بررسی تاثیر آموزش مبتنی بر تئوری انگیزشی محافظت بر رفتارهای پیشگیری کننده ازاستئوپروز در دانش آموزان دبیرستان های دخترانه شهر زاهدان در سال 1398

استئوپروز یا پوکی استخوان یک بیماری مزمن پیشرونده و اسکلتی است که با کاهش تراکم استخوان، خطر شکنندگی را تا حد زیادی افزایش می دهد(1). این بیماری یک اپیدمی خاموش عصر حاضر است که دارای روندی تدریجی و بدون ظهور علایم هشدار دهنده می باشد و در صورت عدم پیشگیری و درمان خود را با شکستگی استخوان نشان می دهد (2). علت  این بیماری غلبه بیش از حد فعالیت استئوکلاستها (برداشت استخوان ) بر استئو بلاستها (ساخت استخوان) بیان شده است(3) که در نتیجه عوارضی همچون کوتاه شدن قد، کیفوز، سندرم درد مزمن، کمردرد و در نهایت کاهش عملکرد  و کیفیت زندگی افراد را در پی خواهد داشت (4).

عوامل  متعددی در پیدایش وگسترش استئوپروز موثرند که براساس توانایی کنترل آنها به دو دسته عوامل تغییر پذیر و تغییر ناپذیر طبقه بندی می شوند. اگر چه عوامل تغییر ناپذیر همچون ویژگیهای  ژنتیکی، جنس، سن، سابقه فامیلی و نژاد قابل کنترل نیستند، اما عو امل تغییر پذیر مانند تغذیه، مصرف سیگار، الکل، کافئین و عدم انجام فعالیت بدنی قابل کنترل هستند (5-7). در حال حاضر این بیماری به  یکی از مشکلات مهم بهداشتی تبدیل شده است، زیرا میلیونها نفر را در سرتاسر جهان  تحت تاثیر قرار داده و مرگ ومیر آن بیش از انواع سرطان هاست (8) به طوری که سازمان بهداشت جهانی پوکی استخوان را به عنوان چهارمین دشمن اصلی بشر بعد از سکته مغزی، سرطان و مهم­ترین علت شکستگی استخوان در جهان اعلام نموده است (9). علاوه برموارد ذکر شده، پوکی استخوان به دلیل هزینه های بالای درمان شکستگی­ها ومراقبت­های انسانی و بازتوانی حاصل ازآن، اثرات نامطلوبی به اقتصاد جامع تحمیل می­ کند (10).

طبق آمار گزارش شده  25 میلیون نفر در آمریکا مبتلا به استئوپروز هستند که 80 درصد این جمعیت را زنان تشکیل می­ دهند (11).استئوپروز در اروپا نیز 22 درصد جمعیت زنان را تحت تاثیر قرار داده است (12).  در انگلستان از هر 3 زن و 12مرد  بالای 50 سال به ترتیب یک زن و سه مرد، متاثر از آن می­باشند (13). در آسیا نیز  زنان به دلیل شرایط وزنی و ساختار بدنی خاص خود، دارای تراکم استخوانی کمتری هستند، از این رو تخمین زده شده تا سال 2050 بیش از نیمی از کل شکستگی ها ی هیپ در سر تاسر جهان در آسیا رخ  خواهد داد (14). در ایران طبق گزارش برنامه ملی پیشگیری- تشخیص و درمان پوکی استخوان،50 درصد مردان و 70 درصد زنان بالای 50 سال مبتلا به استئوپروز بوده و تقریباً 2/5 میلیون نفر از زنان یائسه ایرانی در معرض شکستگی استخوان قرار دارند، علاوه بر آن سالانه 2 تا 4 هزار شکستگی در کشور رخ می­ دهد که درصد زیادی از آن ناشی از پوکی استخوان می باشد (15, 16).

این بیماری قابل پیشگیری بوده و مناسب­ترین روش، کاربرد پیشگیری اولیه در اصلاح سبک زندگی است (17) . رفتار هایی مانند انجام فعالیت منظم بدنی، مصرف کلسیم و قرار گرفتن مطلوب در معرض نور خورشید برای تولید ویتامین 'د' درپیشگیری از ابتلا نقش موثری  دارند (18, 19). اما نکته قابل ذکر این است که حداکثر توده استخوانی در سه دهه اول زندگی تشکیل می شود و پس از آن توده استخوانی با افزایش سن کاهش می ­یابد، (20) چنانچه تراکم استخوان در دوران بلوغ و نوجوانی به سطح مطلوبی برسد نقش مهمی در پیشگیری از گسترش پوکی استخوان در دوران میانسالی و سالمندی افراد دارد (21). از این رو در پیشگیری اولیه بیشترکوشش­ها معطوف به کودکان و نوجوانان است تا از یاد گیری شیوه های بد و مضر زندگی در این افراد پیشگیری شود (22).

طبق تعریف سازمان بهداشت جهانی، رده سنی 10تا 19 سال، رده سنی نوجوان محسوب می شود (23)، و در  ایران نیز طبق آخرین سرشماری  در سال1395  جمعیت نوجوانان کشور 22 درصد گزارش شد (24). دوران  نوجوانی دورانی است که افراد  به سطحی از تکامل شناختی دست پیدا می کنند که نه تنها به چیز های  قابل مشاهده، بلکه به آنچه احتمال رخداد آن وجود دارد، نیز توجه می ­کنند. این افراد با توانایی در نظر گرفتن خطرات و فواید فرضی رفتارهای احتمالی توام با پیامدهای بالقوه قادر به تغییر سریع الگوهای رفتاری هستند، لذا آموزش این گروه به ارتقاء رفتارهای پیشگیری کننده کمک می­کند و از آنجائیکه بسیاری از رفتارهای ضعیف و نامناسب در بزرگسالی ریشه در این دوران دارد در نتیجه تنظیم برنامه­ های آموزشی در این دوران ارزشمند می باشد (25). از طرف دیگر پیشگیری از پوکی استخوان در دختران  با اهمیت­ تر از پسران است، زیرا علاوه بر آن­که احتمال ابتلا در آنان بیشتر است،  این افراد مادران آینده هستند و نه تنها سلامت خود، بلکه سلامت خانواده نیز تحت تاثیر سلامت آنان قرار می گیرد (26).

یکی از موثرترین روش­های پیشگیری نیز آموزش بهداشت است که هدف از آن تغییر رفتارهای بهداشتی به منظور ارتقاء سلامت و کمک به افراد جهت دستیابی به حد مطلوب سلامتی و در نهایت ارتقاء سلامت جامعه می باشد (27). همچنین علاوه برآگاه کردن افراد در ایجاد انگیزه وعلاقمندی آنها  درجهت  تغییر عادات و روش زندگی در رابطه با سلامتی خود و جامعه نیز  نقش بسزایی دارد(28) . در آموزش نیز انتخاب مدل یا نظریه­ مناسب بر پایه شرایط مشکل و همسویی با اهداف و برنامه آموزشی از مهمترین اقدامات محسوب می شود (29)، و هرچه مدل، پشتوانه تئورتیک قوی تری داشته باشد، اثربخشی برنامه ­های آموزش بهداشت موثرتر خواهد بود (30). یکی از این تئوریها، تئوری انگیزش محافظت[1]  است که در سال 1975توسط راجرز [2]معرفی شد. راجرز بیان می ­کند که ترس از طریق سازه ­های خودکارآمدی، کارآمدی پاسخ، هزینه پاسخ، پاداش، حساسیت درک شده و شدت درک شده می ­تواند انگیزش محافظت را تحت تأثیر قرار دهد. دراین الگو فرض بر این است که پذیرش رفتار بهداشتی توصیه شده در برابر خطر بهداشتی، یک عمل مستقیم از انگیزش فرد برای حفاظت از خود است (31).  مطالعات انجام یافته در زمینه این نظریه نشان داده است که سازه­ های این نظریه اهمیت زیادی در پیشگویی رفتارهای پیشگیری کننده دارند (32). در مطالعه  هاجکینز و همکاران سازه خود کارآمدی توانست قصد انجام خودآزمایی پستان را پیشگویی کند (33). هلمس در مطالعه­ خود، متغییرهای تاثیر گذار بر هزینه­ درک شده، پاداش­ درک شده و شدت درک شده در قصد انجام آزمایش ژنتیک برای تشخیص سرطان پستان را پیش­بینی کرد (34). مروتی و همکاران در پژوهش خود  به اثربخشی تئوری انگیزش محافظت در شناخت تعیین کننده ­های رفتارهای محافظت از سرطان ریه دست یافتند (35). مطالعه قهرمانی وهمکاران نیز گویای اثربخشی مداخله آموزشی براساس تئوری انگیزش محافظت در جهت ارتقاء رفتار انجام آزمایش پاپ اسمیر می باشد (36). مطالعه سامر راسن استوک[3]  نیز نشان داد خودکارآمدی استفاده از کاندوم با قصد استفاده از کاندوم، در ابتدای رابطه جنسی همسو و مرتبط است (37).

در بررسی متون، استفاده از تئوری انگیزش محافظت اثر بخشی مناسبی در رفتارهای محافظت کننده­ای مانند سرطان پوست، سرطان پستان و... در جوانان داشته است، اما در مورد اینکه این تئوری در رفتارهای پیشگیری از استئوپروز نیز مناسب است یا نه هنوز اطلاعات جامعی در دسترس نیست.

از آنجائیکه دختران نوجوان بخش بزرگی از جمعیت پویا وآینده ساز کشور را تشکیل می دهند و نتایج حاکی از پایین بودن فعالیت بدنی، دریافت کلسیم و ویتامین 'د' و سبک زندگی نامطلوب دختران در این موارد است (38, 39) . همچنین مطالعات انجام شده گویا این مطلب می باشد که میزان آگاهی و عملکرد دختران نوجوان در زمینه عوامل خطر استئوپروز مطلوب نمی باشد و اکثر آنها این بیماری را به عنوان یک بیماری جدی تلقی نمی کنند،  (40). . لذا سرمایه گذاری در آموزش رفتارهای پیشگیری از پوکی استخوان در دختران نوجوان ضروری است، زیرا نه تنها آموزش پذیری در کنار رفتارهای غیر بهداشتی از خصایص این گروه سنی می باشد بلکه  سلامت  فردی آنها نیز برسلامت نسل آینده تأثیر گذار است (25).

باتوجه به آمار بالای پوکی استخوان در کشور و اینکه استان سیستان و بلوچستان و دختران آن نیز از این قاعده مستثنی نیستند، لذا برآن شدیم پژوهشی با هدف تعیین تأثیر آموزش مبتنی بر تئوری انگیزش محافظت بر رفتار­های پیشگیری کننده از استئوپروز در دانش آموزان دبیرستان های دخترانه  شهر زاهدان طراحی و اجرا نماییم.

مروری برمتون:

در این بخش، مروری بر مقالات و متون مرتبط با موضوع مورد پژوهش در داخل و خارج از کشور ارائه شده است. برای بررسی کلیه مطالعات چاپ شده ایرانی، جستجو در بانک­های اطلاعاتی SID؛ Magiran؛ IRAN MEDEX و MEDLIB با کلید واژه های استئوپروز، آموزش، دختران، جوانان و نو جوان، تئوری انگیزش محافظت و پیشگیری انجام شد و برای بررسی مطالعات انجام شده در سایر کشورها بانک­های اطلاعاتی Google Scholar؛ MEDLINE؛PubMed  ؛sciencedirect از سال­های 2000 تا 2018 مورد جستجو قرار گرفتند و ترکیبات مختلفی از لغات کلیدی /Female / health Programs/    gril intervention/Osteoporosis   /Adolescent/Teenger  Protcetion/ MotivationTheory استفاده شد. در ادامه به ارائه تعدادی از مطالعاتی که در زمینه استئوپروز، مداخلات آموزشی و تئوری انگیزش محافظت انجام شده است می پردازیم:

تحقیقات انجام شده مرتبط در جهان :

1. Chan-Chinوهمکاران (2018) مطالعه ای باهدف بررسی باور،عملکرد ودانش نوجوانان وجوانان در خصوص  پوکی استخوان انجام دادند .به بررسی  مطالعات ازسال 2008 تا2018 با استفاده از واژه های دانش،رفتار ،فعالیت بدنی و رژیم غذایی در  دانش آموزان  نوجوان ، پوکی استخوان و بااستفاده از پایگاه های اطلاعاتی PubMed وScopusپرداخته  شد .که از  3206مقاله در این زمینه  فقط 34 مقاله معیار ورود به مطا لعه را داشتند. در بررسی مطالعات انجام شده اکثرنوجوانان و جوانان دانش ،حساسیت وعلاقه پایینی نسبت به پیشگیری از پوکی استخوان داشتند . آنها معتقد بودن بیماری های جدی تری نسبت به پوکی استخوان وجود دارد  . کمبود دانش ،آگاهی و تصورات نادرست از  بیماری موجب می شود که مداخلات آموزشی در جهت افز ایش آگاهی  نسبت به رفتارهای پیشگیری کننده استئوپروز  مفید وموثر باشد (8).

2 .المعرخی و همکاران (2017) مطالعه ­ای با هدف ارزیابی پوکی استخوان و اقدامات پیشگیری کننده در زنان در سنین باروری 44-20 ساله در قطر انجام دادند .یک مطالعه مقطعی که در آن شرکت کنندگان با نمونه گیری خوشه­ ای انتخاب شدند. به­ طوریکه 766نفر از زنان واجد شرایط که در سال 2010 در مراکز بهداشتی در قطر حضور داشتند شرکت نمودند، طول مدت مطالعه یکسال بود و با استفاده از ابزار ارزیابی دانش  OKAT[4]استئوپروز افراد مورد مصاحبه قرار گرفته بودند .نمره کلی دانش 61/4 درصد و ریسک فاکتورهای مولفه دانش کمتر از 50درصد  بود. بین نمره کلی دانش و سن، سطح تحصیلات، وضعیت تأهل و سابقه خانوادگی مثبت پوکی استخوان ارتباط معنی داری وجود داشت .79 درصد  شرکت کنندگان در معرض نور مستقیم خورشید به مدت 30 دقیقه در هفته قرار داشتند، در رابطه با ورزش تنها 6/ 33درصد آنها تمرینات ورزشی مناسب داشتند . در نهایت مصرف مواد غذایی، میوه وسبزیجات به ترتیب  4/ 45 و36/6 درصد مشاهده گردید، که این میزان نیز مطلوب گزارش نشد . طبق این پژوهش دانش ریسک فاکتور­های پوکی استخوان، تمرینات تحمل وزن و مصرف کلسیم و ویتامین 'د' در رژیم غذایی پایین بود. بنابراین پژوهشگران دریافتند که لازم است یک برنامه جامع برای سلامتی زنان جهت اجزای مختلف پیشگیری از استئوپروز اختصاص داده شود(41).

3. Han xiaoو همکاران (2013) مطالعه ای با هدف توانایی تئوری انگیزش محافظت در پیش بینی قصد به سوی رفتارهای محافظت کننده در برابر شیستوزومیازویس در دانش آموزان متوسطه در مناطق روستایی چین انجام دادند . حجم نمونه 2238 دانش آموز می باشد که در آن شرکت کنندگان به روش نمونه گیری خوشه ای سه مرحله ای انتخاب شدند . دراین مطالعه رفتار محافظت کننده با شدت درک شده ، حساسیت درک شده ، خودکارآمدی همبستگی مثبت و باپاداش و هزینه پاسخ همبستگی منفی داشت. همچنین قصد رفتاری با شدت درک شده ،حساسیت درک شده ،کارآمدی پاسخ و خودکارآمدی همبستگی مثبت وبا پاداش و هزینه پاسخ همبستگی منفی داشت(42) .

4- Thrualو همکاران (2013)  مطالعه ­ای  با  هدف فرآیند­های ارزیابی تهدید و ارزیابی مقابله  در پیشگویی قصد رفتاری استعمال دخانیات در 494 نوجوان 11تا16 ساله ای که درمدارس متوسطه مناطق هایدلبرگ ومانهایم درآلمان مشغول به تحصیل بودند، انجام دادند . دانش آموزان به صورت خوشه­ ای تصادفی انتخاب شدند، شرکت کنندگان در ابتدای مطالعه و2/5 ماه پس از مداخله به پرسشنامه پاسخ دادند. در تحلیل پژوهش، خودکارآمدی  به طور معنی داری قادر به پیش بینی قصد رفتاری در ابتدای مطالعه بود و قصد رفتاری در ابتدا مطالعه و 2/5 ماه بعد  بطور معنی داری رفتار استعمال سیگار را پیش بینی نمود. بین فراوانی استعمال سیگار با قصد رفتاری 2/5 ماه بعد، همبستگی منفی و بین قصد رفتاری در ابتدای مطالعه با شدت، حساسیت، خودکارآمدی و کارآمدی پاسخ همبستگی مثبت و با هزینه پاسخ همبستگی منفی  وجود داشت (43).

تحقیقات انجام شده مرتبط در ایران:

5-شریفی و همکاران (2017) مطالعه ­ای با هدف تعیین تأثیر مداخله آموزشی بر اصلاح سبک زندگی مرتبط با پوکی استخوان دانشجویان دختر دانشگاه آزاد اسلامی واحد کازرون انجام دادند. یک مطالعه نیمه تجربی شاهددار قبل و بعد، از مهر ماه تا بهمن ماه سال 1395 بر روی 136 نفر از دانشجویان دختر دانشگاه آزاد اسلامی واحد کازرون انجام گرفت. جهت جمع­ آوری داده ­ها در این مطالعه از دو پرسشنامه شامل پرسشنامه  دموگرافیک مرتبط با خصوصیات فردی و وضعیت اقتصادی اجتماعی و پرسشنامه استاندارد سبک زندگی واکر، جهت اندازه­گیری  رفتار­های ارتقاء دهنده سلامت که شامل شش حیطه تغذیه، ورزش، مسئولیت پذیری در مورد سلامت، مدیریت استرس، حمایت بین فردی وخودشکوفایی بود، استفاده شد و قبل از مداخله، بلافاصله و2 ماه پس از مداخله در اختیار واحد­های پژوهش قرار گرفت . بر اساس نتایج میانگین نمرات پرسش­نامه سبک زندگی در مجموع (p<0/001 ) و در هرشش حیطه آن ( تغذیه (p<0/001 )، ورزش (p<0/001)، مسئولیت ­پذیری ( p<0/001 )، مدیریت استرس ( p<0/001  )، حمایت بین فردی( p <0/005  ) و خودشکوفایی( p<0/001 ) در دو گروه اختلاف آماری معناداری داشت. اثر  زمان  نیز درحیطه ­های ورزش (p<0/001 )، مسئولیت ­پذیری( p<0/001 )، مدیریت استرس(p<0/001 )، خود شکوفایی (p<0/001 ) معنا دار بود (44).

6-شریفی  و همکاران (2017) مطالعه ­ای با هدف برنامه خود مراقبتی در رابطه با پیشگیری از استئوپروز براساس مدل اورم[5] در دانشجویان دختر شهر کرد انجام دادند. یک مطالعه کارآزمایی بالینی، میدانی که، روش نمونه­ گیری به­ صورت تصادفی طبقه­ ای دو مرحله ­ای  و داده­ ها با استفاده از یک پرسش­نامه معتبر تهیه شده توسط پژوهشگر برای خود مراقبت پیشگیری از پوکی استخوان براساس مدل اورم جمع ­آوری شد. گروه مداخله آموزش خود مراقبت پیشگیرانه از پوکی استخوان را از طریق آموزش دو ماهه با عنوان مدل دریافت نمودند، مشخص شد میانگین نمره خود مراقبتی با واسطه، نیاز خود مراقبتی، ساختارهای خود مراقبتی کامل، در گروه مداخله قبل و بعد از مداخله(p<0/001 ,p<0/002 and p<0/001respectively) ارتباط معنی­ دار وجود داشت. در حالیکه در گروه کنترل قبل و بعد مداخله (p=0,p=0/5and p 0/9respectively ) ارتباط معنی داری مشاهده نگردید (45).

7 . مقیمی و همکاران (2017) مطالعه ای با هدف تاثیر  مداخله آموزش بر دانش و ارزیابی آگاهی در باره پوکی استخوان در دانش آموزان دبیرستانهای  دخترانه شهر سمنان انجام دادند .یک مطالعه مداخله  ای قبل و بعد با مشارکت 583دانش آموز دختر دبیرستانی انجام شد .که شرکت کنندگان با روش نمونه گیری تصادفی چند مرحله ای انتخاب شدند، بدین صورت که ابتدا شهر سمنان به چهار منطقه جغرافیایی تقسیم و سپس از  هرمنطقه دو دبیرستان بطوری که 8دبیرستان از 16 دبیرستان  انتخاب شدند.  داده قبل  و دو ماه بعد ازمداخله  جمع آوری شدند.  ابزار  جمع آوری پرسشنامه چند بخشی شامل اطلاعات دموگرافیگ و ارزیابی دانش  وآگاهی  می باشد ، تحلیل داده ها با نرم افزار spss18   انجام شده است . در ابتدا پرسشنامه ها از طریق مصاحبه با دانش آموزان تکمیل گردیده است و مداخله بصورت یک جلسه آموزشی  دو ساعته در هر مدرسه جهت شرکت کنندگان برگزار شد، و دو ماه پس از مداخله مجددا پرسشنامه ها  از طریق مصاحبه تکمیل شد .میانگین و انحراف معیار  کل نمره دانش قبل و بعد ازمداخله به ترتیب(19/± 23/0و  23/0  ± 45/0)-P<0/001 به معنی داری افزایش داشت . در حالی که  در میانگین  نمره آگاهی  دانش آموزان  هیچ تفاوتی مشاهده نشد(46).

8. موسوی و همکاران (2016) مطالعه ­ای با هدف تأثیر آموزش مبتنی بر الگوی اعتقاد سلامت بر ارتقای رفتارهای پیشگیری کننده از پوکی استخوان در دانش آموزان دختر دوره­  ی اول متوسطه شهرخرمشهر انجام دادند. یک مطالعه مداخله ای و با مشارکت 172 دانش آموز (11تا14ساله) بطوری که در دو  گروه مداخله و گروه کنترل هر کدام 86 نفر قرار گرفت .  دانش آموزان به­ صورت تصادفی خوشه­ ای از  دبیرستان های سطح شهر خرمشهر  انتخاب شدند . و داده ­ها قبل از مداخله و دو ماه پس از مداخله جمع­ آوری شد، ابزار جمع ­آوری اطلاعات پرسش­نامه محقق ساخته در چهار بخش شامل، سوالات دموگرافیک، دانش، رفتارهای پیشگیری کننده وسوالات براساس مدل اعتقاد بهداشتی طراحی گردید. میانگین وانحراف معیار  نمرات دانش قبل وبعد از مداخله به ترتیب، 13.70±2.90)و 25.39±1.47 ) مشاهده گردیده  و میانگین وانحراف معیار نمرات سازه  ها ی مدل قبل و بعد از مداخله به ترتیب حساسیت درک شده (از16.27±3.31  به 23.08±1.37 ) شدت درک شده ( از18.67±4.67  به26.49±2.25 )، منافع درک شده (از  2.23±5.95 4 به 52.16±2.28)، موانع درک شده (از 46.09±10.05به  31.89±5.96 )، خودکارآمدی ( از 16.55±3.55 به22.90±1.65)، راهنما برای عمل (از 16.55±3.55به 23.26±1.46 )  و همچنین میانگین نمرات رفتارهای پیشگیری کننده  قبل و بعد از مداخله به ترتیب فعالیت فیزیکی(از  3.58±1.4به 4.64±0.75 )، قرار گرفتن در  معرض نور خورشید( از6.65±1.35  به 7.81±0.79)، مصرف کلسیم (از6980.64±2979.25 به 10032.86±4203.99)  مشاهده گردید. در هر شش سازه مدل و رفتارهای پیشگیری کننده یافته های بدست آمده در گروه مداخله معنی داری بود، درحالیکه در گروه کنترل اختلاف معنی داری مشاهده نشد. درمجموع  پس از مداخله بین میانگین نمره دانش، رفتارهای بهداشتی وسازه­ های مدل اعتقاد بهداشتی ارتباط معنی­ داری وجود داشت (25).

9. تزوال و همکاران(2016) مطالعه­ ای با هدف بررسی پیشگویی رفتارهای پیشگیری کننده از سرطان پوست و نور خورشید در کشاورزان روستایی شهرستان ایلام انجام دادند. مطالعه به شیوه مقطعی با روش نمونه­گیری چند مرحله­ای تصادفی انجام شد، داده ­ها به وسیله پرسشنامه محقق ساخته جمع­ آوری و توسط 248 نفر از کشاورزان مناطق روستایی شهر ایلام تکمیل گردید. سئوالات پرسشنامه مبتنی بر متغیرهای دموگرافیکی، نظریه انگیزش محافظت و رفتارهای پیشگیری کننده از سرطان پوست بود. ضریب همبستگی پیرسون نشان داد که بین رفتارهای محافظت کننده سرطان پوست با سازه های حساسیت درک شده، شدت درک شده، کارآمدی پاسخ، خودکارآمدی، همبستگی مثبت و با پاداش­ها و هزینه ­های پاسخ همبستگی منفی وجود داشت. خود کارآمدی β=0/685 قویترین پیش بینی کننده انگیزش حفاظت بدست آمد. میزان پیشگویی رفتارهای محافظت کننده توسط سازه انگیزش محافظت 77 درصد گزارش شد(47).

10. مسعودی  و همکاران (2015) مطالعه ­ای با هدف تأثیر آموزش مبتنی بر نظریه انگیزش محافظت بر رفتارهای پیشگیری از اثرات زیان بار اشعه آفتاب در دانش ­آموزان پسر انجام دادند. این مطالعه نیمه تجربی بر روی 200 نفر دانش آموز پسر از 8 مدرسه ابتدایی پسرانه در شهر زاهدان انجام شد. نمونه ها در دو گروه آزمون و شاهد با روش نمونه گیری تصادفی چند مرحله ­ای خوشه ­ای انتخاب شده بودند . ابزار گرد آوری داده­  ها پرسشنامه محقق ساخته چند بخشی بود که روایی وپایایی آن توسط متخصصین  تأیید شد. پس از گردآوری داده ­های اولیه برنامه آموزشی (سخنرانی بهمراه کلیپ و انمیشن در قالب پاور پوینت) در گروه مداخله انجام شد. دو ماه پس از مداخله  نتایج نشان داد؛ میانگین نمرات آگاهی و رفتار در گروه مداخله به صورت معناداری ، به ­ترتیب، 88/15 9/55± و55/10 ± 25/ 6  افزایش یافته بودو براساس آزمون رگرسیون خطی  تئوری قادر بود که12 درصد رفتار­های محافظت در برابر اشعه را پیش بینی کند در نتیجه در رفتارهای پیشگیری از اشعه ماورای بنفش در پسران موثر بود(48).

11. شبیری  و همکاران (2014) مطالعه­  ای با هدف بررسی تأثیر مشاوره براساس مدل اعتقاد بهداشتی بر رفتار­های پیشگیری کننده پوکی استخوان در زنان مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی شهر همدان انجام دادند. این مطالعه یک مطالعه نیمه تجربی و از نوع پیش آزمون و پس از آزمون همراه با گروه کنترل بود که بر روی 80 زن مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی انجام گرفت نمونه ها به ­صورت تصادفی به دوگروه 40 نفره آزمون و کنترل تقسیم شدند. ابزار گردآوری داده ­ها از طریق پرسشنامه استاندارد FFQ و دو پرسشنامه محقق ساخته دیگر جمع­آوری و در سه مرحله( قبل، بلافاصله بعد از مداخله و دو ماه بعد از مداخله) مورد ارزیابی قرارگرفتند. داده  ­ها با استفاده نرم افراز  18  SPSS با بکارگیری آزمون کای دو، آنالیز  شدند در دو گروه آزمون و کنترل قبل از مداخله  تفاوت معنی داری از نظر سن، سن منارک، تحصیلات، شغل و BMI وجود نداشت وهمچنین  قبل از مداخله تفاوت معنی ­داری بین میانگین نمرات سازه­ های مختلف این مدل در دو گروه مشاهده نشد . پس از مداخله در گروه آزمون، میانگین نمره آگاهی و سازه  ­های مختلف مدل به طور معنی­ داری افزایش یافت(29).

12.محمودی  وهمکاران (2011 ) مطالعه ای با هدف تاثیر آموزش برآگاهی ،عملکرد، نگرش زنان با وضعیت اقتصادی واجتماعی پایین در خصوص پیشگیری از  بیماری پوکی استخوان با مدل اعتقاد بهداشتی انجام داد ند. این مطالعه یک مطالعه نیمه تجربی و از نوع پیش از آزمون و پس از آزمون بر  روی 140زن مددجوی کمیته امداد منطقه یک اصفهان با سن کمتر از 60 سال انجام گرفت، جهت جمع آوری داده ها از طریق پرسشنامه چند بخشی و  تحلیل داد ه ها با استفاده  از نرم افزار SPSS انجام شد . میانگین  وانحراف معیار نمره سازه ها  قبل و بعد مداخله به ترتیب حساسیت درک شده از 9/30±2/97   به 2/19 13/2± )، شدت درک شده ( از5/25     17/30± به2/67 23/35± ) ، منافع درک شده (از 3/24 23/79± به1/79 ±26/30)، راهنمای عمل (از5/04±1/33  به0/98  7/26±) افزایش معنی داری وجود داشت  ،میانگین و انحراف معیار  سازه موانع درک شده (2/48  4/34± به 2/50±4/49 ) کاهش یافت . همچنین میانگین نمرات آگاهی ، وضعیت  استفاده از نور خورشید وسطح فعالیت فیزیکی بعد از مداخله نسبت به قبل از مداخله افزایش معناداری را نشان داد ، بین میزان کلسیم   و ویتامین دریافتی روزانه قبل وبعد از مداخله ارتباط معنا داری مشاهده نشد (49).

جمع بندی وتحلیل مطالب

مروری بر مطالعات پیرامون موضوع  مورد بررسی  نشان می­ دهد بیشتر مطالعات داخلی وخارجی تنها میزان آگاهی و نگرش نوجوانان را به صورت توصیفی  مورد مطالعه قرار داده اند، که گویا سطح پایین آگاهی نوجوانان بود اما اقدام مناسبی برای افزایش آن انجام نداده بودند. حجم نمونه در مطالعات مداخله ای اندک بود که بر اساس کتب معتبر مربوطه، برای پیشگویی قصد رفتار و تغییر آن، حجم نمونه دارای اهمیت است و نتایج را تحت تاثیر قرار می دهد. روش نمونه گیری که در برخی مطالعات به صورت دردسترس بود اما مطالعه حاضر به صورت تخصیص تصادفی که روی تعمیم پذیری تاثیر گذاراست . در برخی از مطالعات آموزش بر اساس مدل یا تئوری صورت نگرفته بود در حالیکه آموزش بر اساس تئوری یا مدل از پشتوانه قوی تری برخوردار است. با توجه به بررسی مطالعات انجام شده پژوهش حاضر دارای نقاط قوت متعددی است. هدف از پژوهش حاضر بررسی تمام سازه های مدل و بررسی تمامی رفتارهای تاثیر گذار بر پیشگیری از پوکی استخوان است که با استفاده از ابزارهای استاندارد در مطالعات مختلف داخلی و خارجی بررسی خواهد شد. یکی دیگر از نقاط قوت این مقاله انتخاب حداقل حجم نمونه مناسب برای بررسی تغییر رفتار بر اساس کتب معتبراست. نکته دیگر اینکه این پژوهش در ایران بر اساس  تئوری انگیزش محافظت اولین بار انجام خواهد شد که نتایج ان در طراحی و اجرای مداخلات بعدی در جهت ارتقا سلامت در این زمینه می تواند موثر باشد هر چند با جستجوی انجام شده پیرامون تئوری نمونه مشابه خارجی نیز که به صورت مداخله ای انجام شده باشد یافت نشد.

1-  نمره آگاهی از رفتار های پیشگیری کننده از استئوپروز در دو گروه مداخله وکنترل، بلافاصله و 8 هفته بعد از اجرای  مداخله آموزشی تفاوت دارد.

2- نمره شدت درک شده  در ارتباط  با رفتار های پیشگیری کننده از استئوپروز  در دو گروه مداخله وکنترل، بلافاصله و  8 هفته بعد از اجرای مداخله آموزشی تفاوت دارد.

3- نمره آسیب پذیری درک شده در ارتباط  با رفتار های پیشگیری کننده از استئوپروز  در دو گروه مداخله وکنترل، بلافاصله و  8 هفته بعد از اجرای  مداخله آموزشی تفاوت دارد.

 4- نمره پاداش در ارتباط با رفتار های پیشگیری کننده از استئوپروز  در دو گروه مداخله وکنترل، بلافاصله و  8 هفته بعد از  اجرای  مداخله آموزشی تفاوت دارد.

5- نمره ترس در ارتباط با رفتار های پیشگیری کننده از استئوپروز  در دو گروه مداخله وکنترل، بلافاصله  و8 هفته بعد ازاجرای مداخله آموزشی تفاوت دارد .

6- نمره خود کارآمدی در ارتباط با رفتار های پیشگیری کننده از استئوپروز  در دو گروه مداخله وکنترل، بلافاصله  و8 هفته بعد ازاجرای مداخله آموزشی تفاوت دارد .

 7- نمره هزینه پاسخ در ارتباط با رفتار های پیشگیری کننده از استئوپروز  در دو گروه مداخله وکنترل، بلافاصله  و8 هفته بعد ازاجرای مداخله آموزشی تفاوت دارد .

8-  نمره کار آمدی پاسخ در ارتباط با رفتار های پیشگیری کننده از استئوپروز  در دو گروه مداخله وکنترل، بلافاصله  و8هفته بعد ازاجرای مداخله آموزشی تفاوت دارد .

9-  رفتار فعالیت فیزیکی پیشگیری کننده از استئوپروز در دو گروه مداخله وکنترل 8 هفته بعد از مداخله آموزشی تفاوت دارد .

10- رفتاردر معرض نور خورشید پیشگیری کننده از استئوپروز در دو گروه مداخله وکنترل 8 هفته بعد از مداخله آموزشی تفاوت دارد .

11- رفتار تغذیه پیشگیری کننده از استئوپروز در دو گروه مداخله وکنترل 8 هفته بعد از مداخله آموزشی تفاوت دارد .

تعیین تأثیر آموزش مبتنی بر تئوری انگیزش محافظت بر رفتارهای پیشگیری کننده ازاستئوپروز در دانش آموزان  دبیرستان  های دخترانه شهر زاهدان در سال1398

1-تعیین و مقایسه میانگین  تغییر نمره آگاهی درارتباط با رفتارهای پیشگیری کننده از استئوپروز در دو گروه کنترل و مداخله قبل، بلافاصله و 8 هفته پس از مداخله آموزشی

2- تعیین و مقایسه میانگین تغییر نمره شدت درک شده درارتباط با رفتارهای پیشگیری کننده از استئوپروز در دو گروه کنترل و مداخله قبل ، بلافاصله و8 هفته پس از مداخله آموزشی

3-تعیین و مقایسه میانگین تغییر نمره  آسیب پذیری درارتباط با رفتارهای پیشگیری کننده از استئوپروز در دو گروه کنترل و مداخله قبل ، بلافاصله و8 هفته پس از مداخله آموزشی

4-تعیین و مقایسه میانگین تغییر نمره  پاداش درارتباط با رفتارهای پیشگیری کننده از استئوپروز در دو گروه کنترل و مداخله قبل ، بلافاصله و 8 هفته پس از مداخله آموزشی

5ـ تعیین و مقایسه میانگین تغییر نمره ترس درارتباط با رفتارهای پیشگیری کننده از استئوپروز در دو گروه کنترل و مداخله قبل ، بلافاصله و8 هفته پس از مداخله آموزشی

6ـ تعیین و مقایسه میانگین تغییر نمره خود کارآمدی درارتباط با رفتارهای پیشگیری کننده از استئوپروز در دو گروه کنترل و مداخله قبل ، بلافاصله و8 هفته پس از مداخله آموزشی

7ــ تعیین و مقایسه میانگین تغییر نمره هزینه پاسخ درارتباط با رفتارهای پیشگیری کننده از استئوپروز در دو گروه کنترل و مداخله قبل ، بلافاصله و8 هفته پس از مداخله آموزشی

8ـ. تعیین و مقایسه میانگین تغییر نمره کارآمدی پاسخ درارتباط با رفتارهای پیشگیری کننده از استئوپروز در دو گروه کنترل و مداخله قبل ، بلافاصله و8 هفته پس از مداخله آموزشی

9-تعیین ومقایسه فراوانی  رفتار فعالیت فیزیکی پیشگیری کننده از استئوپروز در دو گروه کنترل و مداخله  قبل و 8هفته بعد از مداخله آموزشی

10- تعیین و مقایسه فراوانی  رفتار قرارگرفتن در معرض نورخورشید پیشگیری کننده از استئوپروز در دو گروه کنترل و مداخله  قبل و 8هفته بعد از مداخله آموزشی

11- تعیین و مقایسه فراوانی رفتار تغذیه پیشگیری کننده از استئوپروز در دو گروه کنترل و مداخله  قبل و 8هفته بعد از مداخله آموزشی

   وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، متخصصین و سیستم حوزه بهداشت و درمان، سازمان اموزش و پرورش میتوانند استفاده کنندگان از نتایج این پایان نامه باشند

آموزش :

تعریف نظری : آموزش، عبارت ازانجام  فعالیت هایی که برای  ایجاد ، تغییر، تبدیل و ارتقاء رفتار صورت می گیرد. روند حل مسئله که  هدف از آن تسهیل یادگیری فرا گیر است(28).

تعریف عملی: آموزش در این پژوهش براساس مدل تئوری  انگیزش  محا فظت در چهار جلسه آموزشی وهرجلسه 60 دقیقه ،  (برای 12 گروه مداخله مجموعا 48جلسه) ارائه خواهد شد . روش آموزش سخنرانی، بحث گروهی، فیلم آموزشی، پرسش و پاسخ  خواهد بود.  درپایان جلسات جزوه آموزشی در اختیار واحدهای پژوهش قرار خواهد گرفت .

تعریف تئوری انگیزش[1] :

تعربف نظری: تئوری انگیزش محافظت یک توصیف شناختی اجتماعی مهم از رفتار حفاظتی  برای درک و پیش بینی قصد ورفتار بهداشتی که فرد را در برابر وقایع آسیب زا محافظت می کند، این تئوری در 1975توسط راجرز معرفی شد (50).

تعریف عملی : تعریف عملی مطابق با تعریف تئوری است و  محتوای آموزش بر اساس این سازه­ها طراحی و اجرا خواهد شد.

حساسیت درک شده [2]

تعریف نظری : درک خطر ذهنی از خطر اتفاق منفی که ممکن است برای فرد رخ دهد (50).

تعریف عملی : امتیاز یانمره­  ای که فرد از تکمیل بخش حسا­سیت درک شده در پرسشنامه بدست خواهد آورد.  دامنه   نمره  بین 7 تا 35 است. نمرات بیشتر نشان دهنده حساسیت درک شده بالاتر خواهند بود.

 شدت درک شده[3]

تعریف نظری : اشاره به شدت رویداد تهدید کننده یا اتفاق منفی دارد (50).

تعریف عملی : امتیاز یانمره­  ای که فرد از تکمیل بخش شدت درک شده در پرسشنامه بدست خواهد آورد . دامنه  نمره  بین 7 تا 35 است. نمرات بیشتر نشان دهنده  شدت درک شده بالاتر خواهند بود.

خودکارآمدی[4]

تعریف نظری : اعتقاد به اینکه فرد توانایی انجام رفتار پیشگیری کننده را دارد بنابراین خودکارآمدی سطح اطمینان برای انجام رفتار توصیه شده وتوانایی غلبه بر هزینه­ هاست(32, 50).

تعریف عملی :  امتیاز یانمره  ­ای که فرد از تکمیل بخش خودکارآمدی در پرسشنامه بدست خواهد آورد .  دامنه  نمره  بین 7 تا 35 است. نمرات بیشتر نشان دهنده  خودکارآمدی بالاتر خواهند بود.

هزینه پاسخ  [5]

تعریف نظری : شامل هزینه مالی­( پولی ) و غیرمالی (شخصی، زمانی، تلاش)که در انجام پاسخ سازگارانه دخالت دارد  (51).

تعریف عملی : امتیاز یانمره  ­ای که فرد از تکمیل بخش هزینه پاسخ در پرسشنامه بدست خواهد آورد . دامنه  نمره  بین 6 تا 30 است. نمرات بیشتر نشان دهنده  کاهش قصد انجام رفتار پیشگیری کننده را خواهد داشت .

کارآمدی پاسخ [6]

تعریف نظری : اعتقاد فرد به اینکه پاسخ­های مقابله توصیه شده، در برابر تهدید، در محافظت خود یا دیگران موثر خواهد بود (52).

تعریف عملی : امتیاز یانمره  ­ای که فرد از تکمیل بخش کارآمدی پاسخ در پرسشنامه بدست خواهد آورد .  دامنه  نمره   بین 7 تا 35 است. نمرات بیشتر نشان دهنده کارآمدی  بالاتر خواهند بود.

پاداش [7]

تعریف نظری : پاداشی که فرد از انجام ندادن رفتار محافظت کننده (رفتار توصیه شده ) یا انجام نادرست  می گیرد (50).

تعریف عملی : امتیاز یا نمره  ­ای که فرد از تکمیل بخش پاداش در پرسشنامه بدست خواهد آورد.  دامنه  نمره  بین 6 تا 30  است. نمرات بیشتر نشان دهنده  کاهش قصد انجام رفتار پیشگیری کننده ( انگیزش محافظت ) خواهند بود .

ترس [8]

تعریف نظری : ترس به عنوان یک فرآیند احساسی از طریق شدت درک شده تأثیر غیر مستقیم در انگیزش محافظت دارد. افزایش تهدید درک شده (مجموع حساسیت درک شده و شدت درک شده ) منجر به افزایش ترس و درنتیجه ارزیابی تهدید می­ شود . افزایش ارزیابی تهدید نیز منجر به افزایش انگیزش محافظت می شود(32, 34).

تعریف عملی : امتیاز یا نمره  ­ای که فرد از تکمیل بخش ترس در پرسشنامه بدست خواهد آورد. . دامنه  نمره  بین 8 تا 40 است. نمرات بیشتر نشان دهنده  انگیزش محافظت بالاتری  خواهند بود.

انگیزش محافظت [9]

 تعریف نظری : انگیزش محافظت اشاره به توسعه قصد و اتخاذ رفتار دارد و با قصد رفتاری یک شخص در محافظت از خود، عملیاتی می­ شود که نمره بالاتر نشان دهنده سطح انگیزش محافظت بیشتری می­ شود (53).

تعریف عملی : امتیاز یا نمره­  ای که فرد از تکمیل بخش انگیزش محافظت در پرسشنامه بدست خواهد آورد. دامنه نمره  بین 6 تا 30 است. نمرات بیشتر نشان دهنده انگیزش محافظت  بالاتر خواهند بود.

رفتار پیشگیری کننده

تعریف نظری : به رفتار­هایی که جهت جلوگیری از وقوع یک بیماری اتخاذ می شود (54).

تعریف عملی :  فراوانی  رفتارهای پیشگیری کننده از استئوپروز، ازجمله فعالیت فیزیکی منظم به صورت  کم تحرک ، تحرک کافی ،پرتحرک  و تغذیه  و  قرار گرفتن در معرض نور خورشید است که به صورت مطلوب، نامطلوب و بسیار نامطلوب طبقه بندی می شود.

فعالیت فیزیکی

تعریف نظری :

فعالیت فیزیکی به هر گونه فعالیتی که با حرکت ماهیچه های اسکلتی تولید و ایجاد می شود و با مصرف انرژی همراه باشد.(55).

تعریف عملی :نمره ای که فرد ازتکمیل پرسشنامه در بخش فعالیت فیزیکی بدست خواهد آورد.

در این پرسشنامه سطح فعالیت بدنی ((METs-min/week  کمتر از 600 به عنوان فعالیت بدنی پایین ، بین 3000 تا 600 فعالیت بدنی متوسط و بالاتر از 3000 دقیقه در هفته به عنوان فعالیت بدنی بالا در نظر گرفته می شود.

تغذیه

تعریف نظری:

 مجموعه فعل و فعالاتی که موجب می شود موجود زنده مواد مغذی را دریافت داشته وآنها به مصرف رشد ونمو و نوسازی بدن برساند تغذیه صحیح از عومل مهم وحیاتی در تامین سلامت وبهداشت هرشخص ، خانواده وجمعیت می باشد(56).

تعریف عملی: : بر اساس میزان دریافتی کلسیم  طبق  پرسشنامه بدست خواهد آمد.

چنانچه  میزان دریافتی کلسیم بیش از 1300میلی گرم در روز  باشد در وضعیت مطلوب، بین 1300-650میلی گرم  در وضعیت نامطلوب و  کمتر از 650میلی گرم در روز باشد در وضعیت بسیار  نامطلوب قرار خواهد گرفت .

نور خورشید

تعریف نظری :

گستره‌ای از موج است که شامل همه فرکانس‌های مرئی طیف تابش الکترومغناطیسی است. که در معرض قرار گرفتن نورخورشید باعث تجزیه فرم فعال ویتامین 'د'و محافظت در برابر پوکی استخوان می شود(57, 58)

تعریف عملی : در این پژوهش چنانچه فرد هر روز به مدت 30-15در معرض نور خورشید قرار گیرد  دارای  وضعیت  مطلوب، در طول هفته به مدت 15-30دقیقه در معرض نور خورشید قرار گیرد در وضعیت نامطلوب و در صورت عدم قرار گرفتن در معرض نور خورشید در طول یک هفته، در وضعیت بسیار نامطلوب ارزیابی می شود.

مطالعه حاضر یک پژوهش مداخله ای نیمه تجربی می باشد.

کلیه دانش آموزان دختر دبیرستان های دولتی در حال تحصیل شهر زاهدان

معیار های  ورود :

• دانش آموزان دختر مقطع پایه دهم دبیرستان  های دولتی
• تمایل به شرکت در مطالعه
• عدم ابتلا به بیماری جسمی و روانی ناتوان کننده و یا تحت رژیم غذایی یا درمان دارویی خاص

معیارهای خروج :

• عدم شرکت در یکی از جلسات آموزشی
• عدم تمایل به ادامه در مطالعه
• انتقال  به سایر  مدارس

 حجم نمونه بر اساس میانگین نمره آگاهی و استناد به مقاله شبیری وهمکاران (29) با حدود اطمینان0/95و توان آزمون آماری 80%وبراساس فرمول زیر در هر گروه   105 نفر برآورد گردید . با در نظر گرفتن ریزش احتمالی و اطمینان از کفایت حجم نمونه  در هر گروه  120 نفر  و در مجموع 240 نفر  وارد مطالعه خواهند شد.

n =     

 = 1.96                      

 = 0/84                                  =      (2/74)²     

                                                    =     2 

   β =0/2                

به صورت تصادفی چند  مرحله ای ابتدا شهر زاهدان را بر اساس نقشه شهر و آدرس پستی به 5 منطقه شرق، غرب، شمال، جنوب و مرکز تقسیم می شود. در مرحله بعد، پس  از تهیه لیست مدارس دخترانه در هر منطقه دو دبیرستان به صورت تصادفی انتخاب می شود. سپس در مرحله بعد  به صورت تصادفی ساده یکی از مدارس در هر منطقه در گروه مداخله و مدرسه دیگر به عنوان کنترل در نظر گرفته می شود. از هر مدرسه از مجموع کلاسهای پایه دهم  یک کلاس به صورت تصادفی ساده انتخاب خواهد شد و در نهایت تمامی دانش آموزان کلاس منتخب که معیارهای ورود به مطالعه را داشته  باشند، وارد مطالعه خواهند شد.

ابزار جمع آوری داده ها دراین بخش از مطالعه ، پرسشنامه ای مشتمل بر چهار بخش است؛ بخش اول پنچ سوال  اطلاعات دموگرافیک و 5 سوال وضعیت اقتصادی ، بخش دوم 15سوال سنجش آگاهی  و بخش سوم 27سوال  مربوط به رفتار های پیشگیری کننده (7 سوال مربوط به فعالیت فیزیکی، 3 سوال مربوط به استفاده از نور خورشید و 17 سوال تغذیه ای) و بخش چهارم 54سوال مربوط به سازه های انگیزش محافظت  در نظر گرفته شده است  که بر اساس ابزار استاندارد مورد استفاده در مطالعات قبلی طراحی شده است (10, 46, 58-60) . پرسشنامه ها مطالعه حال حاضر ، استاندارد بوده و  در مطالعات قبلی روایی و پایایی آن سنجیده شده است .

نمردهی به سوالات پرسشنامه بدین گونه صورت می گیرد؛ در سوالات بخش آگاهی به پاسخ درست  (دارابودن اطلاعات صحیح ) نمره  دو  و پاسخ نادرست  نمره یک تعلق می گیرد(10)مقیاس  اندازه گیری سؤال ها در این پرسشنامه پنج گزینه ای و روش امتیازگذاری به ترتیب خیلی پایین= 1 تا خیلی بالا=  5 می باشد.در خصوص دریافت میزان  کلسیم  افرادی که میزان دریافتی کلسیم آنها کمتر از 650 میلی گرم در روز بود در گروه وضعیت  بسیار نامطلوب قرار می گیرند، افرادی که دریافتی کلسیم آنها بین 1300-650میلی گرم در روز باشد در گروه وضعیت نامطلوب  وافرادی که بیش از  1300میلی گرم دریافتی کلسیم در روز دارند در وضعیت مطلوب قرار می گیرند.در خصوص محاسبه میزان مصرف کلسیم دریافتی ابتدا از واحدهای پژوهش در مورد مصرف و عدم مصرف مواد  غذایی  غنی از کلسیم و میزان مصرف روزانه هریک از مواد غذایی در طی  روز، هفته و ماه گذشته  قبل و بعد از مداخله سوال می شود و به منظور  محاسبه میزان های دریافتی کلسیم در روز ابتدا تواترمصرف  هرماده غذایی در ماه و هفته به تواتر مصرف  ماده غذایی در روز تبدیل شده، سپس مقدار دریافتی کلسیم را به  میلی گرم محاسبه می کنیم. در مورد استفاده از نور خورشید افرادی که هر روز به مدت 30-15در معرض نور خورشید قرار می گیرند دارای  وضعیت  مطلوب، افرادی که  در طول هفته به مدت 15-30دقیقه در معرض نور خورشید قرار می گیرند در وضعیت نامطلوب و افرادی در طول هفته در معرض نور خورشید قرار نمی گیرند در وضعیت بسیار نامطلوب ارزیابی می شوند (46). جهت اندازه گیری فعالیت فیزیکی از نسخه کوتاه پرسشنامه خود ایفای[1]  IPAQاستفاده می شود.که این ابراز اطلاعاتی در خصوص مقدار  زمان صرف شده توسط هرفرد به منظور پیاده روی ونیز انجام فعالیتهای جسمانی با شدت پایین متوسط یا بالا در هفت روز گذشته را ثبت می کند.

رتبه بندی سطح فعالیت فیزیکی بر اساس پرسشنامه بدین صورت می باشد  ؛

در این پرسشنامه سطح فعالیت بدنی ((METs-min/week  کمتر از 600 به عنوان فعالیت بدنی پایین-کم تحرک ، بین 3000 تا 600 فعالیت بدنی متوسط-تحرک کافی  و بالاتر از 3000 دقیقه در هفته به عنوان فعالیت بدنی بالا –پر تحرک در نظر گرفته می شود.(46, 58)

برای سنجش عملکرد چک لیست در اختیار واحدها  پژوهش قرار خواهد گرفت. کلیه  8 سازه تئوری انگیزش محافظت براساس طیف 5درجه ای لیکرت با گزینه های کاملا موافق، موافق، نظری ندارم، مخالف و کاملا مخالف به ترتیب با امتیاز 1،2،3،4،5،  طراحی شده است (59-62).

اعتماد واعتبار ابزار :

پرسشنامه آگاهی، تغذیه و میزان استفاده از نور خورشید

در بررسی میزان آگاهی از پرسشنامه افراسیابی و همکاران استفاده خواهد شد که اعتبار آن با اعتبار محتوا تایید شده است.پایایی علمی  از طریق آزمون مجدد0/87سنجیده  شده است  (10) .تغذیه و میزان استفاده از نور خورشید  از پرسشنامه دکتر شجاعی زاده و همکاران استفاده خواهد شد که اعتبار آنها با استفاده از اعتبار محتوا تایید شده است. ضریب اعتبار این پرسشنامه ها با استفاده از بازآزمون 0/75  سنجیده شد. برای ارزیابی درونی هم از ضریب توافق کاپا استفاده گردید که حدود 0/60 بدست آمد (46).

پرسشنامه فعالیت فیزیکی

جهت اندازه گیری فعالیت فیزیکی از نسخه کوتاه پرسشنامه خود ایفای IPAQ[2] استفاده می شود ،ابزار توسط یک گروه متخصص بین المللی در سال 1998در ژنو ساخته شدو روایی وپایایی آن در 12 کشور به تایید رسیده است.  روایی و پایایی این پرسشنامه توسط باغیانی مقدم و همکاران در ایران انجام شده که آلفای کرونباخ 0/7گزارش شده است که نشان دهنده ثبات درونی خوب می باشد و پایایی آن توسط همبستگی اسپیرمن براون 0/9گزارش شده است (59, 63).

پرسشنامه تئوری انگیزش محافظت

ضریب اعتبار این پرسشنامه در مطالعات خارجی با استفاده از  روش آلفای کرونباخ و باز آزمون سنجیده شده است که ضریب آلفای بالای0.7  وبیشتر قابل قبول در نظر گرفته شده است. بـرای بررسی روایی از روایی همزمان و همبستگی خرده آزمونها بـا نمـره کل و تحلیل عوامل استفاده شده است که در روش روایی همزمان، ضریب روایی 0/65و در روش همبستگی خرده آزمونها با نمره کـل روایـی 0/96-0/75بدست آمـده است (59-62)در ایران نیز روان سنجی ابزار توسط سید آبادی و همکاران (1396) انجام شده است. که بر اساس نتایج بدست آمده CVR برای اکثر سوالات برابر یک بود و CVI برابر 0/88 بدست آمد. برای پایایی و ثبات ابزار نیز از روشهای همسانی درونی (الفای کرونباخ) و تعیین ICC استفاده شد . که الفای کرونباخ برای سازه های پرسشنامه بین 0/91-0/94 همسانی درونی بالایی را نشان داد و همبستگی درونی کل پرسشنامه 0/91 بدست امد که براورد اعتبار و روایی، اعتبار علمی این پرسشنامه را تایید کرد (60).

جهت روایی و پایایی ابزار با توجه به اینکه ابزار مورد استفاده، در مطالعات ذکر شده روایی و پایایی آن تایید شده است(63,58,46,10)تنها جهت اطمینان بیشتر برای تعیین پایایی از روش الفای کرونباخ استفاده خواهد شد.

پرسشنامه وضعیت اقتصادی :

جهت سنجش وضعیت اقتصادی از پرسشنامه قدرت نما استفاده می شود .روایی وپایایی آن  توسط اسلامی و همکاران (1392) روایی صوری و محتوایی پرسشنامه مذکور را توسط 12 تن از متخصصین ورزشی مورد تأیید قرار دادند، همچنین با استفاده از آزمون آلفای کرونباخ پایایی پرسشنامه 0.83 به دست آمد(66) .

پس از تصویب عنوان پژوهش وضمن کسب مجوز از کمیته اخلاق وپس از اخذ مجوزهای لازم  وارائه معرفی نامه از دانشگاه علوم پزشکی زاهدان به سازمان  آموزش و پرورش ودبیرستان های سطح شهر هماهنگی لازم صورت خواهد گرفت .روش نمونه گیری تصادفی چند مرحله ای می باشد  ابتدا شهر زاهدان بر اساس نقشه شهر و آدرس پستی به صورت 5 منطقه شرق، غرب، شمال، جنوب و مرکز در نظر گرفته می شود.  در مرحله بعد پس از تهیه  لیست مدارس دخترانه در هر منطقه دو دبیرستان به صورت تصادفی انتخاب می شود. سپس در مرحله بعد  به صورت تصادفی سادهیکی از مدارس در  هر منطقه در گروه کنترل ومدرسه دیگربه عنوان  گروه مداخله در نظر گرفته خواهد شد از هر مدرسه از مجموع کلاسهای پایه دهم یک کلاس به صورت تصادفی انتخاب  ودانش آموزان کلاس منتخب  وارد مطالعه خواهند شد. علت انتخاب از یک پایه تحصیلی  همگن بودن  اطلاعات دانش آموزان است . در مرحله بعد پژوهشگر ضمن معرفی خود و پس از  بیان اهداف پژوهش ،ازافرادی که معیار های ورود به پژوهش را دارند و متمایل به شرکت درمطالعه هستند دعوت به همکاری می نماید رضایت نامه کتبی نیز قبل از شروع مداخله از واحدهای پژوهش  و والدین دانش آموزان جهت شرکت در پژوهش  گرفته خواهد شد . سپس پرسشنامه اطلاعات دموگرافیک ، سنجش آگاهی، پرسشنامه رفتار پیشگیری کننده و پرسشنامه مربوط به سازه های تئوری انگیزش محافظت در هر دو گروه کنترل و مداخله در دبیرستان های منتخب توسط واحد های پژوهش تکمیل خواهد شد.

زمان اجرای  آموزش در دبیرستان های منتخب پس از هماهنگی با  آموزش وپرورش توسط مدیران مدارس ،  در اختیار پژوهش گر قرار خواهدگرفت . برای گروه مداخله (گروهای 10-8 نفره در هر مدرسه) به صورت 4 جلسه 60 دقیقه ای طی دو هفته هر هفته دو جلسه برای هر گروه برگزار می گردد . ارائه مطالب بصورت  سخنرانی  بحث گروهی، پاورپوینت، نمایش عکس و فیلم خواهد بود ، بلافاصله پس از اتمام جلسات مطالب  بصورت  کتابچه آموزشی در اختیار دانش آموزان قرار خواهد گرفت و پرسشنامه ها و سازه های تئوری قبل و بعد از اجرای مداخله  توسط واحد های پژوهش تکمیل می گردد  در گروه کنترل نیز بعد از گذشت یک هفته ارزشیابی مجدد صورت می گیرد. در مرحله سوم نیز مجددا پرسشنامه ها 8 هفته پس از پایان مداخله در دو گروه مداخله و کنترل تکمیل خواهد شد. پس از پایان مداخله و تکمیل ارزشیابی ، مداخله طراحی شده در اختیار گروه کنترل نیز قرار خواهد گرفت و در صورت تمایل نیز برای انها اجرا خواهد شد. باتوجه به بررسی مطالعات قبلی والدین فرصت حضور در جلسات آموزشی رانداشتند و این پژوهش بدون حضور والدین انجام می گیرد اما چنانچه تمایل به شرکت داشته باشند جهت آنها نیز جلسه آموزشی برگزار خواهد شد.

محتوای آموزشی

محتوای آموزشی در این پژوهش شامل تعریف بیماری استئوپروز، روش­های پیشگیری، باورهای غلط بهداشتی،گروه­های پرخطر، آموزش نحوه فعالیت فیزیکی،  استفاده صحیح  از نور آفتاب، موانع احتمالی موجود بر سر راه  مصرف مواد غذایی حاوی کلسیم، آموزش در مورد تغذیه و رژیم غذایی مناسب و دریافت ویتامینها  در جهت پیشگیری از پوکی استخوان خواهد بود که  محتوا براساس  کتاب وزارت بهداشت (راهنمای جامع استئوپروز )(67 )و بنیاد بین المللی استئوپروز ،مروری بر متون و گایدلاینهای سازمان جهانی بهداشت طراحی خواهند شد. پس از جمع آوری اطلاعات اولیه و بر اساس نمرات و نیاز آموزشی گروه مورد مطالعه تدوین خواهد شد و پس از تأیید استاد راهنما و مشاور در اختیار 5 تن از اعضای هیأت علمی که تخصص در زمینه مورد نظر را دارند قرار خواهد گرفت. پس ازاستفاده از نظرات پیشنهادی محتوا در اختیار 5 نفر از دانش آموزان نیز قرار خواهد گرفت تا از روان بودن، سادگی و قابل فهم بودن آن اطمینان حاصل شود .

داده ها پس از جمع آوری و کد گذاری وارد نرم افزار spss نسخه 21 خواهد شد . ابتدا شاخص های فراوانی، درصد، میانگین، انحراف معیار به کمک آمار توصیفی تعیین خواهد شد. نرمالیتی داده ها به کمک آزمون شاپیروویلکز تعیین خواهد شد. در صورت نرمال بودن و برقراری شرایط لازم از آزمون های پارامتریک (تی مستقل، و انالیز واریانس با اندازه های مکرر )استفاده خواهد شد. در صورت نرمال نبودن از آزمونهای ناپارامتریک   (من ویتنی،آزمون کوکران )  استفاده خواهد شد .سطح معنی دار در این مطالعه 05/ 0مد نظر  گرفته خواهد شد.  و برای کنترل متغییرهای مخدوش کننده  همچون سطح تحصیلات والدین و...از آزمونهای آماری مربوطه استفاده خواهد شد .

راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی  دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران1392

2.در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی  بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است

13.کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

16.پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می‌شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. هم‌چنین، در پژوهش‌هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

25.پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

28.پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

 یکی از محدودیتهای مطالعه حاضر وضعیت اقتصادی خانواده  است که از دسته پژوهشگر خارج است و همچنین به علت  خودگزارش دهی  دانش آموزان در پرسشنامه ها  ، ممکن است واحدهای پژوهش  صداقت را در مورد آیتم ها پرسشنامه رعایت نکنند .سعی می شود با برقرار کردن ارتباط   مناسب و مشاوره دقیق  ،اعتماد دانش آموزان را جلب نماییم .

استئوپروز، نوجوانان، آموزش،محافظت، انگیزش، تئوری

Osteoporosis, Adolescent, Education, Protection, Motivation, Theory

1.El-Tawab SS, Saba EKA, Elweshahi HMT, Ashry MH. Knowledge of osteoporosis among women in Alexandria (Egypt): A community based survey. The Egyptian Rheumatologist. 2016;38(3):225-31.

2. Schneyer CR, Lopez H, Concannon M, Hochberg MC. Assessing population risk for postmenopausal osteoporosis: a new strategy using data from the Behavioral Risk Factor Surveillance System (BRFSS). Journal of Bone and Mineral Research. 2008;23(1):151-8.

3.Pietschmann P, Mechtcheriakova D, Meshcheryakova A, Föger-Samwald U, Ellinger I. Immunology of osteoporosis: a mini-review. Gerontology. 2016;62(2):128-37.

4.   Larijani B, Tehrani MM, Hamidi Z, Soltani A, Pajouhi M. Osteoporosis, global and Iranian aspects. Iranian Journal of Public Health. 2004:1-17.

5.  Hossien YE-S, Tork H, El-Sabeely AA. Osteoporosis knowledge among female adolescents in Egypt. American Journal of Nursing. 2014;3(2):13-7.

6. Vasikaran S, Eastell R, Bruyère O, Foldes A, Garnero P, Griesmacher A, et al. Markers of bone turnover for the prediction of fracture risk and monitoring of osteoporosis treatment: a need for international reference standards. Osteoporosis International. 2011;22(2):391-420.

7. Tussing L, Chapman-Novakofski K. Osteoporosis prevention education: behavior theories and calcium intake. Journal of the American Dietetic Association. 2005;105(1):92-7.

8.  Chan C, Mohamed N, Ima-Nirwana S, Chin K-Y. A Review of Knowledge, Belief and Practice Regarding Osteoporosis among Adolescents and Young Adults. International journal of environmental research and public health. 2018;15(8):1727.

9.  Sambrook P, Cooper C. Osteoporosis Lancet. 2006, 367 (9527): 2010-2018. CrossRef PubMed Google Scholar.

10.  KESHMIRI R. OSTEOPROSIS: PATHOPHYSIOLOGY, DIAGNOSIS & TREATMENT (BOOK REVIEW). 2012.

11. Afrasiabi S, Gashmard R, Malchi F, Rabiee Z, Bagherzadeh R, Hosein Nezhad A, et al. Evaluation of knowledge, attitude and performance of high school girls about osteoporosis in 2011. The Iranian Journal of Obstetrics, Gynecology and Infertility. 2016;18(184):20-8.

12. Sharifi N, Majlessi F. Self-empowerment of female students in prevention of osteoporosis. Global Journal of Health Science. 2016;9(2):7.

13.  Lin X, Xiong D, Peng Y-Q, Sheng Z-F, Wu X-Y, Wu X-P, et al. Epidemiology and management of osteoporosis in the People’s Republic of China: current perspectives. Clinical interventions in aging. 2015;10:1017.

14.  Lau EM. The epidemiology of osteoporosis in Asia. IBMS BoneKEy. 2009;6(5):190-3.

15. GHAFFARI M, TAVASSOLI E, ESMAILLZADEH A, HASANZADEH A. The effect of education based on health belief model on the improvement of osteoporosis preventive nutritional behaviors of second grade middle school girls in Isfahan. 2011.

16. Shabani M, Moghimi S. Comparison of the bone mineral density of lumbar spine in active and inactive postmenopausal women. The Iranian Journal of Obstetrics, Gynecology and Infertility. 2016;18(181):10-9.

17. Zhang Y-P, Xia R-Y, Zhang B, Zhang F, Zhao X-S, Zhang L-L, et al. Gender differences on osteoporosis health beliefs and related behaviors in non-academic community Chinese. Journal of community health. 2014;39(3):545-51.

18. Puttapitakpong P, Chaikittisilpa S, Panyakhamlerd K, Nimnuan C, Jaisamrarn U, Taechakraichana N. Inter-correlation of knowledge, attitude, and osteoporosis preventive behaviors in women around the age of peak bone mass. BMC women's Health. 2014;14(1):35.

19. Swaim RA, Barner JC, Brown CM. The relationship of calcium intake and exercise to osteoporosis health beliefs in postmenopausal women. Research in Social and Administrative Pharmacy. 2008;4(2):153-63.

20. Betancourt SO. Bone mineral density, dietary calcium and risk factor for presumptive osteoporosis in Ecuadorian aged women. Nutricion hospitalaria. 2014;30(2):372-84.

21. Rodzik EB. Osteoporosis Education in College-Age Women. 2008.

22.  Ross AC. The 2011 report on dietary reference intakes for calcium and vitamin D. Public health nutrition. 2011;14(5):938-9.

23. Organization WH. Technical consultation on indicators of adolescent health, WHO, Geneva, Switzerland, 30 September-1 October 2014: global reference list of health indicators for adolescents (aged 10-19 years). 2016.

24. https://www.amar.org.ir/. 1395.

25. Mousaviasl S, Alijani Renani H, Gheibizadeh M, Saki Malehi A. The Effect of Education Based on the Health Belief Model on Osteoporosis Prevention Behaviors in Female High School Students. Jundishapur Journal of Chronic Disease Care. 2016;5(4).

26. M A. Anemia hn pregnancy at south sharqiya health centers. oman,journal of Egypt public Health Association 2003:39-54.

27. Babatunde OT, Himburg SP, Newman FL, Campa A, Dixon Z. Theory-driven intervention improves calcium intake, osteoporosis knowledge, and self-efficacy in community-dwelling older Black adults. Journal of Nutrition Education and Behavior. 2011;43(6):434-40.

28.  moghadam b. Health education, communication and educational technology 2006.

29.  f.shabeiri EH, B Khodakarami, A Soltanian. The Effect of Consultation on Preventive Behaviors in Osteoporosis in Women

Referring to Hamedan Health Centers. Eudction Health. 2014;2(3):51-7.

30. Glanz K, Rimer BK, Viswanath K. Health behavior and health education: theory, research, and practice: John Wiley & Sons; 2008.

31. El Dib RP, Silva EM, Morais JF, Trevisani VF. Prevalence of high frequency hearing loss consistent with noise exposure among people working with sound systems and general population in Brazil: a cross-sectional study. BMC Public Health. 2008;8(1):151.

32. Cismaru M. Using protection motivation theory to increase the persuasiveness of public service communications. 2006.

33.  Hodgkins S, Orbell S. Can protection motivation theory predict behaviour? A longitudinal test exploring the role of previous behaviour. Psychology and Health. 1998;13(2):237-50.

34.  Helmes AW. Application of the protection motivation theory to genetic testing for breast cancer risk. Preventive medicine. 2002;35(5):453-62.

35. Hadi L. Study of Determinants of Lung Cancer Protective Behaviors in Esfahan Steel Company Workers Based On Protection Motivation Theory.

36.  Khiyali Z, Ghahremani L, Kaveh MH, Keshavarzi S. The Effect of an educational program based on protection motivation theory on pap smear screening behavior among women referring to health centers in Fasa. J Educ Community Health. 2017;3(4):31-7.

37. Chambers RS, Rosenstock S, Lee A, Goklish N, Larzelere F, Tingey L. Exploring the Role of Sex and Sexual Experience in Predicting American Indian Adolescent Condom Use Intention Using Protection Motivation Theory. Frontiers in Public Health. 2018;6.

38. Vaezi A, Pazokian M, Yekefallah F, Samieefard F. Study of lifestyle and preventive behaviors of osteoporosis among adolescents in Qazvin. SSU_Journals. 2012;20(3):259-68.

39. zahra.rahnavard. Lifestyle of teenage girls in connection with the prevention of osteoporosis. 2005;2(12):53-61.

40.  Kasper MJ, Garber M, Walsdorf K. Osteoporosis Knowledge and Beliefs in College Females: 2041Board# 192 8: 30 AM–9: 30 AM. Medicine & Science in Sports & Exercise. 2006;38(5):S352-S3.

41.  Al-Muraikhi H, Said H, Selim N, Chehab MAH. The knowledge of osteoporosis risk factors and preventive practices among women of reproductive age in the state of Qatar: a cross-sectional survey. International Journal Of Community Medicine And Public Health. 2017;4(2):522-7.

42. Xiao H, Li S, Chen X, Yu B, Gao M, Yan H, et al. Protection motivation theory in predicting intention to engage in protective behaviors against schistosomiasis among middle school students in rural China. PLoS neglected tropical diseases. 2014;8(10):e3246.

43. Thrul J, Stemmler M, Bühler A, Kuntsche E. Adolescents’ protection motivation and smoking behaviour. Health education research. 2013;28(4):683-91.

44.  Sharifi F, Sharifi N. The effect of educational intervention on lifestyle modification associated with osteoporosis in female students. The Iranian Journal of Obstetrics, Gynecology and Infertility. 2017;20(7):36-43.

45.  Sharifi N, Majlessi F, Montazeri A, Shojaeizadeh D, Sadeghi R. Prevention of osteoporosis in female students based on the Orem self-care model. Electronic physician. 2017;9(10):5465.

46.  Moghimi J, Safaei Z, Behnam B, Ghorbani R. Knowledge Towards Prevention of Osteoporosis in Adolescent Girls: Effect of Educational Program. Middle East Journal of Rehabilitation and Health. 2017;4(1).

47. Tazval J1 GM, Mohtashami Yeganeh F3, Babazadeh T*4, Rabati R5. Efficiency of Protection Motivation Theory on Prediction of Skin

Cancer and Sunlight Preventive Behaviors in Farmers in IlamCounty2016;7(5):656-67.

48. Maseudi GR, Hosseini E-O, Mirzaei R, Shahrakipour M, Hosseini SA. The effect of education based on protection motivation theory on the harmful effects of solar rays on male students. Iranian Journal of Health Education and Health Promotion. 2015;2(4):322-30.

49. Mahmoodi M, Salehi L. To evaluate of efficacy of education based on health belief model on knowledge, attitude and practice among women with low socioeconomic status regarding osteoporosis prevention. Iranian Journal of Epidemiology. 2011;7(2):30-7.

50. Floyd DL, Prentice‐Dunn S, Rogers RW. A meta‐analysis of research on protection motivation theory. Journal of applied social psychology. 2000;30(2):407-29.

51.  Bui L, Mullan B, McCaffery K. Protection motivation theory and physical activity in the general population: A systematic literature review. Psychology, health & medicine. 2013;18(5):522-42.

52. Woon I, Tan G-W, Low R. A protection motivation theory approach to home wireless security. ICIS 2005 proceedings. 2005:31.

53.Lwin MO, Stanaland AJ, Chan D. Using protection motivation theory to predict condom usage and assess HIV health communication efficacy in Singapore. Health Communication. 2010;25(1):69-79.

54.  Kasen S, Vaughan RD, Walter HJ. Self-efficacy for AIDS preventive behaviors among tenth grade students. Health education quarterly. 1992;19(2):187-202.

55.  Malina RM, Bouchard C, Bar-Or O. Growth, maturation, and physical activity: Human kinetics; 2004.

56.  hamid H. The Textbook of Public Health2004.

57. Ulrich C, Jürgensen J, Degen A, Hackethal M, Ulrich M, Patel M, et al. Prevention of non‐melanoma skin cancer in organ transplant patients by regular use of a sunscreen: a 24 months, prospective, case–control study. British Journal of Dermatology. 2009;161:78-84.

58. sinclair C. Risks and benefits of sun exposure: implications for public health practice based on the Australian experience. Progress in biophysics and molecular biology. 2006;92(1):173-8.

59.  BashiriMoosavi F, Farmanbar R, Taghdisi M, AtrkarRoshan Z. Level of physical activity among girl high school students in Tarom county and relevant factors. Iranian Journal of Health Education and Health Promotion. 2015;3(2):133-40.

60.  Craig CL, Marshall AL, Sjöström M, Bauman AE, Booth ML, Ainsworth BE, et al. International physical activity questionnaire: 12-country reliability and validity. Medicine & science in sports & exercise. 2003;35(8):1381-95.

61.  Seyd Abadi Z, Mohammadi M, Mehri A, Akrami R. Development and Psychometric Assessment of Nutritional Preventive Treatment of osteoporosis in women based on protection motivation theory. scientific journal of ilam university of medical sciences. 2017;25(4):24-33.

62.  Horan ML, Kim KK, Gendler P, Froman RD, Patel MD. Development and evaluation of the osteoporosis self‐efficacy scale. Research in Nursing & Health. 1998;21(5):395-403.

63.   Kim KK, Horan ML, Gendler P, Patel MK. Development and evaluation of the osteoporosis health belief scale. Research in Nursing & Health. 1991;14(2):155-63.

64.   Moghaddam MB, Aghdam FB, Jafarabadi MA, Allahverdipour H, Nikookheslat SD, Safarpour S. The Iranian Version of International Physical Activity Questionnaire (IPAQ) in Iran: content and construct validity, factor structure, internal consistency and stability. World applied sciences journal. 2012;18(8):1073-80.

65. AlHarthi BK, Alkhodair A, Elias AY, Aleisa SN, ALMoumen FA, Al-Yami MYH. Assessment of Osteoporosis Knowledge among Saudi Females in Riyadh, KSA. The Egyptian Journal of Hospital Medicine. 2017;69(3):2088-92.

66 .Azami SR, Shaarbafchizadeh N, Mokhtari S, Maher A. Studying the relation of quality of work life with socio-economic status and general health among the employees working in Students Welfare Fund of Ministry of Health and Medical Education in 2016. Middle East Journal of Family Medicine. 2017;7(10):21.

67. Bagher Larijani  ,Clinical Guide to Osteoporosis Osteoporosis Research Center of Endocrinology and Metabolism Research Center, University of Medical Sciences and Services Tehran Health Care, in collaboration with the Iranian Osteoporosis Society, the Nationl

بررسی تاثیر آموزش مبتنی بر تئوری انگیزشی محافظت بر رفتارهای پیشگیری کننده از استئوپروز در دانش آموزان دختر دبیرستانی شهر زاهدان در سال 1398

ندارد

افزایش آگاهی

کاهش بیماری

ایمنی و سلامت

کاهش هزینه های بیماری

ندارد

ندارد

برای افراد تحت مطالعه هزینه ایی ندارد.

ندارد

کلیه اطلاعات افراد مورد بررسی محرمانه می ماند

پاسخگویی به پرسشها و سوالات افراد تحت مطالعه برعهده پژوهشگر با خط تماس مشخص شده ای می باشد.09151968792

با توجه به خواست و اراده افراد تحت مطالعه حق انصراف دارند.

فرم رضایت آگاهانه توسط افراد مورد مطالعه و و الدین آنها  تکمیل میشود.فرم رضایت آگاهانه موجود است.