مقایسه تاثیر آموزش گروهی و تله مدیسین با استفاده از مدل اعتقاد بهداشتی بر انجام ورزش های دوران بارداری در زنان باردار مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی شهر زاهدان در سال 1398

بسیاری از زنان سبک زندگی خود را در دوران بارداری تغییر می دهند و بیشتر به استراحت می پردازند و از فعالیت فیزیکی و ورزش خود داری می کنند (1). با این وجودﻛﺎﻟﺞ زﻧﺎن و ﻣﺎﻣﺎﻳﻲ آﻣﺮﻳﻜﺎ ورزش را ﺑﺮای زﻧﺎن در دوران ﺑﺎرداری و پس از آن ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻣﻲﻛﻨﺪ، زﻳﺮا ﻳﻜﻲ از راهﻫﺎی ﻛﺎﻫﺶ اﺛﺮات ﻧﺎﻣﻄﻠﻮب بارداری اﺳﺖ (2). توافق عمومی وجود دارد که بیشتر زنان باردار می توانند بدون نگرانی از اسیب دیدن خود و فرزندشان ورزش کنند (3). بر اساس توصیه کنگره متخصصان زنان و مامایی امریکا زنان باردار بدون مشکلات خاص می توانند روزانه دست کم 30 دقیقه فعالیت متوسط داشته باشند (4).

ورزش دوران بارداری یک رویکرد بالقوه برای کاهش عوارض دوران بارداری (از قبیل وزن گیری زیاد در بارداری، عدم تحمل گلوکز، دیابت ملیتوس، پره اکلامپسی، پره ترم لیبر، کوچک یا بزرگ بودن وزن جنین برای بارداری (5) و واریس و ترومبوز ورید عمقی می باشد (6)) و با فوایدی مادری و جنینی و نوزادی در ارتباط است. کاهش کمردرد، ﺷﺪت درد زاﻳﻤﺎن، ﺑﻲاﺧﺘﻴﺎری ادرار و دردﻫﺎی ﻟﮕﻨﻲ (7)، غلظت گلوکز خون مادران دیابتی، یبوست و گرفتگی های عضلانی، بازگشت سریعتر ﺷﻜﻞ ﻇﺎﻫﺮی ﺑﺪن ﺑﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﭘﻴﺶ از ﺑﺎرداری ﺑﻌﺪ از زاﻳﻤﺎن، افزایش عملکرد جسمانی ﺑﻬﺒﻮد ﻋﻤﻠﻜﺮد ﻗﻠﺐ و رﻳﻪ، و بهبود وضعیت بدنی از مزایای جسمانی ورزش در بارداری است (8). زنانی که در بارداری ورزش می کنند زایمان فعال کوتاه تری دارند و زایمان سزارین در آنها کمتر است (8). 50% زنان در بارداری کمر درد و دردهای لگن را تجربه می کنند. که در 25% موارد این دردها طی 1 سال بعد از زایمان تداوم می یابد ورزش دوران بارداری درد های کمر و لگن در بارداری و پس از آنرا کاهش می دهد (9). بی اختیاری ادرار یکی از مشکلات رایج در بارداری است که 18-75% زنان با آن روبرو می شوند. ورزش پره ناتال احتمال ابتلا و شدت علائم بی اختیاری ادارار را در بارداری و پس از آن کاهش می دهد (10). فواید ورزش صرفا جسمانی نیست از نظر روان شناختی ورزش در بارداری خستگی، استرس، اضطراب و افسردگی را کاهش می دهد، کیفیت زندگی و الگوی خواب را بهبود می بخشد و علائم افسردگی پس از زایمان را کاهش می دهد (6, 8). کاهش افت قلب جنین، مایع آمنیون مکونیال و دیسترس جنینی، بهبود عملکرد جفت، بهبود رشد جنین و افزایش میزان حجم مایع امنیون از فواید جنینی ورزش مادر در بارداری است (6, 8). فرزندان زنانی که در بارداری ورزش می کنند کمتر دچار وزن کم هنگام تولد می شوند. سن بارداری آنها بیشتر از سایر نوزادان است و تکامل عصبی بهتری دارند (7).

علی رغم فواید زیاد ورزش در بارداری زنان در دوران بارداری فعالیت جسمانی کمتری انجام می دهند و بیشتر روز را در وضعیت غیر فعال به سر می برند (11) مطالعات نشان می دهد: زنان باردار 50% زمان خود را در وضعیت بی تحرک به سر می برند (12). مطالعه ای در ایالات متحده نشان داد تنها 25% زنان در این دوران ورزش می کردند (13). در مطالعه دبیران در تهران تنها 23% ورزش کافی را در بارداری انجام می دادند (14). کاهش یا توقف ورزش در این دوران می تواند ناشی از تغییرات فیزیکی حاملگی و ترکیب عوامل اجتماعی و سایکولوژی باشد. اما یکی از مهمترین علل آن، کم بودن سطح آگاهی است (8). مطالعه عابد زاده در زنان باردار کاشان نشان داد: 60% زنان آگاهی متوسطی از فواید ورزش در بارداری داشتند و تنها به 19% آنها ورزش توصیه شده بود و 39% آنها فعالیت فیزیکی در بارداری داشتند که از این افراد نیز تنها 48% ورزش را تا انتهای بارداری ادامه دادند. بین آگاهی و فعالیت فیزیکی ارتباط معنی داری وجود داشت (8).

زنان باردار به خاطر ترس از عوارض ناشی از فعالیت و باورهای غلط (1) مانند ترس از ﺧﻄﺮ ﺳﻘﻂ و ﺗﺸﺪﯾﺪ ﻣﺸﮑﻼت ﺑﺎرداری، ﻋﺪم آﮔﺎﻫﯽ از روﺷﻬﺎی ورزﺷﻬﺎی دوران ﺑﺎرداری، ﻋﺪم آﮔﺎﻫﯽ از اﻣﮑﺎن اﻧﺠﺎم ورزش در دوران ﺑﺎرداری، ﻧﮕﺮش ﻣﻨﻔﯽ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ اﻧﺠﺎم ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ورزش در بارداری دارند (15) علاوه بر این ﻣﻌﻤﻮلا زﻧﺎن در دوران بارداری از ﻓﻌﺎﻟﻴﺖﻫﺎی ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ ﻣﻨﻊ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ (16). گاهی ﮐﺎرﮐﻨﺎن ﺑﻬﺪاﺷﺘﯽ با نگرش های غلط زنان را ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺧﻄﺮات ﺳﻘﻂ ﺟﻨﯿﻦ، زاﯾﻤﺎن زودرس، وزن ﮐﻢ ﻧﻮزاد و ﺳﺎﯾﺮ ﻣﺸﮑﻼت از ورزش ﮐﺮدن ﻣﻨﻊ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ (17). تقریبا نیمی از مراقبت دهنده ها توصیه به کاهش فعالیت در بارداری می کنند (11) در نتیجه باورهای غلط زنان و اطرافیان آنها و عدم آگاهی آنها مانع ورزش در بارداری است به طوری که 60% زنان ورزش خود را در این مقطع حذف می کنند (8).

مطالعات نشان می دهد توصیه به ورزش دوران بارداری در آموزش ها مورد غفلت قرار می گیرد و اکثریت زنان بارداری به جای استفاده از آموزش های ارائه دهندگان خدمات سلامت، اطلاعات را از دوستان، مجلات و کتاب های تجاری به دست می آورند (11) مطالعه ای در اصفهان نشان داد 100% ماماها عملکرد ضعیفی در خصوص آموزش ورزش در بارداری دارند. 50% آنها آگاهی متوسط و 62% آنها نگرش خنثی نسبت به آموزش ورزش در بارداری داشتند (18). این مسئله نیز می تواند در کمبود آگاهی زنان باردار نقش داشته باشد. در نتیجه اصلاح باورهای غلط و افزایش آگاهی زنان با آموزش می تواند در ارتقا ورزش در بارداری مفید باشد. عموما عقیده بر این است که افراد جهت تغییر رفتار های بهداشتی نیازمند کمک و آموزش می باشند.

مداخلات آموزشی جهت ارتقا ورزش در بارداری محدود هستند و اکثر آنها نیز بدون استفاده از تئوری ها و مدل ها انجام شده است. در حالی که مطالعات نشان می دهند آموزش هایی که مبتنی بر مدل ها و تئوری ها هستند نسبت به مداخلات عمومی مؤثرتر اند و سریعتر منجر به تغییر رفتار می شوند (19). انتخاب یک الگو برای آموزش بهداشت، اولین گام در فرایند برنامه ریزی هر برنامه آموزش بهداشت است و الگوی مناسب، برنامه را در مسیر صحیح آغاز و آن را در جهت حرکت صحیح نگه می دارد (20). یکی از مدل های آموزشی مطرح در آموزش بهداشت مدل اعتقاد بهداشتی است (20).

الگوی اعتقاد بهداشتی بر تغییر اعتقادات و باورهای فردی تمرکز داشته و بر این نکته تأکید دارد که ادراک فرد، ایجاد انگیزه نموده و سبب ایجاد رفتار می شود. الگوی اعتقاد بهداشتی بر مبنای سازه های حساسیت درک شده، شدت درک شده، منافع درک شده، موانع درک شده، راهنما برای عمل و خودکار آمدی به پیش بینی رفتار می پردازد (20). براساس مدل اعتقاد بهداشتی، اتخاذ رفتار بهداشتی بستگی به این دارد که افراد مشکل و مسأله خاص بهداشتی را باور کنند، واقعیت آن را بپذیرند، نسبت به تأثیر آن بر سلامت حساس بوده و احساس خطر نمایند و مشکل مورد نظر به را عنوان یک مشکل جدی در سلامت شان مورد توجه قراردهند و عوارض مختلف آن را در ابعاد مختلف سلامتی خود درک کنند، سپس با راهنمایی هایی که از محیط خود دریافت می کنند، متقاعد شده باشند که فعالیت های پیشگیری بسیار مفید و قابل اجرا هستند. در نتیجه فراهم شدن چنین شرایطی فرد اقدامات پیشگیرانه بهداشتی را انجام خواهد داد (21, 22). مداخلات مبتنی بر مدل اعتقاد بهداشتی جهت ارتقا ورزش زنان باردار توسط Moridi و همکاران (2016) و Shafieian و همکاران (2017) اجرا شده است (23, 24). اما آنها تمام سازه های مدل را در آموزش های خود پوشش نداده اند و تنها به فواید ورزش در بارداری و انجام عملی ورزش ها اکتفا نموده اند. مقایسه ای بین روش های مختلف آموزشی انجام نداده اند.

آموزش مبتنی بر تئوری ها با روش های مختلفی از جمله آموزش گروهی امکان پذیر است و امروزه سعی می شود از تئوری ها در آموزش توسط تله مدیسین نیز استفاده گردد. آموزش گروهی یکی از رایجترین روش های آموزش در مراقبتهای بهداشتی است که امکان ایجاد روابط بین فردی، تعامل، پرسش و پاسخ و بحث را فراهم می نماید اما موانعی مانند اشتغال، صرف وقت، پول و خستگی استفاده از آن را محدود می کند. امروزه روش های سنتی آموزش، فواید ناشی از پیشرفت تکنولوژی را از دست می دهند (25).  روش دیگر آموزش استفاده از روش تله مدیسین است که امکان انتقال متون، ویدئو و تصاویر به صورت ساده و گسترده و مقرون به صرفه را ممکن نموده است. تله مدیسین به عنوان روش نوینی در آموزش می تواند راهکاری در آموزش افرادی که امکان مراجعه حضوری ندارند باشد. در میان فناوری های مختلف موبایل یک ابزار کاربردی در حیطه های مختلف و لازمه زندگی مدرن است و استفاده از برنامه های تلفن همراه در مراقبت های بهداشتی، توجه گسترده ای به خود جلب کرده است و استفاده از آن از خدمات مراقبتی (مانند پشتیبانی تصمیم گیری بالینی وپرونده الکترونیکی) به پیشگیری، ارتقاء، تشخیص و نظارت گسترش یافته است. هدف اصلی تله مدیسین بیماری های مزمن است (26). تکنولوژی تله مدیسین کیفیت، کارایی، پیامد و ایمنی بیمار را ارتقا می دهد و هزینه های مراقبت های بهداشتی را کاهش می دهد (27). در سال های اخیر  استفاده از این تکنولوژی در کنار استفاده از تئوری های مسئله ای است که توسط محققین مورد توجه قرار گرفته است (28, 29) با توجه به منابع محدود در کشورهای در حال توسعه استفاده از مداخلات مبتنی بر تئوری های با استفاده از تله مدیسین یک گزینه برای این کشورهاست (30, 31). در این کشورها منابع ناکافی منجر به ارائه نامناسب و ناعادلانه خدمات می شود و تله مدیسین به عنوان راهکاری در دسترس، مورد توجه ویژه قرار گرفته است (26)، زیرا این روش امکان آموزش، مشاوره و پایش از راه دور را فراهم می نماید و ارائه خدمات را بهبود می بخشد (30, 31).

مقایسه تأثیر گذاری روش آموزش گروهی و تله مدیسین جهت ارتقا ورزش در مطالعه ای انجام نشده است. تنها مطالعاتی به صورت جداگانه از آموزش گروهی و تله مدیسین جهت ارتقا ورزش استفاده نموده اند و این مطالعات کمتر بر اساس مدل های آموزشی است.

با توجه به اهمیت مدل ها در طراحی مداخلات جهت افزایش تأثیر گذاری آنها نیاز به بررسی بیشتر مداخلاتی مبتنی بر مدل ها و با استفاده از رویکرد های متنوع آموزشی وجود دارد. احتمالا تله مدیسین می تواند در آموزش ورزش به زنان باردار مفید باشد به خصوص که این امکان را فراهم می نماید تا زنان در زمان های فراغت و کاهش مشغله ها به راحتی از آن استفاده نماید اما تا کنون مطالعه ای جهت ارتقا ورزش زنان باردار با استفاده از تله مدیسین و مدل اعتقاد بهداشتی انجام نشده است. آموزش گروهی نیز نیاز به بررسی دارد زیرا امکان تأثیر بر باورها را با ایجاد فرصت بحث فراهم می نماید و اجرای آن برای پرسنل بهداشتی آسان است. همچنین مقایسه آموزش گروهی و تله مدیسین جهت ورزش در بارداری با استفاده از مدل ها تا کنون مورد بررسی قرار نگرفته است.

زنان سیستان و بلوچستانی بیشترین آمار بارداری را در سطح کشور دارند (32) و در نتیجه بیشتر در معرض عوارض ناشی از بارداری های زیاد هستند. آمار خاصی از میزان ورزش در بارداری زنان زاهدان یافت نشد اما در مطالعه هاشمی بین 85 تا 90% زنان این شهر فعالیت فیزیکی مناسبی ندارند (33) که این امار احتمالا در بارداری افزایش می یابد. آموزش ورزش می تواند به آنها در تعدیل تغییرات نامطلوب بارداری، عوارض و بیماری های مانند دیابت بارداری و کاهش عوارض پس از آن بارداری از جمله اضافه وزن و چاقی کمک نماید. اما تا کنون مطالعه ای با هدف ارتقا ورزش در آنها انجام نشده است. درنتیجه با توجه به شرح وظایف ماما و نقش او در ارتقاء سلامت زنان به خصوص در دوران بارداری ما  بر آن شدیم تا مطالعه حاضر را با هدف مقایسه تاثیر آموزش گروهی و تله مدیسین بر انجام ورزش های دوران بارداری با استفاده از مدل اعتقاد بهداشتی در زنان باردار شهر زاهدان انجام دهیم.

بررسی متون:

در این بخش مروری بر مقالات و متون مرتبط با موضوع مورد پژوهش در ایران و جهان ارائه می گردد. برای بررسی مطالعات انجام گرفته در ایران، جستجو در بانک های اطلاعاتی SID ,Irandoc, Magiran,  Iran Medex وGoogle Scholar با ترکیبات مختلفی از لغات کلیدی ورزش، بارداری، ورزش دوران بارداری، آموزش، آموزش گروهی، تله مدیسین، مدل آموزشی اعتقاد بهداشتی صورت گرفت. برای بررسی مطالعات انجام شده در سایر کشورها، بانک های اطلاعاتی ,Web of Science, ProQuest, Google Scholar, Scopus  Pubmedو sciencedirect با استفاده از ترکیبات مختلفی از لغات کلیدی Pregnancy, Exercise, Exercise during pregnancy, Education, Group Education, Telemedicine, Models, Educational, Health Belife Mode مورد جستجو قرار گرفتند. در بررسی متون، پژوهش های انجام شده در ایران و سایر کشورها به ترتیب سال از جدید به قدیم ارائه خواهند گردید.

مطالعات خارجی

1. Murawski و همکاران در سال 2018 پژوهشی مداخله ای با عنوان: 'کارآزمایی بالینی تصادفی مبتنی بر تئوری با استفاده از m-health جهت بهبود فعالیت فیزیکی و سلامت خواب بزرگسالان' انجام دادند. هدف از این کارازمایی ارزیابی تاثیر مداخله با استفاده از برنامه تلفن همراه بر دو پیامد: تعداد دقیقه های فعالیت بدنی با شدت متوسط ​​و بررسی کیفیت خواب بود. مطالعه به صورت کارآزمایی بالینی با دو گروه کنترل و مداخله بوده و نمونه آن را 160 نفر از بزرگسالان استرالیا تشکیل دادند. برنامه آموزشی با استفاده از تئوری شناختی اجتماعی شامل محتوی ورزش و سلامت خواب تهیه شده و جهت گروه مداخله از طریق ایمیل و پیامک ارسال شده است. جهت کسب داده ها از پرسشنامه های الکترونیک شامل: پرسشنامه [1]AAQ و پرسشنامه [2]PSQI و پرسشنامه سازه های تئوری شناختی اجتماعی استفاده گردیده است. اطلاعات اولیه و سپس 3 ماه و 6 ماه پس از مداخله جمع آوری شده است. نتایج نهایی مطالعه نشان از اثر مثبت و معنی دار استفاده از سلامت الکترونیک مبتنی بر تئوری بر ارتقا ورزش و کیفیت خواب داشت (34).
2. Willcox و همکاران در سال 2017 پژوهشی را با عنوان: 'مداخله m-health جهت افزایش وزن سالم در بارداری در زنان دارای اضافه وزن: یک کارآزمایی بالینی' جهت تعیین امکان و اثربخشی مداخله سلامتی از راه دور بر تغذیه سالم، فعالیت بدنی و وزن گیری در حاملگی در زنان باردار انجام دادند. نمونه مطالعه را 100 زن باردار استرالیایی که قبل از بارداری دارای اضافه وزن یا چاقی بودند تشکیل دادند. این زنان در اولین مراجعه به کلینیک مراقبت های بارداری به طور تصادفی به دو گروه مداخله یا گروه کنترل تقسیم شدند. مداخله شامل مجموعه ای از استراتژی های ارائه شده (از اولین بازدید بارداری تا 36 هفته بارداری) مبتنی بر تئوری شناختی اجتماعی جهت فعالیت فیزیکی، تغذیه و وزن گیری در بارداری بود که از طریق ارسال پیامک، دسترسی به اطلاعات وب سایت از طریق موبایل، ارسال پیام های ویدویی و امکان ارتباط از طریق فیس بوک برای نمونه ها ارسال می گردید. جهت جمع آوری داده ها از پرسشنامه محقق ساخته شامل: پرسشنامه ای جهت بررسی امکان استفاده از مداخله، ترازو، پرسشنامه بسامد غذایی و پرسشنامه فعالیت فیزیکی بارداری استفاده شده است. نتایج نشان داد: 90 نفر از زنان این مطالعه را تکمیل کردند و اکثریت (97.6٪) گزارش دادند که مداخله مفید بوده است. میانگین وزن گیری در گروه مداخله به طور معنی داری کمتر از گروه کنترل بوده است. بسامد غذایی دو گروه اختلاف معنی داری نداشت اما فعالیت فیزیکی گروه مداخله تفاوت معنی داری با گروه کنترل داشت (35).
3. Choi و همکاران در سال 2016 پژوهشی را با عنوان: 'مداخله فعالیت فیزیکی mHealth: یک کارآزمایی بالینی تصادفی در زنان باردار غیر فعال' و با هدف: بررسی اثربخشی و امکان پذیری 12 هفته مداخله mHealth در ورزش زنان باردار انجام دادند. 30 زن باردار ساکن کالفرنیا با سن بارداری 10 تا 20 هفته به طور تصادفی به گروه مداخله و کنترل تقسیم شدند. به گروه مداخله در یک جلسه آموزشی ورزش کردن حداقل 30 دقیقه 3 بار در هفته  توصیه شد و  بر اساس تئوری شناختی اجتماعی تنظیم اهداف، مهارت های حل مسئله، ایجاد و حفظ حمایت اجتماعی و راهنمایی برای افزایش فعالیت فیزیکی به آنها آموزش داده شد. از طریق برنامه موبایل نیز برای آنها پیام و فیلم ارسال گردید. پرسش و پاسخ و همین طور پیگری و تشویق به ورزش نیز از طریق همین برنامه انجام گردید. گروه کنترل نیز دقیقا آموزش های برنامه موبایل گروه مداخله را دریافت نموند و آموزش های روتین بارداری در خصوص وزن گیری و ورزش را دریافت نمودند. ابزار گرد آوری داده ها پرسشنامه الکترونیک محقق ساخته بود که از طریق ایمیل برای مشارکت کنندگان ارسال می گردید. اطلاعات اولیه و سپس 12 هفته پس از مداخله جمع آوری شده است. طبق نتایج 12 هفته پس از مداخله گروه مداخله فعالیت فیزیکی بیشتری نسبت به گروه کنترل داشتند اما این تفاوت معنی داری نبود. همچنین گروه مداخله موانع کمتر و کمبود انرژی کمتری نسبت به گروه شاهد نشان دادند که این تفاوت معنی دار بود. نرخ پاسخ به پیام های روزانه و استفاده از یادداشت های روزانه از طریق برنامه تلفن همراه در دوره 12 هفته مطالعه کاهش یافته بود (36).

مطالعات داخلی

1. Khiyali و همکاران در سال 2017 مطالعه ای با عنوان: 'مداخله آموزشی در رفتارهای پیشگیری کننده از دیابت در زنان باردار: کاربردی از مدل اعتقاد بهداشتی' انجام دادند. هدف این پژوهش بررسی تأثیر مداخله آموزشی بر رفتارهای زنان باردار جهت جلوگیری از دیابت بارداری بود. این مطالعه به روش نیمه تجربی روی 91 زن باردار (45 نفر در گروه مداخله، 46 نفر در گروه شاهد) شهر فسا که از طریق نمونه گیری چند مرحله ای تصادفی انتخاب شده بودند انجام گردید و 6 جلسه آموزشی فردی با فواصل زمانی هفتگی برای گروه مداخله ارائه شده است. محتوی آموزش بر اساس مدل اعتقاد بهداشت تهیه شده است و شامل: علائم؛ عوارض و راه های تشخیص دیابت بارداری، اهمیت دیابت بارداری، تأثیر رژیم غذایی و ورزش در پیشگری از دیابت بارداری، موانع و فواید و توصیه هایی برای ورزش و رژیم غذایی در بارداری بود. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه ای شامل سازه های مدل بود. داده ها در دو مرحله شامل قبل از مداخله و سه ماه پس از مداخله از طریق مصاحبه و همچنین پر کردن فرم های پرسشنامه جمع آوری شد. نتایج مطالعه حاضر نشان داد میانگین نمرات تمام سازه های مدل اعتقاد بهداشتی در گروه مداخله، سه ماه پس از مداخله، به طور معنی داری بیشتر از گروه کنترل بود. ارتباط معنی داری بین شاخص توده بدنی و حساسیت درک شده وجود داشت (37).
2. Shafieian و Kazemi در سال 2017 مطالعه ای با عنوان: 'یک کارآزمایی بالینی جهت ارتقا فعالیت فیزیکی در دوران بارداری بر اساس مدل اعتقاد بهداشتی' انجام دادند. هدف این مطالعه ارزیابی آموزش های مبتنی بر اعتقاد بهداشتی بر فعالیت بدنی در دوران بارداری بود. مطالعه یک پژوهش نیمه تجربی بود که بر روی 90 زن ایلامی باردار در سه ماهه اول بارداری انجام شد. نمونه ها به دو گروه 45 نفره کنترل و مداخله تقسیم شدند. گروه مداخله آموزش هایی در خصوص  فعالیت بدنی در بارداری  بر اساس HBM شامل: تأثیر ورزش بر تغییرات متابولیک بارداری، فواید ورزش برای سلامت زن باردار و جنین او  بود. آموزش ها به صورت چهره به چهره ارائه گردیده است. گروه کنترل مراقبت های روتین را دریافت نموده اند. جهت جمع آوری داده ها از پرسشنامه های محقق ساخته سازه های مدل و میزان فعالیت فیزیکی استفاده شده است. پرسشنامه های ابتدایی در مرکز بهداشت توسط محقق تکمیل شده است و مجدد پرسشنامه بعدی 4 تا 6 هفته بعد در سه ماهه دوم تکمیل شده است. تجزیه و تحلیل داده ها نشان داد که سطح حساسیت درک شده، شدت درک شده و منافع درک شده و همچنین میزان فعالیت جسمانی در گروه مداخله پس از آموزش به طور معنی داری افزایش یافته است، اما همچنان میانگین فعالیت فیزیکی به 150 دقیقه در هفته نرسیده بود. ارتباط معنی داری بین حساسیت، شدت، منافع و موانع درک شده با میزان فعالیت فیزیکی وجود داشت (35).
3. Rezapour و همکاران در سال 2016 در پژوهشی با عنوان: 'آموزش مبتنی بر تئوری: کاربردی از مدل اعتقاد بهداشتی در فعالیت فیزیکی دانش آموزان دارای اضافه وزن و چاق ایرانی در ارومیه' به بررسی تأثیر یک برنامه آموزش فعالیت فیزیکی بر ارتقای نمرات باورهای سلامت، افزایش فعالیت بدنی و کاهش چاقی در میان دانش آموزان دبیرستانی پرداختند. این مطالعه ی نیمه تجربی در چهار دبیرستان انجام شد و نمونه ای از دانش آموزان پسر دبیرستان های شهر ارومیه به صورت تصادفی به دو گروه آزمایش (40 نفر) و شاهد (40 نفر) تقسیم شدند. ابزار مطالعه پرسشنامه محقق ساخته سازه های مدل و ترازو و متر بود. اهمیت و فواید ورزش به دانش آموزان به صورت گروهی توضح داده شد. داده ها در اولین ملاقات، 3 ماه و 6 ماه پس از مداخله مجدد جمع آوری شده است. طبق یافته ها 6 ماه پس از مداخله گروه مداخله در مقایسه با گروه کنترل تفاوت معنی داری را در نتایج ساختارهای باورهای سلامت نشان داد به طوری که تمام سازه های مدل اعتقاد بهداشتی در گروه مداخله ارتقا معنی داری نسبت به گروه کنترل داشته است. تجزیه و تحلیل کواریانس نشان داد اگر چه در گروه مداخله 6 ماه پس از مداخله BMI کاهش یافت این کاهش معنی دار نبود (38).
4. Moridi (2016) در مطالعه ای با عنوان: 'ارزیابی اعتقادات رفتار ورزشی زنان باردار در سه ماهه دوم و سوم بارداری: کاربردی از مدل اعتقاد بهداشتی' به بررسی رفتار ورزشی زنان در سه ماهه دوم تا سوم حاملگی با استفاده از مدل اعتقاد بهداشتی پرداختند. مطالعه یک کارآزمایی بالینی تصادفی بر روی 100 زن باردار (50 نفر در هر گروه کنترل و مداخله) با سن حاملگی 20 هفته یا بیشتر بود. گروه مداخله در کلاس های آموزش ورزش مطابق برنامه وزارت بهداشت شرکت نمودند. آموزش ها به صورت کلاس های گروهی تئوری و عملی در 8 جلسه 40 دقیقه ای با فاصله زمانی 15روزه بین کلاس ها بود. محتوی آموزش ها شامل تمرین های عصبی عضلانی، تکنیک های تنفس، وضعیت های صحیح در بارداری و 30 دقیقه تمرین عملی بود. گروه کنترل تنها مراقبت های روتین را به طور منظم دریافت کردند. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه محقق ساخته سازه های مدل اعتقاد بهداشتی بود که توسط نمونه ها در اولین ملاقات و آخرین جلسه آموزش تکمیل شده است. نتایج آنالیز ها نشان می دهد تمام سازه های مدل پس از انجام مداخله به طور معنی داری بهتر از گروه  کنترل بود (24).
5. صفرزاده و همکاران (2014) پژوهشی با عنوان: 'ﺗﺎﺛﯿﺮآﻣﻮزش ﺑﺮ اﻧﺠﺎم ورزش ﻫﺎی ﭘﺲ از زاﯾﻤﺎن ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﺪل اﻋﺘﻘﺎد ﺑﻬﺪاﺷﺘﯽ' انجام دادند. هدف این مطالعه تعیین تاثیر آموزش براساس مدل اعتقاد بهداشتی بر میزان انجام ورزش های پس از زایمان در زنان مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی بندرعباس بود. مطالعه آنان یک مطالعه تجربی، بر 195 نفر از زنان مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی منتخب شهرستان بندرعباس بود. با استفاده از نمونه گیری تصادفی، زنان در سه گروه آزمون، کنترل اول و کنترل دوم قرار گرفتند. ابزار گرد آوری داده ها پرسشنامه محقق ساخته بر اساس سازه های مدل بود. گروه مداخله به 3 گروه 22 نفره تقسیم شدند آموزش ها ﺑﺮاﺳﺎس اﺟﺰای ﻣﺪل اﻋﺘﻘﺎد آموزش، توسط ﺧﻮد ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ، ﻃﯽ 4ﺟﻠﺴﻪ 60 دﻗﯿﻘﻪ ای، ﯾﮏ روز در ﻫﻔﺘﻪ، ﺑﺮای ﻫﺮ زﯾﺮ ﮔﺮوه، اراﺋﻪ ﮔﺮدﯾﺪ. ﺟﻠﺴﺎت آﻣﻮزش ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺳﺨﻨﺮاﻧﯽ، ﭘﺮﺳﺶ و ﭘﺎﺳﺦ، ﺑﺤﺚ ﮔﺮوﻫﯽ، ﻧﻤﺎﯾﺶ ﻓﯿﻠﻢ، اراﺋﻪ ﺳﯽ دی و ﺟﺰوه آﻣﻮزﺷﯽ و اﻧﺠﺎم ﺗﻤﺮﯾﻨﺎت ورزﺷﯽ ﺑﻮد. به نمونه های گروه کنترل دوم، سی دی و جزوه آموزشی داده شد. ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺑﯿﺎن ﺷﺪه در اﯾﻦ ﮔﺮوه، ﺻﺮﻓﺎ ﻧﻮع ﺗﻤﺮﯾﻨﺎت ورزﺷﯽ ﭘﺲ از زاﯾﻤﺎن ﺑﻮد، در ﺻﻮرﺗﯽﮐﻪ در ﮔﺮوه آزﻣﻮن، آﻣﻮزش ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﺪون و ﺑﺮاﺳﺎس ﻣﺪل اﻋﺘﻘﺎد ﺑﻬﺪاﺷﺘﯽ اﻧﺠﺎم ﺷﺪ. در ﻫﺮ دو ﮔﺮوه آزﻣﻮن و ﮐﻨﺘﺮل دوم، از اﻓﺮاد درﺧﻮاﺳﺖ ﺷﺪ ﮐﻪ ﺗﻤﺮﯾﻨﺎت ورزﺷﯽ ﻣﻮﺟﻮد در ﺳﯽ دی آﻣﻮزﺷﯽ را ﺑﻪ ﻣﺪت 3ﻣﺎه، ﻫﻔﺘﻪ ای دو ﺑﺎر اﻧﺠﺎم دﻫﻨﺪ و ﭘﺲ از اﺗﻤﺎم اﯾﻦ دوره ﺑﺮای ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ (ﭘﺲ آزﻣﻮن)، ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﺮاﮐﺰ ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﮐﻨﻨﺪ. در ﻃﯽ اﯾﻦ ﻣﺪت ﻧﯿﺰ، ﭘﯿﮕﯿﺮی ﺗﻠﻔﻨﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻫﻔﺘﮕﯽ ﺗﻮﺳﻂ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ اﻧﺠﺎم ﺷﺪ در گروه کنترل اول نیز هیچ مداخله ای انجام نشد و صرفا مراقبت های روتین پس از زایمان را دریافت نمودند. ارزﺷﯿﺎﺑﯽ ﮔﺮوه ﮐﻨﺘﺮل اول ﻧﯿﺰ 3ﻣﺎه ﺑﻌﺪ از ﺗﮑﻤﯿﻞ اوﻟﯿﻦ ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ ﻫﺎ اﻧﺠﺎم ﺷﺪ. طبق نتایج میانگین تمام سازه های مدل اعتقاد بهداشتی در گروه آزمون تفاوت معنی داری نسبت به گروه کنترل اول نشان داد. اما میانگین هیچ کدام از سازه های مدل اعتقاد بهداشتی در گروه آزمون تفاوت معنی داری نسبت به گروه های کنترل 2 نشان نداد. میانگین تمام سازه ها در گروه مداخله افزایش معنی دار داشت و موانع درک شده مهمترین سازه در عملکرد زنان بود (39).

جمع بندی و نقد مروری بر متون

بررسی پژوهش های انجام شده نشان می دهد مطالعات موجود تنها به یک روش بسنده نموده اند. در خصوص آموزش گروهی مطالعات کمتر بر اساس مدل ها بودند. مطالعه شفیعیان و مریدی اگر چه با استفاده از مدل اعتقاد بهداشتی جهت ارتقا ورزش در بارداری انجام شده است اما محتوی آموزش آنها فقط به ذکر فواید ورزش در بارداری و همین طور انجام عملی ورزش ها پرداخته شده است و به دیگر سازه ها نپرداخته اند. تنها مطالعه ای که به صورت کامل با استفاده از تمام سازه های مدل انجام شده مطالعه صفر زاده بود که او هم به ورزش بعد از بارداری پرداخته بود و آموزش ها را به روش گروهی ارائه داده بود. بررسی مطالعات با استفاده از تله مدیسین نیز نشان می دهد اگر چه مطالعاتی در مورد اثر بخشی تله مدیسین انجام شده است اما این مطالعات یا بر اساس مدل نبوده یا با استفاده از تئوری شناختی اجتماعی انجام شده است و هیچ مطالعه ای با استفاده از مدل اعتقاد بهداشتی انجام نشده است. در مجموع هیچ مطالعه ای به مقایسه دو روش آموزش گروهی و تله مدیسین در ارتقا ورزش دوران بارداری نپرداخته است. در نتیجه بر آن شدیم در مطالعه حاضر تأثیر این دو روش را در ارتقا ورزش زنان باردار مقایسه نماییم و این آموزش ها را مبتنی بر مدل HBM طراحی نماییم.

1. حساسیت درک شده نسبت به ورزش های دوران بارداری پس از مداخله در گروه های آموزش گروهی، تله مدیسین و کنترل متفاوت است.
2. شدت درک شده نسبت به ورزش های دوران بارداری پس از مداخله در گروه های آموزش گروهی، تله مدیسین و کنترل متفاوت است.
3. منافع درک شده نسبت به ورزش های دوران بارداری پس از مداخله در گروه های آموزش گروهی، تله مدیسین و کنترل متفاوت است.
4. موانع درک شده نسبت به ورزش های دوران بارداری پس از مداخله در گروه های آموزش گروهی، تله مدیسین و کنترل متفاوت است.
5. راهنما برای عمل نسبت به ورزش های دوران بارداری پس از مداخله در گروه های آموزش گروهی، تله مدیسین و کنترل متفاوت است.
6. خودکارآمدی نسبت به ورزش های دوران بارداری پس از مداخله در گروه های آموزش گروهی، تله مدیسین و کنترل متفاوت است.
7. زمان ورزش طی شش هفته پس از مداخله در گروه های آموزش گروهی ، تله مدیسین و کنترل متفاوت است.

مقایسه تاثیر آموزش گروهی و تله مدیسین با استفاده از مدل  اعتقاد بهداشتی بر انجام ورزش های دوران بارداری در زنان باردار مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی شهر زاهدان در سال 1398

1. مقایسه میزان حساسیت درک شده نسبت به ورزش های دوران بارداری، قبل و بعد از مداخله در در گروه های آموزش گروهی، تله مدیسین و کنترل
2. مقایسه میزان شدت درک شده نسبت به ورزش های دوران بارداری، قبل و بعد از مداخله در گروه های آموزش گروهی، تله مدیسین و کنترل
3. مقایسه میزان منافع درک شده نسبت به ورزش های دوران بارداری، قبل و بعد از مداخله در گروه های آموزش گروهی، تله مدیسین و کنترل
4. مقایسه میزان موانع درک شده نسبت به ورزش های دوران بارداری، قبل و بعد از مداخله در گروه های آموزش گروهی، تله مدیسین و کنترل
5. مقایسه میزان راهنما برای عمل نسبت به ورزش های دوران بارداری، قبل و بعد از مداخله در گروه های آموزش گروهی، تله مدیسین و کنترل
6. مقایسه میزان خودکارآمدی نسبت به ورزش های دوران بارداری، قبل و بعد از مداخله در گروه های آموزش گروهی، تله مدیسین و کنترل
7. مقایسه میانگین زمان ورزش کردن طی شش هفته پس از مداخله در گروه های آموزش گروهی، تله مدیسین و کنترل

مراکز بهداشتی و درمانی، مطب ها و کلنیک های مامایی و زنان

مدل اعتقاد بهداشتی (Health Belief Model)

تعریف نظری: مدل اعتقاد بهداشتی یکی از اولین تئوری های اختصاصی رفتارهای مرتبط با سلامت است. اگر چه به آن مدل گفته می شود همه معیارهای یک تئوری را دارد. این تئوری در سال 1950 معرفی شد و پس از آن بارها مورد آزمون قرار گرفته است. امروز یکی از محبوبترین مدل ها در سطح میکرو است. بطور گسترده در چهارچوب مفهومی پژوهش های رفتاری سلامت برای توصیف، تغییر و تداوم رفتارهای مرتبط با سلامت بکارگرفته می شود. حساسیت درک شده، شدت درک شده، منافع درک شده، موانع درک شده، راهنما برای عمل و خودکار آمدی سازه های این مدل هستند. کاربرد های این مدل عبارتند از ساخت ابزار، پیشگیری اولیه و ثانویه (22).

تعریف عملی: منظور از مدل اعتقاد بهداشتی در مطالعه حاضر به کارگیری تمام سازه های این مدل در طراحی و اجرای مداخله جهت افزایش ورزش زنان باردار ساکن شهر زاهدان است.

حساسیت درک شده (Perceived Susceptibility)

تعریف نظری: باور ذهنی فرد در خصوص کسب بیماری یا آسیب در نتیجه یک رفتار خاص به عبارتی درک شخص از استعدادش برای ابتلا به بیماری خاص است (22).

تعریف عملی: منظور از حساسیت درک شده نمره ای است که زنان باردار از پاسخ به سوالات سازه حساسیت درک شده پرسشنامه مدل اعتقاد بهداشتی کسب خواهند نمود. نمره ها بین 6 تا 30 خواهد بود (بر اساس ابزار ساخته شده اولیه که بعدا روایی و پایایی آن بررسی خواهد شد) و هر چه نمره سازه بیشتر باشد حساسیت درک شده فرد بیشتر خواهد بود.

شدت درک شده (Perceived Severity)

تعریف نظری: عقیده فرد نسبت به شدت و گستردگی آسیب ناشی از کسب بیماری یا آسیب در نتیجه یک رفتار خاص و به عبارتی عقیده یک فرد نسبت به این که وضعیت مورد نظر تا چه حد برای او جدی است (22).

تعریف عملی: منظور از شدت درک شده نمره ای است که زنان باردار از پاسخ به سوالات سازه شدت درک شده پرسشنامه مدل اعتقاد بهداشتی کسب خواهند نمود. نمره ها بین 6 تا 30 خواهد بود ( بر اساس ابزار ساخته شده اولیه که بعدا روایی و پایایی آن بررسی خواهد شد) و هر چه نمره سازه بیشتر باشد شدت درک شده فرد بیشتر خواهد بود.

منافع درک شده(Perceived Benefits)

تعریف نظری: عقیده فرد در مورد مزایای رفتارهای پیشنهادی برای کاهش ریسک یا شدت بیماری یا آسیب ناشی از رفتار خاص به عبارتی عقیده فرد نسبت به تاثیر رفتار توصیه شده برای کاهش خطر یا شدت اثر آن است (22).

تعریف عملی: منظور از منافع درک شده نمره ای است که زنان باردار از پاسخ به سوالات سازه منافع درک شده پرسشنامه مدل اعتقاد بهداشتی کسب خواهند نمود. نمره ها بین 6 تا 30 خواهد بود ( بر اساس ابزار ساخته شده اولیه که بعدا روایی و پایایی آن بررسی خواهد شد) و هر چه نمره سازه بیشتر باشد منافع درک شده فرد بیشتر خواهد بود.

موانع درک شده Barriers) (Perceived

تعریف نظری: اعتقاد به هزینه های واقعی و تصور شده برای انجام رفتار پیشنهاد شده به عبارتی عقیده فرد نسبت به هزینه های محسوس و نامحسوس (مانند موانع روان شناختی) رفتار توصیه شده (22).

تعریف عملی: منظور از موانع درک شده نمره ای است که زنان باردار از پاسخ به سوالات سازه موانع درک شده پرسشنامه مدل اعتقاد بهداشتی کسب خواهند نمود. نمره ها بین 6 تا 30 خواهد بود ( بر اساس ابزار ساخته شده اولیه که بعدا روایی و پایایی آن بررسی خواهد شد) و هر چه نمره سازه بیشتر باشد موانع درک شده فرد بیشتر خواهد بود.

راهنماها برای عمل(Cues to Action)

تعریف نظری: نیروی پیش برنده که در اثر آن فرد احساس نیاز به عمل نماید. برخی از رویدادها که می توانند درونی (در درون خود فرد) یا بیرونی (ناشی از محیط خارج از وجود فرد) باشند و فرد را به انجام رفتار هدف وادارد یا در او آمادگی برای رفتار را ایجاد کند (22).

تعریف عملی: منظور از راهنما برای عمل نمره ای است که زنان باردار از پاسخ به سوالات سازه راهنما برای عمل پرسشنامه مدل اعتقاد بهداشتی کسب خواهند نمود. نمره ها بین 6 تا 30 خواهد بود ( بر اساس ابزار ساخته شده اولیه که بعدا روایی و پایایی آن بررسی خواهد شد) و هر چه نمره سازه بیشتر باشد راهنما برای همل فرد بیشتر خواهد بود.

خود کارآمدی (Self-Efficacy)

تعریف نظری: اطمینان به توانایی فرد برای کسب رفتار جدید به عبارتی اطمینانی که فرد به توانایی های خود برای انجام موفقیت آمیز یک رفتار دارد و حاصل باور فرد به توانایی خود برای انجام آن رفتار خاص است (22).

تعریف عملی: منظور از خودکارامدی نمره ای است که زنان باردار از پاسخ به سوالات سازه خودکارامدی پرسشنامه مدل اعتقاد بهداشتی کسب خواهند نمود. نمره ها بین 6 تا 30 خواهد بود ( بر اساس ابزار ساخته شده اولیه که بعدا روایی و پایایی آن بررسی خواهد شد)  و هر چه نمره سازه بیشتر باشد خودکارامدی فرد بیشتر خواهد بود.

ورزش دوران بارداری:

تعریف نظری: طبق توصیه انجمن زنان و مامایی آمریکا زنان باردار بدون عارضه باید  20 تا 30 دقیقه فعالیت ورزشی با شدت متوسط در اکثر یا تمام روزهای هفته داشته باشند (40). طبق توصیه مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری ها زنان باید در بارداری حداقل 150 دقیقه در هفته ورزش هوازی با شدت متوسط انجام دهند (41).   

تعریف عملی: در این پژوهش منظور از ورزش انجام ورزش های کششی توصیه شده در دستورالعمل کلاس های زایمان فیزیولوژیک توسط وزارت بهداشت و درمان و پیاده روی با شدت متوسط است که توصیه می شود حداقل 3 بار در هفته هر بار به مدت 30 دقیقه انجام دهند. از نظر شدت ورزش فرد باید بگونه ای فعالیت ورزشی انجام دهد که در طی فعالیت ورزشی خود  بتواند حرف بزند. میزان این فعالیت های ورزشی بر اساس جدول زمان بندی که برای 6 هفته در اختیار مادر قرار خواهد گرفت سنجیده خواهد شد.                                                                                                                   

آموزش گروهی

تعریف نظری: آموزش گروهی یک روش مهم در تعدیل و تغییر رفتار است زیرا به فرد کمک می کند تا دیدگاه خود را اصلاح نماید، اهدافی برای خود تعیین نماید و متوجه شود تنها فردی نیست که مشکل خاصی دارد. در اموزش گروهی افرادی که از نظر مشکل خاصی مشابه هستند دیدگاه و تجارب خود را به اشتراک می گذارند و کمک می کنند تا بر مشکل فائق شوند. یک گروه شامل دو نفر یا بیشتر است که برای رسیدن به هدف خاص با هم تعامل دارند (42).

تعریف عملی: در مطالعه حاضر منظور از آموزش گروهی استفاده از جلسات آموزشی  3 تا 5 نفره است که فرد در 3 جلسه آموزشی با محتوی ورزش در بارداری مبتنی بر مدل اعتقاد بهداشتی که با فاصله های یک روز درمیان ارائه می شود مشارکت می نماید و روش های مختلف مانند آموزش سخنرانی، پرسش و پاسخ، بحث گروهی و جزوه آموزشی برای آموزش استفاده خواهد شد.

تله مدیسین

تعریف نظری: ارائه خدمات مراقبتی سلامت از راه دور توسط متخصصین سلامت با استفاده از تکنولوژی ارتباطات و اطلاعات برای انتقال اطلاعات معتبر جهت تشخیص، درمان و پیشگیری از بیماری ها و حوادث، تحقیقات، ارزیابی و آموزش مداوم ارائه دهندگان خدمات سلامت در راستای توسعه سلامت افراد و جوامع (43)

تعریف عملی: در مطالعه حاضر منظور از تله مدیسین استفاده از برنامه های قابل نصب روی موبایل که قابلیت انتقال فایل های آموزشی را داشته باشند مانند واتساپ و سروش می باشد که برای انتقال مطالب آموزشی و همین طور پیگیری و تکمیل پرسشنامه ها در گروه تله مدیسین از آن استفاده می گردد.

مطالعه نیمه تجربی

کلیه ی زنان باردار مراجعه کننده به مراکز بهداشتی شهر زاهدان در سال 1398

معیار های ورود به مطالعه شامل: 

• فقدان کنتراندیکاسیون ورزش در بارداری از قبیل: چند قلویی، جفت سر راهی، بیماری قلبی، ریوی، سرویکس نارسا و سرکلاژ، سابقه لیبر پره ترم در بارداری فعلی، خونریزی در بارداری، پارگی پرده ها، پره اکلامپسی و هایپرتانسیون، کم خونی شدید، آریتمی قلبی مادر، برونشیت مزمن، دیابت شیرین کنترل نشده نوع 1، چاقی مرضی شدید، [1]BMI کمتر از 12 مادر، محدودیت رشد جنین، هایپر تانسیون خوب کنترل نشده، اختلالات تشنجی خوب کنترل نشده، هیپرتیروییدی خوب کنترل نشده، استعمال شدید دخانیات
• سن 18 تا 35 سال مادر
• سن بارداری 14 تا 28 هفته
• بارداری اول تا چهارم
• نداشتن سابقه نازایی
• عدم استعمال مواد مخدر
• نداشتن اختلال روان شناختی
• فقدان بیماری های مؤثر بر فعالیت فیزیکی از قبیل بیماری های اسکلتی، عضلانی، قلبی عروقی ، تنفسی و ...
• داشتن سواد خواندن و نوشتن
• قادر به فهمیدن وصحبت کردن به فارسی بودن
• داشتن امکانات استفاده از پیام رسان از جمله گوشی و دسترسی به اینترنت
• داشتن توانایی استفاده از پیام رسان از جمله دانلود کردن فایل ها
• شرکت نکردن همزمان در کلاس های زایمان فیزیولوژیک یا کلاس های ورزش
• ورزش نکردن در بارداری حاضر
• ورزش نکردن قبل از بارداری
• شاغل نبودن در مشاغل سخت

معیار های خروج از مطالعه:

• ایجاد هر گونه عوارضی که ورزش را طی مطالعه منع کند مانند پره اکلامپسی، خونریزی، دکولمان، پارگی کیسه آمنیون، احساس سرگیجه یا ضعف، غش کردن، احساس تنگی نفس قبل از شروع تمرین، درد قفسه سینه، سردرد، ضعف عضلانی، انقباضات منظم و دردناک رحم
• عدم حضور شرکت کنندگان در یک جلسه از جلسات گروهی
• عدم دریافت یک نوبت از آموزش های ارسالی در گروه تله مدیسین

حجم نمونه با در نظر گرفتن ضریب اطمینان 95٪ و توان آزمون 80٪ با توجه به متغیر های موجود در مقاله Shafieian (2017) در هر گروه 32 نفر برآورد شد. با توجه به این که 3 گروه مورد مطالعه قرار می گیرند، حجم نمونه در عدد 4/1 ضرب گردید . نهایتا در هر گروه 45 نفر و در مجموع 135  نفر به عنوان نمونه مشارکت خواهد نمود (38).

n= حجم نمونه         α=0/05            Z_1-α/2:   1/96             Z_1-β=0/84                    μ₁= 19           μ₂= 17             S₁= 1.38                S₂= 1.49

در این مطالعه نمونه گیری غیر احتمالی انجام خواهد شد. ابتدا 4 مراکز بهداشت شهر زاهدان که در مناطقی از شهر قرار گرفته اند که ساکنین آن  فناوری های ارتباطات بیشتر استفاده می کنند انتخاب می شوند. سپس نمونه گیری تصادفی ساده در مراجعان به مراکز انجام خواهد شد. جهت انجام این کار ابتدا محقق به مراکز مراجعه می نماید و افراد واجد شرایط و موافق شرکت در مطالعه پس از تکمیل فرم مشخصات ورود به مطالعه تعیین می شوند و افرادی که معیار ورود ندارند از مطالعه خارج می شوند. پس از تهیه لیستی از متقاضیان شرکت در مطالعه که دارای معیار های ورود هستند (135 نفر) به هر نفر یک شماره اختصاص می یابد. شماره ها روی کاغذ نوشته خواهد شد و قرعه کشی انجام خواهد شد و 3 گروه 45 نفره انتخاب می شوند. 45 نفری که در ابتدا شماره های آنها انتخاب شود گروه آموزش گروهی، 45 نفر دوم قرعه کشی گروه آموزش تله مدیسین و 45 نفر سوم گروه کنترل خواهند بود.

ابزار گرداوری داده های دراین مطالعه شامل فرم جمع آوری اطلاعات دموگرافیک و معیارهای ورود به مطالعه، پرسشنامه بررسی سازه های مدل اعتقاد بهداشتی و جدول زمان بندی فعالیت های ورزشی (پیوست 3 تا 5) است. پرسشنامه مدل اعتقاد بهداشتی یک پرسشنامه محقق ساخته خواهد بود. جهت طراحی این پرسشنامه ابتدا مطالعات کتابخانه ای انجام شده است به این ترتیب که محقق پس از انجام مطالعات کتابخانه ای و مقالات و وب سایت های معتبرپرسشنامه اولیه را طراحی نموده است. این پرسشنامه تحت نظر اساتید راهنما و مشاور بررسی و اصلاح خواهد شد و جهت تعیین اعتبار علمی آن از اعتبار محتوای کمی با تعیین شاخص CVI[1] و CVR[2] استفاده خواهد شد. جهت این کار از نظرات اصلاحی 10 نفر از اعضای هیئت علمی جهت تعیین اعتبار آن استفاده خواهد نمود. پایایی پرسشنامه با روش انسجام درونی و محاسبه آلفای کرونباخ بررسی خواهد شد. پرسشنامه اولیه تهیه شده شامل 6 آیتم در هر سازه می باشد که پاسخ به این سوالات بر اساس معیار اندازه گیری لیکرت از 1 تا 5 خواهد بود (کاملا موافق نمره 5، موافق نمره 4، بی نظر نمره 3، مخالف نمره2، و کاملا مخالف نمره 1) نمرات آیتم های هر سازه با هم جمع می شوند و نمره سازه محاسبه می شود و با افزایش نمره وضعیت آن سازه ارتقا می یابد (دامنه نمره بین 6 تا 30).

جدول زمان بندی فعالیت های ورزشی جهت تعیین میزان فعالیت ورزشی فرد استفاده خواهد شد. به این صورت که فرد مدت زمان که در روز به ورزش اختصاص داده است را به دقیقه در این جدول وارد می نماید.

روش کار بدین صورت است که پژوهشگر پس از اخذ مجوز از کمیته اخلاق و مجوزها از دانشگاه علوم پزشکی زاهدان و ساخت ابزار روا و پایا به مراکز منتخب مراجعه کرده، پس از معرفی خود، بیان اهداف پژوهش و اخذ رضایت نامه کتبی (پیوست 1) از مشارکت کنندگان در پژوهش، معیارهای ورود به مطالعه را با تکمیل فرم معیارهای ورود (پیوست 2) توسط مشارکت کننده از افراد دارای تمایل به مشارکت بررسی می نماید و افراد دارای معیار ورود انتخاب می گردند. سپس پرسشنامه های دموگرافیک و مدل اعتقاد بهداشتی به عنوان پیش آزمون در اختیار نمونه ها قرار می گیرد و توسط خود آنها تکمیل می شود. نحوه مشارکت در مطالعه به فرد توضیح داده می شود و نام او همرا با شماره تماس اخذ می گردد. پس از تهیه لیستی از متقاضیان شرکت در مطالعه (135 نفر) به هر نفر یک شماره اختصاص می یابد. شماره ها روی کاغذ نوشته خواهد شد و قرعه کشی انجام خواهد شد و 3 گروه 45 نفره انتخاب می شوند. 45 نفری که در ابتدا شماره های آنها انتخاب شود گروه آموزش گروهی ، 45 نفر دوم قرعه کشی گروه آموزش تله مدیسین و 45 نفر سوم گروه کنترل خواهند بود.

در گروه مداخله گروهی هماهنگی برای جلسات آموزش توسط تماس تلفنی با نمونه انجام می شود و آموزش ها طی 3 جلسه 60-45 دقیقه ای با فواصل یک روز درمیان در ساعتی که برای نمونه ها مشارکت آسان باشد در ساعات کاری مراکز بهداشت ارائه می گردد. آموزش ها براساس اجزای مدل اعتقاد بهداشتی طراحی خواهد شد و جلسات آموزش به صورت آموزش سخنرانی، پرسش و پاسخ، بحث گروهی، فیلم و جزوه آموزشی شامل: فواید ورزش، عواقب ورزش نکردن، شدت و پیامدهای این عواقب، اعتقادت اشتباه و اصلاح آنها، موانع ورزش در بارداری و راهکارهایی در جهت کاهش آنها، تمرینات ورزشی و برنامه ریزی برای جلسات تمرینی و علائم خطری که در صورت رخداد باید از ورزش کردن خودداری نمود خواهد بود. در جلسه اول محتوای آموزشی، فواید ورزش در بارداری و اهمیت آن، عوارض ناشی از ورزش نکردن و علائم نیازمند به کنار گذاشتن ورزش در این دوران می باشد که به صورت آموزش سخنرانی، پرسش و پاسخ و بحث گروهی، ارائه می شود جلسه دوم شامل آموزش سخنرانی، پرسش و پاسخ و بحث گروهی است که محتوی آن برای غلبه بر موانع درک شده ( تصور هزینه های زیاد ورزش، تداخل ورزش با زندگی روزمره و وظایف زنان در منزل و...)، آموزش برنامه ریزی برای جلسات ورزشی، است. در جلسه سوم یک مثال کاربردی از خودکارآمدی، به صورت یک فیلم به نمایش گذاشته می شود و حرکات ورزشی با جزوه به آنها آموخته می شود و از آنها نیز خواسته می شود حرکات را در حضور محقق انجام دهند و در صورت لزوم حرکات آنها اصلاح می گردد و در نهایت جزوه کاملی به عنوان یاد آور در اختیار آنها قرار می گیرد. توصیه می شود این حرکات را به صورت منظم هفته ای حداقل 3 بار انجام دهند و در هر نوبت زمان اختصاص یافته به ورزش را در جدول زمان بندی ثبت نمایند و بعد از 6 هفته برای پاسخ به پرسشنامه (پس آزمون)، به این مراکز مراجعه کنند. در طی این مدت نیز، به عنوان یاد آور پیگیری تلفنی به صورت هفتگی توسط پژوهشگر انجام می شود. در انتها پژوهشگر شماره تلفن خود را در اختیار آنها قرار می دهد تا در صورت وجود سوالات احتمالی تماس بگیرند.

برنامه مداخله آموزشی در گروه آموزش گروهی

جلسه اول

عنوان جلسه: فواید و اهمیت ورزش در بارداری و علائم خطر

مکان: مراکز بهداشتی و درمانی

زمان: در ساعتی که برای نمونه ها مشارکت آسان باشد در ساعات کاری مراکز بهداشت

مدت زمان: 45 تا 60 دقیقه

روش آموزش: سخنرانی، پرسش و پاسخ و بحث گروهی

وسایل کمک آموزشی: لپ تاپ، جزوه

گروه هدف: زنان باردار دارای معیار ورود به مطالعه

آموزش دهنده: زهرا شیبانی

 اهداف آموزشی:

1. حساسیت درک شده
   1. باور داشته باشد که ورزش نکردن او را در معرض وزن گیری زیاد در بارداری قرار می دهد.
   2. باور داشته باشد که ورزش نکردن او را در معرض باقی ماندن وزن پس از زایمان قرار می دهد.
   3. باور داشته باشد ورزش نکردن در بارداری او را در معرض عوارضی از قبیل دیابت بارداری، فشار خون، افسردگی، درد کمر و بی اختیاری ادرار قرار می دهد.
   4. خود را در معرض عوارض ناشی از ورزش نکردن در بارداری بداند.
2. شدت درک شده

2-1- اعتقاد داشته باشد وزن گیری زیاد در بارداری برای او و جنین او خطراتی دارد.

2-2- اعتقاد داشته باشد وزن زیاد پس از بارداری با افزایش ریسک بیماری های مزمن همراه است.

2-3- اعتقاد داشته باشد دیابت بارداری، فشار خون، افسردگی، درد کمر و بی اختیاری ادرار بر سلامت او، جنینش و خانواده اش تأثیر گذار است.

3. منافع درک شده

3-1- اعتقاد داشته باشد ورزش در بارداری مانع وزن گیری بیش از حد در بارداری می شود.

3-2- اعتقاد داشته باشد ورزش در بارداری باعث بازگشت سریعتر به وزن قبل از بارداری می شود.

3-3- اعتقاد داشته باشد ورزش در بارداری از رخداد عوارضی از قبیل دیابت بارداری، فشار خون، افسردگی، درد کمر و بی اختیاری ادرار پیشگیری می کند.

3-4- اعتقاد  داشته باشد ورزش در بارداری برای سلامتی جنین او مفید است.

3-5- اعتقاد داشته باشد ورزش در بارداری برای زایمان راحت تر او مفید است.

4. آشنایی با علائم خطر نیازمند کناره گیری از ورزش

فعالیت ها:

• پرسش و پاسخ و بحث گروهی در خصوص عوارض ورزش نکردن و پیامد هر کدام و فواید ورزش
• پرسش و پاسخ و بحث گروهی در خصوص این که چقدر خودشان را مستعد عوارض ورزش نکردن در بارداری میدانند
• پرسش و پاسخ و بحث گروهی در خصوص فواید ورزش در بارداری
• سخنرانی در خصوص عوارض ورزش نکردن و پیامد هر کدام و فواید ورزش
• سخنرانی در مورد علائم خطر نیازمند ترک ورزش

جلسه دوم

عنوان جلسه: غلبه بر موانع

مکان: مراکز بهداشتی و درمانی

زمان: در ساعتی که مشارکت برای نمونه ها آسان باشد ،در ساعات کاری مراکز بهداشت

مدت زمان: 45 تا 60 دقیقه

روش آموزش: سخنرانی، پرسش و پاسخ و بحث گروهی

وسایل کمک آموزشی: لپ تاپ، جزوه

گروه هدف: زنان باردار دارای معیار ورود به مطالعه

آموزش دهنده: زهرا شیبانی

 اهداف آموزشی:

موانع درک شده

آشنایی با موانع ورزش در بارداری

آشنایی با راهکارهای غلبه بر موانع ورزش

اعتقاد به این که می تواند بر موانع ورزش در باردری فائق آید.       

فعالیت ها:

• مروری بر مباحث جلسه گذشته
• پرسش و پاسخ در خصوص موانع ورزش و راهکارهای کاهش آنها
• سخنرانی در خصوص موانع رایج ورزش و راهکارهای کاهش آن
• سخنرانی آموزش برنامه ریزی و انتخاب زمان مناسب ورزش

جلسه سوم

عنوان جلسه: آموزش عملی

مکان: مراکز بهداشتی و درمانی

زمان: در ساعتی که مشارکت برای نمونه ها آسان باشد، در ساعات کاری مراکز بهداشت

مدت زمان: 45 تا 60 دقیقه

روش آموزش: سخنرانی، پرسش و پاسخ و بحث گروهی، نمایش فیلم و آموزش عملی

وسایل کمک آموزشی: لپ تاپ، جزوه

گروه هدف: زنان باردار دارای معیار ورود به مطالعه

آموزش دهنده: زهرا شیبانی

 اهداف آموزشی:

1. خودکارامدی
   1. اعتقاد داشته باشد که می تواند حرکات ورزشی را درست انجام دهد.
   2. اعتقاد داشته باشد در فضای منزل می تواند ورزش کند.
   3. اعتقاد داشته باشد می تواند با حداقل امکانات ورزش کند.
   4. بتواند برای خودش برنامه زمانی مناسبی برای ورزش داشته باشد.
2. - فعالیت ورزشی: یاد گیری فعالیت های ورزشی
3.  یاد آور: با دیدن یاد آورها امکان انجام فعالیت ورزش افزایش یابد.

فعالیت ها:

• نمایش فیلم از زنانی که با حداقل امکانات در منزل ورزش می کنند
• آموزش حرکات کششی و پیاده روی صحیح
• تمرین و اصلاح حرکات ورزشی
• ارائه جزوه حاوی تمام محتوی آموزش هر 3 جلسه همراه حرکات ورزشی

در گروه آموزش توسط تله مدیسین محتوی آموزشی همانند آموزش گروهی خواهد بود و تنها روش آموزش متفاوت خواهد بود. نمونه در مرکز پرسشنامه های اولیه را تکمیل می نماید و سپس فایل های آموزشی به صورت pdf همان مطالبی که به صورت گروهی آموزش داده شده است از طریق پیام رسان برای هر فرد به صورت انفرادی ارسال خواهد شد شد. به این صورت که فایل ها مطابق با آموزش گروهی و با همان محتوی با فاصله های یک روز در میان  در 3 نوبت ارسال خواهد شد. جهت ارسال مطالب از قبل با نمونه ها هماهنگ می شود که چه زمانی برای آنها بهتر است که فایل برای آنها ارسال گردد. روز بعد از ارسال در گروهی که با هدف ارتقا ورزش در بارداری و متشکل از نمونه های گروه تله مدیسین است پرسش و پاسخ و بحث گروهی در مورد آن مطلب انجام خواهد. در هر نوبت از آموزش روز بعد از ارسال مطالب از طریق همان پیام رسان پیگیری می شود که فرد مطالب را مطالعه نموده باشد در صورتی که مطالب مطالعه نشده از او دعوت به مطالعه می شود و جهت اطمینان از مطالعه قبل از ارسال فایل بعد مجدد پیگیری می شود تا فرد مطالب را مطالعه نموده باشد و در صورت عدم مشارکت از نمونه خارج می شود. هر هفته نیز پیگیری از طریق همان برنامه انجام خواهد شد و پرسش و پاسخ نیز از طریق همان پیام رسان و یا تماس تلفنی با محقق امکان پذیر خواهد بود. از نمونه خواسته می شود جدول زمان بندی ورزش را طی 6 هفته پس از مداخله تکمیل نماید و در نهایت پرسشنامه نهایی مدل که 6 هفته پس از مداخله از طریق پیام رسان برای او ارسال می گردد را نیز تکمیل نماید.

در گروه کنترل هیچ مداخله ای انجام نمی شود و از آنها خواسته می شود جدول زمان بندی را به مدت 6 هفته تکمیل نمایند و 6 هفته بعد از تکمیل اولین پرسشنامه ها، پرسشنامه مدل را مجدد تکمیل نمایند و در نهایت برای قدردارنی از مشارکت آنها فایل های آموزشی به صورت جزوه یا از طریق پیام رسان برای آنها ارسال خواهد شد و راهنمایی های لازم برای آنها انجام خواهد گردید.

اطلاعات با استفاده از آزمون های آماری توصیفی و تحلیلی با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه 21 و با در نظر گرفتن سطح معناداری p<0.05 تجزیه، تحلیل می گردد.

جهت توصیف مشخصات دموگرافیک از فراوانی، درصد، میانگین، انحراف معیار استفاده خواهد شد.

جهت مقایسه تفاوت بین گروه ها قبل و بعد از مداخله در صورت توزیع نرمال داده از آنالیز واریانس و در صورت نداشتن توزیع نرمال از کروسکال- والیس استفاده می شود.

جهت مقایسه تفاوت درون گروه ها قبل و بعد از مداخله در صورت توزیع نرمال داده از آزمون Tزوجی و در صورت نداشتن توزیع نرمال از ویلکاکسون استفاده می شود.

راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی  دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران

1. هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.
2. در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی  بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.
3. پژوهش بر انسان فقط در صورتی توجیه‌پذیر است که منافع بالقوه‌ی آن برای هر فرد آزمودنی بیش‌تر از خطرهای  آن باشد. در پژوهش‌های دارای ماهیت غیر درمانی، سطح آسیبی که آزمودنی در معرض آن قرار می‌گیرد نباید بیش‌تر از آن‌چه باشد که مردم عادی در زندگی روزمره‌ی خود با آن مواجه می‌شوند. حصول اطمینان از این امر برعهده‌ی طراحان، مجریان و همکاران پژوهش و تمامی شوراهای بررسی یا پایش‌کننده‌ی پژوهش از جمله کمیته‌ی اخلاق در پژوهش‌ است.  
4. قبل از آغاز هر پژوهش پزشکی ، باید اقدامات  اولیه جهت به حداقل رساندن زیان احتمالی وارده به آزمودنی‌ها و تامین سلامت آن‌ها انجام گیرد.
5. اگر در حین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت در این پژوهش برای آزمودنی‌ها بیش از فواید بالقوه‌ی آن است، باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود.
6. طراحی و اجرای پژوهش‌هایی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرند، باید منطبق با اصول علمی پذیرفته شده بر اساس دانش روز و مبتنی بر مرور کامل منابع علمی موجود و پژوهش‌های قبلی آزمایشگاهی، و  در صورت لزوم،  حیوانی مناسب باشد.
7. هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرح‌نامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی‌های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرح‌نامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده‌ها، وابستگی‌های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه‌ی دیگر، مشوق‌های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایت‌نامه‌ی آگاهانه به‌صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایت‌نامه باید تدوین و به طرح‌نامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرح‌نامه از سوی کمیته‌ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.
8. کمیته‌ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح‌نامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرح‌‌ها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته‌ی اخلاق درخواست می‌شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.    
9. کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.
10. اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه‌ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته‌ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه‌ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.
11.  پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش‌های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به‌عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که می‌توانند در تصمیم‌گیری او مؤثر باشند، به‌نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به‌کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه‌مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی  سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیان‌هایی که انتظار می‌رود مطالعه در بر داشته باشد. هم‌چنین، هر آزمودنی باید بداند که می‌تواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره‌ی خطرات و زیان‌های بالقوه‌ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر هم‌چنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه‌های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایت‌نامه‌ی آگاهانه منعکس شود.
12. پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می‌شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. هم‌چنین، در پژوهش‌هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.
13. پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه‌ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به‌دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنی‌ها، این اطلاع‌رسانی از طریق شخص دیگری انجام می‌گیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.
14. عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچ‌گونه تأثیری بر خدمات درمانی که در همان مؤسسه – نظیر بیمارستان – به فرد ارائه می‌شود، داشته باشد. این موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود
15. پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.
16. هر نوع آسیب یا خسارت ناشی از شرکت در پژوهش باید بر طبق قوانین مصوب جبران خسارت شود. این امر باید در هنگام طراحی پژوهش لحاظ شده باشد. نحوه‌ی تحقق این امر ترجیحاً به‌صورت پوشش بیمه‌ای نامشروط باشد.
17. در پایان پژوهش، هر فردی که به‌عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره‌ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روش‌هایی که سودمندی‌شان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره‌مند شود.
18. پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.
19. نحوه‌ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی‌ها و مؤسسه‌ی حمایت کننده‌ی  پژوهش باشد.
20. گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.
21. روش پژوهش نباید با ارزش‌های احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

• عدم همکاری احتمالی واحد های پژوهش جهت اجرای طرح که با توضیحات پژوهشگر و بیان ضرورت و مزایای انجام پژوهش، این مشکل برطرف خواهد شد.
• مدت زمان کم پیگیری مداخله در مطالعه محدودیت دیگری است.
• استفاده از خود گزارش دهی در گروه تله مدیسین جهت اطمینان از مشارکت آنها در آموزش ها محدودیت دیگری بود که محقق سعی می نماید با انجام دو بار پیگیری پس از هر بار ارسال مطالب اثر آن را کاهش دهد.

آموزش گروهی، تله مدیسین، ورزش، بارداری، مدل آموزشی

Group Training, Telemedicine, Exercise, Pregnancy, Educational Model

1. Jamshidi A, Hossien T, Sajadi SS, Safari K, Zare G. The relationship between sport orientation and competitive anxiety in elite athletes. Procedia-Social and Behavioral Sciences. 2011;30(2011):1161-5.

2. Solhi M, Ahmadi L, Taghdisi MH, Haghani H. The Effect of Trans Theoretical Model (TTM) on exercise behavior in pregnant women referred to dehaghan rural health center in. Iranian Journal of Medical Education. 2012;11(8):942-50.

3. Pereira MA, Rifas-Shiman SL, Kleinman KP, Rich-Edwards JW, Peterson KE, Gillman MW. Predictors of change in physical activity during and after pregnancy: Project Viva. American journal of preventive medicine. 2007;32(4):312-9.

4. Committee on Obstetric Practice. ACOG committee opinion. Exercise during pregnancy and the postpartum period. Number 267, January 2002. American College of Obstetricians and Gynecologists. International journal of gynaecology and obstetrics: the official organ of the International Federation of Gynaecology and Obstetrics. 2002;77(1):79.

5. Di Fabio DR, Blomme CK, Smith KM, Welk GJ, Campbell CG. Adherence to physical activity guidelines in mid-pregnancy does not reduce sedentary time: an observational study. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity. 2015;12(1):27.

6. Evenson KR, Barakat R, Brown WJ, Dargent-Molina P, Haruna M, Mikkelsen EM, et al. Guidelines for physical activity during pregnancy: comparisons from around the world. American journal of lifestyle medicine. 2014;8(2):102-21.

7. Prather H, Spitznagle T, Hunt D. Benefits of exercise during pregnancy. PM&R. 2012;4(11):845-50.

8. Abedzadeh M, Taebi M, Sadat Z, Saberi F. Knowledge and performance of pregnant women referring to Shabihkhani hospital on exercises during pregnancy and postpartum periods. Journal of Jahrom University of Medical Sciences. 2011;8(4):212-18.

9. Davenport MH, Marchand A-A, Mottola MF, Poitras VJ, Gray CE, Garcia AJ, et al. Exercise for the prevention and treatment of low back, pelvic girdle and lumbopelvic pain during pregnancy: a systematic review and meta-analysis. Br J Sports Med. 2018:bjsports-2018-099400.

10. Davenport MH, Nagpal TS, Mottola MF, Skow RJ, Riske L, Poitras VJ, et al. Prenatal exercise (including but not limited to pelvic floor muscle training) and urinary incontinence during and following pregnancy: A systematic review and meta-analysis. Br J Sports Med. 2018;52(21):1397-404.

11. Szymanski LM, Satin AJ. Exercise during pregnancy: fetal responses to current public health guidelines. Obstetrics and gynecology. 2012;119(3):603-10.

12. Fazzi C, Saunders DH, Linton K, Norman JE, Reynolds RM. Sedentary behaviours during pregnancy: a systematic review. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity. 2017;14(1):32.

13. Evenson KR, Wen F. National trends in self-reported physical activity and sedentary behaviors among pregnant women: NHANES 1999–2006. Preventive medicine. 2010;50(3):123-8.

14. Dabiran S, Daneshvar Fard M, Hatmi Z. To Assess the Performance of Exercise during Pregnancy. Iranian Journal of Epidemiology. 2009;5(3):22-6.

15. Noohi E, Nazemzadeh M, Nakhei N. The study of knowledge, attitude and practice of puerperal women about exercise during pregnancy. Iran Journal of Nursing. 2010;23(66):64-72.

16. Downs D, Hausenblas H. Attitude, intention key to exercise in pregnant women. Women’s Health Weekly. 2003;1(1):16.

17. Lewis B, Avery M, Jennings E, Sherwood N, Martinson B, Crain AL. The effect of exercise during pregnancy on maternal outcomes: Practical implications for practice. American Journal of Lifestyle Medicine. 2008;2(5):441-55.

18. Shayanmanesh M, Javani Z. urvey Of Midwives Knowledge, Attitude and Practice Upon Exercise Instruction During Pregnancy in health centers Of Twon Of Isfahan in 1390. IJOGI. 2013;15(38):17-23.

19. Zare F, Aghamolaei T, Zare M, Ghanbarnejad A. The effect of educational intervention based on the transtheoretical model on stages of change of physical activity in a sample of employees in Iran. Health Scope. 2016;5 (2): 2-10.

20. Guvenc G, Akyuz A, Açikel CH. Health belief model scale for cervical cancer and Pap smear test: psychometric testing. Journal of advanced nursing. 2011;67(2):428-37.

21. Safarzadeh S, Behboodi z, Safari M. THE IMPACT OF EDUCATION ON PERFORMING POSTPARTUM EXERCISE BASED ON HEALTH BELIEF MODEL. MEDICAL JOURNAL OF MASHHAD UNIVERSITY OF MEDICAL SCIENCES. 2014;57(6):776-87.

22. Sharma M, Romas JA. Theoretical foundations of health education and health promotion: Jones & Bartlett Publishers; 2011.

23. Shafieian M, Kazemi A. A randomized trial to promote physical activity during pregnancy based on health belief model. Journal of education and health promotion. 2017;6:40.

24. Moridi M. Examining Exercise Behavior Beliefs of Pregnant Women's in Second and third trimester: using Health Belief Model. International Journal of Musculoskeletal Pain Prevention. 2016;1(2):69-74.

25. Lak P, Noroozi M, Ehsanpoor S. Comparing the effect of two methods of group education and education by multimedia compact disk on mothers' knowledge and attitude about child sexual abuse. Annals of Tropical Medicine and Public Health. 2017;10(6):1720.

26. Cho Y-M, Lee S, Islam SMS, Kim S-Y. Theories applied to m-health interventions for behavior change in low-and middle-income countries: a systematic review. Telemedicine and e-Health. 2018; 24 (10): 727-41.

27. Ahlan AR, Ahmad BIe. User acceptance of health information technology (HIT) in developing countries: A conceptual model. Procedia Technology. 2014;16:1287-96.

28. Vandelanotte C, Müller AM, Short CE, Hingle M, Nathan N, Williams SL, et al. Past, present, and future of eHealth and mHealth research to improve physical activity and dietary behaviors. Journal of nutrition education and behavior. 2016;48(3):219-28. e1.

29. Prestwich A, Sniehotta FF, Whittington C, Dombrowski SU, Rogers L, Michie S. Does theory influence the effectiveness of health behavior interventions? Meta-analysis. Health Psychology. 2014;33(5):465.

30. Hayavi Haghighi M, Alipour J, Mastaneh Z, Mouseli L. Feasibility study of telemedicine implementation in Hormozgan university of medical sciences. Bimonthly Journal of Hormozgan University of Medical Sciences. 2011;15(2):128-37.

31. Zollo SA, Kienzle MG, Henshaw Z, Crist LG, Wakefield DS. Tele-education in a telemedicine environment: implications for rural health care and academic medical centers. Journal of medical systems. 1999;23(2):107-22.

32. Statistical Center of Iran. Population and Housing Census 1395. 2018.

33. Hashemi Z, Rakhshani F, Navidian A, Mosavi R. Effectiveness of educational program based on Trans-Theoretical model on rate of physical activity among household women in Zahedan, Iran. MUI. 2013;9(2):144-52.

34. Murawski B, Plotnikoff RC, Rayward AT, Vandelanotte C, Brown WJ, Duncan MJ. Randomised controlled trial using a theory-based m-health intervention to improve physical activity and sleep health in adults: the Synergy Study protocol. BMJ open. 2018;8(2):e018997.

35. Shafieian M, Kazemi A. A randomized trial to promote physical activity during pregnancy based on health belief model. Journal of education and health promotion. 2017;6:1-6.

36. Choi J, hyeon Lee J, Vittinghoff E, Fukuoka Y. mHealth physical activity intervention: a randomized pilot study in physically inactive pregnant women. Maternal and child health journal. 2016;20(5):1091-101.

37. Khiyali Z, Manoochri M, Babaei Heydarabadi A, Mobasheri F. Educational intervention on preventive behaviors on gestational diabetes in pregnant women: application of health belief model. International Journal of Pediatrics. 2017;5(5):4821-31.

38. Rezapour B, Mostafavi F, Khalkhali H. “Theory Based Health Education: Application of Health Belief Model for Iranian Obese and Overweight Students about Physical Activity” in Urmia, Iran. International journal of preventive medicine. 2016;7: 1-10.

39. Safarzade S, Behboodi Z. THE IMPACT OF EDUCATION ON PERFORMING POSTPARTUM EXERCISE BASED ON HEALTH BELIEF MODEL. MEDICAL JOURNAL OF MASHHAD UNIVERSITY OF MEDICAL SCIENCES. 2014;57(6):778-84.

40. Gynecologists ACoOa. Exercise during pregnancy and the postpartum period. International journal of gynaecology and obstetrics: the official organ of the International Federation of Gynaecology and Obstetrics. 2002;77(1):79-81.

41. ACOG. Exercise During Pregnancy 2017. Available from: https://www.acog.org/Patients/FAQs/Exercise-During-Pregnancy?IsMobileSet=false.

42. Bensley RJ, Brookins-Fisher J. Community health education methods: A practical guide: Jones & Bartlett Learning; 2003.

43. WHO. Telemedicine: opportunities and developments in member states. Report on the second global survey on eHealth: World Health Organization; 2010.

مقایسه تاثیر آموزش گروهی و تله مدیسین با استفاده از مدل  اعتقاد بهداشتی بر انجام ورزش های دوران بارداری در زنان باردار مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی شهر زاهدان در سال 1398

ندارد

استفاده از آموزش ورزش دوران بارداری و اصلاح سبک زندگی و در نتیجه نتایج بهتر برای بارداری و جنین

ندارد

ندارد

تمام هزینه با محقق است

ندارد

اطلاعات کاملا محرمانه خواهد ماند

پاسخگو: خانم زهرا شیبانی

آدرس: زاهدان، میدان دکتر حسابی، دانشکده پرستاری و مامایی، گروه مامایی

• تلفن همراه: 09386124546

شرکت در مطالعه کاملا آزادانه با حفظ حق انصراف است.

از ابتدای فرایند نمونه گیری رضایت نامه کسب می شود.

پیوست 1: فرم رضایت نامه

1. من  می‌دانم  که هدف این پژوهش کمک به زنان باردار جهت انجام دادن ورزش دوران بارداری است.
2. من می­دانم که شرکت من در این پژوهش کاملاً داوطلبانه است و مجبور به شرکت در این پژوهش نیستم. به من اطمینان داده شد که اگر حاضر به شرکت در این پژوهش نباشم، از مراقبت‌های معمول تشخیصی و درمانی محروم نخواهم شد و رابطه درمانی من با مرکز درمانی و پزشک معالجم دچار اشکال نمی‌شود.
3. من می‌دانم که حتی پس از موافقت با شرکت در پژوهش می‌توانم هر وقت که بخواهم، پس از اطلاع به مجری، از پژوهش خارج شوم و خروج من از پژوهش باعث محرومیت از دریافت خدمات درمانی معمول برای من نخواهد شد.
4. نحوه‌ی همکاری اینجانب در این پژوهش به این‌صورت است: که ممکن است به صورت تصادفی در هر یک از سه گروه این مطالعه قرار گیرم. در صورتی که در گروه مداخله گروهی قرار بگیرم باید در 3 جلسه آموزشی مشارکت نمایم و در صورتی که در دو گروه دیگر قرار بگیرم نیاز به مراجعه حضوری نمی باشد. باید در طول مطالعه روزانه جدول زمان بندی را تکمیل نمایم. اطلاعاتی در مورد ویژگی های شخصی و ورزش کردن از من پرسیده خواهد شد و مداخله مد نظر نیز جهت ارتقا ورزش در بارداری خواهد بود. ضمن این که در این مطالعه خونگیری و یا اقدامات دیگر انجام نخواهد شد.
5. منافع احتمالی شرکت اینجانب در این مطالعه استفاده از آموزش ورزش دوران بارداری و اصلاح سبک زندگی و در نتیجه نتایج بهتر برای بارداری و جنین من می باشد.
6. آسیب‌ و عارضه ای احتمالی ناشی از شرکت در این مطالعه مرا تهدید نمی کند.
7. در صورت عدم تمایل به شرکت در مطالعه روش معمول مراقبت بارداری برای من ارائه خواهد شد.
8. من می­دانم که دست اندر کاران این پژوهش، کلیه اطلاعات مربوط به من را نزد خود به صورت محرمانه نگه‌داشته و اجازه دارند فقط نتایج کلی و گروهی این پژوهش را بدون ذکر نام و مشخصات اینجانب منتشر کنند.
9. من می‌دانم که  هیچ‌یک از هزینه‌های انجام مداخلات پژوهشی بر عهده من نخواهد بود.
10. خانم زهرا شیبانی جهت پاسخگویی به اینجانب معرفی شد و به من گفته شد تا هر وقت مشکلی یا سوالی در رابطه با شرکت در پژوهش مذکور پیش آمد با ایشان در میان بگذارم و راهنمایی بخواهم.

آدرس و شماره تلفن همراه ایشان به شرح به من ارائه شد

• آدرس: زاهدان، میدان دکتر حسابی، دانشکده پرستاری و مامایی، گروه مامایی
• تلفن همراه: 09386124546

11. من  می‌دانم که اگر در حین و بعد از انجام پژوهش هر مشکلی اعم از جسمی و روحی به علت شرکت در این پژوهش برای من  پیش آمد درمان عوارض، و هزینه‌های آن و غرامت مربوطه بر عهده مجری خواهد بود.
12. من می­دانم اگر اشکال یا اعتراضی نسبت به  دست اندرکاران یا روند پژوهش دارم می­توانم با کمیته اخلاق در پژوهش دانشگاه علوم پزشکی زاهدان با شماره : 33295789-054 تماس گرفته و مشکل خود را به صورت شفاهی یا کتبی مطرح نمایم.
13. این فرم اطلاعات و رضایت آگاهانه در دو نسخه تنظیم شده و پس از امضا یک نسخه در اختیار من و نسخه دیگر در اختیار مجری قرار خواهد گرفت.

پیوست 2: فرم بررسی معیار ورورد به مطالعه

1. سن  ...................  سال
2. تعداد بارداری ها: ...........................
3. فاصله بارداری فعلی شما با بارداری قبلی چند سال است؟ ...............
4. سن بارداری:    ................................................    هفته
5. آیا بارداری فعلی شما چند قلو است:  بلی                      خیر
6. آیا به بیماری خاصی مبتلا هستید:   بلی                       خیر

در صورت ابتلا به بیماری خاص آن را نام ببرید:

7. در بارداری فعلی مبتلا به عارضه خاصی شده اید: بلی                        خیر

در صورت ابتلا به عارضه در بارداری نام ببرید:

8. درصورت ابتلا به هر یک از موارد زیر در بارداری جلوی آن علامت بزنید:

جفت سر راهی                                        بیماری قلبی                                             بیماری ریوی            سرویکس نارسا و سرکلاژ                  خونریزی در بارداری             پارگی پرده ها                                    پره اکلامپسی، اکلامپسی و هایپرتانسیون (افزایش فشار خون)                سابقه نازایی

سابقه درد های زایمانی زودرس در بارداری فعلی (انقباضات منظم و دردناک رحم)

سابقه درد های زایمانی زودرس در بارداری های قبلی (انقباضات منظم و دردناک رحم)             سایقه سقط

کم خونی شدید                    آریتمی قلبی(نامنظم زدن قلب)                               برونشیت مزمن،                         دیابت شیرین کنترل نشده                       چاقی شدید                     وزن کم مادر نسبت به قد                       محدودیت رشد جنین،                     هایپر تانسیون (فشار خون)                   اختلالات تشنجی            هیپرتیروییدی                                                   سابقه نازایی                                اختلال روان شناختی

 بیماری های مؤثر بر فعالیت فیزیکی از قبیل بیماری های اسکلتی، عضلانی، قلبی عروقی ، تنفسی و ...

احساس سرگیجه یا ضعف                       غش کردن،                           احساس تنگی نفس قبل از فعالیت    درد قفسه سینه                                        سردرد                            ضعف عضلانی  

نیاز به استراحت مطلق                                         

9. آیا سیگار و قلیان یا مواد مخدر استعمال می کنید: بلی                خیر
10. آیا در حال حاضر ورزش می کنید: بلی                خیر
11. آیا قبل از بارداری ورزش می کردید؟  بلی             خیر
12. آیا تا کنون آموزشی در خصوص ورزش دوران بارداری دریافت نموده اید؟    بلی               خیر
13. در صورتی که شاغل هستید آیا شغ شما جز مشاغل سخت است؟  بلی               خیر            خانه دار هستم

پیوست 3: فرم جمع آوری اطلاعات فردی

مشارکت کننده گرامی

پرسشنامه ای که در اختیار شما قرار گرفته است به منظور بررسی اطلاعات فردی شما می باشد. به شما اطمینان داده می شود که کلیه اطلاعات شما محرمانه و بدون نام و به صورت گروهی استفاده خواهد گردید. در صورتی که تغییر عقیده نموده و در مرحله از پژوهش تمایل به انصراف از مشارکت داشتید آزادانه می توانید از آن انصراف دهید.

از همکاری شما کمال تشکر را داریم.

زهرا شیبانی

الف- اطلاعات دموگرافیک

وزن شما قبل از بارداری:     .......................... کیلو گرم

در صورتی که وزن خود را قبل از بارداری نمی دانید اولین وزنی که در اولین مراقبت برای شما ثبت شده است چقدر بوده است:       ...........................

قد:    ..............................   سانتی متر

تعداد فرزندان: ...........................

میزان تحصیلات: ...............................................................

شغل:        خانه دار                         کارمند                     آزاد                         سایر

در صورت اشتغال نام شغل را ذکر نمایید:

سن همسر:  ..............................     سال

شغل همسر:  بیکار             کارگر                    کارمند              آزاد             سایر            نام ببرید:

میزان تحصیلات همسر: .........................................

قومیت: .....................................

نوع خانواده:   هسته ای (زن، شوهر و فرزندان)                        گسترده (زن، شوهر به همراه پدر و مادر)

آیا درآمد ماهیانه خانواده کفاف زندگی را می دهد؟

اصلا کفایت نمیکند                     نسبتا کفایت می کند                    کفایت می کند

آیا قبل از بارداری ورزش می کردید: بلی                خیر

ب- اطلاعات در خصوص دانش

لطفا به سوالات زیر پاسخ دهید:

1. ورزش دوران بارداری جهت کنترل وزن مفید است؟      بلی                     خیر                       نمی دانم
2. ورزش در بارداری به کاهش کمر درد کمک می کند؟     بلی                     خیر                       نمی دانم
3. ورزش در بارداری باعث سقط می شود؟                     بلی                     خیر                       نمی دانم
4. ورزش در بارداری باعث زایمان زودرس می شود؟         بلی                     خیر                        نمی دانم
5. ورزش در بارداری در پیشگیری از فشار خون نقش دارد؟ بلی                     خیر                      نمی دانم

پیوست 4: پرسشنامه مدل اعتقاد بهداشتی ورزش دوران بارداری

مشارکت کننده گرامی

پرسشنامه ای که در اختیار شما قرار گرفته است به منظور بررسی تأثیر آموزش مبتنی بر مدل اعتقاد بهداشتی در ورزش دوران بارداری می باشد. به شما اطمینان داده می شود که کلیه اطلاعات شما محرمانه و بدون نام و به صورت گروهی استفاده خواهد گردید. در صورتی که تغییر عقیده نموده و در مرحله از پژوهش تمایل به انصراف از مشارکت داشتید آزادانه می توانید از آن انصراف دهید.

از همکاری شما کمال تشکر را داریم.

زهرا شیبانی

 پیوست 5: جدول زمان بندی ورزش

خانم محترم لطفا به صورت روزانه مدت زمانی که در روز به ورزش کردن پرداخته اید را در جدول زیر بنویسید.