مقایسه تاثیر دو روش آموزشی(ویدئوی آموزشی و پمفلت آموزشی) بر میزان دانش و عادت دانشجویان غیر علوم پزشکی زاهدانی مصرف کننده محصولات حاوی ارکانات

واژه آرکانات به معنی میوه کامل درخت آرکانات می باشد و قسمت بدون هسته میوه ،بتل نات نامیده می شود.آرکولین ،یک الکالوئید فعال در بتل نات است که محرک فیبروبلاست  برای افزایش تولید کلاژن (حدود 150 درصد) می باشد.همچنین حاوی مقادیر بالایی از مس(ماده نگهدارنده) می باشد ^(1،2) بطوری که جویدن آرکانات به مدت 5 تا 30 دقیقه میزان مس محلول را به طور بارز افزایش می دهد.افزایش مس محلول می تواند فاکتور آغاز کننده فیبروز زیر مخاطی دهان باشد. ⁽³⁾غلطت مسی که از طریق رژیم غذایی وارد بدن می شود در جوامع توسعه یافته بین 0.6 تا 6/1 میلی گرم در روز  می باشد⁽⁴⁾ در افراد مصرف کننده آرکانات این میزان به 6 میلی گرم در روز  می رسد⁽⁵⁾.مس نقش مهمی در پاتوژنز فیبروز زیر مخاطی ایفا می کند زیرا محرک فیبروبلاسهای دهانی برای تولید کلاژن می باشد و موجب اپ رگولیشن آنزیم لیزیل اکسیداز می شود^{6 - 7}افزایش سطح مس بافتی و سرم با مدت زمان مصرف ارکانات و شدت فیبروز زیر مخاطی در ارتباط است^(8،9)

فیبروز زیر مخاطی دهان (Oral submocousfibrosis:OSFیبماری مزمن ، مقاوم و بالقوه بدخیم است که با واکنش التهابی جوکستا اپیتلیال و فیبروز پیشرونده بافت های زیر جلدی مشخص می شود .این بیماری در حال حاضر  بعنوان بیماری هندی ها معرفی شده است.فیبروز زیر مخاطی بیشترین پتانسیل بدخیمی را در بین ضایعات پیش بدخیم دهان دارا می باشد. عوامل اصلی بروز آن شامل آرکانات و فراورده های حاوی این محصول، پودر لیمو،آهک،تنباکو،نواقص تغذیه ای ،اختلالات ایمونولوژیک،اختلال کلاژن،نواقص تغذیه ای و ژنتیک می باشد.⁽¹⁰⁾ در سال 1966، پینندبورگ برای اولین بار فیبروز زیر مخاطی را به عنوان یک بیماری مزمن مضر  معرفی نمود که می تواند هر قسمتی از حفره دهان و حتی حلق را  در گیر کند .⁽¹¹⁾ این بیماری  با واکنش  التهابی جوکستا اپیتلیال ،تغییرات فیبروالاستیک در لایه لامپینا پروپریا و  آتروفی اپیتلیال  همراه است که منجر به سفتی مخاط دهان ، تریسموس و محدودیت در باز شدن دهان می شود.

این بیماری در هر سنی رخ می هد، ولی به طور شایع  جوانان و بزرگسالان بین 25 تا 35 سال (دهه دوم و چهارم) و زنان را درگیر می کند.  شروع بیماری  تدریجی است   و معمولا  2 تا 5 سال به طول می انجامد. فیبروز زیر مخاطی  معمولا در جنوب  شرقی آسیا و شبه قاره هند شایع است و به عنوان بیماری هندوستان شناخته شده است.این بیماری  بیشترین پتانسیل تغییرات  بدخیمی را نسبت به سایر  ضایعات  بالقوه بدخیم دهانی دارا می باشدو درمان آن بسیار مشکل می باشد و در بسیاری از موارد غیر قابل درمان بوده،بنابراین پیشگیری از بروز بیماری از اهمیت ویژه ای برخوردار است.^(10،12-13)

میزان مصرف موادی همچون پان و سوپاری در جنوب شرقی ایران بویژه بسیار بالاست.در این نواحی بدلیل مجاورت با مرزهای پاکستان، محصولات وفراوده های حاوی آرکانات (شامل پان،سوپاری و گوتکا)به سهولت در دسترس می باشد و فقر فرهنگی و عدم آگاهی در زمینه مضرات مصرف این مواد موجب شده، بومیان این منطقه به وفور این فراورده ها را مصرف کرده  که زمینه ساز  بروز فیبروز زیر مخاطی در این منطقه می باشد.^{(13)  طی مطالعه ای که در سال 2013-2014 دز جنوب شرق ایران انجام شد مشخص گردید میزان مصرف مواد حاوی ارکانات در کودکان بسیار بالاست همچنین شیوع فیبروز زیر مخاطی نیز در بچه ها بالاتر است.14}

میزان شیوع فیبروز زیر مخاطی در هندوستان حدود 0.2٪ تا  0.5٪ برآورد شده است. این افزایش شیوع به علت افزایش استفاده و محبوبیت  فراورده های تجاری حاوی آرکانات و محصولات توتون و تنباکو ، گوتکا، پان، سوپاری طعم  دار و غیره می باشد . میزان تغییرات بدخیمی فیبروز زیر مخاطی حدود 7.6٪ گزارش شده  است.⁽³⁾

جویدن آرکانات (بتل نات) یکی از مهمترین علل شایع فیبروز زیر مخاطی است .این ماده حاوی تانن ها (11-12٪) و آلکالوئیدهایی  از قبیل  گواسین،آرکاییدین، آرکولین و گواکولین (15/0،٪ -،67/0٪ است. تانن موجود در آرکانات، با مهار کلاژناز ،تجزیه کلاژن را  کاهش می دهد.  اثر  ترکیبی  تانن و آرکولین با مکانیسم کاهش تجزیه و افزایش تولید کلاژن  زمینه را برای بروز فیبروز زیر مخاطی  دهان فراهم می سازد   ^(10،12،3).

فیبروز زیر مخاطی دهان  در جنوب شرق ایران بدلیل مجاورت با پاکستان و دسترسی آسان به محصولات حاوی آرکانات رایج است .فقر فرهنگی و عدم آگاهی در مورد عوارض ناشی از مصرف مواد(از جمله خطر ابتلا به سرطان دهان) موجب مصرف فراوان مواد در این منطقه شده است.

تشویق بیمار به  توقف مصرف  آرکانات ، بتل کوئید و عوامل تحریک کننده موضعی ، مواد غذایی تند و داغ، سیگار و الکل از طریق آموزش دادن  و تقویت انگیزه بیمار بسیار مهم است. تمام بیماران مبتلا به این بیماری باید آموزش داده شوند و از سیر پیشرفت فیبروز زیر مخاطی به سمت بدخیمی  آگاه شوند . در واقع آموزش جهت توقف مصرف آرکانات و فراورده های حاوی آن مهمترین مرحله در پروسه درمان این بیماران محسوب می شود زیرا این بیماری بالقوه بدخیم غیر قابل برگشت بوده و پیشگیری مهمترین اقدام جهت کاهش بروز بیماری و درنتیجه کاهش میزان وقوع سرطان دهان می شود.⁽¹²⁾در مطالعه Singh,et al (2017) آموزش مناسب موجب افزایش آگاهی و ترک عادت مصرف در افراد مصرف کننده پان شده یود.15

Warnakulasuriya و همکاران در سریلانکا میزان دانش افراد را در مورد سرطان دهان سنجیدند و به این نتیجه رسیدند 86 درصد افراد در مورد سرطان دهان و ارتباط آن با مصرف محصولات دخانی آگاهی داشتند 16

Cruz GD  همکاران در آمریکا میزان دانش افراد را در مورد سرطان دهان سنجیدند و به این نتیجه رسیدند دانش افراد در مورد سرطان دهان و ارتباط آن با مصرف محصولات دخانی کافی نیست 17

با توجه به شیوع بالای مصرف محصولات حاوی آرکانات(پان ،سوپاری ،گوتکا و....)در شهرستان زاهدان که عمدتا ناشی از  فقر فرهنگی و عدم آگاهی در مورد مضرات مصرف این محصولات می باشد این مطالعه با هدف مقایسه دانش دانشجویان غیر علوم پزشکی زاهدانی مصرف کننده آرکانات و آموزش  برای توقف مصرف با استفاده از دو روش آموزشی (ویدئوی آموزشی و پمفلت ) طراحی شده است.

1 سطح د انش دانشجویان غیر علوم پزشکی زاهدانی مصرف کننده محصولات آرکانات در مورد عوارض ناشی از مصرف   درگروههای مورد بررسی(ویدئوی آموزشی-پرسشنامه و شاهد)  قبل و بعد از مداخله متفاوت است.

2-میزان قطع مصرف  در دانشجویان غیر علوم پزشکی  زاهدانی مصرف کننده محصولات آرکانات  درگروههای مورد بررسی(ویدئوی آموزشی-پرسشنامه و شاهد)بعد از مداخله متفاوت است

تعیین تاثیر دو روش آموزشی(ویدئوی آموزشی و پمفلت آموزشی)  بر میزان دانش و عادت دانشجویان غیر علوم پزشکی زاهدانی مصرف کننده محصولات حاوی ارکانات

1-تعیین  و مقایسه سطح د انش دانشجویان غیر علوم پزشکی زاهدانی مصرف کننده محصولات آرکانات در مورد عوارض ناشی از مصرف   در گروههای مورد بررسی (ویدئوی آموزشی-پرسشنامه و شاهد) قبل و بعد از مداخله

2-تعیین و مقایسه میزان قطع مصرف محصولات حاوی ارکانات درگروههای مورد بررسی(ویدئوی آموزشی-پرسشنامه و شاهد) بعد از مداخله

دانشگاه علوم پزشکی زاهدان

محصولات حاوی آرکانات :موادی همچون پان سوپاری گوتکا و... را شامل می شود  1

فیبروز زیر مخاطی دهان (Oral submocousfibrosis:OSFیبماری مزمن ، مقاوم و بالقوه بدخیم است که با واکنش التهابی جوکستا اپیتلیال و فیبروز پیشرونده بافت های زیر جلدی مشخص می شود 10

مداخله ای

دانشجویان غیر علوم پزشکی مصرف کننده فراورده های حاوی آرکانات در شهرستان زاهدان 

معیار ورود :

1-مصرف انواع محصولات حاوی آرکا نات(پان،سوپاری،گوتکا و....)

معیار خروج از مطالعه:

1-هریک ازافرادشرکت کننده که درحین کارتحقیقاتی قادر به ادامه همکاری

نباشند

2-افرادیکه دچارمشکلات بینایی وبرقراری ارتباط باشند.

3- افرادی که نمره بالای 12 از سوالات را کسب نمایند

با توجه به مطالعه انجام شده در سطح اطمینان 95% و توان آزمون 80% حجم نمونه به شرح ذیل  در هر گروه معادل 40 نفر و جمعا 120 نفر محاسبه گردیده است:15

0

و

0.79 ±      و     0.61 ±

اسان بر حسب نمونه های در دسترس

 پرسشنامه ،ویدئو و کتابچه آموزشی (ضمیمه شماره  1)

در این مطالعه مداخله ای در ایتدا برای تعدادی از دانشجویان غیر علوم پزشکی مصرف کننده محصولات آرکانات که تمایل به همکاری داشته باشند پس از تکمیل فرم رضایت نامه آگاهانه انتخاب می شوند وبه آنهاپرسشنامه پیش آزمون15(ضمیمه 1)،داده میشود.شرکت کنندگان زمان کافی برای پاسخگویی به سوالات پرسشنامه پیش آزمون دارند. تعدادپاسخهای صحیح شرکت کنندگان دراین آزمون،بعنوان نمره پیش آزمون ثبت می شود.کسانی که نمره پیش آزمون آنهامتوسط یاضعیف باشد،واردفازمداخله می شوند.دراین مرحله شرکت کنندگان بصورت تصادفی براساس جدول اعداد تصادفی به دو گروه مداخله (ویدئوی آموزشی و کتابچه)وکنترل )باتعدادمساوی40نفردرهرگروه( تقسیم می شوندوسعی خواهد شد،افراد دو گروه ازلحاظ شرایط دموگرافیک تاحدممکن یکسان باشند. دراین مرحله،گروه مداخله اول پمفلت آموزشی درزمینه محصولات حاوی آرکانات و عوارض ناشی از آن، دریافت می کنند.  و برای گروه مداخله دوم ویدئوی آموزشی درزمینه محصولات حاوی آرکانات(طی دو مرحله هر دوهفته یکبار به مدت نیم ساعت) و عوارض ناشی از آن ارائه می شود.  به شرکت کنندگان دوگروه یکماه فرصت داده می شودودراینمدت ازگروه مداخله خواسته می شود،کتابچه آموزشی رامطالعه کنند. پس ازیکماه،مرحله سوم مطالعه انجام می شود..

دراین مرحله به گروه مداخله وکنترل پرسشنامه پس آزمون داده می شود.شرکت کنندگان زمان کافی برای مطالعه سوالات پس آزمون خواهند داشت.لازم به ذکر است برای سوالات درست در هر دو آزمون نمره 1 غلط 0 و نمی دانم نیم در نظر گرفته شده است.جواب سوال باز در پرسشنامه پس آزمون بصورت بلی یا خیر ثبت می شود. همچنین پس از انجام مداخله  شیوع مصرف در جمعیت  مورد مطالعه  ارزیابی می شود .همچنین جهت ارزیابی تاثیر اموزش بر ترک مواد 3 ماه بعد   نیز میزان مصرف در جامعه مورد مطالعه ارزیابی و ثبت می گردد..سپس پرسشنامه هر دو گروه جمع آوری می شود و تعداد پاسخ های صحیح آنها تحت عنوان نمره پس آزمون ثبت می شود. سوال آخر پرسشنامه پس آزمون که یک سوال باز است بصورت مجزا بررسی می گردد. نتایج حاصل از نمره پس آزمون و پیش آزمون وسوال باز پرسشنامه پس آزمون واطلاعات دموگرافیک افراد شرکت کننده توسط نرم افزارSPSS version 21وآزمون های آماری مناسب آنالیزمی شوند.

درتوصیف داده ها ازنمودارهاوجداول مناسب استفاده خواهد شد. آنالیزداده هابااستفاده ازنرم افزار21statistical package for social science(SPSS) version  انجاممی شود.سطح معنی داریP˂0.05درنظرگرفته می شود.. آزمون شاپیروویلک برای بررسی نرمال بودن توزیع داده ها استفاده می شود. ازآزمونهایANOVA، کای اسکوئر،برای بیان توزیع اطلاعات دموگرافیک ومقایسه نمره پیش آزمون وازآزمون تی مستقل برای بررسی اثرمداخله )نمره پس آزمون وتغییرات نمره( استفاده می شود و برای تعیین اختلاف نمره قبل و بعد از ازمون تست های T زوجی و ویل کاکسون استفاده خواهد شد.

جدول: مقایسه دانش افراد مورد مطالعه مصرف کننده قبل و بعد از مداخله

تمام افراد گروه  کنترل و مداخله در جریان مطالعه قرار می گیرند و از بیماران جهت شرکت در پروژه رضایتنامه کتبی گرفته می شود.

در این مطالعه کدهای اخلاقی بر اساس راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی به شرح ذیل مورد استفاده قرار می گیرد.

کد شماره 7، 13، 15، 16، 17،25 27 و 31براساس کدهای اخلاقی ذکر شده فرم رضایت آگاهانه تهیه شده و ضمیمه می گردد (ضمیمه شماره2).

 1-عدم همکاری افراد: جلب همکاری افراد

آموزش،آرکانات، فیبروز زیر مخاطی

1-Prageet K. Sachdev PK, Graves JF, Beretvas SN,  Sanjeevi N. Zinc, Copper, and Iron in Oral Submucous Fibrosis: A Meta-Analysis. Int  J Dent 2018; , Article ID 3472087, 14 pages, 2018. https://doi.org/10.1155/2018/3472087

2-Nayak AG, Chatra L, Shenai P. Analysis of copper and zinc levels in the mucosal tissue and serum of oral submucous fibrosis patients. World J of Dent 2010; 1(2):75-78

3-Narang RS,Arora A. Oral sub mucous fibrosis.Curr Trends Diagnd Triat 2017;1(1);22-26

4-Pillai  K, Burde K.Increased copper level in oral mucosal tissue of patients with submucous fibrosis and whochew areca nut products. West Indian Med J 2005;54(4): 270-271.

5-Balpande AR, SathawaneR. Estimation and comparative evaluation of serum iron, copper, zinc and copper/zinc ratio in oral leukoplakia, submucous fibrosis and squamous cellcarcinoma.J Indian AcadOral Med Rad 2010; 22( 2): 73–76.

6-Trivedy C, Baldwin D, Warnakulasuriya S,  Johnson N, Peters T.Copper content in Areca catechu (betel nut)products and oral submucous fibrosis. Lancet 1997; 349(9063):1447

7-Trivedy C, Warnakulasuriya K,  Hazarey V, Tavassoli M,Sommer P, Johnson N. Up regulation of lysyloxidase in oral submucous fibrosis and squamous cell carcinoma,”J Oral Path Med 1999; 28(6): 246–251

8-Trivedy C,Warnakulasuriya K, Peters T, Senkus R, Hazarey V, Johnson N.Raised tissue copper levels inoral submucousfibrosis.J Oral Path Med 2000; 29(6): 241–248

9-Hosthor SS, Mahesh P, Priya SA, Sharada P, JyotsnaM, Chitra S. Quantitative analysis of serum levels of traceelements in patients with oral submucous fibrosis and oral squamous cell carcinoma: a randomized cross-sectional study,”J  Oral and Max fac Path 2014; 18(1):46–51

10-Dos M, Manjunath C ,Srivastava A ,Malavika J ,Ameena M.V.M. .Epidemiology of Oral SubmucousFibrosis :A Review.Int J Oral Health Med Res 2017;3(6):126-129

11-Pindborg JJ.Oral submucous fibrosis as a precancerous condition. J Dent Res 1966;45:546-53.  

12- Passi D, Bhanot P,Kacker D,Chahal D, Atri M,PanwarY. Oral submucous fibrosis: Newer proposed classification with critical updates in pathogenesis and management strategies.Nathl J Maxilofac Surg.2017;8(2):89-94

13-Sabarinath B, SriramG,SaraswathiTR, Sivapathasundharam B. Immunohistochemical evaluation of mast cells and vascular endothelial proliferation in oral submucous fibrosis. Indian J Dent Res 2011;22:116-21.

14-Shirzaii M, Momeni Z. Evaluation of oral submucosal fibrosis and related factors in areca nut users. Zahedan J Res Med Sci (ZJRMS) 2013; 15: 38-42

15- Singh K,  Sharma D, Kaur M, Gauba K. Effect of health education on awareness about oral cancer and oral self-examination. J Educ Health Promot 2017; 6: 27-31

16. Warnakulasuriya KA, Harris CK, Scarrott DM, Watt R, Gelbier S, Peters TJ, et al. An alarming lack of public awareness towards oral cancer. Br Dent J. 1999;187:319–22. [PubMed] [Google Scholar

17. Cruz GD, Le Geros RZ, Ostroff JS, Hay JL, Kenigsberg H, Franklin DM. Oral cancer knowledge, risk factors and characteristics of subjects in a large oral cancer screening program. J Am Dent Assoc. 2002;133:1064–71. [PubMed] [Google Scholar

تعیین تاثیر دو روش آموزشی(ویدئوی آموزشی و پمفلت آموزشی) بر دانش  و  توقف مصرف محصولات حاوی آرکانات در دانش آموزان  زاهدانی

ندارد

انجام این کارمی تواند درزمینه افزایش  آگاهی  در مورد عوارض مصرف محصولات آرکانات و ترک عادت مصرف موثر باشد

ندارد

ندارد

بیمارهزینه ای متقبل نخواهد شد.

ندارد

نتایج آزمایشها و روشهای به کار رفته به اطلاع بیمار خواهد رسید و این نتایج بصورت کاملاً محرمانه و صرفاً جهت مقاصد پژوهش به کار خواهد رفت و هویت بیماری وی در چارچوب قانون و جامعه و خانواده محرمانه خواهد ماند.

مجری موظف است پاسخگوی کلیه پرسش ها باشد. 

شرکت من در مطالعه کاملاً اختیاری است و آزاد خواهم بود که از شرکت در مطالعه امتناع نموده یا هر زمان  که مایل بودم بدون آنکه تغییری در نحوه رفتار پزشک درمانگر یا نحوه درمان و مراقبت از بیماری اینجانب ایجاد شود از پژوهش مذکور خارج شوم.

با توجه به اطلاعات موجود در این فرم و توضیحات حضوری مجری یا همکاران طرح موافقت خود را با شرکت در این مطالعه اعلان می نمایم. یک نسخه از این فرم به من داده شده و فرصت خواندن آن را داشته ام.

 تاریخ: ........................

کد شرکت کننده : ....................

سن: ...................

جنس

گروه:    کنترل        مداخله ویدیوی اموزشی      مداخله با پمفلت 

مصرف الکل   بلی  خیر

مصرف ناس               بلی  خیر

مصرف گوتکا  ........          پان.......     سوپاری .............       سایر موارد ..............

آیا در مورد سرطان دهان چیزی شنیده اید         بله      خیر     نمی دانم

آیا سرطان دهان قابل پیشگیری است                بله      خیر     نمی دانم

آیا سرطان دهان قابل درمان است                   بله      خیر     نمی دانم

آیا سرطان دهان مسری است                         بله      خیر     نمی دانم

آیا احتمال سرطان دهان  با سن افزایش می یابد    بله      خیر     نمی دانم

کدامیک از موارد زیر می تواند از علایم و نشانه های سرطان دهان باشد

رشد غیر طبیعی بافتهای دهان                        بله      خیر     نمی دانم

وجود لکه های سفید یا قرمز در دهان               بله      خیر     نمی دانم

زخم غیر قابل ترمیم در دهان ،روی صورت یا در گردن     بله      خیر     نمی دانم

درد مداوم در فک                                      بله      خیر     نمی دانم

افتادن یا لقی ناگهانی دندان سالم                      بله      خیر     نمی دانم

کدامیک از موارد زیر می تواند عامل ایجاد کننده سرطان دهان باشد

سیگار کشیدن                                  بله      خیر     نمی دانم

قلیان تنباکو                                      بله      خیر     نمی دانم

مصرف الکل                                    بله      خیر     نمی دانم

مصرف ناس                                     بله      خیر     نمی دانم

مصرف گوتکا                                 بله      خیر     نمی دانم

پان                بله      خیر     نمی دانم

سوپاری                                            بله      خیر     نمی دانم

ایا قطع مصرف هر کدام از این موارد می تواند  خطر ایجاد سرطان دهان را کاهش دهد      بله      خیر     نمی دانم

سابقه  خانوادگی سرطان دهان                  بله      خیر     نمی دانم