ارزیابی ﺁﻫﻨﮓ ﺩﺯ ﻣﻌﺎﺩﻝ ﭘﺮﺗو ﺍﻳﮑﺲ در ﺑﺨﺶ ﺭﺍﺩﻳﻮﻟﻮﮊی ﻣﺮﺍﮐﺰ دولتی و نیمه دولتی استان سیستان و بلوچستان

رادیولوژی یکی از مهم ﺗﺮﯾﻦ  بخش هایﺑﯿﻤﺎرﺳﺘﺎن ،  ﻣﯽ  ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ در ﺟﻬﺖ ﺷﻨﺎﺧﺖ و درمان ﺑﯿﻤﺎری ﻫﺎ ﺑﻪ ﭘﺰﺷﮑﺎن ﮐﻤﮏ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ.  اﺳﺎس ﮐﺎر رادیولوژی اﯾﺠﺎد ﯾﮏ ﺗﺼﻮﯾﺮ ﻣﻨﺎﺳﺐ از ﻧﻈﺮ ﺗﺸﺨﯿﺼﯽ و ﺣﻔﺎﻇﺖ ﺑﯿﻤﺎر در ﺑﺮاﺑﺮ ﭘﺮﺗﻮﻫﺎ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ.  (۱) پرتو گیری و اثرات بیولوژیکی بجا مانده به لحاظ کمیت و مقدار آن قابل محاسبه است. وقوع رفتارهای فیزیکی، شیمیایی و زیستی ناشی از برخورد پرتو با هر سلول می تواند متعاقب جذب یا عبور پرتو از ماده ای باشد که سلول ها را در بر گرفته است. مقدار پرتو گیری زمینه در محیط  قابل ذکر و اثبات شدنی است.  میزان دز محیطی می تواند متناسب با  ارتفاع از سطح دریا و موقعیت جغرافیایی  متغیر باشد و همچنین آثار  زیستی ناشی از آن می تواند متفاوت با سایر مکان ها باشد.(2) بر این اساس دز زمینه از نوع  طبیعی است و از لحاظ بررسی و کنترل از اهمیت کمی برخوردار است  . علی رقم آنکه  بیشتر آثار  زیستی مربوط به  پرتوهای یونیزان مورد استفاده در پزشکی می باشند و مراجعه کننده های  بخش رادیولوژی  بیمارستان ها درصد بالایی را شامل می شوند  .(3 )
از بین منابع مصنوعی تولید پرتو  بیشترین پرتوگیری مربوط  به رادیولوژی تشخیصی می‌باشد  .که این امر بدلیل اجتناب ناپذیر بودن تشخیص با پرتو ایکس میباشد. برخلاف  فوائدی که این پرتوها در پزشکی دارند بالاترین منبع پرتوگیری مصنوعی  نیز محسوب می شوند.(4) با توجه به اینکه اثرات پرتوهای یونساز  در آینده دور مشخص می شود باید از  پرتوها با احتیاط و رعایت قانون ALARA   برای به حداقل رساندن تابش های غیر ضروری به بیمار و پرسنل ) استفاده شود ( 5) و در استفاده از اشعه سه اصل توجیه پذیری ،بهینه سازی و محدوده ی تابش را مورد توجه قرار دهیم  . (6)
به طور عمده در رادیولوژی سه نوع اشعه ی اولیه، پراکنده و اشعه ی نشتی از تیوب اشعه ی ایکس را داریم که برای هر کدام یک سری اصول حفاظتی در نظر می گیرند. در مورد اشعه ی اولیه بایستی اصول حفاظتی به گونه ای رعایت شود تا مقدار دز پر توکار ۱/ 0رنتگن در هفته باشد. در مورد اشعه ی اسکتر (پراکنده) اگر اصول حفاظتی ساختمان ها راجع به اشعه ی اولیه در نظر گرفته شوند نیز از آسیب اشعای پراکنده جلوگیری می کند، چون اشعه پراکنده دارای انرژی کمتری نسبت و به اشعدی اولیه می باشد. بر اساس توصیه کمیته بین الملل اتحادیه ی رادیولوژی آمریکا مقدار دز اشعه نشتی در شرایطی که دستگاه با بالاترین شرایط و به صورت پیوسته کار کند در فاصله یک متری از . دستگاه حداکثر ۰ / ۱ رنتگن در ساعت باشد. با توجه به استانداردها و شرایط دستگاه های هر بخش رادیولوژی مقدار ضخامت مورد نیاز سرب و بتن اتاق های رادیولوژی را تعیین می کنند که ضخامت بتن بر حسب اینچ برابر است با 5.1  ضخامت سرب بر حسب میلی متر (7)
اثرات پرتوهای یونیزان در یک جمعیت معین به کلی به دو دسته زودرس و دیررس تقسیم میشود اثرات زودرس بلافاصله بعد از تابش های با دوز زیاد بروز می کنند، ولی اثرات دیررس پرتو در نتیجه قرارگرفتن در معرض سطوح پایین  تابش در طول دوره های طولانی مدت است. افراد شاغل در رادیولوژی جزو افرادی هستند که طولانی مدت در معرض دوز کم پرتوهای یونیزان قرار میگیرند امروزه اثرات دیررس یکی از نگرانی های کارکنان در معرض اشعه یونیزان می باشد ‌(8)
تماس با مقدار بیش از حد مجاز پرتوهای یونساز میتواند بر سلول های  خونساز، اعصاب مرکزی (4)  ونهایتا  کل  بدن آثار منفی جدی (نظیر سوختگی ،آب مروارید ونازایی(9)بر جای گذارده که البته ممکن است اثار آن در نسلهای بعدی ( احتمال تظاهر انواع بدخیمی ها و عقب ماندگی های ذهنی و جسمی لوسمی و سرطان) (9،3)  ظاهر شود.مطالعات چندی به رابطه بین اکسپوژر اشعه در دندانپزشکی و افزایش بروز تومورهای غدد بزاقی ، کنسر تیروئید و مننژیومای داخل کرانیال اشاره نموده اند. به دلیل کنترل دوره ای بیماران و انجام رادیوگرافی های مکرر بایستی به خطرات احتمالی ناشی از اشعه توجه داشت.(10) تصویربرداری تشخیصی پزشکی در استان علاوه بر استفاده از پرتوهای یونیزان ،از امواج مکانیکی اولترا سوند  (سونوگرافی ) و رزونانس مغناطیسی MRI  انجام می گیرد. امواج مورد استفاده در  MRI اگر چه تأثیر بیولوژیکی خاص خود را دارند ولی یونیزاسیون قابل ملاحظه ای ایجاد نمی کنند.(6)
 نتیجه بررسی حامد زند و همکارانش در شهراردبیل (1390) نشان می دهد که افزایش آهنگ دز بالاتر از 3/0 میکروسیورت برساعت میتواند با حفاظ گذاری متناسب بخش ها و طول عمر کاری دستگاه های بخش رادیولوژی مرتبط باشد.(2) در یک مطالعه توسط جمال امیری و همکاران ( 2014). رعایت استاندارد های ایمنی و دزیمتری مراکز تصویربرداری با پرتو ایکس بیمارستان های تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی ایلام مورد بررسی قرار گرفت . نتایج نشان داد که میزان دوز در نواحی کنترل شده ،تحت نظارت و کنترل نشده کلیه مراکز در حد استاندارد بودند. به طور کلی حفاظت پرسنل و بیماران ۸۰/۰۳درصد ،رعایت حقوق بیماران ۸۱/۷درصد و رعایت حقوق پرسنل تقریبا ۱۰۰درصد به دست آمده است.(6) در مطالعه محمد میردورقی و همکارش(2017) میزان دز نشتی از اتاق های رادولوژی بیمارستان های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی اهواز بررسی گردید.(7) در این پژوهش از درب اتاق های رادیوگرافی نشتی هایی وجود داشته است ولی در حد مطلوب و قابل قبول بوده است. یافته های مطالعه KC Eze و همکاران(2011) در نیجریه،(12) با مقادیر آهنگ دز معادل، روش کار تقریبا یکسانی با مطالعه حاظر داشت و نتایج قابل توجهی را ازلحاظ حفاظت در بخش های رادیولوژی را نشان داد. عدم کار کردن افراد رادیولوژیست در بخش های تصویربرداری، تجهیزات مربوط به ایمنی و حفاظت در برابر احتمال پرتوگیری در حد مطلوب نبود.
لذا مطالعه خود را بر روی سیستم های تصویربرداری  با اشعه ایکس (رادیولوژی و CT scan) که در استان به صورت معمول  در حال بهره برداری هستند را  متمرکز می کنیم. اما با توجه به اینکه بیشینه شرایط تابش در تصویربرداری های تشخیصی ماموگرافی و فلوروسکوپی(11) از کمینه شرایط در رادیوگرافی ها کمتر میباشد، از بررسی دوزیمتری آنها صرف نظر میکنیم.(فلوروسکوپی و ماموگرافی) آگاهی از موقعیت خود جهت برنامه ریزی و حرکت به سمت استانداردسازی کامل یک ضرورت است لذا در این بررسی بر آن شدیم که به منظور اندازه گیری نسبی آهنگ دوز معادل پرتو ایکس سالن انتظار و اتاق کنترل در بخش رادیولوژی مراکز آموزشی _درمانی و نیمه خصوصی استان سیستان و بلوچستان در جهت رفع کاستی های موجود در زمینه ی حفاظت پرتویی را مورد ارزیابی قرار دهیم.

1. دز معادل پرتو ایکس با بخش های رادیولوژی مراکز دولتی و نیمه دولتی استان سیستان و بلوچستان(1398)
2. آیا میزان شیلدینگ در بخش های رادیولوژی مراکز مراکز دولتی و نیمه دولتی استان سیستان و بلوچستان(1398) با استاندارد ICRU (کمیسیون بین المللی اندازه گیری ها و یکاهای رادیولوژیکی) تطابق دارد؟
3. آیا میانگین آهنگ دز اشعه های اسکتر در بخش های رادیولوژی مراکز مراکز دولتی و نیمه دولتی استان سیستان و بلوچستان(1398) با استاندارد ICRP ( کمیسیون بین المللی حفاظت در برابر تشعشع تطابق دارد؟

تعیین عوامل موثر بر ﺳﻨﺠﺶ  ﺁﻫﻨﮓ ﺩﺯ  ﻣﻌﺎﺩﻝ ﭘﺮﺗو ﺍﻳﮑﺲ در ﺑﺨﺶ ﺭﺍﺩﻳﻮﻟﻮﮊی ﻣﺮﺍﮐﺰ دولتی و نیمه دولتی استان سیستان و بلوچستان(۱۳۹۸)

1. تعیین میانگین آهنگ دز معادل پرتو ایکس با بخش های رادیولوژی مراکز دولتی و نیمه دولتی استان سیستان و بلوچستان(1398)
2. تعیین میزان شیلدینگ در بخش های رادیولوژی مراکز مراکز دولتی و نیمه دولتی استان سیستان و بلوچستان(1398)
3. تعیین میانگین آهنگ دز اشعه های اسکتر در بخش های رادیولوژی مراکز مراکز دولتی و نیمه دولتی استان سیستان و بلوچستان(1398)

بیمارستان های دولتی و نیمه دولتی استان سیستان و بلوچستان

سیورت: یکای اس ای دز معادل در فیزیک پزشکی است.   Sv

دز معادل: سنجشی از پرتو به بافت است که در ان اثر نسبی زیستی متفاوت پرتوهای یونیزان مختلف در نظر گرفته شده استم

دز جذبی: انرژی جذب شده از پرتو را بر واحد جرم ماده جذب کننده.

فلوروسکوپی: یک روش تصویر برداری که در علوم تشخیصی رادیولوژی و فیزیک پزشکی کاربرد فراوانی دارد.

پرتو یونیزان: این پرتوها باعبور از محیط تولید ذرات باردار منفی و مثبت میکنند.

دزیمتر: دزیمتری یا چنده سنجی یعنی محاسبه دز جذبی در مواد و بافت.

دسستگاه دزیمتر: اشکارساز یا دزیمترها ابزاری هستند کهبرای سنجش و اشکارسازی شدت و یا طیف یونیزاسیون و یاغیر یونیزاسیون به کار میرود.

کالیبراسیون: کالیبراسیون یا واسنجی مطابقت با استاندارد را تعیین میکند.کالیبراسیون اندازه گیری و تعیین صحت وسیله اندازه گیری در مطابقت با مرجع تایید شده میباشد.

مقطعی(توصیفی-تحلیلی)

ﺑﺨﺶ ﺭﺍﺩﻳﻮﻟﻮﮊی ﻣﺮﺍﮐﺰ دولتی و نیمه دولتی استان سیستان و بلوچستان

کلیه بیمارستان های دولتی و نیمه دولتی استان سیستان و بلوچستان

سرشماری

مطالعه با دزیمتر گایگر مولر مدل LND712 محصول شرکت آمریکا که یک سیستم اندازه گیری تشخیصی آلفا، بتا، گاما و اشعه ایکس بوده، دزیمتری صورت خواهد گرفت. آهنگ دز در محدوده 0.0001 تا 1100 میکروسیورت برساعت و با دقت به صورت معمولی 10٪± و حداکثر ±۱۵٪ و میزان دز معادل برحسب میلی سیورت mSv میباشد.

این مطالعه بر روی 20 تا از بخش های رادیولوژی و CTscan و سالن های انتظار آنها انجام خواهد گرفت. دوزیمتری در نقاط مختلف سالن انتظار مراکز پرتونگاری با درنظرگرفتن متغییرهایی ازجمله نوع رادیوگرافی ˓بالاترین شرایط تابش روتین(Lat Lumbar) ، نقطه دزیمتر، زمان شروع و پایان ثبت دز، میزان فاصله از اتاق انتظار و گرافی انجام خواهد شد. برای ارزیابی میزان دز نشتی محیطی از نوع پرتوگیری در بخش ها ، ابتدا در نقاط احتمالی و سپس در یک متری اتاق انتظار از حضور بیماران و همراهان آنها در اتاق اشعه، دزیمتری صورت گرفت؛ تا بدینوسیله میزان تقریبی مناسبی از درصد پرتوهای عبوری محتمل از درب اتاق گرافی،سالن انتظار و اتاق کنترل پرسنل بخش تعیین گردد.این اقدام برای اتاق رادیوگرافی هربخش و آهنگ دز معادل در نقاط نزدیک به درب خروجی اتاق اشعه و پشت درب مشرف به سالن انتظار و یک متری درب سالن انتظار محاسبه شد.براساس اندازه گیری های صورت گرفته از آن نواحی، ادامه دزیمتری در پشت درب اتاق کنترل، یک متری درب اتاق کنترل و نواحی مختلف سالن انتظار متناسب با زاویه قرارگیری نسبت به دتکتور داخل اتاق گرافی، آهنگ دز معادل محاسبه  خواهد گردید.

حاصل کار دزیمتری با محاسبه و تعیین آهنگ دز معادل پرتو برای سالن انتظار هر بخش پرتونگاری با ثبت مقادیر(میکروسیورت برساعت) صورت خواهد گرفت. داده ها با استفاده از نرم افزار آماری SPSS و آزمون T-test  مستقل و کروسکال والیس تجزیه و تحلیل میشود.

برگرفته از دفترچه کدهای اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی​​​​​​

1. هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.
2. در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی  بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.
3. مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینه‌ی پایین‌تر و/ یا صرفاً عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود.
4. قبل از آغاز هر پژوهش پزشکی ، باید اقدامات  اولیه جهت به حداقل رساندن زیان احتمالی وارده به آزمودنی‌ها و تامین سلامت آن‌ها انجام گیرد.
5. اگر در حین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت در این پژوهش برای آزمودنی‌ها بیش از فواید بالقوه‌ی آن است، باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود.
6. کمیته‌ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح‌نامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرح‌‌ها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته‌ی اخلاق درخواست می‌شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.   
7. پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.
8. نحوه‌ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی‌ها و مؤسسه‌ی حمایت کننده‌ی  پژوهش باشد.
9. گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.
10. روش پژوهش نباید با ارزش‌های احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

عدم همکاری برخی مراکز تصویربرداری

دستگاه های رادیوگرافی ، دز معادل ، سالن انتظار رادیولوژی . حفاظ گذاری

1. رحیمی سیدعلی, سالار شکراله, & اسدی عبداله. بررسی عملکرد تکنیکی، حفاظتی و فنی پرتونگاران بیمارستان های دانشگاه علوم پزشکی مازندران.‎
2. زند, امانی, محمدی, ویدا, ولی نژاد, فرزانه, ... & صادقه. (2013). سنجش توزیع نسبی آهنگ دز معادل پرتو ایکس سالن انتظار بخش رادیولوژی مراکز آموزشی-درمانی و خصوصی شهر اردبیل (1390). مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی گرگان, 15(1), 103-109.
3. Fazel, R., Krumholz, H. M., Wang, Y., Ross, J. S., Chen, J., Ting, H. H., ... & Nallamothu, B. K. (2009). Exposure to low-dose ionizing radiation from medical imaging procedures. New England Journal of Medicine, 361(9), 849-857.
4. بذرافشان ادریس, محمدی جرجافکی لیلی, نارویی خدابخش, پروانه حمیدرضا, & محمدریگی فیض. بررسی وضعیت بهداشتی و حفاظتی مراکز رادیولوژی تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال 1388-1389.
5. Rostamzadeh, A., Farzizadeh, M., & Fatehi, D. (2015). Evaluation of the level of protection in radiology departments of Kermanshah, Iran. Iranian Journal of Medical Physics, 12(3), 200-208.
6. امیری, امیری, شهین, ترک, پروین, عباسی, ... & سیدپژمان. (2014). بررسی رعایت استانداردهای ایمنی و دزیمتری مراکز تصویربرداری با پرتو ایکس بیمارستان‌های تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی ایلام. مجله علمی پزوهشی دانشگاه علوم پزشکی ایلام, 22(2), 24-31.
7. فتاحی اصل, & میردورقی. (2017). سنجش میزان دز نشتی از اتاق های رادیولوژی بیمارستانهای آموزشی دانشگاه علوم پزشکی اهواز. علوم پیراپزشکی و بهداشت نظامی, 12(2), 36-41.
8. شفیعی محسن, رشیدفر راضیه, برزویی سیله سجاد, قربانی محمد, وفاپور حسن, & رحیمی شقایق. اثر تابش گیری شغلی بر روی پارامترهای خونی پرتوکاران شهر یاسوج.‎
9. متولی, سید‌محمد, برهان‌آزاد, & امیرمحمد. (2014). بررسی پرتوگیری شغلی مراکز پزشکی استان گیلان. مجله دانشگاه علوم پزشکی گیلان, 22(88), 41-48.
10. احمدیان یزدی, مرتضوی, ثمره, رحمان نیا, & غلامحسن. (2018). بررسی رعایت اصول حفاظتی اشعه در مطبهای دندانپزشکی شهر مشهد. مجله دانشکده دندانپزشکی مشهد, 42(1), 10-1.
11. Miller, D. L., Balter, S., Dixon, R. G., Nikolic, B., Bartal, G., Cardella, J. F., ... & Stecker, M. S. (2012). Quality improvement guidelines for recording patient radiation dose in the medical record for fluoroscopically guided procedures. Journal of Vascular and Interventional Radiology, 23(1), 11-18.
12. Eze, K. C., Nzotta, C. C., Marchie, T. T., Okegbunam, B., & Eze, T. E. (2011). The state of occupational radiation protection and monitoring in public and private X-ray facilities in Edo state, Nigeria. Nigerian journal of clinical practice, 14(3), 308-310.

ﺳﻨﺠﺶ  ﺁﻫﻨﮓ ﺩﺯ  ﻣﻌﺎﺩﻝ ﭘﺮﺗو ﺍﻳﮑﺲ در ﺑﺨﺶ ﺭﺍﺩﻳﻮﻟﻮﮊی ﻣﺮﺍﮐﺰ دولتی و نیمه دولتی استان سیستان و بلوچستان1398

ندارد

 رفع کاستی های موجود در زمینه ی حفاظت پرتویی در بخش های رادیولوژی مراکز آموزشی _درمانی و نیمه خصوصی

دریافت دز تشعشعی و اسکتر از بخش رادیولوژی مورد مطالعه در صورت عدم یا نامناسب بودن حفاظ گذاری های لازم در بخش رادیولوژی

استفاده از شیلد

این طرح هیچگونه هزینه ای برای بخش های رادیولوژی مورد مطالعه نخواهد داشت.

ندارد

.

در صورت سوال با مجری طرح سحر آذر ی مفرد دانشجوی کارشناسی رادیولوژی با شماره همراه 09154676128 تماس گرفته خواهد شد.

.

.

ندارد