بررسی تاثیر آموزش صوتی بر خودکارآمدی و تبعیت از رژیم دارویی در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو با اختلالات بینایی مراجعه کننده به کلینیک چشم پزشکی شهر زاهدان در سال 1398

بیماری دیابت یکی از شایعترین بیماریهای مزمن غیر واگیرمی باشد(1).دیابت یک بیماری مزمن، متابولیک و از لحاظ بالینی و ژنتیکی ناهمگون است که با افزایش سطح گلوکز خون و اختلال متابولیسم کربوهیدرات، پروتئین و چربی ها مشخص می شود. ویژگی اولیه این اختلال، افزایش مزمن قند خون است که از نقص ترشح انسولین پانکراس یا مقاومت سلول های بدن به عمل انسولین یا هر دو منتج می شود(2). دیابت می تواند سبب عوارض مزمن و حادی ازقبیل هیپو گلیسمی،عفونت ها و تغییرات پاتولوژی در اعصاب، شبکیه،کلیه ها، کاهش کیفیت زندگی و در نهایت مرگ بیماران شود(3).نتایج مطالعات نشان داده است که 15 سال پس از ابتلا به دیابت، تقریبا 2 درصد بیماران مبتلا به دیابت نابینا شده و حدود 10 درصد مبتلا به ناتوانی شدید بینایی و 50 درصد به نوروپاتی مبتلا می شوند(4). بروز کوری درافراد مبتلا به دیابت ، 25 برابر بیشتر از افراد غیرمبتلا به دیابت است. نابینایی عمدتاً در نتیجه رتینوپـاتی پیشرونده دیابتی رخ می دهد(5).همچنین نتایج مطالعه خانی جیحونی و همکاران در شیراز نشان دادکه عوارض چشمی در 34/8 درصد بیماران مبتلا به دیابت نوع دو وجود داشت(6). از این رو با توجه به عوارض چشمی ، این بیماران با مشکلات متعددی در تبعیت از رژیم درمانی خود مواجه هستند. مطالعات متعدد چالش های فراوانی را برای بیماران دارای مشکلات چشمی برشمرده اند،  که شامل : ناتوانی در خواندن و فهم صحیح کتابچه ها و مطالب آموزشی نوشتاری و بصری  می باشد(7).

سازمان بهداشت جهانی میزان شیوع دیابت را در جهان 346 میلیون نفرگزارش کرده و در صورت عدم اجرای مداخله این تعداد تا سال 2030 دو برابر خواهد شد(8,9). که از این تعداد، 35 میلیون و 400 هزار نفر در منطقه خاورمیانه و شمال افریقا که ایران نیز در همین منطقه واقع شده است، قرار دارند(10). همچنین براساس مطالعاتی که توسط سازمان جهانی بهداشت صورت گرفته، شیوع دیابت شیرین نوع دوم در ایران در سال 2013 حدود4/8درصد برآورد شده است و پیش بینی شده است که این رقم در سال 2035 به12/3 درصد خواهد رسید(11).

افزایش تعداد مبتلایان به دیابت در دنیا و عوارض مزمن و حاد، این بیماری را به بزرگترین اپیدمی جهان تبدیل کرده است، اگر چه تیم ارائه کننده خدمات بهداشتی ودرمانی مسئولیت هدایت و برنامه درمانی را برعهده دارند ولی بیماران روزانه با مشکلات مربوط به رژیم های پیچیده درمانی مواجه هستند و نیازمند کسب توانایی های لازم به منظور مدیریت این گونه چالش ها می باشند(12). یکی از رفتارهای مرتبط با بیماری های مزمن که درمان موفقیت آمیز آن را پیش بینی می کند و از عوارض منفی و شدت بیماری می کاهد، تبعیت بیماران از رژیم دارویی است(13). تبعیت از رژیم دارویی به عنوان درجه ای از رفتارهای داوطلبانه شخص تعریف میشود که با توصیه های بالینی ارایه دهندگان مراقبت های بهداشتی مطابقت دارد(14)سازمان جهانی بهداشت واژه تبعیت را برای استفاده در بیماری های مزمن پیشنهاد میکند. تعریف تبعیت یا تمکین براساس تعریف سازمان جهانی بهداشت، میزان انجام رفتار فردشامل مصرف دارو، رعایت رژیم غذایی و یا اجرای تغییر در شیوه زندگی مطابق با توصیه های ارایه شده توسط پرسنل مراقبت از سلامت، می باشد(15). نتایج مطالعات متعدد نشان می دهد که نسبت زیادی از بیماران مبتلا به دیابت در زمینه مدیریت رژیم های دارویی خود دچار مشکل هستند(16). در مطالعه ای که تیو و همکارانش در فرانسه  بر روی بیماران مبتلا به دیابت نوع دو انجام دادند، دریافتند که فقط 39 درصد بیماران دارای تبعیت از رژیم دارویی خوب بودند و به این نتیجه رسیدند که در یک کشور با سطح بالای دسترسی به مراقبت های بهداشتی بازهم بایستی آموزش در جهت  شناسایی بهتر کسانی که پایبندی ضعیف دارویی دارند انجام شود و همچنین توصیه های مناسب فردی برای مدیریت بهتر مراقبت های بهداشتی صورت گیرد(17) همچنین وب و همکاران می نویسد که تبعیت از رژیم دارویی با کاهش هموگلوبین گلیکوزیله همبستگی دارد ، به طوریکه با افزایش 10درصد پایبندی به درمان دارویی ، میزان هموگلوبین گلیکوزیله 0/14تا 0/16 درصد کاهش می یابد(18).

مرور متون:

در مطالعه حاضر ، به منظور دستیابی به مطالعات مرتبط با موضوع پژوهش با استفاده از کلید واژه های فارسی ­های : دیابت نوع دو، آموزش صوتی ، آموزش به بیمار، تبعیت از رژیم دارویی، خود کارآمدی،اختلالات بینایی و کلید واژه های انگلیسی: , Type 2 diabetic patients, audio teaching , self-efficacy , medication adherence , patient education , Vision Disordersدر پایگاه اطلاعاتی  Pubmed google scholar, SID , ScienceDirec, انجام شد و مقالاتی که که بیشترین ارتباط در خصوص موضوع پژوهش داشت انتخاب شده که به ذکر تعدادی از این مقالات پرداخته می شود.

الف: مطالعات داخلی

1)فانی و همکاران(1396) مطالعه ای با عنوان “بررسی مداخله ی آموزشی بر بهبود تبعیت از تغذیه در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو مراجعه کننده به مراکز بهداشت جنوب تهران” بر روی216 نفر از مبتلایان به دیابت نوع دو انجام دادند. در گروه مداخله طی یک ماه 6 جلسه ی آموزشی برگزار شد.اطلاعات لازم توسط پرسش نامه خودساخته (شامل اطلاعات دموگرافیک ،خودکارامدی و تبعیت از رژیم غذایی) طی سه مرحله ی قبل ، بعد و شش ماه پس از آموزش از هردو گروه جمع آوری گردید. نتایج این مطالعه نشان داد که اموزش براساس مدل اعتقاد بهداشتی سبب بهبود تبعیت از تغذیه این بیماران خواهد شد و این تاثیرات مدت طولانی پس از پایان آموزش نیز برقرار می باشد(51).

2) مهرتک و همکاران(1396) مطالعه ای با عنوان' سواد سلامت و ارتباط آن با تبعیت از رژیم دارویی ، تغذیه و ورزش در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو 'به صورت مقطعی بر روی 241 بیمار مبتلا به دیابت نوع دوم مراجعه کننده به بیمارستان امام خمینی اردبیل به روش نمونه گیری تصادفی ساده انجام دادند. ابزار جمع آوری اطلاعات پرسش نامه های سواد سلامت عملکردی بزرگسالان  و تبعیت از رژیم دارویی موریسکی(MMAS-8) و تبعیت از رژیم غذایی و ورزش بود.نتایج نشان داد که میزان سواد سلامت با تبعیت از رژیم دارویی و نیز تبعیت از رژیم غذایی و ورزش ارتباط معناداری دارد و در بیماران مبتلا به دیابت موثر است(52).

3) وروانی فراهانی و همکاران(1395) مطالعه ای با عنوان 'مقایسه تاثیر آموزش به شیوه چندرسانه ای  با ارایه تجارب زنده موفق بر کیفیت زندگی بیماران مبتلا به دیابت نوع دو' به صورت مطالعه نیمه تجربی  بر روی 160 بیمار مبتلابه دیابت مراجعه کننده به کلینیک امام رضا(ع) اراک انجام دادند.نمونه ها به روش در دسترس انتخاب و به صورت تخصیص تصادفی به دو گروه آزمون و یک گروه شاهد تقسیم شدند. آموزش در گروه آزمون اول(55 نفر) به شیوه چند رسانه ای( بحث گروهی ، آموزش به روش فیلم و اسلاید) 5 جلسه به مدت45 دقیقه برای هر بیمار انجام شد و در گروه آزمون دوم (50نفر) ، آموزش به شیوه حضور فرد موفق ، اداره کلاس و پرسش و پاسخ بود. در گروه شاهد(55نفر) ، مداخله ای انجام نشد.ابزار جمع آوری اطلاعات پرسشنامه اطلاعات دموگرافیک و کیفیت زندگی بود که قبل و 3ماه بعد از مداخله پس از کسب رضایت آگاهانه تکمیل شد.تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از آمار توصیفی، تی زوجی و مستقل، ANOVA ، در نرم افزار SPSS نسخه 20 انجام شد. نتایج نشان داد که کیفیت زندگی بیماران مبتلا به دیابت نوع دو در روش آموزش چند رسانه ای و تجارب افراد موفق نسبت به گروه شاهد افزایش یافته است(53).

9) موسوی فر و همکاران (1390) مطالعه ای با عنوان بررسی تاثیر دو روش پیگیری ( موبایل و تلفنی) بر تبعیت از رژیم درمانی در بیماران مبتلا به دیابت مراجعه کننده به انجمن دیابت ایران در تهران به صورت یک مطالعه نیمه تجربی بر روی 77 بیمار مبتلا به دیابت نوع دو انجام دادند.نمونه گیری به روش در دسترس انجام و سپس به صورت تصادفی به دو گروه پیگیری تلفنی (39نفر) و پیگیری از طریق پیام کوتاه موبایل (38 نفر) تقسیم شدند. در گروه پیگیری تلفنی، در ماه اول هر هفته دوبار و در طی ماه دوم و سوم هفته ای یکبار با واحدهای مورد پژوهش تماس برقرار گردید و گروه پیام کوتاه موبایل حدود 6 پیام در هفته دریافت نمودند. ابزار گرداوری اطلاعات  شامل برگه ثبت اطلاعات دموگرافیک و هموگلوبین گلیکوزیله و پرسش نامه تبعیت از رژیم درمانی بود که پس از کسب رضایت آگاهانه در 3 نوبت ( شروع مطالعه ، بعد از 3 ماه و 6 ماه بعد از مطالعه) به روش مصاحبه حضوری تکمیل شد.تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از آمار توصیفی و استنباطی(کای دو و تست دقیق فیشر ، تی زوجی و تی مستقل) در نرم افزار SPSS ویرایش11/5 انجام شد.نتایج نشان دادکه پیگیری تلفنی و پیگیری از طریق سرویس پیام کوتاه موبایل منجر به بهبود مقادیر هموگلوبین گلیکوزیله و ارتقای تبعیت از رژیم درمانی در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو می گردد(59).

ب)مطالعات خارجی:

1) Dong و همکاران (2018) در مطالعه ای با عنوان ' بررسی افزایش فعالیت های مراقبت از خود و میزان کنترل قند خون  با آموزش بهداشت از طریق ویچت در بیماران مبتلا به دیابت : یک کارآزمائی بالینی تصادفی' در بیمارستان وابسته به دانشگاه پزشکی هانان  چین بر روی 120 بیمار مبتلا به دیابت نوع دو بستری انجام دادند.نمونه گیری به صورت تصادفی انجام  و سپس بیماران به صورت یک درمیان در دو گروه مداخله(60) و گروه شاهد(60) جای گرفتند. گروه مداخله  به پنج گروه کوچکتر تقسیم و توسط یک پرستار آموزش دیده  تحت آموزش های بهداشت عمومی و مراقبت های پرستاری  برای دیابت قرار گرفتند و .ارتباط پرستار و بیمار هفته اول 3تا5 بار ، در هفته دوم 2تا4 بار و یکبار در هفته  سوم بود و تاپایان مداخله  پیگیری ها ادامه یافت و گروه شاهد فقط آموزش های بهداشت عمومی و مراقبت های  پرستاری روتین دیابت  را دریافت کردند.ابزار گردآوری اطلاعات پرسشنامه اطلاعات دموگرافیک و پرسش نامه خودکارآمدی مدیریتی دیابت و پارامترهای بیوشیمیایی خون شامل گلوکز پلاسما ناشتا (FPG)، گلوکز دو ساعته پلاسما (2hPG)، هموگلوبین گلیکوزیله A1c (HbA1c) بود که در دو گروه در ابتدای  مداخله ، 6 ماه بعد و 12 ماه بعد ، تکمیل و اندازه گیری شد.جهت تجزیه و تحلیل داده ها از آمار توصیفی و استنباطی ( کای دو) و نرم افزار EpiData نسخه 3 و نرم افزار SPSS  نسخه 12 استفاده شد.نتایج نشان داد که آموزش بهداشت افراد مبتلا به دیابت از طریق ویچت پلت فرم در مقایسه با مراقبت های معمول دیابت می تواند کنترل قند خون را بهبود بخشد و بر سایر جنبه های مهارت های خود مراقبتی دیابت نیز تاثیر بگذارد(60).

2) Marušić و همکاران (2018) مطالعه ای با عنوان ' تاثیر آموزش فارماکوتراپی بر تبعیت از رژیم دارویی و پیامدهای ناگوار در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو ' انجام دادند. مطالعه به صورت تصادفی آینده نگر بر روی 130 بیمار مبتلا به دیابت بستری در بیمارستان دوبراوا، شهر زاگرب کشور کرواسی انجام شد. نمونه ها به صورت تصادفی به دو گروه مداخله (65نفر) و گروه کنترل(65 نفر) تقسیم شدند. هر دو گروه در طول اقامت در بیمارستان آموزش معمول دیابت را دریافت نمودند. گروه مداخله علاوه بر اموزش معمول، آموزش های دارویی پیشرفته فردی پیش از ترخیص در مورد نسخه های دارویی و عوارض جانبی را دریافت نمودند. پایبندی به دارو و بروز عوارض جانبی (عوارض جانبی واکنش های داروئی، مراجعات اورژانسی و مرگ) در 30 روز پس از ترخیص، ارزیابی شد. جمع آوری داده ها  از طریق اطلاعات پرونده بیماران ، مصاحبه با بیمار توسط پزشک متخصص در طول ارزیابی 30 روزه و  با استفاده پرسش نامه تبعیت از دارو و شمارش تعداد قرص ها انجام شد.تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از آمار توصیفی و استنباطی(ازمون من ویتنی، فیشر و آزمون شاپیرو ویلک) در نرم افزار Calc نسخه 17 بلژیک انجام شد. نتایج نشان داد که آموزش فارماکولوژیک بیماران مبتلا به دیابت می تواند به طور قابل توجهی تبعیت از رژیم دارویی  را بهبود بخشد و از نتایج و پیامدهای ناگوار عوارض جانبی داروها بکاهد (61).

3)  Velazquez–Lopezو همکاران (2017) مطالعه ای با عنوان ' تاثیر آموزش های چند رسانه ای و تغذیه درمانی در کنترل بیماری دیابت در شهر مکزیک انجام دادند. پژوهش به صورت کارآزمایی بالینی تصادفی بر روی 351 بیمار مبتلا به دیابت نوع دو که به صورت تصادفی به دو گروه مداخله و کنترل تقسیم شدند، انجام گرفت.گروه مداخله(173 نفر) تحت  برنامه آموزش به شیوه چند رسانه ای(بحث گروهی ، آموزش به روش فیلم و اسلاید) و تغذیه درمانی و گروه کنترل(178 نفر) تنها تحت آموزش تغذیه درمانی روتین قرار گرفتند. داده ها با اندازه گیری آزمایشات بیوشیمیایی خون (هموگلوبین گلیکوزیله، هموگلوبینA1C، تری گلیسیرید، کلسترولLDL  و HDL و بررسی وزن، شاخص توده بدنی، دور کمر، درصد چربی، توده چربی و لاغر، فشار خون سیستولیک و دیاستولیک، در ابتدای مداخله  و در طول ماه های7، 14و 21 ماه پس از انجام مداخله جمع آوری شد. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از آزمون آنالیز واریانس و تی زوجی در نرم افزار SPSS انجام شد. نتایج نشان دادکه  تغذیه درمانی و یک برنامه آموزش چندرسانه ای ، تأثیر مطلوب بر اهداف کنترل متابولیک در دیابت نوع 2 دارند. برنامه آموزش چند رسانه ای و تغذیه درمانی در گروه مداخله  باعث بهبود، HbA1c، وزن و میزان چربی در بیماران مبتلا به دیابت نوع 2 می شود(62).

4) Celik  و همکاران (2014) مطالعه ای با عنوان 'استفاده از پیام های متنی تلفن همراه به منظور بهبود روش تزریق انسولین و کنترل قند خون در بیماران مبتلا به دیابت : یک مطالعه چند مرکزی 'انجام دادند.مطالعه  به صورت پیش آزمون – پس آزمون  گروهی بر روی 221 بیمار مبتلا به دیابت نوع 1 و نوع 2 از هشت کلینیک سرپایی در بیمارستان های شش شهر ترکیه انجام شد.. در ابتدای مطالعه بیماران فرم اطلاعات دموگرافیک و فرم مربوط به تکنیک های تزریق انسولین وآگاهی  و دانش درباره دیابت را تکمیل کردند و سپس در طول دوره 6ماهه مداخله ، هر بیمار در مجموع12 پیام متنی درباره نحوه صحیح تزریق انسولین دریافت کردند و در طی شش ماه ، پیام ها دوبار در هفته و هر پیام چهار بار در طول مداخله به هر بیمار ارسال شد.داده ها با استفاده از فرم روش تزریق انسولین و فرم آگاهی و بررسی سطح هموگلوبینA1C در ماه سوم  از شش ماهه اول مداخله و انتهای دوره شش ماهه دوم  (در مجموع 12 ماه)جمع آوری گردید.جهت تجزیه و تحلیل داده ها از آمار توصیفی و استنباطی (تی تست ، آزمون ویلکاکسون) در نرم افزار SPSS نسخه 16 استفاده شد.نتایج نشان داد که سیستم اطلاع رسانی  از طریق پیام کوتاه  تلفنی و سیستم یادآوری در مورد تزریق انسولین به بیماران مبتلا به دیابت منجر به بهبود تزریق انسولین و کنترل متابولیک می شود(63).

5 )  Sweileh و همکاران (2014) مطالعه ای با عنوان'بررسی تاثیر دانش و باورهای بیمار درباره داروها بر تبعیت از رژیم دارویی در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو در شهر نابلس فلسطین' انجام دادند. مطالعه به صورت مقطعی بر روی 405 بیمار مبتلا به دیابت انجام شد. ابزار جمع اوری اطلاعات ، پرسشنامه باورهای دارویی بیمار(BMQ) ، آزمون دانش دیجیتال میشیگان (MDKT) برای ارزیابی دانش مربوط به دیابت  و پرسشنامه تبعیت از رژیم دارویی موریسکی (MMAS-8)  بود. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از آزمون آمار توصیفی و استنباطی در نرم افزار  SPSS نسخه 20 انجام شد. نتایج نشان داد که باورها و دانش، عوامل مهمی در درک تغییرات در پذیرش دارویی بیماران مبتلا به دیابت هستند و پرسش نامه باورهای دارویی (BMQ) می تواند به عنوان یک ابزار برای شناسایی افراد در معرض خطر بیشتر عدم پذیرش درمان، استفاده شود.  بهبود آگاهی بیماران در مورد بیماری آنها می تواند بر تبعیت از رژیم دارویی تاثیر بگذارد(64).

6) Tang و همکاران (2013) مطالعه ای با هدف ' بررسی تاثیر آموزش همتایان بر خودمدیریتی، خودکارآمدی و سطح هموگلوبین گلیکوزیله بیماران دیابتی در ونکوور 'انجام دادند. مطالعه به صورت نیمه تجربی بر روی 24 بیمار مبتلا به دیابت نوع دو انجام شد. گروه مداخله توسط 8 فرد آموزش دیده تحت یک برنامه آموزشی 20 ساعته (5 جلسه 4 ساعته) قرار گرفتند. این برنامه از چندین روش آموزشی (آزمونها، ایجاد مهارت، اشتراک گذاری گروهی، نقش بازی کردن و شبیه سازی تسهیل) و آموزش مهارتهای ارتباطی، تسهیلات و تغییر رفتار تشکیل شده بود.  جهت جمع آوری اطلاعات از معیارهای صلاحیت از پیش تعیین شده در چهار حوزه آموزشی (گوش دادن فعال، تسهیل مبتنی بر توانمند سازی، هدف گیری رفتاری پنج مرحله ای ) و پرسش نامه خودکارآمدی استفاده شد. . تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از آزمون آمار توصیفی و استنباطی در نرم افزار SPSS انجام شد. نتایج نشان داد که بیماران گروه مداخله از نظر متغیرهای وابسته ای که ذکرشد نسبت به بیماران گروه کنترل،  میانگین و انحراف معیار بالاتری داشتند و همچنین کنترل هموگلوبین گلیکوزیله بهتری داشتند و آموزش همتا روشی موثر در جهت افزایش خودکارآمدی بیماران مبتلا به دیابت می باشد (65).

نقد کلی مطالعات و جمع بندی مرور متون

با توجه به اهمیت آموزش در بیماران مبتلا به دیابت نوع 2و نظر به این که این  بیماران نیازمند فهم درست و دقیق اطلاعات بهداشتی و مراقبتی مربوط به بیماری شان و به کارگیری صحیح این اطلاعات برای انجام درست رفتارهای خودکارآمدی و تبعیت از رژیم دارویی می باشند که لازمه ی آن اطمینان حاصل کردن از درک درست مطالب آموزشی می باشد که با توجه به نتایج  مطالعات متعدد انجام شده با روش های مختلف آموزشی، اکثر آموزش ها نیازمند داشتن سواد و تحصیلات دانشگاهی می باشد و در این بین بیمارانی که کم سواد و بی سواد هستند از این آموزش ها بهره ای نمی برند و همچنین نتایج پژوهش ها موید کم کارآمد بودن این گونه آموزش ها می باشد.  باتوجه به پیشرفت و استفاده ی مکرر از ابزارالات الکترونیک جهت آن دسته از بیمارانی که کم سواد ویا بی سواد هستند و همچنین بیماران دارای عوارض چشمی ( افرادکم بینا)  ، جهت آموزش اطلاعات بهداشتی و مراقبتی می توان از این ابزارالات بهره برد.نتایج مطالعات نشان می دهد استفاده از روش های آموزشی صوتی در این گونه بیماران کارآمدتر بوده است.اما مطالعه ای با استفاده از آموزش صوتی در بیماران مبتلا به دیابت با عوارض چشمی یافت نشد.همچنین مطالعات نشان داده است که مراقبت ها و اموزش ها با درنظر گرفتن حساسیت فرهنگی و زبان محلی هر قوم موثرتر می باشد.اما مطالعه ای با زبان محلی و با توجه به گویش هر قوم در بیماران دیابتی یافت نگردید،لذا این مطالعه با هدف بررسی تاثیر آموزش صوتی برخودکارآمدی  و تبعیت از رژیم دارویی بیماران مبتلا به دیابت نوع دو با اختلالات بینایی به مرحله اجرا در خواهد آمد.

-تبعیت از رژیم دارویی در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو با اختلالات بینایی بعد از  مداخله در دو گروه کنترل و گروه مداخله متفاوت است.

-خودکارآمدی در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو با اختلالات بینایی بعد از  مداخله در دو گروه کنترل و گروه مداخله متفاوت است.

تعیین تاثیر آموزش صوتی برخودکارآمدی  و تبعیت از رژیم دارویی بیماران مبتلا به  دیابت نوع دو با اختلالات بینایی مراجعه کننده به کلینیک چشم پزشکی  شهر زاهدان در سال 1398

-تعیین و مقایسه میانگین نمره  تبعیت از رژیم دارویی در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو با اختلالات بینایی قبل و بعد از مداخله در  دوگروه مداخله و کنترل

-تعیین و مقایسه میانگین نمره خودکارآمدی در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو اختلالات بینایی قبل و بعد از مداخله در  دوگروه مداخله و کنترل

دانشگاه علوم پزشکی زاهدان-بیمارستان ها-انجمن بیماران دیابت

آموزش صوتی :

تعریف نظری: آموزش به بیمار فرایند کمک به افراد است که رفتارهای مربوط به سلامتی را از نظر دانش ، مهارت ، نگرش و ارزش ها بیاموزند به طوری که این رفتارها را در زندگی روزانه شان به کار برند . یکی از روش های آموزش به بیمار آموزش صوتی می باشد که آموزش به مددجو با استفاده از وسایل کمک آموزشی شنیداری ، اعم از استفاده از رادیو ،استفاده از محتوای آموزشی شنیداری وغیره است (67).

تعریف  عملی:

روشی مشتمل بر آموزش از طریق صدای ضبط شده به دو زبان فارسی و بلوچی با استفاده ازدستگاه  mp3 player( شامل: تعریف بیماری دیابت و عوارض آن و نحوه پیشگیری از عوارض، تغذیه در دیابت، انواع انسولین و روش تزریق، نحوه مصره داروهای خوراکی، مراقبت از پای دیابتی، نحوه ورزش و فعالیت در دیابت، زمان های مراجعه به پزشک و انجام آزمایشات، نحوه استفاده از دستگاه چک قند خون، آموزش علایم هایپوگلایسمی و هایپر گلایسمی) می باشد.

تبعیت از رژیم دارویی:

تعریف نظری:

تبعیت از رژیم دارویی به عنوان درجه ای از رفتارهای داوطلبانه شخص تعریف میشود که با توصیه های بالینی ارایه دهندگان مراقبت های بهداشتی مطابقت دارد(14)سازمان جهانی بهداشت واژه تبعیت را برای استفاده در بیماری های مزمن پیشنهاد میکند. تعریف تبعیت یا تمکین براساس تعریف سازمان جهانی بهداشت، میزان انجام رفتار فردشامل مصرف دارو، رعایت رژیم غذایی و یا اجرای تغییر در شیوه زندگی مطابق با توصیه های ارایه شده توسط پرسنل مراقبت از سلامت، می باشد(15).  

تعریف عملی:

در این تحقیق منظور نمره ای است که آزمودنی از پرسشنامه استاندارد تبعیت از رژیم دارویی موریسکی(MMAS-8) (امتیاز صفرتا8) کسب می کند.این پرسشنامه شامل 8 آیتم می باشد که دارای هفت آیتم دو نمره ای(بلی: صفر و خیر: یک امتیاز به جز ایتم 5 که نمره گذاری به صورت بلی=1 و خیر=صفر می باشد) و یک گزینه پنج نمره ای (هرگز=1 ، بندرت=0/75، گاهی اوقات= 0/5، اغلب اوقات=0/25، همیشه=صفر) است و کسب نمره 6 به بالا به منزله تبعیت مطلوب  می باشد(69,68)

خودکارآمدی:

تعریف نظری:

خودکارآمدی، شامل مجموعه فعالیت های خود انگیخته ای است که توانایی درک بیمار از شرایط و عوامل مؤثر  بر سلامتی را امکان پذیر ساخته و وی می تواند جهت ارتقای سلامت خود تصمیم گیری نموده و آن ها را به اجرا بگذارد(20-21).خودکارآمدی به باورهای شخص در ارتباط با توانایی اش در انجام امور دلالت دارد  و از منابع مختلف از جمله توفیق و شکست های فرد، مشاهده موفقیت یـا شکـست دیگـران و ترغیـب کلامـی سرچـشمه می گیرد. اشخاصـی کـه دارای خودکارآمـــدی شخــصی در ســطح بــالاتری هــستند،پــشتکاربیشتــری دارند، بیشتــر موفق میشوند و تـرس کمتـری را تجربه می کنند(23-22).

 تعریف عملی:

در این تحقیق منظور نمره ای است که آزمودنی از پرسشنامه استاندارد خودکارآمدی دیابت  نوع دو(DMSES) که شامل 19 سؤال(امتیاز از صفر تا 190) است کسب می کند.این پرسش نامه توانایی بیماران را در رعایت رژیم غذایی، میزان فعالیت بدنی و انداز ه گیری قند خون و مصرف داروها می سنجد. سؤالات در یک طیف لیکرتی یازده درجه ای ، از «اصلا نمی توانم»(صفر) تا« به طور قطع می توانم (ده) نمره گذاری می شوند.کسب نمره بالاتر نشان دهندۀ خودکارآمدی بهتر در بیماران می باشد(70 , 71).

مطالعه از نوع نیمه تجربی دو گروهه با طرح پیش آزمون- پس آزمون است.

جامعه پژوهش را کلیه بیماران مبتلا به دیابت نوع 2 با اختلالات بینایی مراجعه کننده به کلینیک چشم پزشکی شهر زاهدان تشکیل می دهند. معیارهای ورود و خروج به شرح زیر می باشند:

معیار ورود:

1- نداشتن مشکل در شنوایی

2-عدم بارداری بیماران

3-ساکن زاهدان

4- نداشتن سابقه پرونده در کلینیک دیابت

5-تایید بیماری دیابت نوع دو توسط پزشک متخصص

6- افراد کم سواد یا بی سواد

7-داشتن سن  بالای 30 سال

8-افراد کم بینا (دید در چشم بهترِ بیمار با بهترین تصحیح اپتیکی بین70/20 تا 200/20 باشد و یا میدان بینایی بیمار تا 20 درجه تنگ شده باشد)(72).

 معیار خروج:

1- ابتلا به بیماری حاد با لزوم بستری شدن در بیمارستان در طول مداخله،

2-عدم تمایل برای ادامه همکاری

طبق واریانس خودکارآمدی بدست امده از مطالعات قبلی(54)  در دو گروه مداخله و کنترل  و با در نظر گرفتن حجم نمونه ای که بتواند اختلاف حداقلی 16 را در دو گروه کشف کند (d=16) حداقل حجم نمونه لازم در هر گروه 41 نفر براورد شد که به دلیلی پیگیری و احتمال ریزش تعداد 45 نفر در هر گروه بررسی خواهد شد.

 نمونه ها از بیماران مبتلا به دیابت نوع دو با اختلالات بینایی مراجعه کننده به کلینیک چشم پزشکی شهر زاهدان بر اساس معیارهای ورود به شیوه در دسترس، انتخاب و سپس نمونه ها  با استفاده از بلوک های تصادفی یا Block randomization به دو گروه مداخله و کنترل اختصاص خواهند یافت. به این ترتیب که در این روش بلوک هایی با اندازه زوج(6 تایی)  در دوازده حالت نوشته می شود، مانند:(A,A,A,B,B,B )(A,B,A,B,A,B) و....که با ورود اولین فرد به مطالعه از بین 12 حالت  به ترتیب یک حالت انتخاب خواهد شد و ترتیب قرار گیری افراد در گروه ها بر اساس ترتیب نوشته شده در حالت مورد نظر خواهد بود.  بنابر این نیمی از افراد هربلوک در گروه  مداخله(A )و نیمی دیگر در گروه  کنترل (B)قرار خواهندگرفت.وبه این صورت نمونه گیری تا زمان رسیدن به حدنصاب نمونه در دو گروه(45 نفر در هر گروه)،  ادامه خواهد یافت.

ابزار جمع آوری اطلاعات در این پژوهش پرسشنامه می باشد، که متشکل از سه بخش می باشد. بخش اول اطلاعات دموگرافیک

 که به بررسی بیمار شامل( سن، جنس، وضعیت تاهل، شغل ، قومیت، طول مدت بیماری و وجود فردی از گروه پزشکی در خانواده) می پردازد.

بخش دوم : پرسشنامه استاندارد تبعیت از رژیم دارویی موریسکی (MMAS-8^[1])

بخش سوم: پرسشنامه استاندارد خودکارآمدی دیابت  نوع دو(^[2]DMSES)

پرسشنامه استاندارد تبعیت از رژیم دارویی موریسکی (MMAS-8):

پرسشنامه تبعیت دارویی  MMAS-8¹ توسط موریسکی، انگ و وود وهمکاران (2008)ساخته شده است.این پرسشنامه برای سنجش میزان تبعیت بیماران از رژیم دارویی تهیه شده است. این پرسشنامه شامل 8 آیتم می باشد که دارای هفت آیتم دو نمره ای(بلی: صفر و خیر: یک امتیاز به جز ایتم 5 که نمره گذاری معکوس به صورت بلی=1 و خیر=صفر می باشد) و یک گزینه پنج نمره ای (هرگز=1 ، بندرت=0/75، گاهی اوقات= 0/5 ، اغلب اوقات-0/25، همیشه=صفر) است.. برای محاسبه امتیاز کلی پرسشنامه، نمره همه گویه های پرسشنامه را با هم جمع می شود. پایین ترین امتیازصفرو بالاترین امتیاز 8 می باشدکه نمره کمتر از 6 تبعیت دارویی پایین، نمره بین 6تا8 تبعیت دارویی متوسط و نمره 8 تبعیت دارویی بالا را نشان می دهد.

در تحقیق Morisky و همکاران (2008) برروی 1367 نفراز بیماران، پایایی پرسشنامه با استفاده از آلفای کرونباخ 0/83 به دست آمد(68). در تحقیق  قانعی قشلاق و همکاران بر روی 204 بیمارمبتلا به دیابت پایایی پرسشنامه با استفاده از آلفای کرونباخ 0/72 به دست آمد(69).روایی آن نیز توسط گروهی از متخصصین تایید گشت(73).

پایایی این پرسشنامه نیز با استفاده از آلفای کرونباخ  یا آزمون –باز آزمون مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

پرسشنامه استاندارد خودکارآمدی دیابت  نوع دو(DMSES):

این مقیاس درسال1999 توسط وندربیل و همکاران ساخته شده است. پرسش نامه شامل 19 سؤال است.این پرسش نامه توانایی بیماران را در رعایت رژیم غذایی، میزان فعالیت بدنی و انداز ه گیری قند خون و مصرف داروها می سنجد. سؤالات در یک طیف لیکرتی ۱1 درجه ای ، از «اصلا نمی توانم»(صفر) تا« به طور قطع می توانم (ده) نمره گذاری می شوند. برای محاسبه امتیاز کلی پرسشنامه، نمره همه خرده مقیاس های پرسشنامه را با هم جمع می شود که کمترین نمره صفر و بالاترین 190 می باشد.کسب نمره بالاتر نشاندهندۀ خودکارآمدی بهتر در بیماران می باشد. یافته های تحلیل عاملی به روش چرخش واریماکس ، سوالات را به چهار عامل : تغذیه ، فعالیت بدنی ، مصرف داروها و اندازه گیری قندخون تقسیم بندی کرده است.یافته های تحلیل پایایی نشان داده است که هر چهار عامل از ضرایب همسانی درونی و بازآزمایی قابل قبول و معنی داری در طول زمان برخوردار هستند. روایی آن نیز توسط گروهی از متخصصین تایید گشت (70 , 71).در تحقیق حقایق و همکاران بر روی 112 بیمار مبتلا به دیابت پایایی پرسشنامه با استفاده از آلفای کرونباخ 0/83 به دست آمد(71).

پایایی این پرسشنامه نیز با استفاده از آلفای کرونباخ  یا آزمون –باز آزمون مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

پژوهشگر پس از تایید و تصویب پروپوزال توسط معاونت تحقیقات و فناوری و کمیته اخلاق دانشگاه و دانشکده و اخذ معرفی نامه و ارائه آن به مسئول کلینیک چشم پزشکی شهر زهدان و کسب اجازه جهت انجام پژوهش، براساس نمونه گیری در دسترس از بین بیماران مبتلا به دیابت نوع دو با اختلالات بینایی، اقدام به جمع آوری داده ها خواهد نمود. بدین ترتیب که پژوهشگر با بیمار مصاحبه کرده و در صورت رضایت وی و داشتن شرایط ورود، اهداف مطالعه را توضیح داده و فرم رضایت آگاهانه شرکت در پژوهش را  برای بیمار خوانده و در صورت موافقت بیمار آن را امضاء نمایند . نمونه ها به روش در دسترس انتخاب وبا استفاده از بلوک های تصادفی یا Block randomization به دو گروه مداخله و کنترل اختصاص خواهند یافت. به این ترتیب که در این روش بلوک هایی با اندازه زوج(6 تایی)  در دوازده حالت نوشته می شود، مانند:(A,A,A,B,B,B )(A,B,A,B,A,B) که با ورود اولین فرد به مطالعه از بین 12 حالت  به ترتیب یک حالت انتخاب خواهد شد و ترتیب قرار گیری افراد در گروه ها بر اساس ترتیب نوشته شده در حالت مورد نظر خواهد بود.  بنابر این نیمی از افراد هربلوک در گروه  مداخله(A )و نیمی دیگر در گروه  کنترل (B)قرار خواهندگرفت و به این صورت نمونه گیری تا زمان رسیدن به حدنصاب نمونه در دو گروه(45 نفر در هر گروه)،  ادامه خواهد یافت. سپس اطلاعات مربوط به مشخصات فردی، خودکارآمدی ، تبعیت از رژیم دارویی، توسط پژوهشگر به روش مصاحبه تکمیل  خواهد شد. سپس به  گروه مداخله یک عدد دستگاه mp3 player حاوی 90 دقیقه  آموزش صوتی( به افراد فارسی زبان ، فایل صوتی فارسی و به افراد با زبان بلوچی ، فایل صوتی بلوچی ) به صورت track های چند دقیقه ای جدا از هم در رابطه با : تعریف بیماری دیابت و عوارض آن و نحوه پیشگیری از عوارض، تغذیه در دیابت، انواع انسولین و روش تزریق ، نحوه مصرف داروهای خوراکی، مراقبت از پای دیابتی، نحوه ورزش و فعالیت در دیابت، زمان های مراجعه به پزشک و انجام آزمایشات، نحوه استفاده از دستگاه چک قند خون، آموزش علایم هایپوگلایسمی و هایپر گلایسمی داده خواهد شد. جهت نحوه استفاده از دستگاه  و آموزش مختصر درمورد بیماری دیابت و نحوه تزریق انسولین به بیمار و همراه بیمار توضیحات کامل طی یک جلسه 30 دقیقه ای  در یک اتاق جداگانه در کلینیک چشم پزشکی  به صورت چهره به چهره  توسط پژوهشگر داده خواهد شد.

درگروه کنترل، آموزش روتین کلینیک را توسط پرسنل دریافت می کنند. در طی مطالعه یک جلسه پیگیری تلفنی جهت گروه مداخله انجام خواهد شد.  پس از گذشت 6 هفته از زمان مداخله ، مجددا پرسشنامه های  خودکارآمدی و تبعیت از رژیم دارویی در زمان مراجعه مجدد بیماران به کلینیک چشم پزشکی در دو گروه توسط پژوهشگر به روش مصاحبه تکمیل  می شود. به لحاظ رعایت اخلاق در پژوهش  در گروه کنترل پس از پایان مداخله یک جلسه آموزشی تشکیل  خواهد شد و فایل صوتی در اختیارشان قرار خواهد گرفت.

جهت انجام تجزیه و تحلیل آماری، داده ها جمع آوری و پس از کدگذاری وارد  نرم افزار  spss نسخه 21 خواهد شد.

برای توصیف ویژگیهای فردی در گروههای مورد مطالعه و تعیین شاخصهای مرکزی و پراکندگی همچون حداقل، حداکثر، دامنه تغییرات، میانگین، انحراف معیار، درصد و فراوانی از آمار توصیفی استفاده خواهد شد.

برای بررسی نرمال بودن داده ها ابتدا آزمون کولموگروف- اسمیرنوف اجرا می شود. در صورت نرمال بودن داده ها،  برای مقایسه میانگین‌ها در هر گروه در قبل و بعد از مداخله از آزمون تی زوجی ، برای مقایسه فراوانی متغیرهای کیفی دو گروه از آزمون کای دو و برای مقایسه میانگین‌های نمرات هر گروه و  تغییرات  در هر گروه از آزمون تی مستقل  استفاده خواهد شد و  در صورت نرمال نبودن داده ها، از آزمون های نا پارامتری معادل آن(آزمون ویلکاکسون و من ویتنی) استفاده خواهد شد. برای تعیین اثربخشی مداخله آموزشی هم‌زمان با تعدیل اثر  مخدوش کننده های احتمالی از  روشهای رگرسیونی استفاده می‌شود.  سطح معناداری در این مطالعه 0/05 مدنظر است.

راهنمای عمومی اخلاق در پژوهشهای علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران1392

1. هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

2. در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام میگیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و  بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی های بالینی  بر روی بیماران یا داوطلبهای سالم نظارت پزشک دارای  و دانش متناسب الزامی است.

13. کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا میشود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرفنظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود. 

16. پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی میشود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. همچنین، در پژوهشهایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوهی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

25. پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنیها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار دادهها یا اطلاعات بهدست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

28. پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهشهای خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع، در صورت وجود، باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته هایی که از نظر حمایت کننده ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

پژوهش محدودیت ندارد.

دیابت نوع 2 ، آموزش صوتی ، خودکارآمدی ، تبعیت از رژیم دارویی، اختلالات بینایی

Type 2 diabetic patients, audio teaching , self-efficacy , medication adherence, Vision Disorders

1. Kleinebreil L, Altman J-JA, Pichereau A, Altman P-C. MyDiabby: Telemedicine Follow-up of Gestational Diabet for Deprived Women T as a Contribution to the Prevention of Epidemic Type 2 Diabetes [Preliminary Report]. ISfTeH 2015; 3: e12 (1-3).

2. Guariguata L, Whiting DR, Hambleton I, Beagley J, Linnenkamp U, Shaw JE. Global estimates of diabetes prevalence for 2013 and projections for 2035. Diabetes research and clinical practice. 2014; 103(2):137-49.

3. Satman I, Yilmaz T, Sengiil A, Salman S, Salman F, Uygar S, et al. Population –based study of diabetes and risk characteristics in Turkey: Results of the Turkish diabetes epidemiology study (TURDEP), Diabetes care 2002:25:1551-6.

4. Sharifirad GH, Entezari M, Kamran A, Azadbakht L. The Effectiveness of Nutrition Education in Diabetic Patients Type: 2 Application of Health Belief Model.2008.

5. Alvin c.poewrs. Diabeties mellitus. In: Harrison's parinciples of internal medicine. Kasper, Braunwald, Fauci, Havser, Lngo, Jameson, 16 nd Ed. New York kasper, Dennisl, Harrison, Tinsley Randolph, 2005 P: 2152-2124, 2158-2161.
6. Khani jeihooni A, Kashfi SM, Hazavehei MM. A Survey on Prevalence of Ocular Complications and It’s Risk Factors in Diabetic Patients Referred to Diabetic Center of Nader Kazemi Clinic Shiraz, Iran. Journal of Fasa University of Medical Sciences. 2013; 3(40): 318-324.

7. Naik M, Cacodcar JA, Dhupdale NY. Challenges faced by the visually disabled in use of medication, consequences of medication errors and their self-adopted coping strategies at a tertiary care hospital in Goa, India. Int J Community Med Public Health. 2018; 5:1191-6.

8. Asemi Z, Zare Z, Shakeri H, Sabihi S-s, Esmaillzadeh A. Effect of multispecies probiotic supplements on metabolic profiles, hs-CRP, and oxidative stress in patients with type 2 diabetes. Ann Nutr Metab 2013; 63(1-2): 1-9. (Persian)

9. Wild S, Roglic G, Gren A, Scree R, King H.Global prevalence of diabetes.Diabetes care 2004; 27(5):1047-53.
10. The population of diabetes in the world has exceeded 400 million people, Iranian Diabetes Society Recovery of address http://ids.org.ir/index.php/fa/component/content/article/50. 2019 05:47 ]
11. Sotodeh Asl N, Neshat Dost H, Kalantery M, Talebi H, Khosravi A. Comparison of the effectiveness of cognitive behavioral therapy and medication on the quality of life in the patients with essential hypertension. Scientific journal. 2010; 11(4): 294-301. [Persian]
12. Khoshniat Niko M, Madarshahian F, Hassanabadi M, Heshmat R, Khaleghian N.Comparative study of cognitive status in elderly with and without type2 diabetes. Iranian Journal of Diabetes and Lipid Disorders 2007; 7(1): 71-6. [In Persian].

13. Wild S, Roglic G, Gren A, Scree R, King H.Global prevalence of diabetes.Diabetes care 2004;27(5):1047-53.
14. Amani F, Mohammadi S, Shaker A, Shahbazzadegan S. Study of Arbitrary Drug Use among Students in Universities of Ardabil City in 2010. Journal Ardabil University Medical Sciences 2011; 11(3): 201-207.

15. Aloudah NM, Scott NW, Aljadhey HS, Araujo-Soares V, Alrubeaan KA, Watson MC. Medication adherence among patients with Type 2 diabetes: A mixed methods study. PloS one. 2018 Dec 11;13(12):e0207583.
16. Cramer JA. A systematic review of adherence with medications for diabetes. Diabetes Care. 2004; 27(5):1218-24. PMID: 15111553
17. Tiv M, Viel JF, Mauny F, Eschwège E, Weill A, Fournier C, et al. Medication adherence in type 2 diabetes: the ENTRED study 2007, a French Population-Based Study. PLoS One. 2012;7(3):e32412.
18. Wabe NT, Angamo MT, Hussein S. Medication adherence in diabetes mellitus and self-management practices among type 2 diabetics in Ethiopia. North American Journal of Medical Sciences 2011; 3 (9): 418-423.
19. Sarkar U, Fisher L, Schilinger D. Is self efficasy associated with diabetes self-management across Race/Athinicity and health literacy? Diabetes Care 2006; 29(4):823-29.
     
20. Agha Molaei T, Eftekhar H, Mohammad K. Application of health belief model to behavior change of diabetic patients. Payesh 2005; 4(4): 263-9. [Persian]
     
21. Baghaei P, Zandi M, Vares Z, Masoudi Alavi N, Adib Haj Bagheri M. Self-care situation in diabetic patientsreferring in Kashan diabetesc center, in 2005. FEYZ J 2008; 12(1): 88-93. [Persian]

22. Howells LAL. Self-Efficacy and Diabetes: Why is Emotional 'Education' Important and How Can It Be Achieved? Hormone Research 2002; 57: suppls1:S69-71.
     
23. Hergenhan R, Olson M, editor. Theories of Learning. Tehran: Nashr Doran 2006. 

24. Cinar AB, Schou L. The role of self‐efficacy in health coaching and health education for patients with type 2 diabetes. Int Dent J 2014; 64:155-63. doi: 10.1111/idj.12093.
25. Chen SR, Chien YP, Kang CM, Jeng C, Chang WY. Comparing self‐efficacy and self‐care behaviours between outpatients with comorbid schizophrenia and type 2 diabetes and outpatients with only type 2 diabetes. Journal of Psychiatric and Mental Health Nursing 2013; 21:414-22.
26. Rahimi MA, Izadi N, Khashij M, Abdolrezaie M, Aivazi F. Self-Efficacy and some of related factors in diabetic patients. J Shahid Sadoughi Univ Med Sci 2015; 22(6): 1665-72.

27. Fisher L, Hessler D, Masharani U, Strycker L. Impact of baseline patient characteristics on interventions to reduce diabetes distress: the role of personal conscientiousness and diabetes self‐efficacy. Diabet Med 2014; 31:739-46. doi: 10.1111/dme.12403.

28. Nagelkerk J,Reick K,Meengs L.Perceived barriers and effective Strategies to diabetes selfmanagement. Journal of Advanced Nursing 2006; 54: 151-8.

29. Lee R, Kim S, Yoo J, Kang Y. The present status of diabetes education and the role recognition as a diabetes educator of nurses in Korea. DiabetesResearch clinical practice 2007: 77(1); 199-204.
30. Anderson R, Funnell M, Butler P. Patient empowerment: Results of a randomized controlled trial. Diabetes care 1995; 18: 943-9.
31. Shirazi M, Anoosheh M, Rajab A. [The effect of selfcare program education by group discussion method on self-concept in diabetic adolescent girl’s reffered to Iranian Diabetes Society]. Iran J Nurs Res. 2011; 6(22):40-50.
32. Daryazadeh S. Necessity of E-learning application and its effectiveness in self-patients' care. Razi Journal of Medical Sciences. 2016; 23(149):9-17.
33. Quinn CC, Gruber-Baldini AL, Shardell M, Weed K, Clough SS, et al. Mobile diabetes intervention study: Testing a personalized treatment/ behavioral communication intervention for blood glucose control. Contemp Clin Trials 2009;1-13.
34. Potter DA, Perry AG. Fundamental of Nursing, 3rd edition. Philadelphia: Elsevier Mosby; 2007.p 875-876.
35. Azar M, Gabbay R. Web-based management of diabetes through glucose uploads: Has the time come for telemedicine? Diabetes Res Clin Pract 2009; 8(3):9–17.
36. Sacco, William P., Morrison, Anthony D., Malone, John I. A brief, regular, proactive telephone “coaching” intervention for diabetes Rational, description, and preliminary results. J Diabetes Complications 2004; 18: 113-118.
37. Blake H. Innovation in practice: mobile phone technology in patient care. Brit J Com Nur 2008; 13(4):161-165.
38. Power D, Power MR, Rehling B. German Deaf People Using Text Communication: Short Message Service, TTY, Relay Services, Fax and E-Mail. Am Ann Deaf 2007; 152(3):291-301.
39. Ralston JD, Hirsch IB, Hoath J, Mullen M, Cheadle A, et al. Web-Based Collaborative Care for Type 2 Diabetes: A Pilot randomized trial. Diabetes Care 2009; 32(2):234-239.
40. Per 176-minute Internet usag, Mehr news agency agency Recovery of address https://www.mehrnews.com/news/4158728 . 2017 08:29 ]
41. How to read the audio book, Mehr news agency Recovery of address https://www.mehrnews.com/news/3714893. 2016 07:58 ]
42. Herman KC, Tucker CM, Ferdinand LA, Mirsu-Paun A, Hasan NT, Beato C. Culturally sensitiveHealth care and counseling psychology: an overview. The Counseling Psychologist. 2007 Sep; 35(5): 633-49.
43. Valizadeh L, Zamanzadeh V, Ghahramanian A, Aghajari P. [Exploring the consequences of culturally sensitive care in pediatric nursing: A qualitative study]. Hayat, Journal of School of Nursing and Midwifery, Tehran University of Medical Sciences. 2017; 23(1): 59-73. (Persian)
44. Cronin VS. An evaluation of the readability of colon cancer websites [dissertation]. Clumbia: Columbia University; 2007.

45. Sabharwal S, Badarudeen S, Unes Kunju S. Readability of online patient education materials from the AAOS web site. Clin Orthop Relat Res. 2008; 466(5): 1245-1250.

46. Greywoode J, Bluman E, Spiegel J, Boon M. Readability analysis of patient information on the American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery website. Otolaryngol Head Neck Surg. 2009; 141(5): 555-558.

47. Helitzer D, HollisC, Oestreicher N. Health literacy demands of written health information materials: an assessment of cervical cancer prevention materials. Cancer Control. 2009; 16(1): 70-78.

48. Wang SW, Capo JT, Orillaza N. Readability and Comprehensibility of Patient Education Material in Hand Related Web Sites. J Hand Surg Am. 2009; 34(7): 1308-1315.

49. HoppeIC. Readability of patient information regarding breast cancer prevention from the web site of the national institute. J Cancer Educ. 2010; 25(4): 490-492.
50. Ahmadzadeh K, Khosravi A, Aristotlepour S, Tahmasebi R. Evaluating the readability of patient education resources in diabetes mellitus in health centers in Shiraz. Iranian Journal of Medical Education. 2014; 14 (8): 661-7.

51. Fani N, Mohebbi B, Sadeghi R, Tal A, Shamsiri AR. The Effect of Educational Interventions on Nutrition Compliance in Patients with Type 2 Diabetes Referring to South Tehran Health Centers: Application of Health Belief Model. Journal of Diabetes and Metabolism of Iran. 2018; 17 (1):13-22.

52. Mehrtak M, Hemmati A, Bakhshzade A. Health Literacy and its Relationship with the medical, dietary Adherence and exercise in Patients with Type II Diabetes mellitus. Journal of Health Literacy. 2018; 3(2):137 -144.

53. Varvani Farahani P, Rezvanfar MR, Talaei A. Comparing The Effect Of Multimedia Education With Live Successful Experiments On Quality Of Life In Type 2 Diabetic Patients. Iranian Journal of Diabetes and Metabolism. 2016; 15(5):320-9.

54. Khavasi M, Masroor D, Varai Sh, Joudaki K, Rezaei M, Rastegari Mehr B, Shamsizadeh M. The effect of peer education on diabetes self-efficacy in patients with type 2 diabetes: a randomized clinical trial. Journal of Knowledge & Health. 2016; 11(2):67-74.

55. Rasouli D, MohammadpourY, Safaei Z, Habibzadeh H, Jafarizadeh H. Comparison of Self-Empowerment  Education ThroughTraining Package and Training Workshop on the Empowerment of Diabetic Patient in Diabetes Center. J Urmia Nurs Midwife Faculty. 2014; 12(5):386–93.

56. Ahmadzadeh K, Khosravi A, Tahmasebi R. Assessing the readability of patient education materials about diabetes available in Shiraz health centers. Iranian Journal of Medical Education. 2014; 14(8):661-7.

57. Bahaadinbeigy K, Izie ZS, Salehinejad S,  Jarareh Z, Vatankhah R. Designing and evaluating e-learning software for health education for the blind. Journal of Medical Education Development Steps 2014; 11(4): 456-463.
58. Jafari M, Pasdar Y, Rezaei M, Mahdizadeh H, Ashtarian H. The effect of nutrition education using blogs, group-collaborative blogs and short messaging on lipids profiles and glucose in patients with type II diabetes. Medical journal of mashhad university of medical sciences. 2013; 56(5):261-6.
59. Mousavifar SA, Zolfaghari M, Pedram S, Haghani H. Retracted: The effect of two follow-up (mobile and phone) methods on adherence to treatment regimen in diabetic patients. Iranian Journal of Lipid and Diabetes. 2011; 10(4):418-407.
60. Dong Y, Wang P, Dai Z, Liu K, Jin Y, Li A, Wang S, Zheng J. Increased self-care activities and glycemic control rate in relation to health education via Wechat among diabetes patients: A randomized clinical trial. Medicine. 2018; 97(50).
61. Marušić S, Meliš P, Lucijanić M, Grgurević I, Turčić P, Neto PR, Bilić-Ćurčić I. Impact of pharmacotherapeutic education on medication adherence and adverse outcomes in patients with type 2 diabetes mellitus: a prospective, randomized study. Croatian medical journal. 2018; 59(6):290.
62. Velázquez–López L, Muñoz-Torres AV, Medina-Bravo P, Vilchis-Gil J, Klϋnder-Klϋnder M, Escobedo–de la Peña J. Multimedia education program and nutrition therapy improves HbA1c, weight, and lipid profile of patients with type 2 diabetes: a randomized clinical trial. Endocrine. 2017; 58(2):236-45.

63. Celik S, Cosansu G, Erdogan S, Kahraman A, Isik S, Bayrak G, Bektas B, Olgun N. Using mobile phone text messages to improve insulin injection technique and glycaemic control in patients with diabetes mellitus: a multi‐centre study in Turkey. Journal of clinical nursing. 2015; 24(11-12):1525-33.

64. Sweileh WM, Zyoud SH, Abu Nab’a RJ, Deleq MI, Enaia MI, Nassar SM, et al. Influence of patients’ disease knowledge and beliefs about medicines on medication adherence: findings from a cross-sectional Survey among patients with type 2 diabetes mellitus in Palestine. BMC Public Health. 2014; 14:94. DOI: 10.1186/1471-2458-14-94 PMID: 24479638.

65. Tang T, Sohal P, Garg A. Evaluating a diabetes self‐management support peer leader training programme for the english‐and punjabi‐speaking south‐asian community in vancouver. Diabet Med. 2013; 30:746-52. Doi: 10.1111/dme.12179.

66. Inoue M, Takahashi M, Kai I. Impact of communicative and critical health literacy on understanding of diabetes care and self-efficacy in diabetes management: a crosssectional study of primary care in Japan. BMC Fam Pract. 2013; 14: 40.

67. Wingard, R. 'patient Education and the Nursing Process: Meeting the patient's needs'. Nephrology Nursing Journal. 2005; 32 (2). Pg. 211-215.

68. Morisky DE, Ang A, Krousel-Wood M, Ward H. Predictive Validity of a Medication Adherence Measure for Hypertension Control. Journal of Clinical Hypertension. 2008; 10 (5):348-354.

69. Ghanei Gheshlagh R, Ebadi A, Wisey Rayagani A, Norouzi Tabrizi K, Dalovandi A, Mahmoudi H. Determining the validity of the criterion of adherence to the Morisky regimen in type II diabetic patients. Journal of Rehabilitation in Nursing .2013; 1(3): 24-32.

70. McDowell J, Courtney M, Edwards H, Shortridge Baggett L. Validation of the Australian/English version of the Diabetes Management Self-Efficacy Scale. Int J Nurs Pract 2005; 11: 177-84.

71. Haghayegh AS, Ghasemi N, Neshatdoost HT, Kajbaf M, Khanbani. M. Psychometric properties of diabetes management self-efficacy scale (DMSES). IRANIAN JOURNAL OF ENDOCRINOLOGY AND METABOLISM (IJEM). 2010; 12(250), 111-115.

72. Scheiman Mi, Scheiman Ma, Whittaker S.G. Low Vision Rehabilitation: A practical guide for occupational therapists. New York: SLACK Incorporated; 2007: 55-72.

73. Negarande R, Mahmoodi H, Noktedan H, Heshamt R, Shakibazadeh E. Teach back and pictorial image educational strategies on knowledge about diabetes and medication/dietary adherence among low health literate patients with type 2 diabetes. Primary Care Diabetes. 2013; 7(2): 111-118.

پرسشنامه ها :

2-مقیاس احساس خودکارآیی ویژه بیماران دیابت نوع II

جنس :       سن :        وضعیت تاهل :          مدت بیماری :        قومیت:                  وضعیت اشتغال:      وجودفردی از گروه پزشکی در خانواده:

1- من می توانم میزان قند خونم را در مواقعی که توسط پزشک دستور داده شده است، اندازه گیری کنم.

2- من می توانم میزان قند خونم را موقعی که بالاست، تنظیم کنم(مانند مصرف برخی از داروها).

3-من می توانم میزان قند خونم را وقتی که پایین است، تنظیم کنم (مانند مصرف بعضی از مواد غذایی مانند شکلات).

4- من می توانم از بین مواد غذایی، آنهایی که برای سلامت من مناسب هستند را مصرف کنم و رژیم غذاییم را در طول روز رعایت کنم.

5- من می توانم غذاهای متفاوتی را از سایرین (افرادسالم) انتخاب و رژیم غذایی سالم خود را حفظ کنم.

6-من می توانم وزن بدنم را کنترل و آن را در یک محدودة طبیعی حفظ کنم.

7-من می توانم وضعیت پاهایم را بررسی کنم (مثلاً بریدگی یا تاول های احتمالی )

8- من می توانم فعالیت بدنی کافی داشته باشم (مانند پیاده روی، دوچرخه سواری، باغداری و نرمش صبحگاهی).

 9- من می توانم در مواقع بیماری نیز رژیم غذایی خود را رعایت کنم.

10- من می توانم فعالیت بدنیم را مطابق با توصیه پزشک افزایش دهم.

11- من می توانم در مواقعی که فعالیت بدنی بیشتری دارم نیز، رژیم غذایی خود را رعایت کنم.

12- من می توانم هنگامی که در مسافرت،اردو یا مهموریت های شغلی هستم نبز،رژیم غذایی خود را حفظ کنم. 

13- من می توانم هنگامی که بیرون از خانه هستم (مثلاً محل کار یا پارک)، رژیم غذایی خود را رعایت کنم.

14- من می توانم در تعطیلات و مراسم جشن و شادی، رژیم غذاییم را رعایت کنم. 

15- من می توانم مواقعی که جهت صرف غذا بیرون می رویم، رژیم غذاییم را رعایت کنم.

16- من می توانم رژیم غذاییم را در مواقعی که استرس یا اضطراب دارم، رعایت کنم.

17- من می توانم حداقل چهار مرتبه در سال به پزشکم مراجعه کنم تا وضعیت بیماریم را بررسی کند.

18- من می توانم داروهایم را طبق دستور پزشک مصرف کنم.

19- من می توانم مواقعی که بیماری دیگری دارم، داروهای مربوط به مشکل دیابتم را مصرف کنم.

طرح بررسی تاثیر آموزش صوتی بر خودکارآمدی  و تبعیت از رژیم دارویی در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو با اختلالات بینایی مراجعه کننده به کلینیک چشم پزشکی شهر زاهدان در سال 1398

ندارد

شرکت در این پژوهش باعث افزایش میزان آگاهی  در مورد نحوه مدیریت بیماری دیابت در خانه  و همچنین اجرای این برنامه باعث بهبود تبعیت از رژیم دارویی و خودکارامدی بیماران مبتلا به دیابت نوع دو با اختلالات بینایی خواهد شد . 

ندارد

ندارد

تمام مداخلات پژوهشی برای واحدهای پژوهش رایگان است .

ندارد

کلیه اطلاعات مربوط به شرکت کنندگان به صورت محرمانه نگه‌داشته خواهدشد و فقط نتایج کلی و گروهی این پژوهش بدون ذکر نام و مشخصات شرکت کنندگان منتشر خواهد شد.

خانم فرزانه جهانتیغ جهت پاسخگویی معرفی می شود و گفته خواهد شد تا هر وقت مشکلی یا سوالی در رابطه با شرکت در پژوهش مذکور پیش آمد با ایشان در میان بگذارند و راهنمایی بخواهند.

آدرس و شماره تلفن ثابت و همراه ایشان به شرح زیر به ارائه خواهد شد:

• آدرس: زاهدان، میدان مشاهیر، دانشکده پرستاری و مامایی
• تلفن ثابت:05458082231 /  33442481-054
• تلفن همراه:09392306188

 شرکت در این پژوهش کاملاً داوطلبانه است وحتی پس از موافقت با شرکت در پژوهش ، شرکت کنندگان میتوانند هر وقت که بخواهند، پس از اطلاع به مجری، از پژوهش خارج شوند.

فرم اطلاعات و رضایت آگاهانه در دو نسخه تنظیم شده و پس از امضا یک نسخه در اختیار شرکت کنندگان و نسخه دیگر در اختیار مجری قرار خواهد گرفت.