بررسی تاثیر آموزش مبتنی برالگوی اعتقاد بهداشتی بر رفتارهای پیشگیری کننده از ایدز در زنان آسیب پذیر مراجعه کننده به مراکز بهداشتی حاشیه شهر زاهدان 1398

 ویروس نقص سیستم ایمنی انسان[1] ( HIV) و سندرم نقص ایمنی اکتسابی[2](AIDS) یک مشکل بهداشت جهانی است که طی سه دهه ی گذشته دولتها ، متخصصین بهداشت، سازمان های دولتی وغیردولتی و سایر ارگانهای مربوطه سعی در شناسایی، درک، پیشگیری و درمان آن دارند (1). این بیماری چهارمین علت مرگ در جهان و از مهلک ترین ویروسهای شناخته شده در عصر جدید است که به لحاظ میزان کشندگی زیاد و هزینه مراقبتی فراوان، تهدیدی جدی برای سلامت و اقتصاد جوامع به شمار می آید(2). عامل این بیماری رتروویروس از خانواده لنتی ویروس ها می باشد . این ویروس با تاثیر بر تمام سیستم های بدن، موجب آسیب پذیری بدن نسبت به عفونت های فرصت طلب شده که در نهایت مرگ فرد مبتلا را بدنبال خواهد داشت (3, 4). این بیماری از راههای مختلفی به انسان منتقل می شود که تزریق مشترک در معتادان تزریقی و رابطه‌ی جنسی محافظت نشده از شایع ترین راههای انتقال آن محسوب می شوند . انتقال از مادر به کودک در دوران جنینی ، زایمان و یا شیردهی ، استفاده از وسایل برنده همچون تیغ به صورت مشترک، دریافت خون و فرآورده‌های خونی آلوده از سایر راههای انتقال ذکر شده است (5).

این بیماری دارای پیامدهای فراوانی است ؛ انگ ، تبعیض، طرد از جامعه، اطرافیان و خانواده، محدودیت در فعالیت های اجتماعی و اشتغال ، محدودیت برای تشکیل خانواده ، تبعیض در بهره مندی افراد اچ آی وی - ایدز از خدمات درمانی از پیامدهای اجتماعی ابتلا به ایدز محسوب می شوند . از پیامدهای روانی می توان استرس و اضطراب شدید قبل از تشخیص قطعی بیماری، ایجاد افسردگی و گوشه گیری بعد از تشخیص قطعی بیماری ، نگرانی دائمی در خصوص آینده و مدت زنده ماندن، آرزوی مرگ، افکار خودکشی و اقدام به آن را نام ببرد . کاهش وزن ، کم شدن قوای جسمانی و ناتوانی در انجام کار و فعالیت ، پیامدهای ناشی از تداخلات و عوارض داروهای آنتی رتروویرال ، پیامدهای جسمی و صرف وقت برای کارهای تشخیصی و درمانی ، صرف هزینه مالی برای درمان ، بیکاری ناشی از ابتلا ، از پیامدهای اقتصادی بیماری به شمار می آیند (6).

اپیدمیHIV/AIDS  در جهان در حال گسترش است و همه گروه های سنی ، جنسی ، نژادی ، فرهنگی و طبقه اقتصادی - اجتماعی در معرض خطر ابتلا به آن قرار دارند(7). از ابتدای تشخیص عفونت ایدز تا کنون 35 میلیون نفر در دنیا بر اثر این بیماری جان خود را از دست داده اند و در حال حاضر حدود 37 میلیون نفر در جهان نیز به این عفونت ، مبتلا هستند . طبق آمار 47 درصد از مبتلایان به عفونت ایدز از میان آسیب پذیرترین گروه ها یعنی زنان بی بند و بار، معتادان تزریقی ، مردان همجنس باز و زندانیان هستند ، بنابراین جهت پیشگیری از عفونت ایدز توجه به این گروهها از اهمیت ویژه ای برخوردار است . مطابق گزارش ارائه شده در همایش روز جهانی ایدز ( 1397) 37 هزار نفر مبتلا به ایدز در ایران شناسایی شده اند اما آمار مبتلایان حدودا دو برابر این میزان می باشد . همچنین آمارها نشان می دهد که ابتلا به ایدز در زنان نسبت به دو سال گذشته ده برابر افزایش یافته است(5).

وجود بی عدالتی های اجتماعی از جمله فقر و وابستگی اقتصادی ، خشونت و تهدید به آن ، روابط جنسی پرخطر ، قدرت و اختیارات محدود ، نداشتن تاثیر و نفوذ در تصمیم گیری ، توانایی زنان را برای محافظت از خود در برابر ایدز کاهش می دهد و به همین دلیل زنان جز گروههای در معرض خطر و آسیب پذیر محسوب می شوند(8, 9).

 زنان دو تا چهار برابر مردان ، مستعد ابتلا به ایدز هستند و تقریبا بیش از 50 درصد موارد جدید ابتلا در دنیا را به خود اختصاص داده اند(10). همچنین احتمال ابتلا به HIV/AIDS در زنان با شرکاء جنسی ناپایدار 13/5 برابر و در زنان معتاد تزریقی 50 درصد بیشتر از سایر زنان است(11). در ایران اعتیاد تزریقی در زنان ازشیوع اندکی برخوردار است اما نیمی از 200 تا 300 هزار مرد معتاد ، متاهل هستند و 50- 45 درصد آنان روابط جنسی خارج از ازدواج را گزارش کرده اند . از سویی از هم گسیختگی خانواده در این مردان ، همسران آنان را در معرض شرکای جنسی متعدد و تماس جنسی پر خطر قرار می دهد(12, 13). علاوه بر موارد ذکر شده ، بررسی ها نشان می دهد فقر و نبود امکانات بهداشتی - درمانی و سایر تنگناهای موجود ، باعث افزایش نسبت مبتلایان به ایدز در مناطق فقیرنشین شده است . به طوری که قریب به 67 درصد مبتلایان به ایدز مربوط به گروههای فقیر و کم درآمد هستند(14).

امروزه پدیده افسارگسیخته و نابسامان رشد شهرنشـینی ، بـویژه در کشـورهای جهـان سـوم ، زندگی شـهروندان ، سیاسـت هـا ، برنامـه های حکومت مرکزی ، دولتهای محلـی و شـهرداری هـا را دچـار مشـکلات فراوانـی نمـوده اسـت . چنـین وضـعیتی کـه مستقیماً تحت تأثیر رشد جمعیت ، افزایش مهاجرت به شهرها ، ضعف مدیریت شهری و...است پیامدهای منفی گسـترده ای را به بارآورده که ظهور حاشیه نشیی و مناطق فقیر نشین از بارزترین پیامدهای آن است. تعـارض فرهنگـی ، بـی ثبـاتی اجتمـاعی ، بیکاری ، بزهکاری ، تراکم جمعیت ، دسترسی نامناسب به خدمات و سلامت زیست شهری ، مشـاغل کـاذب ، بـی هـویتی ، احساس حقارت ، آمادگی خشونت ، جرم و جنایت در این مناطق به فراوانی مشاهده می شوند (15). در خصوص بیماریهای رفتاری همچون ایدز نیز به طور مشخص شیوع در مناطق حاشیه نشین و فقیر ، بیشتر از سایر نقاط شهر و حتی روستاها می باشد به گونه ایی که ساکنین این مناطق با خطر اساسی ابتلا به اینگونه بیماریها مواجه هستند . نتایج نیز حاکی از شیوع متفاوت این گونه بیماری ها بر اساس سن ، جنس و محل سکونت می باشد . به طوریکه شیوع ایدز در سنین 40 تا 44 سال و در مردان و زنان ساکن حاشیه شهر بیشتر از سایر گروه ها گزارش شده است (16).

در حال حاضر درمانی برای ایدز وجود ندارد و پیشگیری به عنوان مهم ترین و اصلی ترین روش مقابله با اپیدمی HIV/AIDS در جهان مطرح است(17). لذا بر مبنای اصل مسلم حقوق انسانی مرتبط با سلامت ، برای کنترل همه گیری HIV/AIDS خصوصا در گروههای آسیب پذیر جامعه ، مراکز مشاوره ویژه ای دایر شده که هدف از ایجاد آن پیشگیری از ابتلا به بیماری است . زنانی که خود یا همسرشان معتاد باشند ، خود یا همسرشان سابقه ی زندان رفتن داشته باشند ، همسران HIV/AIDS مثبت دارند ، دارای شرکای جنسی متعددند گروه هدف این مراکز را تشکیل می دهند (18).

سازمان جهانی بهداشت نیز موثر ترین راه مقابله با ایدز را اموزش بهداشت می داند و گروههای آسیب پذیر را در اولویت این برنامه های آموزشی قرار می دهد(19) اما با وجود اهمیت آشکار آموزش جهت پیشگیری از گسترش عفونت HIV/AIDS ، کارشناسان بر کافی نبودن و اطلاع رسانی غیر شفاف در خصوص سومین موج همه گیری تاکید می نمایند (20).

در ایران نیز خطر بروز اپیدمی HIV/AIDS جدی است و بی شک گسترش این اپیدمی در وضع اقتصادی ، اجتماعی و سیاسی کشور اثر نامطلوب و گسترده ای خواهد داشت . بنابراین تلاش برای مهار اپیدمی در ایران یک وظیفه ملی بوده و مداخله فوری خصوصا در گروه های آسیب پذیر و پرخطر کلید حل این مشکل است (21, 22).

طبق نظریه رفتار شناسان تدوین برنامه آموزشی بر مبنای مدل می تواند نقش اساسی بر ارتقا آگاهی و باورهای مردم در خصوص رفتارهای بهداشتی داشته باشد که این دو مولفه مقدمه تغییر رفتار غیر بهداشتی و یا اتخاذ رفتارهای پیشگیری می باشد(23). به عبارتی ارزش برنامه های آموزش بهداشت به میزان اثر بخشی آنها بستگی دارد و اثر بخشی این برنامه ها نیز به مقدار زیاد وابسته به استفاده صحیح از تئوری ها و مدل های آموزش بهداشت می باشد(24). مدل باور بهداشتی^[3] (HBM) مدلی جامع است که در پیشگیری از بیماری نسبت به کنترل آن نقش مهمتری دارد(25). طبق این الگو تصمیم و انگیزه شخص در اتخاذ یک رفتار بهداشتی به سه مقوله مجزا ادراک شخصی ، رفتارهای تعدیل کننده و احتمال انجام آن عمل و یا آن رفتار برمی گردد . ادراک شخصی عواملی هستند که بر درک بیماری یا ناخوشی همچنین پیامد یک رفتار بهداشتی اثر می گذارد . احتمال انجام عمل در مورد عوامل موثر ، بر احتمال اتخاذ رفتار مناسب ، بحث می کند و عوامل تعدیل یا تسهیل کننده که شامل متغییر های دموگرافیک ، تهدید درک شده و راهنمای عمل هستند ، نقش خود را پس از ظهور ادراک فردی ایفا می کنند(19, 24, 26, 27). در حقیقت الگوی اعتقاد بهداشتی به ما اجازه می دهد که عوامل روانی احتمالی موثر بر تصمیم افراد را بررسی کنیم . (27) کارایی این مدل در پیشگویی رفتارهای پیشگیری کننده از ایدز توسط محققین مختلف ثابت شده و سازه های این مدل در برنامه های آموزشی ایدز کاربرد داشته و به فهم بیشتر رفتارهای پیشگیری از ایدز کمک می کنند(28, 29).

 این مدل دارای شش سازه حساسیت درک شده ، شدت درک شده، منافع درک شده، موانع درک شده ، خودکارآمدی درک شده و راهنمای عمل درک شده می باشد (23). بر اساس این مدل برای اتخاذ رفتارهای پیشگیری از ایدز ( پیشگیری اولیه ) ، افراد نخست باید در برابر مسئله احساس خطر نمایند ( حساسیت درک شده ) ، سپس عمق این خطر و جدی بودن عوارض مختلف آن را درک کنند ( شدت درک شده ) ، با علائم مثبتی که از محیط اطراف خود دریافت می کنند ( راهنمای عمل ) ، مفید و قابل اجرا بودن رفتارهای پیشگیری کننده را باور نمایند ( منافع درک شده ) ، عوامل بازدارنده از اقدام به این رفتارها را نیز کم هزینه تر از فواید آن بیابند ( موانع درک شده ) و خود را نیز قادر به انجام رفتارهای پیشگیری کننده بدانند ( خودکارآمدی ) تا در نهایت به عملکردی درست در خصوص پیشگیری از ایدز اقدام نمایند(30).

مطالعات متعددی با این مدل انجام شده است ؛ رحمتی و همکاران در مطالعه خود ارتباط معنی داری بین آگاهی واحد های پژوهش و شدت درک شده ، حساسیت درک شده در خصوص انجام تست غربالگری ایدز گزارش کردند(27). صلحی و همکاران در پژوهش خود نشان دادند موثرترین و کم اهمیت ترین سازه پیش بینی کننده جهت پیشگیری از ایدز به ترتیب منافع درک شده و حساسیت درک شده می باشد(31). صادقی و همکاران نیز در مطالعه خود نشان دادند به کار بردن مدل باور بهداشتی در آموزش آرایشگران مرد به جز سازه موانع درک شده باعث افزایش نمره آگاهی و سایر سازه های مدل می گردد(32). بررسی متون نشان داد مطالعه مشابهی در ایران در خصوص کاربرد مدل اعتقاد بهداشتی در رفتارهای پیشگیری کننده از ایدز در زنان آسیب پذیر انجام نشده است . علاوه بر این پذیرفته ایم که در هر جامعه، قشری که در فقر زندگی می کنند بیشتر از دیگران در معرض آسیب قرار دارند که از آن جمله افراد ساکن در محلات حاشیه نشین و فقیرنشین می باشند، زیرا این محلات علاوه بر فقر مالی خانواده، به لحاظ فرهنگی و مدنی ویژگیها و معضلاتی دارند که بسیار آسیب زا و لطمه زننده برای فرد و جامعه محسوب می شود (33) .

شهر زاهدان نیز جز شهرهایی است که با چالش جمعیت حاشیه نشین مواجه است و طبق امار سال 1394 جمعیت حاشینه نشین آن 422149 نفر بوده است (34). علاوه بر این همسایگی استان سیستان و بلوچستان با کشورهای حاشیه خلیج فارس و دریای عمان ، افغانستان و پاکستان و رفت و آمد برخی از مردم بومی به کشورهای مجاور ، دسترسی آسان به انواع مواد مخدر و رواج اعتیاد تزریقی را در این منطقه افزایش داده است ، همچنین خرده فرهنگ های غلط رایج در منطقه و تعدد زوجین در بین مردان، آموزش پیشگیری از ایدز در این منطقه را تبدیل به امری ضروری ساخته است .

نکته مهم این است که نتایج مطالعات انجام شده ، بیانگر آگاهی پایین زنان و سایر گروهها در زمینه ایدز و راههای انتقال آن در این استان است. (35, 36) با توجه به نقش زنان در باروری و احتمال انتقال بیماری در هرمرحله ای از بارداری و شیردهی به نوزاد ، ضرورت آموزش های بیشتر و موثرتر با استفاده از مدل های آموزشی مناسب احساس می شود . لذا بر آن شدیم پژوهشی با هدف تعیین تاثیر آموزش مبتنی برالگوی اعتقاد بهداشتی بر رفتارهای پیشگیری کننده از ایدز در زنان آسیب پذیر مراجعه کننده به مراکز درمانی حاشیه شهر زاهدان طراحی نماییم .

1. میانگین نمره آگاهی از رفتارهای پیشگیری کننده از ایدز در دو گروه کنترل و مداخله بلافاصله و 4 هفته بعد از اجرای مداخله آموزشی تفاوت دارد .
2. میانگین نمره حساسیت درک شده در ارتباط با رفتارهای پیشگیری کننده از ایدز در دو گروه کنترل و مداخله بلافاصله و 4 هفته بعد از اجرای مداخله آموزشی تفاوت دارد .
3. میانگین نمره شدت درک شده در ارتباط با رفتارهای پیشگیری کننده از ایدز در دو گروه کنترل و مداخله بلافاصله و 4 هفته بعد از اجرای مداخله آموزشی تفاوت دارد .
4. میانگین نمره منافع درک شده در ارتباط با رفتارهای پیشگیری کننده از ایدز در دو گروه کنترل و مداخله بلافاصله و 4 هفته بعد از اجرای مداخله آموزشی تفاوت دارد .
5. میانگین نمره موانع درک شده  در ارتباط با رفتارهای پیشگیری کننده از ایدز در دو گروه کنترل و مداخله بلافاصله و 4 هفته بعد از اجرای مداخله آموزشی تفاوت دارد .
6. میانگین نمره خودکارآمدی در ارتباط با رفتارهای پیشگیری کننده از ایدز در دو گروه کنترل و مداخله بلافاصله و 4 هفته بعد از اجرای مداخله آموزشی تفاوت دارد .
7. میانگین نمره راهنما برای عمل در ارتباط با رفتارهای پیشگیری کننده از ایدز در دو گروه کنترل و مداخله بلافاصله و 4 هفته بعد از اجرای مداخله آموزشی تفاوت دارد .
8. عملکرد زنان درارتباط با رفتارهای پیشگیری کننده از ایدز در دو گروه کنترل و مداخله 4 هفته بعد از مداخله آموزشی تفاوت دارد .

تعیین تاثیر آموزش مبتنی برالگوی اعتقاد بهداشتی بر رفتارهای پیشگیری کننده از ایدز در زنان آسیب پذیر مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی حاشیه شهر زاهدان در سال 1398

1. تعیین و مقایسه میانگین تغییر نمره آگاهی در ارتباط با رفتارهای پیشگیری کننده از ایدز در دو گروه کنترل و مداخله قبل، بلافاصله و 4 هفته بعد از مداخله آموزشی.
2. تعیین و مقایسه میانگین تغییر نمره حساسیت درک شده در ارتباط با رفتارهای پیشگیری کننده از ایدز در دو گروه کنترل و مداخله قبل، بلافاصله و 4 هفته بعد از مداخله آموزشی .
3. تعیین و مقایسه میانگین تغییر نمره شدت درک شده در ارتباط با رفتارهای پیشگیری کننده از ایدز در دو گروه کنترل و مداخله قبل، بلافاصله و 4 هفته بعد از مداخله آموزشی .
4. تعیین و مقایسه میانگین تغییر نمره منافع درک شده در ارتباط با رفتارهای پیشگیری کننده از ایدز در دو گروه کنترل و مداخله قبل، بلافاصله و 4 هفته بعد از مداخله آموزشی .
5. تعیین و مقایسه میانگین تغییر نمره موانع درک شده در ارتباط با رفتارهای پیشگیری کننده از ایدز در دو گروه کنترل و مداخله قبل، بلافاصله و 4 هفته بعد از  مداخله آموزشی .
6. تعیین و مقایسه میانگین تغییر نمره خودکارآمدی در ارتباط با رفتارهای پیشگیری کننده از ایدز در دو گروه کنترل و مداخله قبل، بلافاصله و 4 هفته بعد از مداخله آموزشی .
7. تعیین و مقایسه میانگین تغییر نمره راهنما برای عمل در ارتباط با رفتارهای پیشگیری کننده از ایدز در دو گروه کنترل و مداخله قبل ، بلافاصله و 4 هفته بعد از مداخله آموزشی .
8. تعیین و مقایسه درصد عملکرد زنان در ارتباط با رفتارهای پیشگیری کننده از ایدز در دو گروه کنترل و مداخله قبل و 4 هفته بعد از مداخله آموزشی .

مراکز بهداشتی و درمانی

آموزش :

تعریف نظری : آموزش، عبارت از فعالیت هایی است که به منظور ایجاد یادگیری در یادگیرنده، از جانب آموزگار یا معلم طرح ریزی می شود و بین آموزگار و یک یا چند یادگیرنده، به کنش متقابل جریان می یابد.(43)

تعریف عملی : آموزش در این پژوهش براساس الگوی اعتقاد بهداشتی در رابطه با ایدز و رفتارهای پیشگیری کننده در سه جلسه آموزشی هر جلسه 90 دقیقه ، به صورت هفتگی برای هرگروه مداخله (10 گروه مداخله مجموعا 30 جلسه آموزشی) به صورت سخنرانی ، بحث گروهی ، فیلم آموزشی ، پرسش و پاسخ خواهد بود . درپایان جلسات ، جزوه آموزشی در اختیار واحد های پژوهش قرار خواهد گرفت .

الگوی اعتقاد بهداشتی :

تعریف نظری : ابزاری است که در حوزه ارزیابی آموزشی کارایی دارد و دارای شش سازه حساسیت درک شده ، شدت درک شده ، منافع درک شده ، موانع درک شده ، خودکارآمدی و راهنما برای عمل است  (44).

تعریف عملی : تعریف عملی مطابق با تعریف تئوری است و محتوای آموزش بر اساس این سازه ها طراحی خواهد شد .

حساسیت درک شده :

تعریف نظری : ادراک انتزاعی فرد از خطر مواجهه با یک مشکل بهداشتی می باشد در واقع نشان دهنده باور فرد در ارتباط با احتمال بروز یک تهدید برای ایجاد سلامتی می باشد  (23).

تعریف عملی : نمره ای که فرد از تکمیل سوالات مربوط به سازه حساسیت درک شده از پرسشنامه الگوی اعتقاد بهداشتی دریافت میکند اطلاق می شود که دامنه ای بین 0 تا35 خواهد داشت . نمرات بیشتر نشان دهنده حساسیت درک شده بالاتر خواهند بود .

شدت درک شده [1]:

تعریف نظری : احساسات در رابطه با جدیت تماس با یک بیماری یا بدون درمان ماندن آن است و شامل؛ ارزشیابی ها از پیامدهای پزشکی و بالینی و نیز پیامدهای اجتماعی می شود  (23).

تعریف عملی : نمره ای که فرد از تکمیل سوالات مربوط به سازه شدت درک شده از پرسشنامه الگوی اعتقاد بهداشتی دریافت میکند اطلاق می شود که دامنه ای بین 0 تا 40 خواهد داشت . نمرات بیشتر نشان دهنده شدت درک شده بالاتر خواهند بود .

منافع درک شده [2]:

تعریف نظری : اعتقاد به اثربخشی استراتژی های طراحی شده برای کاهش تهدید بیماری است به عبارتی وقتی فرد پذیرفت که ممکن است به بیماری و مخاطرات آن مبتلا شود ، رفتار بهداشتی پیشنهادی را انجام می دهد (23).

تعریف عملی : نمره ای که فرد از تکمیل سوالات مربوط به سازه منافع درک شده از پرسشنامه الگوی اعتقاد بهداشتی دریافت میکند اطلاق می شود که دامنه ای بین 0 تا40 خواهد داشت . نمرات بیشتر نشان دهنده منافع درک شده بالاتر خواهند بود .

موانع درک شده [3]:

تعریف نظری : پیامدهای منفی احتمالی که ممکن است از اتخاذ رفتارهای بهداشتی خاص حاصل شود و شامل ضررها و فشارهای جسمی ، روانی ، و مادی می باشد(23).

تعریف عملی : نمره ای که فرد از تکمیل سوالات مربوط به سازه موانع درک شده از پرسشنامه الگوی اعتقاد بهداشتی دریافت میکند اطلاق می شود که دامنه ای بین 0 تا 40 خواهد داشت . نمرات بیشتر نشان دهنده موانع درک شده بالاتر خواهند بود .

ارزیابی خودکارآمدی :

تعریف نظری : اعتقاد به توانایی در انجام موفقیت آمیز رفتار لازم برای حصول به نتایج مطلوب (این مفهوم در سال ١٩٧٧ توسط بندورا ایجاد شد) (23).

تعریف عملی : نمره ای که فرد از تکمیل سوالات مربوط به سازه خودکارآمدی از پرسشنامه الگوی اعتقاد بهداشتی دریافت میکند اطلاق می شود که دامنه ای بین 0 تا50 خواهد داشت . نمرات بیشتر نشان دهنده خودکارامدی بالاتر خواهند بود .

راهنما برای عمل :

تعریف نظری : وقایع بدنی (مانند ؛ نشانه های یک بیماری) یا محیطی (مانند؛ تبلیغات رسانه ای) که مردم را به اتخاذ رفتار برمی انگیزد(23).

تعریف عملی : نمره ای که فرد از تکمیل سوالات مربوط به سازه راهنما برای عمل از پرسشنامه الگوی اعتقاد بهداشتی دریافت میکند اطلاق می شود که دامنه ای بین 0 تا 35 خواهد داشت .

رفتارهای پیشگیری کننده :

تعریف نظری : به رفتار هایی که جهت جلوگیری از وقوع یک بیماری اتخاذ می شود ، رفتارهای پیشگیری کننده گویند (45).

تعریف عملی : فراوانی نسبی رفتارهای پیشگیری کننده از ایدز همچون اجتناب از رفتارهای پر خطر(خالکوبی، تزریق مواد مخدر)، خویشتن داری که فرد از تکمیل سوالات مربوط به این بخش کسب می کند .

 زنان آسیب پذیر در مقابل ایدز :

تعریف نظری : زنانی که در معرض رفتارهای پر خطر همچون مصرف کننده مواد (خود و یا همسرانشان)، روابط جنسی محافظت نشده و یا هر شرایطی که حائز دریافت مراقبت های کاهش انتقال ایدز است،  می باشند(46, 47).

تعریف عملی : در این پژوهش منظور کلیه زنان مراجعه کننده به مراکز بهداشتی حاشیه شهر فاقد HIV(بر اساس گفته فرد) که خود یا همسرشان معتادند یا سابقۀ زندان رفتن دارند، همسران اچ آی وی مثبت دارند یا دارای شرکای جنسی متعدد ( دارای روابط خارج از محدوده ازدواج ) هستند، و طبق تعریف دستورالعمل وزارت بهداشت حائز دریافت مراقبت جهت کاهش ابتلا و انتقال ایدز هستند، می باشد .

مطالعه حاضر مداخله ای نیمه تجربی است.

تمام زنان آسیب پذیر مراجعه کننده به مراکز  درمانی نقاط حاشیه نشین شهر زاهدان

معیارهای ورود:

• • • • • • • •  
• زنان سن15 تا 49  سال
• عدم ابتلا به ایدز (بر اساس خود گزارش دهی)
• آسیب پذیر یا در معرض رفتارهای پرخطر قرار داشتن طبق دستورالعمل وزارت بهداشت (معتاد بودن خود یا همسر ، اعتیاد تزریقی خود یا همسر ، سابقه ی زندان خود یا همسر ، ازدواج های مکرر ، رابطه خارج از ازدواج همسر ، خالکوبی ، تاتو) (بر اساس خودگزارش دهی و پرونده )
• عدم بارداری.
• فقدان هر گونه بیماری جسمی، روانی وذهنی ناتوان کننده .
• عدم سابقه شرکت در کلاس های آموزشی در رابطه با ایدز .

معیار های خروج:

• عدم شرکت در یکی از جلسات آموزشی.
• عدم تمایل به شرکت در مداخله.

حجم نمونه با استفاده از فرمول اختلاف نسبت با در نظر گرفتن سطح اطمینان 95% ، توان آزمون 80%  اختلاف میانگین عملکرد قبل و بعد از مداخله حدود 3/3با انحراف معیار7، به تعداد 84 نفر در هر گروه محاسبه شد که به دلیل احتمال ریزش نمونه ها، تعداد 100نفر برای هر گروه ودر مجموع 200 نفر در نظر گرفته شد (32).

     n=

به لحاظ جغرافیایی حاشیه نشین ها تنها در قسمت شرق، شمال و شمال غرب شهر زاهدان ساکن هستند(48). بر اساس نظرات کارشناسان مرکز بهداشت استان و شهرستان از این مناطق شهر ، دو منطقه که افراد حاشیه نشین در آنها نسبت به سایر مناطق همگن تر هستند ، انتخاب خواهند شد . سپس از روی لیست مراکز بهداشتی موجود در این دو منطقه ، چهار مرکز ( دو مرکز کنترل و دو مرکز مداخله ) به صورت تصادفی ساده انتخاب خواهند شد . سپس بر اساس اطلاعات پرونده افراد تحت پوشش و با در نظر گرفتن معیارهای ورود به مطالعه ، افراد انتخاب خواهند شد . در صورت عدم تمایل هر یک از افراد به مشارکت در مطالعه، مجددا افراد بعدی جایگزین خواهند شد .

ابزار جمع آوری داده ها در این بخش از مطالعه ، پرسشنامه است که از چهار بخش تشکیل شده است . بخش اول شامل 15 سوال دموگرافیک و بخش دوم شامل 14 سوال در رابطه با رفتارهای پر خطر می باشد که پایـایی از دو بعد تکرار پذیری(ICC) و انسجام درونی(ضریب آلفای کرونباخ) در مطالعات تعیین شده است که به ترتیب با مقدار0/86 و0/89 و0/79  و 0/81 مورد تایید قرار گرفته است (49, 50). بخش سوم از 16 سوال سنجش میزان آگاهی تشکیل است و بخش چهارم سازهای مدل باور بهداشتی قرار دارد . در این بخش 7 سوال برای حساسیت درک شده ، 8 سوال برای شدت درک شده ، 8 سوال برای منافع درک شده ، 7 سوال برای موانع درک شده ، 10 سوال برای خودکارآمدی و 7 سوال برای راهنمای عمل در نظر گرفته شده است . ضریب اعتبار این پرسشـنامه ها بـا استفاده از روش بازآزمون وآلفای کرونباخ در مطالعات سنجیده شده است که ضریب آلفای بالای 0.7 و بیشتر قابل قبول در نظر گرفته شد . ثبات ابزار به صورت آزمون - بازآزمون به فاصله 15 و 20 روز در مطالعات متغییر بود در نهایت ثبات ابزار و سازه ها در این مطالعات بین 0.83-0.96 ارزیابی و تایید شده است (20, 32, 51).

نحوه نمره دهی به سوالات پرسشنامه بدین صورت انجام می گیرد که در سوالات بخش رفتارهای پرخطر برای پاسخ بلی نمره 1 و نمره صفر برای پاسخ خیر در نظر گرفته می شود و در سوالات بخش آگاهی به پاسخ بلی (دارا بودن اطلاعات صحیح) نمره 1 و به پاسخ خیر یا مطمئن نیستم نمره صفر تعلق می گیرد . در رابطه با نحوه انتقال، نحوه پیشگیری و گروههای پر خطر چنانچه فرد به 3 مورد پاسخ صحیح داده باشد نمره یک و کمتر از آن نمره صفر تعلق می گیرد . دامنه نمره ها برای آگاهی از 0 تا 12 است. تمام 6 سازه پرسشنامه اعتقاد بهداشتی بر اساس طیف 5 درجه ای لیکرت با گزینه های کاملا موافق ، موافق، نظری ندارم ، مخالف، کاملا مخالف به ترتیب با امتیاز 5، 4، 3، 2 و 1 طراحی شده است(19).

اعتماد و اعتبار ابزار:

جهت روایی و پایایی ابزار با توجه به اینکه ابزار مورد استفاده در مطالعات ذکر شده روایی و پایایی آن تایید شد است (20, 32, 51) تنها جهت اطمینان بیشتر برای تعیین پایایی از روش الفای کرونباخ استفاده خواهد شد .

مرحله اجرا :

در این مرحله با ارائه معرفی نامه از دانشگاه علوم پزشکی زاهدان به مراکز بهداشتی واقع در حاشیه شهر ، هماهنگی لازم صورت می گیرد . سپس از بین افراد تحت پوشش هر مرکز ( دو مرکزجهت مداخله و دو مرکز جهت کنترل ) لیستی تهیه می شود . با افرادی که معیارهای ورود به پژوهش را دارند تماس گرفته خواهد شد . پس از بیان اهداف مطالعه و در صورت تمایل به شرکت در مطالعه نمونه وارد پژوهش خواهد شد . قبل از اجرا رضایت نامه کتبی گرفته خواهد شد . سپس پرسشنامه ها در هر دو گروه کنترل و مداخله در مراکز منتخب تکمیل می شود . سپس از گروه مداخله جهت حضور در مرکز بهداشتی منتخب جهت اجرای مداخله دعوت می شود . برنامه آموزشی در مراکز منتخب به صورت سه جلسه آموزشی هر جلسه 90 دقیقه ، به طور هفتگی برای گروههای مداخله ( 10 گروه 10 نفره مجموعا 30 جلسه آموزشی ) به روش سخنرانی ، بحث گروهی ، نمایش عکس و فیلم برگزار می گردد . بعد از پایان جلسات مطالب به صورت کتابچه آموزشی در اختیار نمونه ها قرار خواهد گرفت . پرسشنامه ها یک بار قبل و یک بار بعد از اجرای مداخله تکمیل می گردد . در گروه کنترل نیز یک هفته بعد از تکمیل پرسشنامه اولیه ، ارزشیابی مجدد انجام می شود . در کلیه موارد پرسشنامه ها توسط نمونه ها تکمیل می گردد اما در صورت عدم سواد پرسش نامه ها توسط کمک پژوهشگر برای واحد پژوهش خوانده ، پاسخ ثبت خواهد شد . قابل ذکر است جهت پیشگیری از سوگیری ، کمک پژوهشگر در تمام طول مطالعه هیچ اطلاعی از اینکه افراد در کدام گروه (مداخله، کنترل) قرار دارند نخواهد داشت . در مرحله سوم نیز پرسشنامه ها 4 هفته بعد از پایان مداخله در دو گروه مداخله و کنترل تکمیل می شود . پس از پایان مداخله و تکمیل ارزشیابی ، مداخله طراحی شده در صورت تمایل گروه کنترل برایشان اجرا خواهد شد و یا اینکه به صورت پمفلت و سی دی آموزشی در اختیارشان قرار می گیرد .

تنظیم محتوای مداخله آموزشی:

محتوای آموزشی شامل تعریف بیماری ایدز ، راههای انتقال، روش های پیشگیری ، باورهای غلط بهداشتی ، گروههای پرخطر ، مهارت پیشگیری ازانتقال ، نحوه محافظت فردی ، نحوه ضد عفونی کردن و استفاده وسایل خواهد بود . این محتوا بر اساس بررسی و مرور مداخلات و برنامه های پیشگیری از ایدز در ایران و سایر کشورها، برنامه های پیشگیری از ایدز سازمان جهانی بهداشت و مرکز کنترل بیماری ها و نیاز آموزشی گروه مورد مطالعه تدوین خواهد شد و پس از تایید اساتید راهنما و مشاور در اختیار چهار تن از اعضای هیات علمی که تخصص در زمینه مورد نظر را دارند قرار خواهد گرفت . پس از استفاده از نظرات پیشنهادی ، محتوا در اختیار سه تن از زنان حاشیه نشین نیز قرار می گیرد تا از روان بودن ، سادگی و قابل فهم بودن آن اطمینان حاصل شود .

ساختار جلسات و محتوای مداخله آموزشی

داده ها پس از جمع آوری و کد گذاری وارد نرم افزار spss نسخه 21 خواهد شد . ابتدا شاخص های فراوانی ، درصد، میانگین ، انحراف معیار به کمک آمار توصیفی تعیین خواهد شد . نرمالیتی داده ها به کمک آزمون شاپیروویلکز تعیین خواهد شد . در صورت نرمال بودن و برقراری شرایط لازم از آزمون های پارامتریک استفاده خواهد شد . به این منظور برای آزمودن فرضیه های اصلی تحقیق از آزمون آنالیز واریانس با اندازه های تکراری استفاده می شود . در صورت نرمال نبودن از آرمونهای ناپارامتریک مشابه استفاده خواهد شد . برای مقایسه دو گروه از نظر متغیرهای دموگرافیک کیفی از آزمون کای دو و برای مقایسه متغیرهای کمی بین دو گروه مانند سن و ... از آزمون تی مستقل استفاده می شود . سطح معناداری در این مطالعه 0.05 مد نظر قرار خواهد گرفت .

*Independent t-test

'راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران سال 1392'

 2-در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام میگیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزماییهای بالینی  بر روی بیماران یا داوطلبهای سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

13-کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا میشود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانهی کتبی غیر ممکن یا قابل صرفنظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیتهی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

 16-پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی میشود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. همچنین، در پژوهشهایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوهی جذب آزمودنی، باید توسط کمیتهی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

 25-پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنیها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنیها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار دادهها یا اطلاعات بهدست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

 28-پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهشهای خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته هایی که از نظر حمایت کنندهی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند

1.  زمان بر بودن تکمیل پرسش نامه ها ، حساس بودن واحدهای پژوهش روی بحث و آموزش اچ ای وی و مستند نبودن وضعیت افراد در رابطه با اچ ای وی از محدودیت های این مطالعه است که محقق تمام تلاش خود را انجام خواهد داد تا با برقراری ارتباط صمیمانه و جلب اطمینان این مشکل را حل نماید .

زنان ، آسیب پذیر ، اچ ای وی ، آموزش، رفتار بهداشتی ،حاشیه نشین   

Women , vulnerable , HIV , Education, Health behavior, Suburban

1.         Asare M, Sharma M, Bernard AL, Rojas-Guyler L, Wang LLJJohcftp, underserved. Using the health belief model to determine safer sexual behavior among African immigrants. 2013;24(1):120-34.

2.         HIV/AIDS. JUNPo, Organization WH. AIDS epidemic update, December 2006: World Health Organization; 2006.

3.         Knipe DM, Howley PM, Griffin D, Lamb R, Martin M, Roizman BJPLW, et al. Fields virology, vol. 1. 2001.

4.         Moshrefi.A.H, Hoseini.S.M, Amani.R. Investigation of Aids Epidemiology in Mazandaran Province during 1986-2014. Rafsanjan University of Medical Sciences. 2016;6(15):575-82.

5.         Iran National Center for AIDS Prevention 2018 [Available from: http://www.aids.ir.

6.         FALLAHI H, TAVAFIAN SS, YAGHMAIEE F, HAJIZADEH E. CONSEQUENCES OF HIV/AIDS IN PEOPLE LIVING WITH HIV: A QUALITATIVE RESEARCH. 2013.

7.         McInnes CW, Orchard TR, Druyts E, Baird R, Zhang W, Hogg RS, et al. Considerations for culturally appropriate HIV/AIDS education strategies in Belize: exploring aspects of stigma and knowledge. UBC Medical Journal. 2010;1(2):13-7.

8.         Gielen AC, Ghandour RM, Burke JG, Mahoney P, McDonnell KA, O'Campo P. HIV/AIDS and intimate partner violence: Intersecting women's health issues in the United States. Trauma, Violence, & Abuse. 2007;8(2):178-98.

9.         Campbell JC, Baty M, Ghandour RM, Stockman JK, Francisco L, Wagman J. The intersection of intimate partner violence against women and HIV/AIDS: a review. International journal of injury control and safety promotion. 2008;15(4):221-31.

10.       Exner TM, Seal DW, Ehrhardt AAJA, Behavior. A review of HIV interventions for at-risk women. 1997;1(2):93-124.

11.       Phillips KD, Moneyham L, Thomas SP, Gunther M, Vyavaharkar M. Social context of rural women with HIV/AIDS. Issues in Mental Health Nursing. 2011;32(6):374-81.

12.       Ebrahimipour H, Jalali Akerdi B, Solhi M, Esmaeli H. Effect of educational intervention based on Self-Efficacy Theory (SET) on behavior of prevention of HIV/AIDS in high risk women. The Iranian Journal of Obstetrics, Gynecology and Infertility. 2015;18(144):19-27.

13.       Kolahi A, Sayarifard A, Rastgarpour A, Sohraby M, Abdi A, Nabavi M. Of vulnerable and at-risk women compared to HIV prevention. Journal of Ghom University of Medical Sciences. 2012;6(2):58-64.

14.       Madise NJ, Ziraba AK, Inungu J, Khamadi SA, Ezeh A, Zulu EM, et al. Are slum dwellers at heightened risk of HIV infection than other urban residents? Evidence from population-based HIV prevalence surveys in Kenya. 2012;18(5):1144-52.

15.       Hatami Nezhad H, Mahdi A. Attitudes to crime and the grounds for crime in marginalized neighborhoods Case study: Shadqoli Khan neighborhood in Qom. Quarterly journal of geographic research. 2014;29:221-40.

16.       Saberifar R, Siyahi EVB. Investigating the impact of Residential Environment in Increasing the Risk of AIDS (Case Study of Mashhad). Medical Journal of Mashhad. 2018;61(3):1025-35.

17.       Li X, Lin C, Gao Z, Stanton B, Fang X, Yin Q, et al. HIV/AIDS knowledge and the implications for health promotion programs among Chinese college students: geographic, gender and age differences. 2004;19(3):345-56.

18.       McBride WJH. Mandell, Douglas and Bennett’s Principles and Practice of Infectious Diseases 7th edition. CSIRO; 2010.

19.       Ghaffari M, Niknami S, Kazemnejad A, Mirzae E, Ghofranipour F. Designing and validating 10 conceptual scales to prevent HIV among adolescents. Journal of Kermanshah University of Medical Sciences (J Kermanshah Univ Med Sci). 2007;11(1).

20.       Vakili M, Moazen A, Sharifi S, Kamali KJIJoE. Development, Psychometric and Factor Analysis of HIV/AIDS Health Belief Scale for Adolescents (A Study Based on Theory, Culture and Population of Iran) Running Title: HIV/AIDS Scale Based on HBM. 2018;14(3):255-64.

21.       Farhoodi BJNSP. HIV/AIDS And injection Drug Users Tehran. 2003.

22.       Moeini B, Hazavehei SMM, Bashirian S, Soltanian A, Mousali AA, Kafami VJJECH. Effect of educational program to encourage safe sexual behaviors among addicted men refered to substance abuse treatment centers in Hamadan, Western Iran: Applying the theory of planned behavior. 2014;1(1):1-10.

23.       Glanz K, Rimer BK, Viswanath K. Health behavior and health education: theory, research, and practice: John Wiley & Sons; 2008.

24.       SHARIFIRAD GR, HAZAVEHEI SMM, HASANZADEH A, DANESH AA. The effect of health education based on health belief model on preventive actions of smoking in grade one, middle school students. 2007.

25.       Eemlai KS, Zareiyan A, Roshandel M. The Effect of Traning Sessions Based on The Health Belief Model on Soldiers in Prevetion of Smoking Persons'Attitude. MILITARY CARING SCIENCES. 2015;2(4):63-8.

26.       Lollis CM, Johnson EH, Antoni MHJAE, Prevention. The efficacy of the health belief model for predicting condom usage and risky sexual practices in university students. 1997.

27.       RAHMATI NKF, Niknami S, AMIN SF, AHMADI F, Jafari M, Rahnama P. The implication of health belief model in planning educational programms for preventing HIV/AIDS among university students. JIIHSR. 2009;4(8):349-59.

28.       Gahanloo A, Ghofranipour F, Vafaei M, Kimiagar M, Heidarnia A, Sobhani A. Assessment HBM structures along with DBA1C in diabetic patients with optimum and un-favorable diabetic. Hormozgan Medical Journal. 2008;12(1):37-42.

29.       Karimi M, Ghofranipor F, Heidarnia AJJoGUoMS. The effect of health education based on health belief model on preventive actions of AIDS on addict in Zarandieh. 2009;18(70):64-73.

30.       Fallahi H, Tavafian S, Yaghmaie F, Hajizadeh E. Attitudes of HIV/AIDS Patients towards Condom Use Manuals: A Qualitative Research. Journal of Isfahan Medical School. 2012;30(179).

31.       Solhi M, Haghighi M, Rahmati Najarkolaei F, Zemestani A. HIV prevention perception among barbers according to health belief model case study from Marand. Journal of Research and Health. 2014;4(1):592-8.

32.       Sadeghi R, Mazloomy S, Hashemi M, Rezaeian M. The effects of an educational intervention based on the health belief model to enhance HIV-preventive behaviors among male barbers in Sirjan. Journal of Rafsanjan University of Medical Sciences. 2016;15(3):235-46.

33.       Anbari M, Baghaei S. The Relationship between Poverty and Poverty Culture in Urban Women. Journal of Rural Development. 2015;2(6):209-32.

34.       Provide and promote primary health care program in the form of expanding and strengthening the health network in urban areas version 3: DEPARTMENT OF HEALTH 2015 [

35.       Khazaeian S, Kariman N, Ebadi A, Nasiri M. Effect of Socio-Economic Factors on Reproductive Health in Female Heads of Household: A Cross-Sectional Study in Iran. Journal of Clinical & Diagnostic Research. 2018;12(12).

36.       Zareban I, HEYDARNIA AR, Rakhshani F, JABARI H, ABD EMAG. Efficacy of AIDS prevention training program on knowledge, attitude and practice of Chabahar sailors, Iran. 2006;8(1).

37.       REJALI M, MOSTAJERAN M. THE EFFECT OF EDUCATING WAYS OF CONTAGION AND PREVENTION OF AIDS ON KNOWLEDGE AND ATTITUDE OF CLINICAL STUDENTS OF ISFAHAN UNIVERSITY OF MEDICAL SCIENCES. 2008.

38.       Soltani K, TAVAFIAN S, VAKILI M. Influence of Educational Program Based on Health Belief Model in Health Beliefs in AIDS Among Students. 2014.

39.       Mirheydari M, Tavafiyan S, Montazeri A, Falahi H. Effect of educational interventions on sexual high risk behavior between drug addicts ex-users based on the Health Belief Model. Scientific Journal of School of Public Health and Institute of Public Health Research 2014;12(2):93-104.

40.       KHARAZI SS, PEYMAN N. Effect of Educational Interventions Based on the Health Belief Model on the Promotion of AIDS Preventive Behaviors among Female High School Students in Mashhad, Iran, in 2016. 2017.

41.       Coleman CLJANR. Health beliefs and high-risk sexual behaviors among HIV-infected African American men. 2007;20(3):110-5.

42.       Zhao J, Song F, Ren S, Wang Y, Wang L, Liu W, et al. Predictors of condom use behaviors based on the Health Belief Model (HBM) among female sex workers: a cross-sectional study in Hubei Province, China. PloS one. 2012;7(11):e49542.

43.       Seyf Aa. Assessing process and product of learning old and new methods. 15, editor: Doran; 2017.

44.       Vahedian-Shahroodi M, Esmaily H, Tehrani H, Hamidreza MJIJoHE, Promotion H. Prediction of osteoporosis preventive behaviors using the Health Belief Model. 2014;2(3):199-207.

45.       Kasen S, Vaughan RD, Walter HJJHEQ. Self-efficacy for AIDS preventive behaviors among tenth grade students. 1992;19(2):187-202.

46.       Rabie N, Fasihi Harandi T, Qorbani M. A Survey on The Effect of Group-discussion to HIV Prevention in Self-care Vulnerable Women, in Karaj in 2014-2015. Iranian Journal of Health Education and Health Promotion. 2017;5(2):113-20.

47.       Ministry of Health andMedical Education. Guidelines for providing counseling services for vulnerable women. 2013.

48.       Ebrahimzadeh I, Barimani F, Nasiri Y. suburbanization;Urban challenges,and methods for equilibrium in Karimabad,Zahedan;A Case Study. journal of Geography and Development. 2005:122-46.

49.       Brener ND, Collins JL, Kann L, Warren CW, Williams BIJAjoe. Reliability of the youth risk behavior survey questionnaire. 1995;141(6):575-80.

50.       Zarie F, Khakbaz H, Karami HJroa. Determining the effectiveness of self-awareness skill training on reducing high-risk behaviors associated with the Opposite Sex Addict. 2010;4(15):63-70.

51.       Zagumny MJ, Brady DB. Development of the AIDS health belief scale (AHBS). AIDS Education and Prevention. 1998;10:173-9.

 بررسی تاثیر آموزش مبتنی برالگوی اعتقاد بهداشتی بر رفتارهای پیشگیری کننده از ایدز در زنان آسیب پذیر مراجعه کننده به مراکز بهداشتی حاشیه شهر زاهدان

ندارد

افزایش آگاهی

کاهش بیماری

کاهش انتقال بیماری

کاهش هزینه های درمانی

ایمنی و سلامت بهتر

ندارد

ندارد

برای افراد تحت مطالعه هزینه ایی ندارد.

ندارد

کلیه اطلاعات افراد مورد بررسی محرمانه می ماند

پاسخگویی به پرسشها و سوالات افراد تحت مطالعه برعهد پژوهشگر با خط تماس مشخص شده ایی میباشد.

با توجه به خواست و اراده افراد تحت مطالعه حق انصراف دارند.

فرم رضایت آگاهانه  توسط افراد مورد مطالعه تکمیل میشود.فرم رضایت آگاهانه موجود است.

پرسشنامه دموگرافیک

بخش اول

تاریخ تکمیل پرسشنامه.                                                                  شماره پرسشنامه: .

1. سن..........................)سال(
2. میزان تحصیلات   بی سواد o    ابتدایی o   راهنمایی o   دبیرستان   o  دیپلم        o          بالاتر با ذکر مقطع .....
3. وضعیت تاهل : بیوه o مطلقه o متاهل o           مجرد     o
4.   در صورتیکه دارای همسر هستید وضعیت همسر خود را مشخص کنید            بیکار o معلول o ازکارافتاده o زندانی o معتاد o
5. میزان تحصیلات همسر    بی سواد o    ابتدایی o   راهنمایی o   دبیرستان   o  دیپلم        o          بالاتر با ذکر مقطع .....
6. شغل همسر   بیکار  o   آزاد  o کارمند o                 (سایر موارد اشتغال ذکر شود......................................)
7. . وضعیت اشتغال خانه دار * شاغل *  (در صورت اشتغال نام شغل را ذکر کنید ................................................................. )
8. . وضعیت مسکن..             مستاجر o صاحب خانه o خانه اقوام o
9. . میزان درآمد ماهیانه .....................................
10. . قومیت: ....... فارس o بلوچ o کرد o ترک o لر o
11. سن اولین ازدواج ......................
12. . تعداد بارداری ..........................
13. تعداد فرزندان ............................
14. روش پیشگیری......................
15. آیا به بیماری خاصی که نیازمند درمان است مبتلا هستید : خیر □ بلی □  نام ببرید..................
16. سابقه کدامیک از موارد زیر دارید
17. اعتیاد تزریقی                                             بله  □         خیر □
18. تزریق مشترک                                                                           بله  □         خیر □
19. زندان                                                       بله  □        خیر □
20. خالکوبی                                                    بله   □      خیر □
21. رابطه جنسی محافظت نشده                               بله   □      خیر □       
22. اجبار به داشتن رابطه جنسی                                    بله   □      خیر □
23. همسرتان دارای همسر یا شریک جنسی متعدد است         بله   □       خیر□

بخش دوم

پرسشنامه رفتارهای پیشگیری :

1. به انجام اشکال  مختلف خالکوبی بر روی بدن خود علاقمند هستید؟                               بلیo                  خیرo
2. خالکوبی روی بدن خود انجام داده اید؟                                                                 بلیo                  خیرo
3. آیابرای تزریق مکمل، ویتامین، دارو و هر ماده تزریقی از سرنگ مشترک استفاده می کنید؟   بلیo                  خیرo
4. آیا از مسواک مشترک استفاده می کنید؟                                                               بلیo                  خیرo
5. آیا در آرایشگاه از تیغ و وسایل مشترک استفاده می کنید؟                                          بلیo                  خیرo
6. تاکنون با خون سایر افراد به دلیل زخمی شدن، تصادفات، خودزنی و یا به هر صورت دیگر تماس پیدا کرده اید؟

بلیo                  خیرo

7.  مصرف مشروبات الکی یا هر گونه موادی که باعث عدم تعادل و تمرکز شود دارید؟        بلیo            خیرo         
8. آیا در رابطه جنسی از کاندوم استفاده می کنید؟                                                        بلیo              خیرo
9.  آیا در روابط جنسی خود از روش های غیر معمول سکس استفاده می کنید؟                  بلیo               خیرo
10. آیا در حین رابطه جنسی از مواد مخدر یا مشروبات الکی استفاده می کنید؟                     بلیo                خیرo
11. آیا به ازای دریافت پول  انجام رابطه جنسی را می پذیرید؟                                     بلیo                 خیرo                                                             

بخش سوم

پرسشنامه سنجش میزان آگاهی

1 . آیا تاکنون در مورد بیماری ایدزآموزش دیده اید؟ بلی □ خیر □ (اگر بلی به سوال زیر پاسخ دهید )

2 . ازکدام یک از منابع زیر قبلاً درباره ایدز، اطلاعات کسب کرده اید؟ ( با دادن شماره به ترتیب اولویت گذاری کنید )

رادیو □ تلویزیون □ روزنامه و مجله □ کتاب و جزوة آموزشی □ اینترنت □ دبیران □ والدین □ اعضای خانواده □ دوستان □ سایر □....

3 . آیا مایل هستید اطلاعات کاملی در بارة بیماری ایدز کسب کنید؟

کاملا موافقم □ موافقم □ بی نظرم □ مخالفم □کاملا مخالفم □

4 . ترجیح می دهید چه کسی در مورد ایدز، به شما آموزش بدهد؟ (با دادن شماره به ترتیب اولویتگذاری کنید)

خانواده □ دوستان □ بیمار مبتلا به ایدز □ پزشک و متخصصین □ کارکنان بهداشت□

5 . آیا مفهوم ایدز و اچ ای وی با هم یکسان است؟

خیر □ بلی □ مطمئن نیستم □

6 . دربیماری ایدز کدام سیستم بدن در گیر می شود؟

قلبی عروقی □ ایمنی □ ادراری تناسلی □ گوارشی □ تنفسی □ عصبی□ نمیدانم □

7 . آیا عامل بیماری ایدز از فرد ظاهرا سالم، ممکن است به دیگران منتقل شود؟

خیر □ بلی□ مطمئن نیستم □

8 . آیا ایدز درمان دارد؟

خیر □ بلی□ مطمئن نیستم □

9 . از زمان ورود عامل ایدز به بدن تا ظاهر شدن علائم بیماری در بزرگسالان، بطورمتوسط چه مدت طول می کشد؟

سه سال تا پنج سال □ یک سال تا سه سال □ یک ماه تا شش ماه□ نمیدانم □

10 . آیا ابتلا به عفونت قبل از اشکار شدن علائم بیماری، با آزمایش قابل تشخیص است؟

خیر □ بلی□ نمیدانم □

11 . در فرد آلوده، عامل ایدز در کدام یک از موارد زیر وجود دارد؟(می توانید چند گزینه را انتخاب نمایید)

ترشحات جنسی زنانه □  ترشحات جنسی مردانه  (مایع منی) □    بزاق □     

 عرق بدن □ ادرار □ اشک □ خون  □ شیر مادر □ نمیدانم □

12 . عامل ایدز از کدامیک از راههای زیر قابل انتقال است؟(می توانید چند گزینه را انتخاب نمایید)

آموزش جنسی □ بوسیدن و بغل گرفتن □ خالکوبی □ استخر و توالت عمومی □ لمس بدن بیمار ایدزی□

مسواک مشترک □ تیغ مشترک □ سرنگ و سر سوزن مشترک □ عطسه و سرفه □ البسه و ظروف مشترک □

وسایل دندانپزشکی آلوده □ انتقال مادر الوده به کودک □ نیش حشرات □ نمی دانم □

13 . انتقال عامل ایدز از مادر آلوده به فرزندش چه موقع اتفاق می افتد؟ (می توانید چند گزینه را انتخاب نمایید)

بعد از تولد □ حین تولد □ قبل از تولد □ عامل ایدز از مادر به فرزند منتقل نمی شود□ نمی دانم □

14 . کدام یک از گروههای زیر بیشتر در معرض خطر ابتلا به ایدز قرار دارند؟(می توانید چند گزینه را انتخاب نمایید)

همجنس بازان □ فاحشه ها □ آرایشگران □ نوزادان مادران الوده □ پرسنل بهداشتی درمانی □ معتادان تزریقی□

دریافت کننده خون و فراورده های خونی □ نمی دانم □

15 . بیماری ایدز را چگونه می توان به طور قطع تشخیص داد؟

معاینه پزشکی □ آزمایش خون □ ظاهر فرد □ آزمایش ادرار□ نمی دانم□

16 . برای پیشگیری از آلودگی به عامل ایدز یا ابتلا به ایدز چه کارهایی می توان انجام داد؟ (می توانید چند گزینه را انتخاب نمایید)

□ طرد بیماران از جامعه

□ جداسازی بیماران

□ آموزش ایدز به افراد جامعه

□ اجتناب از داشتن روابط جنسی خارج از محدوده ازدواج

□ استفاده صحیح از کاندوم در روابط جنسی و پایبندی به ضوابط بهداشتی

□ پرهیز از خالکوبی با ابزار آلوده

□ اجتناب از اعتیاد تزریقی

□ . عدم استفاده مشترک از برخی وسایل مثل تیغ، مسواک، برس و

□ . نرفتن به اماکن عمومی مثل توالت، استخر و     

□پرهیز از مشروبات الکلی و مواد مخدر (تریاک، هروئین، حشیش، شیشه و ...) که قدرت تصمیم گیری و انتخاب را از فرد سلب می کنند

□ نمیدانم

بخش چهارم

پرسشنامه بررسی سازه های الگوی اعتقاد بهداشتی

مداخله آموزشی در گروه مداخله مبتنی بر مدل اعتقاد بهداشتی

جلسه اول:

عنوان جلسه: آگاهی ، آسیب پذیری ، شدت درک شده ( قسمت اول – کلیات در باره اچ ای وی)

مدت جلسه: 90 دقیقه

مکان : مرکز بهداشتی منتخب

آموزش دهنده: پژوهشگر

آموزش گیرندگان: زنان مراجعه کننده به مراکز حاشیه نشین

روشهای آموزشی: سخنرانی ،  پرسش و پاسخ ، بحث گروهی

رسانه های اموزشی: ویدئو پروژکتور

اهداف آموزشی جلسه :

(۱. آگاهی)

1.1. تعریف ایدز را بدانند.

1.2. حداقل 5 مورد از ترشحات بدن فرد الوده که باعث انتقال می شود نام ببرند.

1.3. سه مورد از راههای انتقال را توضیح دهند.

1.4. حداقل ده مورد از راههایی که ایدز منتقل نمی شود را نام ببرند.

2. (آسیب پذیری)

2.1. اعتقاد داشته باشند که آنها هم در معرض اچ ای وی قرار دارند.

2.2. اعتقاد داشته باشند مقابله با ایدز ارتباطی با بدن قوی و سالم ندارد.

2.3. از اینکه ممکن است خودشان ایدز بگیرند نگران باشند.

3. (شدت درک شده)

3.1. اعتقاد داشته باشند که ایدز بیماری کشنده و وخیمی است.

3.2. اعتقاد داشته باشند این بیماری غیر قابل درمان بوده و در نهایت فرد را از پای در می آورد.

3.3. اعتقاد داشته باشند که ایدز یک بیماری است و عوارض و ناتوانی های خیلی شدیدی برای فرد ایجاد می کند.

فعالیتهایی که انجام خواهد شد

1. با استفاده از بحث گروهی اطلاعات ضروری  در رابطه با ایدز مورد گفتگو قرار می گیرد.
2. بحثی در رابطه با اینکه چقدر احتمال  دارد خودشان در معرض ابتلا به ایدز قرار گیرند مطرح می شود.
3. پرسش و پاسخ درباره اینکه آیا آنان اعتقاد دارند که ایدز چقدر جدی و وخیم است و اینکه آنها چقدر میخواهند از ایدز دوری کنند ترتیب داده می شود. در این مرحله سعی می شود فیلم یا عکسهایی از افراد مبتلا به ایدز و عوارض وحشتناک بیماری نشان داده شود.

جلسه دوم و سوم

عنوان جلسه: آگاهی، منافع درک شده، موانع درک شده، خودکارآمدی و راهنمای عمل ( قسمت دوم –  سیر بیماری و نکات ایمنی )

مدت هر جلسه: 90 دقیقه

مکان : مرکز بهداشتی منتخب

آموزش دهنده: پژوهشگر

آموزش گیرندگان: زنان مراجعه کننده به مراکز حاشیه نشین

روشهای آموزشی: سخنرانی ، پرسش و پاسخ ، بحث گروهی

رسانه های اموزشی: ویدئو پروژکتور

اهداف آموزشی جلسه

1. (آگاهی)

1.1. سیر بیماری را توضیح دهند.

1.2. علائم بیماری را توضیح دهند.

1.3. نکات ایمنی را در رفتارهای پر خطر بیان کنند.

2. (منافع درک شده)

2.1. اعتقاد داشته باشند پرهیزکاری جنسی خارج از محدوده ازدواج علاوه بر منافع معنوی و اجتماعی آنها را از ابتلا به ایدز و بعضی بیماریهای دیگر مصون نگه می دارد.

2.2. معتقد باشند رعایت اصول بهداشتی در روابط جنسی بویژه استفاده صحیح از کاندوم از ابتلا به ایدز پیشگیری می کند.

2.3. اعتقاد داشته باشند استفاده شخصی از برخی وسایل مانند تیغ، مسواک، برس و... آنها را از بسیاری بیماریها از جمله ایدز محافظت می کند.

2.4. اعتقاد داشته باشند ازمایش ایدز باعث اطمینان از سلامت، تشخیص زودرس بیماری و به دنبال آن اقدامات درمانی لازم می شود.

3. (موانع درک شده)

3.1. با یافتن استراتژیهای مناسب، موانع درک شده در زمینه پرهیزکاری جنسی، استفاده از کاندوم، تهیه وسایل شخصی، انجام آزمایش ایدز، صحبت با مشاورین مربوطه و رد یا به تعویض انداختن پیشنهاد خطر زا را کاهش دهند.

4. (خودکارآمدی)

4.1. اعتقاد داشته باشند می توانند پرهیزکاری جنسی را  درهر شرایطی  حفظ نمایند.

4.2. اعتقاد داشته باشند در صورت داشتن رابطه جنسی پر خطر،  می توانند به طور صحیح از کاندوم استفاده نمایند.

4.3. اعتقاد داشته باشند بدون هیچگونه مشکلی می توانند از وسایل شخصی مهم مثل تیغ، سرنگ استفاده نمایند.

4.4. اعتقاد داشته باشند می توانند بدون هیچگونه ترس و نگرانی برای آزمایش ایدز به مراکز مربوطه مراجعه نمایند.

4.5. اعتقاد داشته باشند می تواند در خصوص مسائل مربوط به ایدز به راحتی با مشاورین مربوطه صحبت نمایند.

4.6. اعتقاد داشته باشند می توانند براحتی در مقابل پیشنهادهای خطر زا 'نه' بگویند و یا پیشنهاد را به تعویض بیندازند.

5. (راهنما برای عمل)

5.1 با دیدن تذکر دهنده های ارائه شده در هر زمانی، پیشگیری از اچ ای وی/ایدز را در خود تقویت نمایند.

فعالیتهایی که انجام خواهد شد:

1. منافع رفتارهای توصیه شده ایمن با استفاده از منابع معتبر علمی و... برای گروه مداخله  توضیح داده خواهد شد.
2. با استفاده از بارش افکار برای تشخیص موانعی که مانع رفتارهای مورد انتظار است صحبت خواهد شد.
3. در رابطه با توانایی زنان  برای انجام رفتارهای ایمن به طور مطلوب صحبت خواهد شد.
4. جزوه آموزشی در میان واحد های پژوهش  توزیع خواهد شد.