بررسی نگرش بیماران و عوامل موثر بر آن از نسخه های تجویزی پزشکان در مراکز بهداشتی – درمانی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال 1398

    مقصود از طبابت، حفظ و ارتقا سطح سلامت جامعه و بازگشت دوباره سلامتی به بیماران است.این هدف بوسیله مجموعه ای از عوامل به وقوع می پیوندد که تهیه، توزیع و مصرف دارو یکی از موارد عمده در دستیابی به این هدف است.(1) پیشرفت تکنولوژی و گسترش علم تجربی، مسبب دستیابی روز افزون به داروها و استفاده گسترده از آنها شده است.(۲)

 دارو از مهم ترین ابزارهای دردست پزشک معالج در پیشگیری، درمان و بازتوانی بیماران دردمند است. صرف نظر از نحوه معاینه و جستجوی علائم تشخیصی ، که خود ابزاری مهم ونقشه درمان اساسی در نیل به ارتقای سلامت جامعه بوده و در مقاطع دیگر رشته پیشگفت به دانشجوی پزشکی آموزش داده می شوند، امر دارو و چگونگی استفاده منطقی از آن امری مهم و کلیدی و مستقل از آموزش علم مکانیسم عمل داروهاست(۳). استفاده ناصحیح از دارو میتواند متاثر از تجویز نامناسب، واکنش های اجتناب ناپذیر و تصادفی ویا بسبب استفاده ناصحیح از دارو ها به وجود می آید. (۴)

ﻣﺼﺮف ﺧﻮدﺳﺮاﻧﻪ و ﻏﯿﺮ ﻣﻨﻄﻘﯽ دارو ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﻋﻮارض و ﻣﺸﮑﻼت زﯾﺎدی ﻫﻤﭽﻮن ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻣﯿﮑﺮوﺑﯽ وآﻧﺘﯽﺑﯿﻮﺗﯿﮑﯽ، ﺗﺪاﺧﻼت داروﯾﯽ، واﺑﺴﺘﮕﯽ داروﯾﯽ، اﻧﺘﺨﺎب دارو و دوز ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐ، ﻣﺼﺮف ﻃﻮﻻﻧﯽ ﻣﺪت داروها، ﺑﯿﻤﺎریﻫﺎی ﮐﺒﺪی و ﮐﻠﯿﻮی، ﻣﺴﻤﻮﻣﯿﺖﻫﺎ و ناهنجاری های مادرزادی شود. طبق مطالعات گذشته، ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ داروﻫﺎی ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده در ﺧﻮد درﻣﺎﻧﯽ اﺳﺘﺎﻣﯿﻨﻮﻓﻦ  ، ﻣﺴﮑﻦﻫﺎ، ﻗﺮص ﺳﺮﻣﺎ ﺧﻮردﮔﯽ داروﻫﺎی ﮔﯿﺎﻫﯽ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ.(5) این موارد  علت تجویز اقلام دارویی متعدد در یک نسخه میباشد ، تنها بخش کوچکی از خسارت جبران ناپذیری است که در نتیجه تجویز و مصرف غیرمنطقی دارو بر پیکره سلامت و اقتصاد جامعه وارد میکند(6)در ایالات متحده آمریکا سالانه بیش از یکصدهزار فوت به عوارض سوء دارو ها نسبت داده میشود(7)

تجویز یک نسخه خوب علم توام با هنر است زیرا نسخه یک پزشک وسیله انتقال پیام او به بیمار می باشد بنابراین محتوای آن حائز اهمیت است. قبل از انتخاب دارو برای بیمار، تجویزکننده باید عواملی مانند تداخلات دارو – دارو،تداخلات دارو – غذا، تداخلات دارو – بیماری و هم چنین آگاهی بیمار از علت تجویز دارو، نوع و آثار جانبی آن را درنظر گیرد.(8) یک نسخه درعین سادگی می تواند آئینه تمام نمای وضعیت آموزش پزشکی کشور، چگونگی تأثیر قوانین و مقررات در جامعه پزشکی،باورهای اجتماعی- فرهنگی و حتی وضعیت داروئی کشورباشد. (9)نقش بیمار، پزشک و داروساز به عنوان ارکان اصلی تأثیرگذار بر تجویز و مصرف منطقی دارو، قابل درنگ است. ارتباطاین سه رکن از طریق تشخیص صحیح بیماری و انتخاب و تحویل صحیح دارو و مصرف منطقی آن به دلیل کسب آگاهی از دستور صحیح مصرف دارو و نیز بستر اجتماعی، اقتصادی (10)و فرهنگی (11)حاکم بر محیط و منطقه، از جمله عوامل موثر در این حوزه،هستند.(12)

    امروزه مشخص شده است که 65 درصد بار بیماری ها در کشور به علت عدم رعایت الگوی صحیح تجویز و مصرف غیرمنطقی دارو میباشد، هر ایرانی سالانه 442 عدد دارو مصرف می کندکه البته بخش قابل توجهی از آ نها را بدون تجویز پزشک و به صورت خودسرانه میباشد(13). نرخ مصرف خودسرانه دارو در ایران نسبت به متوسط جهانی تقریباً 3 برابر است. از این رو ایران به لحاط مصرف دارو جزء 20 کشور اول دنیاست و در آسیا بعد از چین رتبه دوم را دارد.(14) طبق آمار گزارش شده، میانگین رشد مصرف دارو در کشور سالانه حدود 5/11 % می باشد، در حالی که همین آمار درکشورهای در حال توسعه 7% و در کل جهان 9% گزارش شده است .(15) استفاده غیر منطقی از داروها، مشکلی عمده درسراسر جهان است. سازمان بهداشت جهانی تخمین میزند که بیش از نیمی از تمام داروهایی که تجویز، توزیع یا فروخته می شوند، نامناسب هستند و نیمی از تمام بیماران قادر نیستند که آنها را به درستی مصرف کنند. مصرف بی رویه، کم یا اشتباه از داروها، سبب اتلاف منابع و خطر های گسترده سلامت میشود.(16)

سازمان جهانی بهداشت (WHO)   برای نشان دادن اهمیت تجویز منطقی داروها کنفرانس های مختلفی را در کشورهای در حال توسعه ترتیب داده است.کشورهای مختلف جهان با تشکیل کمیته های تجویز و مصرف منطقی دارو ،موظف به بررسی وضعیت تجویز دارو در سیستم بهداشتی درمانی خود شده اند.(17) سنجش نسخ پزشکان از مناسب ترین طرق ارزیابی الگوی تجویز دارو در هر کشور است، که طی آن الگوی نسخه نویسی و موقعیت اپیدمیولوژیک - اقتصادی دارویی منطقه نمایان می شود. (18)

در بیشتر تحقیقات صورت گرفته در این زمینه دیدگاه های پزشکان و کادر درمانی مورد ارزیابی قرار گرفته است، اما هدف این تحقیق برای دستیابی به پاسخ این سوال است که نظرات بیماران و انتظارات آنها از نسخه های تجویز شده از سوی پزشکان برای آنها، چگونه است؟ پاسخ این سوال ما را در تجویز نسخه هایی متناسب با انتظارات بیماران (از لحاظ ویژگیهایی مانند فرم دارویی، طعم و اندازه دارو، شرکت سازنده، در دسترس بودن، هزینه و تعداد مناسب دارو در نسخه)، و نیز آشنایی با نظرات آنها درباره درمان مطلوب و چگونگی مصرف داروها، کمک خواهد کرد. با بررسی نظرات بیماران و انتظارات آنها از نسخه های تجویز شده در مراکزبهداشتی-درمانی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان، میتوانیم مسائل و مشکلات موجود در امر تجویز و تولید دارو را بررسی کرده و در صورت امکان راهکارهایی برای برطرف کردن آنها ارائه کنیم.

مروری بر مطالعات گذشته

در مطالعه ای با عنوان «بررسی الگوی تجویز دارو توسط پزشکان خانواده و سرانه دارو درشهرستان اهواز» در سال 1393 توسط ژیلا نجف پور و همکاران اجرا گردید. در مجموع 9524 نسخه دارویی مورد بررسی قرار گرفت. تعداد اقلام دارویی به طور متوسط در هر نسخه 1/3 قلم دارو بود.بیشترین فراوانی داروی تجویزی مربوط به گروه دارویی آنتی میکروبیال و کمترین فراوانی مربوط به گروه دارویی سیستم اعصاب مرکزی بود.بیشترین تجویز بین اشکال دارویی ،مربوط به دارو های خوراکی و زنان نیز بیشترین مصرف کنندگان دارو بودند.50% از سرانه پزشک خانواده صرف هزینه دارو شده بود به عبارتی دیگر ارتباط معنی داری بین مقدار سرانه اختصاصی دارو و میزان تجویز دارو توسط پزشکان وجود داشت.(8)

خجسته جوهرچی و همکارانش در سال 1393 مطالعه ای با عنوان « بررسی نگرش و انتظارات بیماران از نسخه های تجویزی پزشکان درمراکز بهداشتی- درمانی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی » انجام دادند. در ارتباط با فرم دارویی ، ارجحیت با قرص بود (6/42 درصد) و 6/51 درصد در مورد اهمیت شرکت سازنده، میزان بالاتر از متوسط را بیان کردند. 2/84 درصد هم بیان کردند که به میزان بالاتر از متوسط ، در مورد مصرف داروها به دستور پزشک توجه میکنند. در ارتباط با تعداد داروی مناسب در هر نسخه ،6/54 درصد تشخیص پزشک  و 7/34 درصد تعداد دو دارو یا کمتر را ترجیح می دادند.(12)

فرخنده امین شکروی و همکارانش در سال 1393 مقاله ای با عنوان «بررسی عوامل مرتبط با مصرف بی رویه دارو در مراجعین به درمانگاه شبانه روزی شهرستان عباس آباد(استان مازندران) » انجام دادند. در این پژوهش عوامل زمینه ساز مرتبط با مصرف بی رویه و خودسرانه دارو مورد مطالعه قرار گرفت. در این مطالعه از عمده ترین عوامل  مصرف خودسرانه و بی رویه دارو شامل تهیه  آسان دارو از داروخانه ها بدون نسخه(98 درصد)، در دسترس بودن داروها(در منزل و یا گرفتن از آشنایان)(7/96 درصد)، و عدم اطلاع صحیح ازتاثیر داروها(7/72 درصد) و مهم نپنداشتن بیماری از سوی خود شخص (7/72 درصد) بوده است.(1)

لاله حسنی و همکاران در سال 1396 مطالعه ای با عنوان « بررسی تأثیر مداخلة آموزشی براساس مدل اعتقاد بهداشتی برای پیشگیری از مصرف خودسرانة دارو در زنان مراجعهکننده به مراکز بهداشتی ـ درمانیِ شهر بندرعباس» انجام دادند. یافته ها نشان داد که سازه های مدل اعتقاد بهداشتی در زمینة مصرف خودسرانة دارو و عملکرد زنان پس از مداخلة آموزشی بین دو گروه مداخله و کنترل، اختلاف معنی داری گزارش شد و نمرة عملکرد زنان از4/5 به 7/7 افزایش پیدا کرد.(19)

1.  نگرش بیماران نسبت به نسخه های تجویزی پزشکان در مراکز بهداشتی – درمانی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان 1398چگونه است؟
2.  عوامل موثر بر نگرش بیماران نسبت به نسخه های تجویزی پزشکان در مراکز بهداشتی – درمانی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان 1398 کدام است؟
3. آیا رابطه ای بین نگرش بیماران و جنسیت نسبت به نسخه های تجویزی پزشکان در مراکز بهداشتی – درمانی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال 1398 وجود دارد؟
4. آیا رابطه ای بین نگرش بیماران و سطح تحصیلات نسبت به نسخه های تجویزی پزشکان در مراکز بهداشتی – درمانی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال 1398 وجود دارد؟

تعیین نگرش بیماران وعوامل موثر بر آن از نسخه های تجویزی پزشکان در مراکز بهداشتی – درمانی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال 1398

1.  تعیین نگرش بیماران نسبت به نسخه های تجویزی پزشکان در مراکز بهداشتی – درمانی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان 1398 
2. تعیین عوامل موثر بر نگرش بیماران نسبت به نسخه های تجویزی پزشکان در مراکز بهداشتی – درمانی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان 1398
3. تعیین رابطه بین نگرش بیماران و جنسیت نسبت به نسخه های تجویزی پزشکان در مراکز بهداشتی – درمانی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال 1398
4. تعیین رابطه بین نگرش بیماران و سطح تحصیلات نسبت به نسخه های تجویزی پزشکان در مراکز بهداشتی – درمانی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال 1398

بیمارستانها و دانشگاههای علوم پزشکی زاهدان

.

مقطعی( تحلیلی-توصیفی)

کلیه ی بیماران مراجعه کننده به بیمارستانهای امام علی (ع) و خاتم الانبیا  وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال 1398

معیارهای ورود به مطالعه : داشتن سطح سواد حداقل دبستان

بر اساس جدول مورگان پس از تعیین جامعه مورد مطالعه، تعداد نمونه تعیین خواهد شد.

برای تعیین حجم نمونه با در نظر گرفتن میانگین افراد مراجعه کننده به کلینیک های نامبرده در طول یک ماه که به صورت متوسط افراد مراجعه کننده 240000 نفر میباشند و با قرار دادن عدد نامبرده در جدول مورگان، تعداد 384 نفر برآورد گردید.

روش نمونه گیری بصورت آسان و تصادفی و در دسترس میباشد.

 برای تعیین حجم نمونه با در نظر گرفتن میانگین افراد مراجعه کننده به کلینیک های نامبرده در طول یک ماه که به صورت متوسط افراد مراجعه کننده 240000 نفر میباشند و با قرار دادن عدد نامبرده در جدول مورگان، تعداد 384 نفر برآورد گردید. داده ها با استفاده از پرسشنامه از پیش تهیه شده توسط جوهرچی و همکاران(11) که در دو  قسمت جمعیت شناختی با سه سوال شامل سن(برحسب سال)، جنس(مرد و زن)، سطح تحصیلات(بی سواد، زیر دیپلم، فوق دیپلم، لیسانس، بالاتر از لیسانس).سن 18 سال به بالا در تمامی نمونه ها(و سپس طبقه بندی آنها در 5 گروه سنی18-24 سال، 25-30 سال، 31-35 سال، 36-40 سال، بیشتر از 41 سال) در نظر گرفته شد. پرسشنامه ها در افراد باسواد به صورت خود گزارشی و در صورت کمبود تعداد مراجعین به کلینیک ها در افراد بی سواد به صورت مصاحبه ای تکمیل خواهد شد. مسئله محرمانه بودن پاسخ های پرسش شوندگان توضیح داده خواهد شد و از آنها خواسته شد تا در صورت رضایت، به پرسشنامه پاسخ دهند.عوامل موثر برنگرش با سه سوال در خصوص «آخرین دفعه مراجعه به پزشک و علت آن»، که در بازه های زمانی کمتر از یک هفته، ماه اخیر، بین یک تا دوما ه اخیر، بیشتر از دوماه با علل کلیوی، قلبی-عروقی، تنفسی، زنان، مغز و اعصاب، روان پزشکی، عضلاتی-اسکلتی و سایر موارد؛داشتن سابقه بیماری خاص یا خیر و اینکه دارویی را طبق تجویز پزشک مصرف میکند یا خیر میباشد.در بخش نمره دهی به هر یک از پاسخ های صحیح این بخش که در قسمت علل مراجعه به پزشک ممکن است چند پاسخ صحیح وجود داشته باشد،یک امتیاز با محدوده نمره صفرتا پنج تعلق خواهد گرفت. نظر بیماران راجع به شیوه تجویز و مصرف دارو شامل 17 سوال مطابق با مقیاس لیکرت پنج امتیازی شامل خیلی زیاد، زیاد، متوسط، کم، خیلی کم با محدوده امتیاز پنج تا پنجاه و شش و گویه هایی نظیر«طعم داروی خوراکی و اندازه داروی خوراکی و...». قابل ذکر است در قسمت نمره دهی گزینه خیلی زیاد 4 امتیاز، زیاد 3 امتیاز، متوسط 2 امتیاز، کم 1 امتیاز، خیلی کم صفر امتیاز تعلق خواهد گرفت. برای اعتبلار سنجی و پایایی پرسشنامه ، ابتدا به صورت رندوم دربین 30 نفر از افراد، پرسشنامه تهیه شده، توزیع میگردد و سپس به فاصله زمانی یک هفته، دوباره همان افراد به پرسش نامه پاسخ دادند و مقایسه پاسخ ها اختلاف قابل توجهی را نشان نداد(محاسبه ضریب آلفا کرونباخ α:0.95 مورد تایید قرار گرفت). روایایی پرسش نامه فوق به روش اعتبار محتوا و کسب نظر متخصصین مربوطه انجام شد.

پس از تصویب طرح در شورای مرکز پژوهش های دانشجویی دانشگاه و کسب اجازه از معاونت تحقیقات و فناوری پرسشنامه طراحی شده در میان بیماران مراجعه کننده به بیمارستان ها ی آموزشی توزیع می گردد.(این پرسشنامه با اقتباس از پرسشنامه طرح تحقیقاتی که توسط خجسته جوهرچی و همکاران صورت گرفته بود، انجام گرفته است. ولی پایایی آن نیز مجدد مورد ارزیابی قرار می گیرد

تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار {spss ) Version 2020 )} از روشهای آمار توصیفی (تعیین شاخص های مرکزی و پراکندگی ،رسم نمودار،تنظیم جداول ،توزیع فراوانی )و آزمون پیرسون در سطح اطمینان 0.05  انجام خواهد شد. تحلیل و بررسی های بیشتر با کمک استاد راهنما صورت خواهد گرفت.

طبق راهنمای عمومی اخلاق در پژوهشهای علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی درجمهوری اسلامی ایران از

کدهای زیر استفاده کردیم:

1. هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.
2. مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینه‌ی پایین‌تر و/ یا صرفاً عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود.
3. کمیته‌ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح‌نامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرح‌‌ها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته‌ی اخلاق درخواست می‌شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.    
4. انتخاب آزمودنی‌های بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به‌نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه‌ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض‌آمیز نباشد.
5. کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.
6. پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش‌های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به‌عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که می‌توانند در تصمیم‌گیری او مؤثر باشند، به‌نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به‌کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه‌مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی  سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیان‌هایی که انتظار می‌رود مطالعه در بر داشته باشد. هم‌چنین، هر آزمودنی باید بداند که می‌تواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره‌ی خطرات و زیان‌های بالقوه‌ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر هم‌چنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه‌های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایت‌نامه‌ی آگاهانه منعکس شود.

7. پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.
8. در پایان پژوهش، هر فردی که به‌عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره‌ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روش‌هایی که سودمندی‌شان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره‌مند شود.
9. پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.
10. نحوه‌ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی‌ها و مؤسسه‌ی حمایت کننده‌ی  پژوهش باشد.
11. گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.
12. روش پژوهش نباید با ارزش‌های احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

عدم تمایل در تکمیل پرسشنامه

نسخه، اشکال  دارویی، مصرف منطقی دارو، بیماران

1. معیری, آتوسا, امین شکروی, فرخنده, طوافیان, معیری, اردشیر. بررسی عوامل مرتبط با مصرف بی رویه دارو در مراجعین به درمانگاه شبانه روزی شهرستان عباس آباد (استان مازندران). مجله علمی پزوهشی دانشگاه علوم پزشکی ایلام. 2014 Oct 15;22(5):11-9.‎
2. احمدی حبیب, حسینی سیدجمال, رضایی منصور. اپیدمیولوژی مسمومیت ناشی از مصرف ترامادول در بیمارستان امام خمینی کرمانشاه (1387).‎
3. سبزقبائی, علیمحمد, ایزدی مود, نسترن, معمارزاده, شیرانی, شاهین, یمانی, نیکو. نیازسنجی، طراحی و اجرای آموزش کاربردی اصول فارماکوتراپی در جمعیت‌های خاص برای کارورزان رشته پزشکی. مجله ایرانی آموزش در علوم پزشکی. 2011 Feb 15;10(5):815-21.‎
4. مصلح افسانه, رضایی منصور. ارزیابی نحوه تجویز دارو، پیگیری و ارجاع در کودکان زیر پنج سال توسط بهورزان شهرستان ری و عوامل موثر بر آن (1381).‎
5. نجفی پور, شیشه بر, فرزانه, احمدی نیا, رضائیان. بررسی فراوانی خوددرمانی در دانشجویان پزشکی مشغول به تحصیل در دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان در سال ۱۳۹۵. مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان. 2018 Jul 15;17(4):331-44.‎
6. حمداله زاده, آناهیتا, غفار زاده, جلال, نبی لو, امیر زاده, جمیله, داودی, جلال, یوسف زاده. داروهای مازاد بر مصرف موجود در منازل شهر ارومیه در سال 1395. مجله دانشکده پرستاری و مامایی ارومیه. 2018 Dec 15;16(9):671-7.‎
7. Riedel MA, Casillas AM. Adverse drug reaction: types and treatment options. American Family Physician 2003; 68: 1781-1790.
8. احمدی ب, بتول, عرب, نریمیسا, پریوش, جانانی, نجف پور, ژیلا. بررسی الگوی تجویز دارو توسط پزشکان خانواده و سرانه دارو در شهرستان اهواز. مدیریت بهداشت و درمان. 2013 Feb 19;4:25-34.‎
9. زارع نجف, رزمجو محمدمهدی, قائمی نیا مصطفی, ضیغمی بهرام, آقاملکی زیبا. بررسی تاثیر آموزش در نحوه نسخه نویسی پزشکان عمومی طرف قرارداد سازمان های بیمه گر در شهر شیراز.‎
10. Gallagher TH, Levinson W. A prescription for protecting the doctor-patient relationship. The American journal of managed care. 2004 Feb;10(2 Pt 1):61-8.
11. Fainzang S. Religious attitudes toward prescriptions, medicines, and doctors in France. Culture, medicine and psychiatry. 2005 Dec 1;29(4):457-76.
12. حسینی, سعیده سادات, جوهرچی, خجسته, آذرگشب, اذن الله, شمشیری میلانی, حوریه. بررسی نگرش بیماران و انتظارات آن‌ها از نسخه‌های تجویزی پزشکان در مراکز بهداشتی-درمانی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در سال 1393. Research in Medicine. 2016 Feb 1;39(4):201-7.‎
13. Azadbakht M, Mirjani SM, Yousofi M, Amini M. Drugs Prescription and Consumption in Mazandaran Province. Journal of Mazandaran University of Medical Sciences. 2015 Mar 15;24(122):44-52.
14. Food and Drug Department. Ministry of Health. Pharmaceutical Statistics2003 to 2008;2009.
15. زارع‌شاهی, راحله, حق‌دوست, علی‌اکبر, اسدی‌پور, صادقی‌راد, بهنام. ارزیابی شاخص‌های تجویز منطقی دارو در نسخ پزشکان استان کرمان در سال 1387. مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان. 2012 Dec 15;11(6):523-36.‎
16. اکبری سومار, نگار, محبی, صادقی, طل, آذر, یاسری. بررسی تاثیر مداخله آموزشی مبتنی برتئوری شناختی اجتماعی برخودمراقبتی و خودمدیریتی درزمینه مصرف منطقی آنتی بیوتیک ها. نشریه آموزش پرستاری. 2019 Feb 15;7(1):30-40.‎
17. محمدزاده, دواتگر بدیع, لادن, قاری, طیبه. بررسی تاثیر درخواست بیماران بر تجویز آنتی بیوتیک ها توسط پزشکان در تبریز در سال 1393. مجله علوم پزشکی رازی. 2017 Apr 15;24(1):44-52.‎
18. Fadare J, Agboola S, Opeke O, Alabi R. Prescription pattern and prevalence of potentially inappropriate medications among elderly patients in a Nigerian rural tertiary hospital. Therapeutics and clinical risk management, 2012; 6: 115-20
19. رضایی جابری, حسنی, لاله, اقاملایی, تیمور, محسنی, شکرالله, اسلامی, حبیب الله. بررسی تأثیر مداخله آموزشی براساس مدل اعتقاد بهداشتی برای پیشگیری از مصرف خودسرانه دارو در زنان مراجعه‌کننده به مراکز بهداشتی-درمانیِ شهر بندرعباس. فصلنامه آموزش بهداشت و ارتقاء سلامت ایران. 2018 Apr 15;6(1):1-1.‎

بررسی نظرات بیماران وانتظارات آن ها از نسخه های تجویزشده از سوی پزشکان برای آن ها

سن:

جنس:

مونث              مذکر                                                                                 

تحصیلات:

بی سواد             ابتدایی            راهنمایی           دیپلم           فوق دیپلم 

لیسانس              بالاتر از لیسانس

1. آخرین باری که به پزشک مراجعه داشته اید، کی بوده است؟

2-  آخرین باری که به پزشک مراجعه داشته اید، به چه علت بوده است؟

مشکلات غددی )تیروئید، دیابت و. . . (                 مشکلات گوارشی

مشکلات کلیوی                   مشکلات قلبی – عروقی                      مشکلات تنفسی

مشکلات زنان                        مشکلات مغز و اعصاب                   مشکلات روان پزشکی

مشکلات عضلانی – اسکلتی                  سایر موارد

3-  آیا سابقه بیماری خاصی دارید؟               خیر              بلی

درصورتی که جواب شما بلی است، لطفا ذکر کنید.

4-  آیا درحال حاضر، دارویی را طبق تجویز پزشک، مصرف م یکنید؟

خیر          بلی                    

-1 اگر پزشک بخواهد برای شما یکی از شکل های دارویی زیر را برای یک بیماری خاص، تجویز کند، کدام یک را م یپسندید؟( لطفا یک مورد را انتخاب کنید.)

قرص             کپسول            شربت              آمپول

بررسی نگرش بیماران و عوامل موثر بر آن از نسخه های تجویزی پزشکان در مراکز بهداشتی – درمانی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال 1398

ندارد

مزایای اجرای طرح شامل اجرای گروه جامعه هدف و مدیران و مسیولین دانشگاه های کشور جهت انجام برنامه ریزی بهتر و پیشبرد راهکارهای جدید در اجرای برنامه ها در کشور خواهد بود.

ندارد

ندارد

بیست و پنج میلیون ریال

در نظر گرفته نشده است.

مشخصات پاسخ دهندگان ثبت نخواهد شد و اطلاعات آنها محرمانه باقی خواهد ماند.

حضوری

شرکت در  طرح برای پاسخ دهندگان آزادانه خواهد بود و در هر مرحله ای از طرح، در صورت عدم رضایت از مشارکت در طرح خودداری نمایند.

جهت شرکت در طرح رضایت شفاهی اخذ خواهد گردید.