بررسی فراوانی انحرافات ازمنحنی های رشد قد، وزن ودورسر دربازه سنی 1تا 59 ماه وعوامل مرتبط بر آن درمتولدین سال های92-96تحت پوشش پایگاه های سلامت شهر زاهدان

1. بیان مسئله تحقیق (مشتمل بر مرور تحقیقات گذشته داخلی وخارجی مرتبط با موضوع با ذکر منابع و توجیه ضرورت انجام طرح) :

کودکان آینده سازان جامعه هستندوسلامت آنهادرنهایت به سلامت جامعه می انجامدوبه همین دلیل رشد ونموآنان از اهمیت بالایی برخوردار است (1).

رشد عبارت است از بزرگ شدن اجزای بدن که نقش مهمی در سلامت دارد واز ارکان مهم سلامت جامعه است (2).

در حال حاضربهترین معیار برای ارزیابی وضع سلامت کودکان اندازه گیری وزن، قدو دورسر (3) وبهترین وسیله برای پایش رشدآن ها منحنی استاندارد رشد است. ویژگی اصلی منحنی رشداین است که قد، وزن ودور سر کودک به نسبت سن اودرآن ثبت می شودبه گونه ای که بررسی وضعیت رشدکودک به صورت بصری امکان پذیر است. این منحنی ها برای دختران و پسران متفاوت است (8)ودر کشور های مختلف به شکل های گوناگون طراحی شده است منحنی رشدی که در ایران استفاده می شودمطابق با منحنی رشد سازمان جهانی بهداشت و همچنین مرکز آمار ملی سلامت است (1).                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              

یکی از مشکلات شایع ومهم بهداشتی دردوران کودکی اختلال رشد است که به معنای رشد ناکافی فیزیکی ووزن گیری ناکافی است (4).

سن شایع اختلال رشد1-5سالگی است. واغلب کودکانی دچار این مشکل هستنددر سن زیر 5سال قراردارند (2)ومعمولادارای روندکندی است وبا مشاهده برای مادر قابل تشخیص نیست وگاهی تشخیص آن برای کارکنان بهداشتی هم مشکل می شود (5). بنابراین هرگونه غفلت از کودک میتواند تاثیرات سوءوجبران ناپزیری در سلامت حال وآینده ی کودک به دنبال داشته باشد (5). بعضی از عوارض این غفلت و بی توجهی به تآخیر یا توقف رشد کودک عبارتند از: افزایش مرگ ومیر، افزایش سایر بیماری های مرتبط باکاهش یادگیری ناتوانی ومعلولیت ذهنی، عاطفی یا جسمی (6).

علل مختلفی درایجاداین مشکل دخیل هستندکه یک طیف ازعوامل بیولوژیکی،ا جتماعی ومحیطی مثل:وزن موقع تولد، تغذیه ی نامناسب، عوامل وراثت، مسائل عاطفی وروانی (7)فقر، مراقبت ناکافی، محیط ناسالم (8)، بیماری های عفونی، ناهنجاری های مادر زادی وفاصله ی کم بین تولدها (9)راشامل می شود (4).

اختلال رشد یک مسئله ی جهانی است (2). اهمیت این مسئله به قدری زیاد است که سازمان جهانی بهداشت درسال1990کشورهای عضوراموظف به کاهش50درصدی حجم این مشکل بهداشتی تاسال2015نمود (5).

طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت بیش از 30درصدکودکان زیر 5سال دچاراختلال رشدبوده که80درصداز نظر قدی رشدکافی ندارند و20 درصد هم کم وزن هستند (2). همچنین براساس مطالعه ای که بر روی 158 کشور توسعه یافته و در حال توسعه در سال 2010 میلادی انجام شد شیوع کوتاه قدی  171میلیون کودک براورد شد. ازاین میان 167میلیون کودک مربوط  به کشورهای درحال توسعه بودند. البته کوتاه قدی در این کشورهاازسال1990تا2010 روند کاهشی داشته وپیش بینی می شودتاسال 2020میلادی از7/26درصددرسال2010به 8/21درصدبرسد (10). با این وجودطبق اخرین آمارسازمان جهانی بهداشت سوئ تغذیه سالیانه باعث مرگ 7میلیون کودک زیر5سال درکشورهای درحال توسعه می شود (8).

شیوع اختلال رشد در ایران طبق نتایج دومین بررسی کشوری ANIS2درسال 1383درصدکم وزنی ،لاغری شدیدومتوسط وکوتاه قدی درکودکان زیر5سال درکل کشوربه ترتیب 7/3، 2/5و7/4درصد براوردشده است (8). در این میان براساس مطالعه ای که در زاهدان در سال 1388 انجام گرفته شیوع کوتاه قدی درکودکان روستایی زیر6سال زاهدانی 5/25درصد بیان شده است (10).   

به خاطر اهمیت اختلال رشد وتاثیرات آن بر تکامل، یادگیری و آینده ی کودک دارد مطالعه در این زمینه حائزاهمیت است همچنین چون مطالعات زیادی درمورد عوامل موثر برایجاد این مسئله انجام نشده است ما برآنیم مطالعه ای در این زمینه انجام دهیم.

درپژوهشی با عنوان بررسی عوامل موثربرروندرشدقدووزن کودکان زیردوسال شهرخرم آباد:کاربردمدل حاشیه ای که توسط نسیم وهابی، فرید زایری، عزت الله فضلی مقدم مهدی صفری وفرزاد ابراهیم زاده درسال94انجام شدبه نتایج زیر رسیدند:

این مطالعه ی همگروهی گذشته نگرکه برروی2030کودک زیر دوسال (52%پسر،48%دختر) در شهر خرم آبادانجام شد.رخدادحداقل یک مرتبه افت درمنحنی وزن2/14%ورخداد یک مرتبه توقف درمنحنی رشدقد4/10%بودبر اساس مدل حاشیه ای تاثیر سن کودک وسطح تحصیلات مادربر روندرشدمعنی دار بود ولی ارتباط معنی داری بین جنسیت، مرتبه ی تولدوتغذیه باشیر مادر در6ماه نخست بارشد کودک وجود نداشت (2).

در مطالعه ای با عنوان بررسی رابطه ی ناامنی غذایی باکوتاه قدی توام باچاقی واضافه وزن کودکان (7-11)  ساله شهرستان زابل درسال1394 که توسط سمیه میر شکار، سیدمرتضی صفوی وقاسم یادگارفرانجام شد به این نتایج رسیدند:

دراین مطالعه که به صورت مقطعی برروی 3443دانش آموز (7-11) سال زابل انجام شدشیوع کوتاه قدی 17.95%، چاقی واضافه وزن به ترتیب 56/4%و98/10%بود. وشیوع کوتاه قدی توام باچاقی واضافه وزن71/1%درجمعیت مرحله ی اول مطالعه بود. همچنین این مطالعه رابطه ی معناداری بین ناامنی غذایی و کوتاه قدی توام با چاقی واضافه وزن نشان داد به گونه ای که ناامنی غذایی درگروه موردباوضع اقتصادی ضعیف،زندگی درمنزل استیجاری، شغل کارگر وبیکاربرای سرپرست خانواده وسطح سوادپایین سرپرست ارتباط معنی داری داشت (10).

در پژوهشی تحت عنوان بررسی فراوانی کوتاهی قد دردانش آموزان مقطع ابتدایی شهر زاهدان درسال1393که توسط سحرطالبیان انجام شدنتایج زیربه دست آمد:

دراین مطالعه ی مقطعی که برروی4035دانش آموز (8/49%پسر،2/50%دختر) انجام شدمیانگین سن4/9±8/1ومیانگین قدی57/131±1/13براورد شد.تعداد افراد نرمال 2398 نفر (1/94) وتعداد افراد کوتاه قد237نفر (9/5) که از این تعداد 128 نفردختر (54%) و109نفر پسر (46%) بودند. در این مطالعه درکل3/6%ازدختران و4/5%ازپسران کوتاه قدی داشتند. همچنین بین جنسیت و کوتاهی قد وبین سن وکوتاهی قد رابطه ی معنی داری وجود نداشت (11).

درمطالعه ای با عنوان بررسی فراوانی سوءتغذیه در میان کودکان واکسینه شده درسن 0-5سال درباتوری،جمهوری کامرون که درسال2017 توسط چیکاکو نگاهوری، یوشیهیدکاینجو، جان پول تچانی وتارویاموچی انجام شدکه به نتایج زیر رسیدند:

در این مطالعه ی مقطعی شیوع کوتاه قدی 8/45%، کم وزنی 2/30%ولاغری3/11%بود.حتی بادرنظرگرفتن متغییرهای بیولوژیکی هم بین زمان شروع تغذیه ی تکمیلی وشاخص های تغذیه ای همبستگی معنی داری وجود داشت (12).

در مطالعه ای با عنوان تاثیر روش های تغذیه برسوءتغذیه ی نوزادان وکودکان هائیتی که توسط بیلن ارارازاوال، سالسا بارجا، ادسون باستوس، رومال دویرساینت، گلوریاسندم، مارلا پازجازمان وریکاردو یایی درسال2018 انجام شد به نتایج زیر رسیدند:

دراین مطالعه ی مقطعی کودکان از مراکز بهداشتی Saint Espri درPort Au Princeدرسال2014انتخاب شدند. واطلاعات مربوط به تغذیه،داده های اجتماعی–دموگرافیک واندازه گیری های تن سنجی ثبت شد.278نوزاد وکودک زیر دو سال باسن 08/8±5/6ماه و2/53% ازخانم ها مورد بررسی قرارگرفتند.

میزان کم وزنی35/18%و کوتاه قدی 31/13%ولاغری 67/13%بود. همچنین بین سوءتغذیه وجنس مذکر، سن بالاتر، سطح تحصیلات پایین مادر وتعدادبیشتر خواهر وبرادر ارتباط وجود داشت. در این مطالعه پایبندی به توصیه های تغذیه ای بین 8/11-9/97وپایبندی به شیوه ی تغذیه ی تکمیلی توصیه شده 7/9-3/90%متغییر بود (13).

2- سئوالات و/ یا فرضیات پژوهش:

سوالات:

1-توزیع فراوانی کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب چقدر است؟

2- توزیع فراوانی کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب بر حسب سن وجنس چقدر است؟  

فرضیات:

1-سن با (کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دور سر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب) ارتباط دارد.

2-جنس با (کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب) ارتباط دارد.

3- مدت زمان تغذیه ی انحصاری باشیر مادربا (کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب) ارتباط دارد.

4- زمان شروع تغذیه ی تکمیلی با (کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب) ارتباط دارد.

5-وجودبیماری زمینه ای (براساس بیماری های موجود در فرم مراقبت و شرح حال اولیه ی بارداری) درمادر با (کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دور سر غیر طبیعی ودور سرنامطلوب) ارتباط دارد.

6-نارس بودن نوزادبا (کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب) ارتباط دارد.

7-وزن هنگام تولد با (کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب) ارتباط دارد.

8-تعداد افراد خانوار با (کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب) ارتباط دارد.

9-مرتبه ی تولد کودک با (کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دور سر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب) ارتباط دارد.

10-سطح تحصیلات مادر با (کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب) ارتباط دارد.

11- سطح تحصیلات پدربا (کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دور سر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب) ارتباط دارد.

12-شغل مادربا (کوتاه قدی شدید،رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب) ارتباط دارد.

13- شغل پدربا (کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب) ارتباط دارد.

14-محل سکونت با (کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب) ارتباط دارد.

15-استعمال سیگاروسایردخانیات توسط مادربا (کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب) ارتباط دارد.

16-مصرف الکل توسط مادربا (کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب) ارتباط دارد.

17 - مصرف مواد افیونی ومحرک توسط مادربا (کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب) ارتباط دارد.

18-مصرف دارو های مسکن وآرام بخش توسط مادربا (کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب) ارتباط دارد.

19-وزن گیری مادر در بارداری با (کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب) ارتباط دارد.

20-وضعیت توده ی بدنی مادرقبل از بارداری با (کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب) ارتباط دارد.

21-فاصله ی بین زایمان قبلی و بارداری با (کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب) ارتباط دارد.

22-عفونت مادر در دوران بارداری و پس از زایمان با (کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دور سر غیر طبیعی ودور سرنامطلوب) ارتباط دارد.

23- سن مادر در زمان بارداری با (کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب) ارتباط دارد.

24-چند قلویی با (کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب) ارتباط دارد.

3- هدف کلی طرح:

تعیین فراوانی انحرافات از منحنی های رشد قد، وزن ودورسر دربازه سنی 1تا 59 ماه وعوامل مرتبط بر آن درمتولدین سال های92-96تحت پوشش پایگاه های سلامت شهر زاهدان

4- اهداف اختصاصی :

1- توزیع فراوانی کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب ، کم وزنی شدید ،رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب

2- توزیع فراوانی کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب ، کم وزنی شدید ،رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب بر حسب سن و جنس

3-تعیین ارتباط سن با کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب

4-تعیین ارتباط جنسیت با کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب

5-تعیین ارتباط مدت زمان تغذیه ی انحصاری مادر با شیر مادرباکوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب

6-تعیین ارتباط زمان شروع تغذیه ی تکمیلی باکوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب

7-تعیین ارتباط وجود بیماری زمینه ای (براساس بیماری های موجود در فرم مراقبت و شرح حال اولیه ی بارداری) در مادرباکوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب

8-تعیین ارتباط نارس بودن نوزادباکوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب

9- تعیین ارتباط وزن هنگام تولدباکوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب

10- تعیین ارتباط تعدادافرادخانوارباکوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب

11- تعیین ارتباط مرتبه ی تولدکودک باکوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب

12- تعیین ارتباط سطح تحصیلات مادرباکوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب

13- تعیین ارتباط سطح تحصیلات پدرباکوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب

14- تعیین ارتباط شغل مادرباکوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب

15- تعیین ارتباط شغل پدرباکوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دورسر غیر طبیعی ودورسرنامطلوب

16- تعیین ارتباط محل سکونت با کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دور سر غیر طبیعی ودور سرنامطلوب

17- تعیین ارتباط استعمال سیگاروسایر دخانیات توسط مادرباکوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دور سر غیر طبیعی ودور سرنامطلوب

18- تعیین ارتباط مصرف مواد افیونی و محرک توسط مادرباکوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دور سر غیر طبیعی ودور سرنامطلوب

19- تعیین ارتباط مصرف الکل توسط مادرباکوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دور سر غیر طبیعی ودور سرنامطلوب

20- تعیین ارتباط مصرف مسکن و دارو های آرام بخش توسط مادرباکوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دور سر غیر طبیعی ودور سرنامطلوب

21- تعیین ارتباط وزن گیری مادردربارداری باکوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دور سر غیر طبیعی ودور سرنامطلوب

22- تعیین ارتباط وضعیت توده ی بدنی مادر قبل از بارداری باکوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دور سر غیر طبیعی ودور سرنامطلوب

23- تعیین ارتباط فاصله ی بین زایمان قبلی و بارداری با کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دور سر غیر طبیعی ودور سرنامطلوب

24- تعیین ارتباط عفونت مادر در دوران بارداری وپس از زایمان با کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دور سر غیر طبیعی ودور سرنامطلوب

25-تعیین ارتباط سن مادر در زمان بارداری با کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دور سر غیر طبیعی ودور سرنامطلوب

26- تعیین ارتباط چند قلویی با کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دور سر غیر طبیعی ودور سرنامطلوب

5- سازمان ها ، مراکز و موسسات و سایر بهره­برداران بالقوه دستاوردهای طرح:

دانشگاه علوم پزشکی زاهدان

خانواده های درای فرزند دچار اختلال رشد

سیاست گزاران حوزه ی سلامت 

مرکزبهداشت استان

مراکز خدمات جامع سلامت

6- تعریف واژه های تخصصی

در حال حاضربهترین معیاری که برای ارزیابی وضع سلامت کودکان وجوددارداندازه گیری وزن وقدو دور سراست:

وزن:

اگر وزن کودک در نمودار وزن برای سن زیر منحنی -3انحراف معیارقرار بگیرد کم وزنی شدید گفته می شود واگر بالای این منحنی باشدولی موازی وصعودی با منحنی رشد نباشد رشد وزنی نامطلوب است  واگر بالای این منحنی قرار بگیرد وبه صورت موازی وصعودی با منحنی رشد پیش برود رشد وزنی مطلوب است.(14) 

قد:

 اگرقد کودک در منحنی قد برای سن زیرمنحنی -3انحراف معیار باشد کوتاه قدی شدید گفته می شود واگر بالای این منحنی قرار بگیرد ولی به صورت موازی وصعودی با منحنی رشد نباشد رشد قدی نامطلوب داردواگربالای این منحنی قراربگیرد و به صورت موازی وصعودی با منحنی رشد پیش برود رشد قدی مطلوب است.(14)

دور سر:

اگر دور سر کودک در منحنی دور سر برای سن زیر منحنی -3 انحراف معیار یا بالای صدک 97 قرار بگیرد دور سر غیر طبیعی گفته می شود و اکر بین این دو منحنی باشد ولی موازی وصعودی با منحنی دور سر نباشد دور سر نامطلوب است و اگر بین این دو منحنی قرار بگیرد و موازی و صعودی با منحنی رشد پیش رود دور سر طبیعی است.(14)

مقطعی توصیفی تحلیلی

معیار ورود:

تمامی کودکان متولد92-96درشهر زاهدان که تحت پوشش پایگاه های سلامت  هستند.

معیار خروج:

کودکانی که اطلاعاتشان ناقص باشد

کودکانی که قبل از 5سال فوت کرده باشند

کودکانی که منحنی رشدشان از بدوتولدرسم نشده باشد

      n=((z1-α/2)2×p(1-p))/d2

    α=0/05     p=17/95              d=p/5                 اثر خوشه=2              n=876                                                                                                        

روش نمونه گیری (نحوه تخصیص تصادفی و همسان سازی در صورت لزوم ذکر شود)

ابتدابا نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای براساس مناطق شهرداری وجمعیت آنها تعدادی از پایگاه ها انتخاب می شوند سپس بر اساس جمعیت کل تحت پوشش آنها و مطالعه ی موردنظر حجم نمونه تعیین و متناسب با جمعیت هرکدام از پایگاه هاتعداد کودکان مورد بررسی در آنها به تفکیک تعیین می شود وبعد با توجه به تعدادکودکان متولد هر سال تعداد مورد نظر بین سال های مختلف تقسیم می شودسپس با نمونه گیری تصادفی این تعداد از میا ن کل کودکان متولدسال های 92-96تحت پوشش هر پایگاه انتخاب می شوند.

روش و ابزار جمع آوری داده ها: (پرسشنامه یا فرم اطلاعاتی ضمیمه شود)

داده ها از پرونده های خانوار وسامانه ی سیب با استفاده از فرم اطلاعاتی جمع آوری می شود. فرم اطلاعاتی که در این مطالعه استفاده می شودشامل اطلاعاتی درمورد داشتن یا نداشتن انحراف از نمودار قد برای سن، وزن برای سن و دور سر برای سن و تعیین نوع آن (کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دور سر غیر طبیعی ودور سر نامطلوب) و سن، جنس، مدت زمان تغذیه ی انحصاری باشیر مادر، زمان شروع تغذیه ی تکمیلی، وجودبیماری زمینه ای، نارس بودن نوزاد، وزن هنگام تولد، تعداد افراد خانوار، مرتبه ی تولد کودک،  سطح تحصیلات مادر، سطح تحصیلات پدر، شغل مادر، شغل پدر، محل سکونت، استعمال سیگار وسایر دخانیات توسط مادر، مصرف الکل، مواد افیونی ومحرک ودارو های مسکن وآرام بخش توسط مادر، وزن گیری مادر در بارداری، وضعیت توده ی بدنی مادر قبل از بارداری، فاصله ی بین زایمان قبلی و بارداری، عفونت مادر در دوران بارداری وپس از زایمان، سن مادر در زمان بارداری وچند قلویی می باشد.

روش اجرای طرح(با جزئیات بطور کامل شرح داده شود):

پس از تصویب طرح ودیافت معرفی نامه از معاونت تحقیقات وفناوری دانشگاه علوم پزشکی زاهدان به مرکز بهداشت استان مراجعه کرده و پس از انجام هماهنگی با پایگاه ها براساس مناطق شهرداری وجمعیت آنها تعدادی از پایگاه ها با نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای انتخاب می شوند سپس بر اساس جمعیت کل تحت پوشش آنها و مطالعه ی موردنظر حجم نمونه تعیین و متناسب با جمعیت هرکدام از پایگاه هاتعداد کودکان مورد بررسی در آنها به تفکیک تعیین می شود بعدبا توجه به تعدادکودکان متولد هر سال تعداد مورد نظر بین سال های مختلف تقسیم می شودسپس بانمونه گیری تصادفی این تعداد از میا ن کل کودکان متولدسال های  92-96تحت پوشش هر پایگاه انتخاب می شوند. سپس باانجام هماهنگی لازم با معاونت پژوهشی جمع  آوری اطلاعات را شروع می شود. وداده ها رااز پرونده های خانوار وسامانه ی سیب با استفاده از فرم اطلاعاتی جمع آوری می شود. فرم اطلاعاتی که در این مطالعه استفاده می شود شامل اطلاعاتی درمورد داشتن یا نداشتن انحراف از نمودار قد برای سن، وزن برای سن و دور سر برای سن و تعیین نوع آن (کوتاه قدی شدید، رشد قدی نامطلوب، کم وزنی شدید، رشد وزنی نامطلوب، دور سر غیر طبیعی ودور سر نامطلوب) و سن، جنس، مدت زمان تغذیه ی انحصاری باشیر مادر، زمان شروع تغذیه ی تکمیلی، وجودبیماری زمینه ای، نارس بودن نوزاد، وزن هنگام تولد، تعداد افراد خانوار، مرتبه ی تولد کودک،  سطح تحصیلات مادر، سطح تحصیلات پدر، شغل مادر، شغل پدر، محل سکونت، استعمال سیگار وسایر دخانیات توسط مادر، مصرف الکل، مواد افیونی ومحرک ودارو های مسکن وآرام بخش توسط مادر، وزن گیری مادر در بارداری، وضعیت توده ی بدنی مادر قبل از بارداری، فاصله ی بین زایمان قبلی و بارداری، عفونت مادر در دوران بارداری وپس از زایمان، سن مادر در زمان بارداری وچند قلویی می باشد. پس از تکمیل فرم های اطلاعاتی داده ها برای تحلیل وارد نرم افزار SPSSمی شود.

روش تحلیل و توصیف داده‌ها (نمونه‌ای از جدول توخالی ضمیمه شود و روش های آماری مورد استفاده به طور کامل توضیح داده شود):

برای توصیف و تحلیل داده ها از نرم افزار SPSS16استفاده می شود. ابتدا از آمار توصیفی برای توصیف وسپس از آزمون های آماری Chi-square، T-testیا معادل آن Mann-whitney، One-wayANOVAیا معادل آن Kruskal-walis وPearsonCorrelationیا معادل آن SpearmanCorrelationبرای تحلیل داده ها استفاده می شود.

ملاحظات اخلاقی: ( در صورت لزوم فرم رضایت آگاهانه ضمیمه گردد. درج کدهای اخلاقی منطبق با کدهای مصوب حفاظت از آزمودنی در پژوهش های علوم پزشکی الزامی است.)

1-هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

7-اگر در حین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت در این پژوهش برای آزمودنی‌ها بیش از فواید بالقوه‌ی آن است، باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود.

10-هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرح‌نامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی‌های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرح‌نامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده‌ها، وابستگی‌های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه‌ی دیگر، مشوق‌های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایت‌نامه‌ی آگاهانه به‌صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایت‌نامه باید تدوین و به طرح‌نامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرح‌نامه از سوی کمیته‌ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.

11-کمیته‌ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح‌نامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرح‌‌ها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته‌ی اخلاق درخواست می‌شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.    

12-انتخاب آزمودنی‌های بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به‌نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه‌ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض‌آمیز نباشد.

13-کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

14-اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه‌ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته‌ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه‌ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.

15- پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش‌های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به‌عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که می‌توانند در تصمیم‌گیری او مؤثر باشند، به‌نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به‌کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه‌مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی  سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیان‌هایی که انتظار می‌رود مطالعه دربرداشته باشد. هم‌چنین، هر آزمودنی باید بداند که می‌تواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره‌ی خطرات و زیان‌های بالقوه‌ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر هم‌چنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه‌های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایت‌نامه‌ی آگاهانه منعکس شود.

16-پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می‌شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. هم‌چنین، در پژوهش‌هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

17-پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه‌ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به‌دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنی‌ها، این اطلاع‌رسانی از طریق شخص دیگری انجام می‌گیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.

19-عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچ‌گونه تأثیری بر خدمات درمانی که در همان مؤسسه – نظیر بیمارستان – به فرد ارائه می‌شود، داشته باشد. این موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود.

21-برخی از افراد یا گروه‌هایی از مردم، نظیر ناتوانان ذهنی، کودکان، جنین و نوزاد، بیماران اورژانسی، یا زندانیان‌که ممکن است به‌عنوان آزمودنی در پژوهش شرکت کنند، نمی‌توانند برای دادن رضایت، آگاهی یا آزادی لازم را داشته باشند. این افراد یا گروه‌ها آسیب‌پذیر دانسته می‌شوند و باید مورد حفاظت ویژه قرار گیرند.

22- از گروه‌های آسیب‌پذیر هیچ‌گاه نباید (به دلایلی چون سهولت دسترسی ) به عنوان آزمودنی ترجیحی استفاده شود. پژوهش پزشکی با استفاده از گروه‌ها یا جوامع آسیب‌پذیر تنها در صورتی موجه است که با هدف پاسخگویی به نیازهای سلامت و اولویت‌های همان گروه یا جامعه طراحی و اجرا شود و احتمال معقولی وجود داشته باشد که همان گروه یا جامعه از نتایج آن پژوهش سود خواهد برد.

24-اگر در حین اجرای پژوهش، آزمودنی دارای ظرفیت، ظرفیت خود را از دست بدهد یا آزمودنی فاقد ظرفیت، واجد ظرفیت شود، باید با توجه به تغییر حاصله، رضایت آگاهانه برای ادامه‌ی پژوهش از سرپرست قانونی یا خود فرد اخذ شود. 

25-پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

26-هر نوع آسیب یا خسارت ناشی از شرکت در پژوهش باید بر طبق قوانین مصوب جبران خسارت شود. این امر باید در هنگام طراحی پژوهش لحاظ شده باشد. نحوه‌ی تحقق این امر ترجیحاً به‌صورت پوشش بیمه‌ای نامشروط باشد.

27-در پایان پژوهش، هر فردی که به‌عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره‌ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روش‌هایی که سودمندی‌شان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره‌مند شود.

28-پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

29-نحوه‌ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی‌ها و مؤسسه‌ی حمایت کننده‌ی  پژوهش باشد.

30-گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

31-روش پژوهش نباید با ارزش‌های احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

محدودیت های اجرائی طرح  و پیش بینی جهت حل آن ها :

ممکن است پرونده ها ناقص باشدکه دراین صورت پرونده های ناقص از مطالعه حذف می شوندوهمچنین ممکن است وزن هنگام تولد در بیمارستان به درستی ثبت نشده باشد که در صورت وجود تناقض زیاد بین وزن گرفته شده در بیمارستان وپایگاه سلامت وروند رشد وزن هنگام تولد وزن گرفته شده در پایگاه سلامت در نظر گرفته خواهد شد.

اختلالات رشد، پایگاه سلامت، کودکان زیر 5 سال

• مراجع مورد استفاده براساس رفرانس نویسی ونکوور تنظیم گردد.

•  

  1-Vafaie S M,Bakaian M,Dehnoalian A,Esmaeili H.Growth pattern in Breast-fed and bottle-fed children in Neyshabur and comparison with National Center for Health Statistics indices in 2016.Journal of Health Chimes.2017;4(4):46-53.

   

  2-Vahabi N , Zayeri F, Fazeli Moghadam E, Safari M, Ebrahimzadeh F5. Assessing the factors affecting height and weight trends among children under two years of age in Khorramabad:An Application of Marginal Modeling. Iranian Journal of Epidemiology 2015; 11(3): 52-61.

   

  3-Yapan-gharavi A H,Ebrahimzadehkor B,Doori A M.Growth indices of low and normal birth weight of 2-5 year old children in rural areas of Gonbad,Iran.Journal of Research Ddevelopment in Nursing & Midwifery.Autumn & Winter 2015;12(2):38-43.

   

  4-Navabi M,Khorsandi M,Rouzbahani N,Ranjbaran M.The effect of education on preventive behaviors of failure to thrive in mothers with childrenagedone to five years:Applied Health Belief Model.Arac Medical University Journal.2017;20(118):59-68.

   

  5-Navabi S M,Khorsandi M,Roozbahani N,Ranjbaran M.Investigating the relationship between Health Belief Model Structures with the mothers’ performance in preventing growth retardation in children aged 1-5 years in Shazand city,2014.Arak Medical University Journal.2016;18(103):87-95.

   

  6-Khorramabadi S,Saeidi Fard N,Ebrahimzad F,Fallahi E.Study ofassociated factors with obesity and overweight among students of Khorrmabad city in2011-2012.Yafteh.2017;19(1):98-110.

   

  7-Kabiry B, Shahri P, Azarnosh S, Hagheghizadeh M, Merfathi Sh. The Relationship between mother’s general health and growth of below-6-month-old infants referred to health centers of west of Ahvaz. Summer2015;3(3):227-234.

   

  8-Alijahan R, Nemati A, Moshiri M, Hazrati S. Nutrition education and counseling provided by nutritionist and midwife and its effects on maternal weight gain in pregnancy and child growth. Spring 2016;7(1):58-70.

   

  9-Shazri SH. Principles of achieving children's health.Kankash.1379.

   

  10-Mirshekar S,Safavi S M,Yadegarfar G H.The relationship between food insecurity and stunting combined with obesity and overweight in children aged 7 to 11 years in Zabol.Iranian Journal of Epidemiology.2017;12(4):44-54.

   

  11-Talebian S:”Evaluation of frequency of short staturs in student of the elementary course in Zahedan at 2015”, MD       ,Zahedan University ofMedical Seiences ,1-63,May2015.

   

  12- Nagahori C , Kinjo Y, Tchuani J P,Yamauchi T. Malnutrition among vaccinated children aged 0-5 years in Batouri,Republic of Cameroon.J Gen Fam Med.2017;18:365-371.[Pubmed]

   

  13-Irarrázaval B ,Barja S,Bustos E,Doirsaint R,Senethmm G, Guzmán M P,Uauy R. Influence of feeding practices on malnutrition in Haitian infants and young children.Nutrients.2018;10,382.[Pubmed]

   

  14- Integrated care for a healthy baby (special non-therapist). Ministry of Health and Medical Education, Family and Family Health Office, Child Health Department. Seventh edition, 1385.

این مطالعه بررسی فراوانی انحرافات از منحنی های رشد قد،وزن و دور سر در بازه سنی 1تا 59 ماه و عوامل مرتبط با ان در متولدین سال های 92تا96 تحت پوشش پایگاهای سلامت شهر زاهدان 

ندارد

1-کاهش فراوانی اختلال رشد قد ،وزن و دور سر کودکان 1تا59 ماه

2-کاهش سوء تغذیه کودکان 

ندارد

عوارض احتمالی ندارد

هزینه ها مربوط به جمع آوری داده ها،ایاب و ذهاب و تکثیر پرسش نامه ها میباشد که جمع کل آن 2 میلیون تومن میباشد.

روش جایگزین استفاده از پرونده جهت تکمیل پرسشنامه  تماس تلفنی با والدین میباشد

بررسی پرونده ها محرمانه میباشد.

پاسخگو میباشیم.

دارد

 جهت انجام مطالعه مورد نظر از کمیته اخلاقی کسب اجازه شده برای دسترسی به پرونده ها و استخراج اطلاعات مورد نیاز

فرم اطلاعاتی

1-آیا انحراف از نمودارهای رشد دارد؟                                 1- بله                          2- خیر

2-کدام نوع انحراف از نمودارهای رشد رادارد؟  

1-کوتاه قدی شدید                         2-رشد قدی نامطلوب                            3-کم وزنی شدید          4- رشدوزنی نامطلوب                      5- دورسر غیر طبیعی                            6-دور سر نامطلوب

3-سن کودک

 1-زیر 12ماه            2- 12 تا24ماه           3-24تا36ماه            4-36تا48ماه             5-48تا60ماه                                                              

4-جنسیت                                                                           1- دختر                          2- پسر

5-مدت زمان تغذیه ی انحصاری باشیرمادر                                     ماه  

6- زمان شروع تغذیه ی تکمیلی                                                  ماه

7- بیماری زمینه ای                                                               1- دارد                           2- ندارد

8- نارس بودن نوزاد درهنگام تولد                                                1- بله                              2-خیر

9- وزن هنگام تولد                                                                  کیلوگرم

10- تعداد افراد خانوار                                                                نفر

11- مرتبه ی تولد کودک

1-اول                           2- دوم                             3-سوم                                4-چهارم یابالاتر

12- سطح تحصیلات مادر

1-بی سواد            2-ابتدایی             3-راهنمایی              4-دیپلم               5- تحصیلات دانشگاهی

13- سطح تحصیلات پدر

1-بی سواد           2-ابتدایی             3-راهنمایی               4-دیپلم               5-تحصیلات دانشگاهی

14- شغل مادر

1-کارمند                                                2- کارگر                                               3-خانه دار

15- شغل پدر

1-بیکار                                  2-کارمند                             3-کارگر                              4-آزاد

16- محل سکونت

1-شخصی                                          2-اجاره ای                                        3- زندگی با بستگان

17- استعمال سیگاروسایر دخانیات توسط مادر                                1- دارد                         2-ندارد

18-مصرف مواد افیونی و محرک توسط مادر                                   1-دارد                           2-ندارد

19 –مصرف الکل توسط مادر                                                      1-دارد                           2-ندارد

20-مصرف دارو های مسکن و آرام بخش توسط مادر                          1-دارد                          2-ندارد

21- وزن گیری مادردربارداری

1-خوب                                      2- کمتر از حد انتظار                                   3- بیشتر ازحدانتظار

22- وضعیت توده ی بدنی مادر قبل از بارداری

1-لاغر                                2- طبیعی                            3- اضافه وزن                           4-چاق

23- فاصله ی بین زایمان قبلی و باردارشدن

1-کمتر از 2سال                                      2-  3سال                                         3-بیشتر از3سال

24-عفونت مادر دردوران بارداری وپس از زایمان                                    1-دارد                      2-ندارد

25-سن مادر درزمان بارداری                                                              سال

26- چند قلویی                                                                               قل