ادوﯾﻪ ﺑﻪ ﺗﻤﺎم ﯾﺎ ﺑﺨﺸﯽ از ﮔﯿﺎه اﻃﻼق ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﻃﻌﻢ دﻫﻨﺪﮔﯽ ، اﺷﺘﻬﺎ آوری ﯾﺎ ﻫﻀم ﮐﻨﻨﺪﮔﯽ ﺑﻪ ﻣﻮاد ﻏﺬایی اﺿﺎﻓﻪ ﻣﯽ ﺷﻮند . ادوﯾﻪ ﺑﺼﻮرت ﺗﺎزه ﯾﺎ ﺧﺸﮏ ﻣﺼﺮف ﻣﯽ ﺷﻮد و ﺳﺎییده ﺷﺪه آن ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺧﺎﻟﺺ ﯾﺎ ﻣﺨﻠﻮط ﺑﻪ ﺑﺎزار ﻓﺮوش عرضه می گردد [1]. اثر ﺑﺎﮐﺘﺮی ﮐﺸﯽ ادویه ﺑـﻪ ﻋﻠـﺖ دارا ﺑـﻮدن روﻏﻦ، اﻟﮑﺎﻟﻮﺋﯿﺪﻫﺎ و ﻣﻮاد ﺗﺨﻤﯿﺮی آﻧﻬﺎﺳﺖ . ﺑﺴﯿﺎری از ادوﯾـﻪ ﻫﺎ ﺑﻪ خاطر ﺗﺎﺛﯿﺮ داروﯾﯽ آﻧﻬﺎ دارو ﻫـﻢ ﻣﺤـﺴﻮب ﻣـﯽ ﺷـﻮﻧﺪ . ﺑﺮﺧﯽ از آﻧﻬﺎ را ﺑﺎﯾﺪ از ﺧﺎرج کشور وارد ﻧﻤﻮد زﯾـﺮا ﻓﻘـﻂ در آب و ﻫﻮای ﺧﺎص رﺷﺪ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ و ﻓﻘﻂ ﻣﻘﺪار کمی در داﺧﻞ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ . اﻏﻠﺐ ﮔﯿﺎﻫﺎن ادوﯾـﻪ ای در ﻣﻨـﺎﻃﻘﯽ از ﺟﻬـﺎن ﮐﺎﺷﺖ ﻣﯽ ﺷـﻮﻧﺪ ﮐـﻪ از ﻧﻈـﺮ ﺑﻬﺪاﺷـﺘﯽ در وﺿـﻌﯿﺖ ﭼﻨـﺪان ﻣﻄﻠﻮﺑﯽ ﻗﺮار ﻧﺪارﻧﺪ . آب و ﻫﻮای اﯾﻦ ﮐﺸﻮر ﻫﺎ اﻏﻠـﺐ ﮔـﺮم و ﻣﺮﻃﻮب اﺳﺖ و ﭘﺲ از ﺑﺮداﺷﺖ ﻣﺤﺼﻮل ﻋـﻼوه ﺑـﺮ آﻟـﻮدﮔﯽ اولیه در ﻣﻌﺮض آﻟﻮدﮔﯽ ﺑـﺎ ﻣـﺪﻓﻮع ﭘﺮﻧـﺪﮔﺎن ، جوندگان و حشرات قرار می گیرند[2].

ادویهﻫﺎ  در ﺗﺮﮐﯿﺐ ﺧﻮد دارای اﺛﺮ ﺑﺎﮐﺘﺮی ﮐﺸﯽ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ و در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺗﻌﺪاد ﺑﺎﮐﺘﺮی ﻫﺎی آﻧﻬﺎ ﮐﻢ اﺳﺖ . ﺑﺎ وﺟﻮد اﯾﻨﮑﻪ ﺷﻤﺎرش ﮐﻠﯽ ﻫﻮازﯾﻬﺎ از ﻧﻈﺮ ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﻋﻤﻮﻣﯽ ارزﺷﯽ  ﻧﺪارد وﻟﯽ در ﻓﺴﺎد ﻓﺮاورده ﻏﺬاﯾﯽ ﮐﻪ دارای ادوﯾﻪ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﻣﻘﺪار ادوﯾﻪ آن اﻫﻤﯿﺖ دارد[3]. فعالیت ضد میکروبی افزودنی های مواد غذایی مانند زردچوبه و دارچین که به وفور مورد استفاده مردم جهان به خصوص شرقی ها قرار میگیرد همواره مورد توجه بوده است .فعالیت ضد باکتریایی روغن زرد چوبه بر خیلی از باکتری ها از جمله اشریشیاکلی مورد برسی قرار گرفته است [4]. مطالعات انجام شده در رابطه با عملکرد اسانس های روغنی بر علیه باکتری های مولد فساد در مواد غذایی و باکتری های بیماری زا را نشان داده اند که مواد ضد میکروبی ادویه ها بر باکتری های گرم مثبت به دلیل ساختار غشای سلولی در مقایسه با باکتری های گرم منفی اثرات بازدارندگی بیشتری دارند.[5]

در ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﻣﺘﻌﺪد ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺼﺮف ﺑﻌﻀﻲ از ﻣﻮاد ﻏﺬاﻳﻲ و ﮔﻴﺎﻫﺎن داروﻳـﻲ ﻣـﻲ ﺗﻮاﻧﻨـﺪ ﻣﻮﺟﺐ ﻣﻬﺎر رﺷﺪ ﺳﻠﻮل ﻫﺎی ﺳﺮﻃﺎﻧﻲ ﺷﻮﻧﺪ  .[6,7]ﮔـﺰارش اﭘﻴﺪﻣﻴﻮﻟﻮژی ﺣﺎﻛﻲ از آن اﺳﺖ ﻛﻪ در ﻛـﺸﻮرﻫﺎﻳﻲ ﻛـﻪ ﻣـﺼﺮف زردﭼﻮﺑﻪ زﻳﺎد  اﺳﺖ، ﺳﺮﻃﺎنﻫﺎی روده ای ﻛﻤﺘـﺮ ﻣـﺸﺎﻫﺪه ﺷـﺪه اﺳــﺖ  .[8,9]در ﻣﻘـالات ﻣﺘﻌــﺪدی اﺛــﺮات آﻧﺘـی اکسیدانی، ﺿﺪ ﺳﻤﻴﺖ، ﺿﺪاﻟﺘﻬﺎب و ﺿﺪﺳﺮﻃﺎﻧﻲ ﻛﻮرﻛﺎﻣﻴﻦ ﮔـﺰارش ﺷـﺪه .[10,11]اﺛﺮات ﺿﺪ ﺳـﺮﻃﺎﻧﻲ زردﭼﻮﺑـﻪ از اﻳـﻦ ﻧﻈـﺮ ﺑـﺎ اﻫﻤﻴﺖ اﺳﺖ ﻛﻪ زردﭼﻮﺑﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﻣﺎده اﻓﺰودﻧـﻲ ﺑـﻪ ﻏـﺬا  ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲﮔﻴﺮد و ﻣﺼﺮف اﻳـﻦ ﻣـﺎده ﺑـﺎ دوز ﺑـﺎﻻ از ﺗﻜﺜﻴﺮ ﺳﻠﻮل  ﻫﺎی ﺳﺮﻃﺎﻧﻲ ﭘﻴﺸﮕﻴﺮی وﻟﻲ ﺑـﻪ ﺳـﻠﻮل های سالم آسیبی وارد نمی کند [12,6].

دارچین قطعات خشک شده و کوبیده پوست درختانی از جنس Cinnamomum از تیره برگ بو است که در غذا ها به عنوان ادویه و دارو استفاده می شود . دارچین دارای خواص درمانی و ضد میکروب ، آنتی اکسیدان ، آنتی دیابت ، ضد ویروس و ضد اسپاسم است . اسانس دارچین خاصیت ضد قارچی و ضد باکتریایی دارد که احتمالا این آثار مربوط به محتوی ارتومتوکسی سینامالدئید است [13].

برطبق تحقیقات انجام شده مصرف ادویه جات در پیشگیری و درمان سرطان ها و بیماری های  ناحیه معده و روده و دستگاه گوارش تاثیر بسزایی دارد . همچنین باعث افزایش سوخت و ساز بدن و تسریع در هضم مواد غذایی در دستگاه گوارش شده ، اختلال در هضم را بهبود بخشیده و در کاهش میزان قند و کلسترل خون تاثیر مثبتی را ایفا می کنند . به همین جهت FDA (سازمان غذا و داروی امریکا ) ادویه جات را در لیست GRAS(generally recognized as safe) قرار داده است. در سال های اخیر استفاده از نگهدارنده های طبیعی مشتق شده از ادویه جات و گیاهان معطر هم در زمینه صنعت مواد غذایی و هم در زمینه تحقیقات علمی افزایش یافته است و علت آن خواص ضد میکروبی  و آنتی اکسیدانی این مواد است که علاوه بر داشتن تاثیر مثبت بر افزایش زمان ماندگاری غذا ، فاقد اثرات مضر نگهدارنده های شیمیایی می باشند[14].

عدم رعایت مسایل تکنولوژی و بهداشتی و پیروی از روش های فرایند نادرست و غیر بهداشتی در کلیه مراحل کاشت ، برداشت ، فراوری ، بسته بندی و عرضه ادویه جات می تواند سبب افت کیفیت فراورده و حتی در بسیاری از موارد مشکل آفرین و بیماری زا باشد . از طرفی به علت ماهیت ادویه پودر شده ، امکان تقلب نیز درآن بسیار زیاد می باشد[15]. فلور میکروبی ادویه جات بسته به مواد گیاهی مشتق شده از آنها ، شرایط آب و هوایی و منطقه کشت ، شرایط حمل و نقل و ذخیره سازی گیاه متفاوت می باشد[16]. به طور کلی فلور میکروبی غالب در ادویه جات را باکتری های اسپور زای هوازی تشکیل می دهند . باکتری های غیر اسپور زا میکروارگانیسم های شاخص و غیر اسپورزا ، مخمر ها ،کلستریدیوم ها و کپک های مختلف از تعداد کم تا میلیون ها درادویه ها قابل مشاهده می باشد[17]. به طور کلی ادویه جات منبع اصلی باکتری های اسپور زا در حجم وسیعی از غذاها هستند . تشکیل هاگ یا اندوسپور اساسا محدود به باکتری های گرم مثبت میله ای شکل در دو جنس باسیلوس و کلستریدیوم ها بوده و این باکتری ها به دلیل توانایی در تولید اسپور در شرایط محیطی سخت مثل فشار ، گرما یا سرمای بیش از حد ، خشکی ، کمبود مواد مغذی ، مواد ضد عفونی کننده و اشعه فرابنفش مقاوم هستند . همچنین می توانند به مدت طولانی به حالت کمون یا نهفته به حیات خود ادامه داده و در طول آماده سازی و عملیات  حرارتی مواد غذایی ، به حالت زنده و فعال باقی بمانند و در زمانی که شرایط محیطی اطرافشان از لحاظ رشد و جوانه زدن مهیا شد از حالت کمون خارج و فرم رویشی تبدیل شده و با تولید سم یا توکسین باعث ایجاد فساد در محصولات غذایی و مسمومیت در مصرف کننده شود . میزان آلودگی میکروبی در ادویه جات به وسیله عملیات ضد عفونی و اشعه دهی با گاز اکسید اتیلن و پروپیلن کاهش می یابد[18-20,14].

به دلیل مقاوم بودن اسپور های باکتری ها و بعضی از سموم مترشحه توسط بعضی از قارچ ها مانند مایکوتوکسین ادویه جاتی که مستقیما و بدون حرارت دیدن و به صورت خام مصرف می شوند ، یا در طول فرایند یا آماده سازی مواد غذایی  حرارت کافی نمی بینند ، اغلب موجب فراهم آوردن مشکلاتی در ارتباط با بهداشت عمومی جامعه می شوند . از آن جا که در کشور ما ادویه به صورت روزانه و وسیع در غذا ها مورد استفاده قرار می گیرد و ادویه های نام برده در این مطالعه از رایج ترین ادویه های مورد استفاده هستندکه عموما به صورت خام مصرف می شوند و با توجه به مقاومت اسپور ها در برابر حرارت های کم و عدم نابودی آن ها ، احتمال مسمومیت غذایی در اثر مصرف این ادویه ها بیشتر است.[21-23,19] هدف از این مطالعه بررسی و ضعیت الودگی موجود در ادویه های دارچین و زردچوبه از طریق شمارش کلی میکروارگانیسم ها و کلی فرم ها و اشریشیا کلی و باسیلوس سرئوس و کپک ها و نیز مقایسه ی میزان الودگی در ادویه جات بسته بندی و فله ای پودری در سطح شهر زاهدان می باشد.

میزان آلودگی ادویه (دارچین و زرد چوبه ) بسته بندی و فله ای پودری  به کلیفرم ها چقدر است ؟

میزان آلودگی ادویه (دارچین و زرد چوبه ) بسته بندی و فله ای پودری  به باسیلوس سرئوس چقدر است ؟

میزان آلودگی ادویه (دارچین و زرد چوبه ) بسته بندی و فله ای پودری به کپک ها چقدر است ؟

تعداد کلی میکرو ارگانیسم ها در ادویه (دارچین و زرد چوبه) بسته بندی و فله ای پودری چقدر است ؟

تاثیر دو فرم بسته بندی و فله ای پودری بر میزان آلودگی ادویه ها (دارچین و زرد چوبه)  چقدر است ؟

تعیین و مقایسه  کیفیت میکروبی زردچوبه و دارچین بسته بندی و فله ای پودری در فروشگاه های سطح شهر زاهدان در سال 1397

تعیین میزان آلودگی ادویه (دارچین و زرد چوبه ) بسته بندی و فله ای پودری به کلیفرم ها

تعیین میزان آلودگی ادویه (دارچین و زرد چوبه ) بسته بندی و فله ای پودری به باسیلوس سرئوس

تعیین میزان آلودگی ادویه (دارچین و زرد چوبه ) بسته بندی و فله ای پودری به کپک ها

تعیین تعداد کلی میکرو ارگانیسم ها در ادویه (دارچین و زرد چوبه) بسته بندی و فله ای پودری

مقایسه تاثیر دو فرم بسته بندی و فله ای پودری بر میزان آلودگی ادویه ها (دارچین و زرد چوبه)

از انجا که رعایت اصول بهداشتی در تهیه و برداشت و حمل و نقل و بسته بندی مواد غذایی جهت تضمین سلامت مصرف کنندگان ضروری است ، نتایج این تحقیق میتواند مورد استفاده ارگان های زیربط  از جمله ادارات کشاورزی ، واحد های تولید و بسته بندی ادویجات و سازمان های کنترل کننده از قبیل جهاد کشاورزی ، اداره نظارت بر مواد غذایی مراکز بهداشتی درمانی وابسته به وزارت بهداشت ، موسسه ملی استاندارد ایران و سایر ارگان ها قرار گیرد .

واژه خاصی در پروژه حاضر برای تعریف وجود ندارد.

توصیفی-تحلیلی 

معیار ورود : ادویه جات دارچین و زردچوبه فله ای پودری و بسته بندی موجود در مغازه های سطح شهر زاهدان

معیار خروج : ادویه جات غیر از زد چوبه و دارچین یا زدچوبه و دارچین شاخی 

بر اساس مطالعات مشابه انجام شده در گذشته که تعداد 101 نمونه (منبع[24]) و تعداد 40 نمونه (منبع  [25] ) و تعداد 110 نمونه( منبع [26] ) انتخاب شده اند ، در این تحقیق به طور متوسط تعداد 90 نمونه(45 نمونه زردچوبه و 45 نمونه دارچین ) به شکل تصادفی از سطح شهر جمع آوری می شوند .

نمونه گیری خوشه ای چند وحله ای ( مناطق شهری – خیابان ها – مغازه ها )

یافته ها و نتایج به روش ازمایشگاهی و از کشت میکروبی و ازمایش های بیوشیمیایی به دست می ایند .

تعداد  90 نمونه از ادویه های  زردچوبه و دارچین از فروشگاه های سطح شهر زاهدان تهیه می کنیم .

نمونه گیری در 2 مرحله انجام  می شود. بعد اگاهی پیدا کردن از تقسیمات جغرافیایی شهر زاهدان، براساس 5 منطقه شمال-جنوب-مغرب – مشرق و مرکز ، در مرحله اول   مغازه های فروش ادویه شناسایی و از بین انها 45 فروشگاه  به نسبت مساوی در مناطق 5 گانه  یعنی از هر منطقه 9 فروشگاه به طور تصادفی انتخاب می شوند. در مرحله دوم بعد از انتخاب فروشگاه، از هر فروشگاه یک نمونه زرچوبه  و یک نمونه دارچین  به تصادفی انتخاب می شود.

 نمونه برداری در طی یک هفته انجام خواهد شد . این نمونه ها را از نظر تاریخ مصرف و انقضا کنترل می کنیم . وجه تمایز این نمونه ها از هم، نوع ادویه ، مغازه فروشنده ادویه ، محل تولید و کارخانه تولید کننده ادویه هستند . پس از کد گذاری و درج خصوصیات نمونه مطابق روش های موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ، موارد ازمون میکروبی روی نمونه ها انجام می دهیم . موارد ازمون شامل شمارش کلی با کتری ها طبق استاندارد ملی شماره 5272 سازمان ملی استاندارد ، شمارش کلی کلیفرم ها طبق استاندارد ملی شماره 9263 سازمان ملی استاندارد ، باکتری اشرشیاکلی طبق استاندارد شماره 2946  ، باکتری باسیلوس سرئوس طبق استاندارد شماره 2324 و کپک ها طبق استاندارد شماره 2-10899  خواهد بود.

برای تجزیه و تحلیل داده های به دست آمده از نرم افزار spss و آمار توصیفی استفاده می شود . داده های حاصل از آنالیز توصیفی در قالب میانگین بیان خواهند شد و برای بررسی تاثیر دو فرم بسته بندی و فله ای پودری بر میزان آلودگی ادویه ها و مقایسه تعداد کلنی ها در دو روش فله ای و بسته بندی از ازمون تی استفاده می کنیم (سطح معنی دار آزمون کمتر از 0.05 در نظر گرفته می شود. )

بر اساس  دفترچه راهنمای عمومی اخلاق در پژوهشهای علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران

و بندهای 1-  9- 10- 11- -25 – 28- 29 – 30 –و 31

1- هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

9-در پژوهش‌های پزشکی که ممکن است به محیط زیست آسیب برسانند، باید احتیاط‌های لازم در جهت حفظ و نگهداری و عدم آسیب رسانی به محیط ریست انجام گیرد.

10- هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرح‌نامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی‌های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرح‌نامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده‌ها، وابستگی‌های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه‌ی دیگر، مشوق‌های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایت‌نامه‌ی آگاهانه به‌صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایت‌نامه باید تدوین و به طرح‌نامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرح‌نامه از سوی کمیته‌ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.

11- کمیته‌ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح‌نامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرح‌‌ها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته‌ی اخلاق درخواست می‌شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.    

30 -گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

31-روش پژوهش نباید با ارزش های اجتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد

تمام نمونه ها با هماهنگی و رضایت فروشگاه های عرضه کننده ادویه جمع اوری می گردد و از طرفی به فروشندگان این اطمینان داده خواهد شد که نتایج حاصل به صورت محرمانه نزد پژوهشگران باقی می ماند.

عدم همکاری عرضه کنندگان ادویه دارچین و زردچوبه در زاهدان

آلودگی میکروبی - زردچوبه -دارچین

[1] ISIRI,Standard  1365, Spices and Codiments determination of fifth 3rd Edition

[2] Blum,H.B., and  F. W. Falian(1983). Spice oils and their components for controlling microbial surface growth. J. Food  protection.46:326-358

[3] Karim,G, 1378, Microbiological Examination of Foods, 4th ed, Tehran University, 447-449

[4] Negi, P. S., Jayaprakasha, G. K., Jagan Mohan Rao, L., & Sakariah, K. K. (1999). Antibacterial activity of turmeric oil: a byproduct from curcumin manufacture. Journal of agricultural and food chemistry, 47(10), 4297-4300.

[5] Burt, S. (2004). Essential oils: their antibacterial properties and potential applications in foods-a review. International Journal of Food Microbiology, 94, 223-253.

[6] Wargovich MJ. Nutrition and cancer: the herbal revolution. Curr. Opin. Clin. Nutr. Metab. Care 1999; 2: 421 - 4.

[7] Fallah huseini H, Yazdani D, Amin GH, Makkizadeh M. Milk thistle and cancer. J. Medicinal Plants 2005; 4 (1): 46 - 53.

[8] . Sharma O. Antioxidant activity of curcumin and related compounds. Biochem. Pharmacol. 1976; 25: 1811 - 2.

[9] Aggarwal BB, Kumar A, Bharti AC. Anticancer potential of curcumin: preclinical andclinical studies. Anticancer Res. 2003; 23: 363 - 98.

[10] Huang MT, Newmark HL, Frenkel KJ. Inhibitory effects of curcumin on tumorigenesis in mice. Biochem. Suppl. 1997; 27: 326 - 34.

[11] Aggarwal BB. Prostate cancer and curcumin: add spice to your life. Cancer Biol Ther. 2008; 7 (9): 1436 - 40.

[12] Wargovich MJ. Nutrition and cancer: the herbal revolution. Curr. Opin. Clin. Nutr. Metab. Care 1999; 2: 421 - 4.

[13] قندهاری یزدی امیرپویا, نیکویی آلاله, صداقت بروجنی لیلا. مروری بر خواص دارویی و کاربردی دارچین.‎

[14] مرتضوی و ضیاءالحق،1388،میکرو بیو لوژی مواد غذایی مدرن،جلد اول دانشگاه فردوسی مشهد 

 [15] ایین کار و اماده سازی و بسته بندی ادویه ، بی نام 1386 ، موسسه ی استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران ، استاندارد ملی ایران ، شماره 2889، چاپ اول

[16] Donia, M. A. A. (2008). Microbiological Quality and Aflatoxinogenesis of Egyptian Spices and Medicinal Plants. Global veterinaria ,2 (4), 175-181.

[17] Tieraona Low Dog, M. D. (2006). A Reason To Season: The therapeutic benefits of spices and culinary herbs. Diet and Nutrition, 2(5), 446-449.

[18]صفایی ، حق وپورسینا ، ف (1380) میکروب شناسی تشخیصی مواد غذایی، انتشارات دانشگاه علوم پزشکی اصفهان ، انتشارات کنکاش ، صفحه 409-410

[19] Banerjee, M. & Sarkar, P. K. (2003). Microbiological quality of some retail spices in India. Food research international, 36, 469470.

[20] Carlin, F. (2011). Origin of bacterial spores contaminating foods. Food Microbiology, 28,  177-182

[21]  شهرزار و همکاران (1388)،بررسی الودگی میکروبی ادویه های بسته بندی عرضه شده در فروشگاه های زنجیره ای شهروندان شهر تهران در سال 86 ، فصل نامه علوم و صنایع غذایی ، شماره 2 ، دور ۶ ، صفحات 125-131

[22]شعبانی ، ش و زجاجی ، م (1390)، بررسی میزان الودگی میکروبی ادویه های مصرفی در تولید مواد غذایی به اسپور های مقاوم به حرارت ، مجله علوم غذایی و تغذیه ، سال هشتم ، شماره 4 صفحات 83ـ89

[23] Antani, S. P. (1988). Study of Bacillus flora of Nigerian spices. International Journal of Food Microbiology, 6, 259-261.

[24] شهراز فرزانه, کامران منیژه, خاکسار رامین, حسینی هدایت, کارگر ساره, انتشاری مریم. بررسی آلودگی میکروبی ادویه های بسته بندی عرضه شده در فروشگاههای زنجیره ای شهروند شهر تهران در سال 86.‎

[25] صداقت زینب, محسنی مهران, کمالی کورش, حسن مریم, شعبانی شاهرخ, فردوسی نیکتا. بررسی میزان آلودگی ادویه های عرضه شده به صورت فله و بسته بندی (فلفل سیاه، فلفل قرمز، سماق و دارچین) به اسپورهای هوازی در استان زنجان.‎

[26] منصوری, زیبافر, انسیه, هاشمی, سید جمال, گرامی‌شعار, داعی قزوینی, روشنک. بررسی آلودگی با گونه‌های قارچی در سه نوع ادویه مصرفی رایج: گزارش کوتاه. مجله دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران. 2015 Jun 15;73(3):226-30.‎

فرم اطلاعاتی  براساس هدف اصلی  پروژه طراحی و تدوین گردیده است.