بررسی میزان تابش پرتوهای گامای سنگ های ساختمانی مرمریت بکار رفته در شهر زاهدان

ﺳﻨﮓ ﻣﺮﻣﺮﻳﺖ از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺼﺎﻟﺢ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﻲ اﺳﺖ که ﻣﻲ ﺗﻮان در ﻧﻤﺎی ﺧﺎرﺟﻲ و قسمت های داخلی ساﺧﺘﻤﺎن ﻫﺎ بکار رود. معمولا  ﺑﻄﻮر میانگین اﻧﺴﺎن 80 درصد از وﻗﺖ یک شبانه روز را در داﺧﻞ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن  سپری می کند (1). در این نمونه از سنگ های ساختمانی اورانیوم وجود دارد (2و3) و نحوه ﻓﺮوﭘﺎﺷﻲ ﻫﺴﺘﻪ ای طبیعی اوراﻧﻴﻮم 238 بگونه ای است  که منجر به تولید توریوم 234 و رادیوم 226 میگردد و رادیوم 226 موجب تولید گاز رادون می گردد که خود منتشر کننده آلفا می باشد پس اﺣﺘﻤﺎل ﭘﺮﺗﻮﮔﻴﺮی اﻧﺴﺎن بالا می رود بنابراین منطقی به نظر می رسد که بررسی دزیمتری این سنگ ها واجب و ضروری باشد(2).

مروری بر تحقیقات انجام شده در این زمینه:

در تحقیقی که توسط نخ زری و همکاران در سال 1391 در اصفهان انجام شد سنگ گرانیت هلویی چین مقدار دز بیش از حد مجاز داشت (3).

در مطالعه ایی که توسط عالم خورشید در پاکستان در سال 1998 انجام شد میانگین دز جذبی پرتو گاما در محدوده 60-80 nGyh^-1   براورد شده که از میانگین جهانی ان که  44   nGyh^-1  می باشد بیشتر است و علت ان وجود صخره های بزرگ گرانیتی ذکر گردید (4).

پژوهشی توسط حداد و همکاران در سال 1386 در شهرستان های رامسر، اردبیل ، لاهیجان و نمین در فضای داخلی ساختمانها انجام گرفت که نتایج این مطالعه نشانگر اکتیویته بالای رادون در رامسر و همچنین اکتیویته بالا در ساختمانهایی است که در آنها از مصالح ساختمانی گرانیتی استفاده شده است (5).

بنابر تحقیقات انجام گرفته در بین هفت استان بررسی شده کشور مازندران بیشترین میزان پرتو زمینه را داراست (6).

در تحقیقی که توسط شهبازی گهرویی در سال 1381 در استان چهار محال و بختیاری در زمینه اندازه گیری تشعشعات زمینه طبیعی صورت گرفت دز متوسط معادل آن 049/0 میکروسیورت اندازه گیری گردید (4).

در مطالعه ای که توسط دیانتی تیلکی و همکاران در سال 1387 در شهر ساری با دزیمتری سنگ های گرانیت برابر 14/0 میکروسیورت بر ساعت بدست آمد در حالی که این مقدار در سنگ مرمریت برابر 07/0 میکروسیورت بر ساعت می باشد (7).

مطالعه بحرینی و صفائیان در سال 1373 در منطقه هزار مسجد استان خراسان در زمینه پرتوزای ظبیعی، میانگین آهنگ دز آن برابر با 47/2 میکروسیورت بر ساعت نشان داد (8).

مطالعه در رابطه با رادیواکتیویته طبیعی آجرهای ساختمانی استفاده شده در شهر تهران و نواحی اطراف توسط فتحی وند و همکاران در سال 1386 انجام شد که بیانگر پرتوزایی پایین آجرهای ساختمانی استفاده  شده در شهر تهران بود (9).

در مطالعه فتحی وند در سال 1386 روی سیمان های تولید شده اندازه گیری شد نشان داد که تشعشعات طبیعی این سیمانها پایین تر از حد استاندارد می باشد (10).

1- آیا مقدار دز ﻣﻌﺎدل ﮔﺎما ED (Equivalent Dos)  سنگ های مرمریت سطح شهر زاهدان در حد مجاز می باشد؟

2- آیا آﻫﻨﮓ دز گاما EDR   (Equivalent Dose Rate) سنگ های مرمریت سطح شهر زاهدان در حد مجاز می باشد؟

3- کدام نوع از انواع سنگ های مرمریت زاهدان از لحاظ تابش پرتویی با توجه به استانداردهای جهانی مجاز می باشد؟

4- آیا  EDR و ED انواع سنگ های مرمریت با توجه به استاندادهای جهانی متفاوت است؟

بررسی میزان تابش پرتوهای گامای سنگ های ساختمانی مرمریت بکار رفته در شهر زاهدان

1- تعیین دز ﻣﻌﺎدل ﮔﺎما ED (Equivalent Dos)  سنگ های مرمریت سطح شهر زاهدان

2- ﺗﻌﻴﻴﻦ آﻫﻨﮓ دز گاما EDR   (Equivalent Dose Rate) سنگ های مرمریت سطح شهر زاهدان

3- مشخص نمودن مجاز بودن انواع سنگ های مرمریت زاهدان از لحاظ تابش پرتویی با استاندادهای جهانی

4- مقایسه EDR و ED انواع سنگ های مرمریت با توجه به استانداردهای جهانی

دانشگاه علوم پزشکی زاهدان

پرتو گاما : یک قسمت از طیف امواج الکترومغناطیس

  مرمریت : سنگ ساختمانی

 دز ﻣﻌﺎدل ﮔﺎما ED (Equivalent Dos) : حاصلضرب دز در ضریب وزنی پرتو

 آﻫﻨﮓ دز معادل گاما EDR   (Equivalent Dose Rate) : مقدار دز جذب شده در واحد زمان و واحد جرم بافت

توصیفی – تحلیلی

تمامی انواع سنگ های مرمریت سنگ فروشی های سطح شهر زاهدان که در ساختمان های این شهر مورد استفاده قرار می گیرند.همچنین سعی می شود در صورتیکه سنگ فروشی همکاری نکرد همان نمونه سنگ را تهیه نمود

سرشماری تمامی سنگ های مرمریت سطح شهر زاهدان بصورتیکه در ابتدا لیستی از انواع سنگ های مرمریت تهیه شده و آنهایی که زهدان وارد میشوند از هر نوعی 5 عدد انتخاب شده تا تمامی انواع سنگ را پوشش دهد

ﺑﺎ ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﺑﻪ ﺳﻨﮕﻔﺮوﺷﻲ ﻫﺎی ﺷﻬﺮ زاهدان، ﺳﻨﮓ  ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﻲ ﻣﻮﺟﻮد و ﻣﺼﺮﻓﻲ، ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﻓﻬﺮﺳﺘﻲ از آﻧﻬﺎ تهیه ﮔﺮدﻳﺪ. در انتخاب سنگ فروشی نکات زیر مد نظر قرار می گیرد

- مسئول آن اطاعات کافی در مورد سنگ و نوع آن و همچنین محل استخراج آن داشته باشد

- چیدمان سنگ ها بگونه ای باشد که فاصله مناسب بین انواع مختلف سنگ ها وجود داشته باشد

- انواع مختلف سنگ ها به صورت مجزا و تفکیک شده قرار گرفته باشند و انواع مختلف سنگ ها مخلوط کنار هم قرار نگرفته باشند

به روش سرشماری اﺑﺘﺪا ﺑﻪ ﺳﻨﮕ ﻔﺮوﺷﻲ های شهر زاهدان مراجعه نموده و  ﺳﻨﮓﻫﺎی ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﻲ ﻣﻮﺟﻮد و ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺷﻬﺮ از ﻧﻈﺮ محل اﺳﺘﺨﺮاج ﻣﻮرد ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ و ﻓﻬﺮﺳﺘﻲ از ﺳﻨﮓ ﻣﺼﺮﻓﻲ ﺗﻬﻴﻪ ﮔﺮدﻳﺪ . ﺳﭙﺲ از ﺗﻤﺎم اﻧﻮاع ﺳﻨﮓ ها ﻓﻬﺮﺳﺖ شده و از ﻫﺮ ﻛﺪام ﭘﻨﺞ ﻗﻄﻌﻪ برداشته می شود.

ﻣﻴﺰان دز ﻫﺮ ﻳﻚ از ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻫﺎ، ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ با قرار گرفتن دﺳﺘﮕﺎه دزﻳﻤﺘﺮ در ﻓﺎﺻﻠﻪ ﻛﻤﺘﺮ 10 سانتی متر  از ﺳﻨﮓ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮاﻧﺪازه ﮔﻴﺮی ﺷﺪه ﭘﺲ از ثابت شدن عدد ﻣﻴﺰان دز ﻫﺮ ﺳنگ روی دﺳﺘﮕﺎه خوانده شده تمامی ﻧﻤﻮﻧﻪ ها از اﻧﻮاع ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﻮﺳﻂ دزﻳﻤﺘﺮ ﻣﺪل MKS 05  در دو ﺣﺎﻟﺖ ﺗﻌﻴﻴﻦ آﻫﻨﮓ دز  گاما EDR  بر حسب میکروسیورت بر ساعت و دوز معادل گاما بر حسب میکرو سیورت تعیین می شود

 به منظوراﻃﻤﻴﻨﺎن از ﺻﺤﺖ اﻧﺠﺎم ﻛﺎر ﺑرای هر سنگ 2 ﻗﺮاﺋﺖ انجام می شود .

در ﻣﺮﺣﻠﻪ اول آهنگ دز گاما ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻣﻴﻜﺮوﺳﻴﻮرت ﺑﺮ ﺳﺎﻋﺖ و

در ﻣﺮﺣﻠﻪ دوم دز ﻣﻌﺎدل ﮔﺎﻣﺎ بر حسب میلی سیورت اندازه گیری می شود

ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر اندازه گیری آهنگ دز گاما ﭘﻨﺞ ﻗﻄﻌﻪ سنگ کنار یکدیگر گذاشته شده دزیمتر در فاصله کمتر از 10 سانت قرار میگیرد . ﺳﭙﺲ آﻫﻨﮓ دوز ﺑﻪ ﻣﺪت  ﻳﻚ ﺳﺎﻋﺖ اﻧﺪازه گیری می شود اﻧﺪازه ﮔﻴﺮی دوز ﻣﻌﺎدل نیز به همین صورت انجام می شود.

دﺳﺘﮕﺎه مورد نظر

دزیمتر جیبی مدل MKS 05 ساخت کشور اوکراین می باشد.

پرتو قابل اندازه گیری آن گاما و ایکس می باشد.

نوع آشکارسازش MKS 05 TERRA ؛

حداکثر میزان دز تجمعی قابل اندازه گیری9999 - 0/001  میکروسیورت؛

حداکثر آهنگ دز قابل اندازه گیری 9999 - 0/1  میکروسیورت بر ساعت می باشد.

داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS تجزیه و تحلیل می شودو با رهنمود کمیسیون اروپاوی (EC) مقایسه می شود

کدهای 1و 28  ' راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران ' حتما رعایت خواهد شد.

نتایج پژوهش‌ بطور صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر می شود.

همکاری نکردن تعدادی از سنگ فروشی ها که در این صورت همان نمونه سنگ از شهر دیگری تهیه میشود

پرتو گاما،مرمریت،زاهدان

1-Ferdoas S.Al-Saleh and Badriah Al-Berzan.’’measurments of natural radioactivity in some kinds of marble and granite used in rhyadh region’’ journal of nuclear and radiation physics vol.2_No.1, 2007 , pp 25- 36

2-Leung KC, Lau SY, Poon CB. Gamma Radiation dose from radionuclide in Hong Kong soil. J Environmental Radioactivity 1990; 11(23):281-8.

3- توکلی, محمد باقر et al. ارزیابی میزان تأثیر رنگ سنگ‌‌‌های گرانیت در رادیواکتیویته‌ی طبیعی آن‌ها. مجله دانشکده پزشکی اصفهان, [S.l.], p. 2412-2418, اسفند. ۱۳۹۱. ISSN 1735-854x.

4-Shahbazi D. Measurement of background radiation in Chaharmahal & Bakhtiary. Journal of Shahrekord university 2002; 15(17):38-45.[Persian]

5-Haddad K, Doulatvand R, Mehdizadeh S. Indoor radon monitoring in northern Iran using passive and active measurements. Journal of Environmental Radioactivity 2007; 42(95): 45-51. [Persian]

6-Sohrabi D. A survay of equivalent dose rate in 7 state of Iran in base concentration of soil radionuceloid. 2th National Conference on Environmental Health, Hamedan University of Medical Sciences 1997:273-80. Hamedan.[Persian]

7-Tilaki R, Yazdanifar A. Dosimetric of granite and marble used in Saari of gamma and beta radiation. 12^th National Conference on Environmental Health. Tehran.  Shahid Beheshti University of Medical Sciences 2009; 297-303.[Persian]

8-Toosi M, Safaeyan G H. Background radiation in khorasan. 1th National Conference on Environmental Health, Tehran, Shahid Beheshti University of Medical Sciences 1994; 122-29. [Persian]

9-Fathivand A.A, Amidi J, Najafi A. The natural radioactivity in the bricks used for the construction of the dwelling Tehran areas of Iran. J Radiation protection dosimetry 2007; 39(124):391-96.[Persian]

10-Fathivand AA, Amidi J. Assessment of natural radioactivity and the associated hazards in Iranian cement. J Radiation protection dosimetry 2007; 39(124):145-49.[Persian]

ندارد