. در پایان پژوهش، هر فردی که به‌عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره‌ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روش‌هایی که سودمندی‌شان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره‌مند شود.
28. پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.
29. نحوه‌ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی‌ها و مؤسسه‌ی حمایت کننده‌ی  پژوهش باشد.
30. گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.
31. روش پژوهش نباید با ارزش‌های احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

     

     

     

• مانند هر مطالعه مداخله ای دیگر ، در این مطالعه نیز احتمال از دست دادن افراد شرکت کننده به دلایل مختلف همچون عدم تمایل به ادامه ، یا بروز واکنشهای ناخواسته وجود دارد. با پیگیری بیماران و انتخاب دوز مناسب دارو می توان از بروز این مشکلات کاست.

افسردگی، منیزیم ،BDNF

1. Abe K, Saito H: Involvement of Na+-K+ pump in L-glutamate clearance by cultured rat cortical astrocytes.

Biol Pharm Bull, 2000, 23, 1051–1054.

2. Alexander PE, van Kammen DP, Bunney WE, Jr.: Serum calcium and magnesium levels in schizophrenia. II. Possible relationship to extrapyramidal symptoms. Arch Gen

Psychiatry, 1979, 36, 1372–1377.

3. Altura BM, Altura BT: Role of magnesium and calcium in alcohol-induced hypertension and strokes as probed by in vivo television microscopy, digital image microscopy,

 optical spectroscopy, 31P-NMR, spectroscopy and a unique magnesium ion-selective electrode. Alcohol Clin Exp Res, 1994, 18, 1057–1068.

4. Banki CM, Arato M, Kilts CD: Aminergic studies and cerebrospinal fluid cations in suicide. Ann NY Acad Sci,

1986, 487, 221–230.

5. Lewin K. Depression assessment. Practice Nurse Journal,2007 33(12):43-45.

6. رجبی، غ. و کارجو کسمایی، .س 1391. کفایت شاخص های روان سنجی نسخة فارسی پرسشنامة افسردگی بک  ویرایش دوم فصلنامة اندازه گیری تربیتی شمارة 10 ، سال سوم. 157-139.

7. Alsadat Heidari S, Vakili M, Namiranian NDepression and Glycemic Control in Type II Diabetic Patients. IRANIAN JOURNAL OF DIABETES AND OBESITY, VOLUME 7, NUMBER 3. 2015. 112-117.

8. Kahler CW. Negative mood, depressive symptoms, and major depression after smoking cessation treatment in smokers with a history of major depressive disorder. Journal of Abnormal Psychology. 2002,111(4): 670-675.

9. Eby GA, III, Eby KL: Magnesium for treatment-resistant depression: a review and hypothesis. Med Hypotheses, 2010, 74, 649–660.

10. Barragan-Rodriguez L, Rodriguez-Moran M, Guerrero- Romero F: Efficacy and safety of oral magnesium supplementation  in the treatment of depression in the elderlywith type 2 diabetes: a randomized, equivalent trial.Magnes Res, 2008, 21, 218–223

11. Nick M. 2006. Cognitive - Behavioral Therapy and Homelessness: A Case Series Pilot Study.

12. Szewczyk B, Poleszak E, Wlaź P, Wróbel A, Blicharska E, Cichy A. The involvement of serotonergic system in the antidepressant effect of zinc in the forced swim test. Prog Neuropsychopharmacol Biol Psychiatry, 2009, 33(2):323-9.

13. Cardoso CC, Lobato KR, Binfaré RW, Ferreira PK, Rosa AO, Santos AR. Evidence for the involvement of the monoaminergic system in the antidepressant-like effect of magnesium. Prog Neuropsychopharmacol Biol Psychiatry, 2009, 33(2):235-42.

14. Imada Y, Yoshioka S, Ueda T, Katayama S, Kuno Y, Kawahara R. Relationships between serum magnesium levels and clinical background factors in patients with mood disorders. Psychiatry Clin Neurosci,2002, 56(5):509-14.

15. Martínez-González M.Á., Sánchez-Villegas A. Magnesium intake and depression: The SUN cohort. Magnes. Res. 2016;29:102–111.

16. Wolf FI, Trapani V.Cell (patho) physiology of magnesium. Clin Sci. ,2008,114:27–35

17. Food and Nutrition Board IoM. Magnesium.Dietary reference intakes for calcium, phosphorus, magnesium, vitamin D, and fluoride. Washington, DC: National Academy Press. P,1997,190–249

18. Singewald N, Sinner C, Hetzenauer A, Sartori SB, Murck H. Magnesium-deficient diet alters depression- and anxiety-related behavior in mice - influence of desipramine and Hypericum  perforatum extract. Neuropharmacology2004, 47:1189–97.

19. Poleszak E, Szewczyk B, Kedzierska E, Wlaz P, Pilc A, Nowak G.Antidepressant- and anxiolytic-like activity of magnesium in mice. Pharmacol Biochem Behav,2004, 78:7–12.

20. Fromm L, Heath DL, Vink R, Nimmo AJ. Magnesium attenuates post-traumatic depression/anxiety following diffuse traumatic brain injury in rats. J Am Coll Nutr. ,2004,23:529S–33S.

21. Mooren FC. Magnesium and disturbances in carbohydrate metabolism. Diabetes Obes Metab,2015, 17: 813-23.

22. Delgobbo LC, Song Y, Poirier P, Dewailly E, Elin RJ, Egeland GM. Low serum magnesium concentrations are associated with a high prevalence of premature ventricular complexes in obese adults with type 2 diabetes. Cardiovasc Diabeto. . ,2012,11:23-6.

23. Mazur A, Maier J, Rock E, Gueux E, Nowacki W, Rayssiguier Y. Magnesium and the inflammatory response: Potential physiopathological implications. Biochem Biophys,2007, 458:48-56.

.24ابراهیمی وسطی کلایی، سهیلا.، حاجی پور، ژیلا. و اسدی، معصومه. 1396. اثر مصرف منیزیوم خوراکی بر مقدار پروتئین واکنشی C و پروفایل لیپیدی خون در مبتلایان به دیابت نوع دو. مجله علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی ایلام دوره بیست و پنج شماره دوم. 125-115.

25.عباسی، بهنود.، کیمیاگر، مسعود.، شهیدی، شهریار.، محمد شیرازی، مینو.، صادق نیت.، خسرو.، هدایتی، مهدی. 1392. بررسی تاثیر مکمل یاری منیزیم بر شاخص های اختلالات روانی در سالمندان مبتلا به بی خوابی: کارآزمایی بالینی تصادفی دوسوکور. مجله دانشگاه علوم پزشکی اردبیل. (۲) :۲۰۶-۲۱۹.

.26 Tarleton EK, Littenberg B, MacLean CD, Kennedy AG, Daley C. 2017. Role of magnesium supplementation in the treatment of depression: A randomized clinical trial. PLoS ONE 12(6): e0180067. https://doi.org/10.1371/journal. pone.0180067.

27. Rajizadeh A, Mozaffari-Khosravi H, Yassini-Ardakani M, Dehghani A. Effect of magnesium supplementation on depression status in depressed patients with magnesium deficiency: A randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Nutrition. 2017. 35:56-60

.28Yarrow JF, White LJ, Mccoy SC, Borst SE. Training Augments Resistance Exercise Induced Elevation Of Circulating Brain Derived Neurotrophic Factor (BDNF). Neuroscience Letters 2010;479:161-5.

.29 Gómez‐Pinilla F, Ying Z, Opazo P, Roy R, Edgerton V. Differential Regulation By Exercise Of BDNF And NT‐3 In Rat Spinal Cord And Skeletal Muscle. European Journal of Neuroscience 2001;13:1078-84.

.30Szewczyk B, Poleszak E, Sowa-Kucma M, Siwek M, Dudek D, Ryszewska-Pokrasniewicz B, Radziwoٌ-Zaleska M, Opoka Wo, Czekaj J, Pilc A: Antidepressant activity of zinc and magnesium in view of the current hypotheses of antidepressant action. Pharmacol Rep 2008, 60(5):588-589

.31Bocchio-Chiavetto L, Zanardini R, Bortolomasi M, Abate M, Segala M, Giacopuzzi M, Riva MA,Marchina E, Pasqualetti P, Perez J: Electroconvulsive Therapy (ECT) increases serum Brain Derived Neurotrophic Factor (BDNF) in drug resistant depressed patients. European Neuropsychopharmacology 2006, 16(8):620-624

32.Jiang C, Salton SR. The role of neurotrophins in major depressive disorder. Transl Neurosci. 2013; 1: 46-58.

.33Castren E, Voikar V, Rantamaki T. Role of neurotrophic factors in depression. Curr Opi Pharmacol. 2007; 7:18-21.

.34 4. Yuan J, Yankner BA. Apoptosis in the nervous system. Nature 2000; 407: 802-809.

.35 Derom M.-L., Martínez-González M.A., Sayón-Orea M.C., Bes-Rastrollo M., Beunza J.J., Sánchez-Villegas A. Magnesium Intake Is Not Related to Depression Risk in Spanish University Graduates. J. Nutr. 2012;142:1053–1059. doi: 10.3945/jn.111.155572

36.Pochwat, Bartłomiej & Sowa-Kucma, Magdalena & Kotarska, Katarzyna & Misztak, Paulina & Nowak, Gabriel & Szewczyk, Bernadeta. Antidepressant-like activity of magnesium in the olfactory bulbectomy model is associated with the AMPA/BDNF pathway. Psychopharmacology. 2014; 232. 10.1007/s00213-014-3671-6.

بررسی اثر مکمل یاری منیزیم برسطح سرمی فاکتور نوروتروفیک مشتق شده از مغز و وضعیت افسردگی در بیماران مبتلا به افسردگی

اخذ 5 سی سی خون وریدی از بیماران قبل و دو ماه پس از مداخله جهت اندازه گیری BDNF سرم

امیدواریم با شرکت در این پژوهش یاریمان کنید تا گامی موثر در جهت بهبود شرایط بیماران افسرده و خدمت به این افراد برداریم.

شرکت در این مطالعه بر اساس گزارشات قبلی هیچگونه عوارض و خطرات احتمالی برای افراد ندارد.

شرکت در این مطالعه بر اساس گزارشات قبلی هیچگونه عوارض و خطرات احتمالی برای افراد ندارد.

شرکت کنندگان هیچ هزینه ای پرداخت نخواهند کرد و تمام هزینه ها بر عهده محقق و سازمان حمایت کننده خواهد بود.

پذیرش روش انتخابی پژوهشگر

سازمان حمایت کننده و محقق متعهد می شوند که نتایج آزمایشات کاملا محرمانه و صرفا جهت اهداف پژوهشی به کار می رود و نتایج در اختیار شرکت کنندگان قرار خواهد گرفت.

فرد شرکت کننده می توانند تمام پرسش های خود را از طریق تماس با تلفن 09159429362 مطرح و مشاوره دریافت نمایند.

شرکت در مطالعه آزاد است و هر فرد می تواند هر زمان از مطالعه مذکور بدون آنکه تغییری در نحوه رفتار درمانگر، پزشک یا نحوه ی درمان و مراقبت از وی ایجاد شود از پژوهش خارج شود.

با توجه به اطلاعات موجود در این فرم و توضیحات حضوری مجری موافقت خود را با شرکت در این مطالعه اعلان می نمایم. یک نسخه از این فرم به من داده شده و فرصت خواندن آن را داشته ام.

درجات افسردگی بر اساس پرسشنامه افسرگی بک

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

جمع امتیازات          میزان افسردگی

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

0 تا 13: هیچ یا کمترین افسردگی

14 تا 19: افسردگی خفیف

20 تا 28: افسردگی متوسط

29 تا 63: افسردگی شدید