مقایسه سن دندانی ، اسکلتی و تقویمی در کودکان 8 تا 14 ساله ی سالم و مبتلا به کمبود ویتامین D

تکامل هر فرد تحت تاثیر عوامل مختلفی مانند ژنتیک، نژاد، تغذیه ، هورمون، محیط و شرایط آب و هوا می باشد (1و2). با توجه به مطالعه Stewart RE و Barber TK، سن فرد را می توان با روش های مختلفی مانند سن تقویمی، سن بیولوژیک، سن مورفولوژیک، سن اسکلتی، سن دندانی، سن بلوغ، سن رفتاری، سن روان شناسی و سن خودمسئول تعیین نمود(2).

سن تقویمی، آشکار ترین و آسان ترین سن رشد است که به سادگی از تاریخ تولد کودک مشخص می شود، اما شاخص دقیقی جهت نشان دادن مرحله تکامل نیست و از فردی به فرد دیگر متفاوت است (3).

از این رو ، تلاش ها برای تعیین سن رشد کودک توسط استفاده از سن دندانی (کلسیفیکاسیون دندان ها) و سن اسکلتی (بلوغ اسکلتی) انجام شد. سن دندان ها را می توان با استفاده از دو اصل ظهور دندان ها و کلسیفیکاسیون دندانی تخمین زد که مراحل کلسیفیکاسیون دندانی در مقایسه با ظهور دندان شاخص  قابل اعتمادتری است (3).

از سوی دیگر ، سن اسکلتی توسط مراحل تشخیصی تشکیل استخوان و الگوی واضحی از پیشرفت تشکیل استخوان در مراکز اپی فیزی تعیین می شود(3). Fishman LS استفاده از مراکز تشکیل استخوان مشاهده شده در رادیوگرافی های مچ دست و مهره های گردنی در لترال سفالومتری را پیشنهاد کرد(4).

ویتامین D ویتامین محلول در چربی است که نقش مهمی در متابولیسم استخوان ها ایفا می کند. همچنین به عنوان یک هورمون استروئیدی با اثرات پلئومورفیک به حساب می آید و نقش مهمی در عملکرد مطلوب بسیاری از ارگان ها دارد و ممکن است فاکتور تعدیل کننده خطر برای بسیاری از بیماری های مزمن نیز باشد (5) .

برهم کنش 1،25 دی هیدروکسی ویتامین D با گیرنده ویتامین D باعث افزایش کارایی جذب کلسیم روده تا 40٪ و فسفر تا 80٪ می شود (6) .

کلسیم و فسفر مهم ترین مواد معدنی تشکیل دهنده کریستال های هیدروکسی آپاتیت در مینای دندان هستند (7) .

رژیم غذایی و نور خورشید، منابع اصلی جذب ویتامین D برای بدن ما هستند (7) .

 VDD[1] شدید معمولا در کودکان با وضعیت کاهش یافته 25 هیدروکسی ویتامین D (کمتر از 10 ng/ml) تعریف می شود. یافته های بالینی مشترک شامل ناهنجاری های استخوانی، تاخیر در رشد یا تکامل و وقوع تشنج می باشد (8) .

کمبود ویتامین D در یک کشور مانند هند، جایی که نور خورشید فراوان در طول سال وجود دارد، غیر منتظره است. از آنجا که ویتامین D یک ماده ضروری برای توسعه اسکلتی مناسب است، کودکانی که به میزان بسیار کمی آن را دریافت می کنند، می توانند بیماری استخوانی مانند ریکتز را گسترش دهند.حضور ریکتز در طی رشد دندان ها ممکن است منجر به ایجاد هیپوپلازی مینا و عاج، تکامل ناقص و تاخیر در رویش دندان شود (9).

کمبود مزمن ویتامین )D سطح کمتر از 15  ng/ml  ،25 هیدروکسی ویتامین D) منجر به ناهنجاری های اسکلتی آشکار در کودکان می شود که به طور معمول به عنوان ریکتز تعریف می شود. ریکتز می تواند بسته به پاسخ بیمار به درمان ویتامین D از دو نوع، ریکتز های حساس به ویتامین D و ریکتز مقاوم در برابر ویتامین D باشد. با این حال، تعدادی از نوزادان، کودکان و نوجوانانی که ویتامین D ناکافی دارند اما دارای اختلالات متابولیسم اسکلتی یا کلسیم نیستند ، وجود دارند. در مطالعه گزارش- مورد Gupta و همکاران یک مورد جالب از تأخیر در رویش دندان همراه با کمبود ویتامین D بدون هیچگونه اختلال اسکلتی مشاهده شد (9).

دو مطالعه اخیر بزرگ در انگلستان نشان داده اند که حدود یک سوم کودکان دارای سطح سرمی 25 هیدورکسی ویتامین D زیر 50 nmol/l هستند (10).

عوامل خطری که سبب کاهش 25 هیدروکسی ویتامین D می شوند، شامل رنگدانه پوست و فاکتورهای سبک زندگی همراه با کاهش میزان تماس با نور خورشید (از جمله پوشش گسترده پوست، بازی کردن کمتر در فضای باز، استفاده بیشتر از کرم ضد آفتاب )، ماه های زمستانی و چاقی می باشد (10).بنابراین، شیوع گزارش شده از VDD وابسته به جمعیت مورد مطالعه است (10).

هر چند پیشنهاد شده است که موارد ریکتز در بسیاری از کشورهای توسعه یافته، از جمله انگلستان ، استرالیا ، ایالات متحده آمریکا و دانمارک ، افزایش یافته است ، اما ریکتز آشکار ناشایع باقی می ماند (10) .

محققان در بریتانیا، کانادا و استرالیا میزان بروز VDD علامت دار (ریکتز رادیوگرافیک یا تشنج های هیپوکلسمی به علت VDD) را بین 2.9 و 7.5 در هر 100،000 کودک گزارش کرده اند . اما ریکتز VDD در کودکان سفیدپوست قفقازی نادر است و اکثر موارد در کودکان قومی آفریقایی و آسیایی گزارش شده است (10).

طبق یک بررسی در مورد ریکتز VDD در کودکان کمتر از 5 سال ، میزان بروز ریکتز VDD در کودکان زیر 5 سال ، 38 مورد در 100000 نفر در کودکان آسیایی و 95 مورد در هر 100،000 در کودکان سیاه آفریقایی ، برآورد شد (11) .

مطالعه Kumar و همکاران سال 2013 در کشور هند با هدف تعیین و مقایسه سن دندانی ، سن استخوانی و سن تقویمی در کودکان کم وزن انجام شد . در این مطالعه 100 کودک کم وزن با دامنه سنی 14 تا 18 سال انتخاب شدند . سن تقویمی با ثبت تاریخ تولد ارزیابی گردید . ارزیابی سن دندانی با استفاده از ارتوپانتاموگرام پیرو روش توصیف شده توسط Demirjian صورت گرفت . ارزیابی سن استخوانی با استفاده از رادیوگرافی مچ دست مطابق روش Bjork ،  Grave و  Brown انجام شد .نتایج این مطالعه نشان داد ، سن دندانی و سن استخوانی در مقایسه با سن تقویمی در هر دو جنس به تعویق افتاده است . ارتباط سن تقویمی ، سن دندانی و سن استخوانی در تمام موارد در مردان مثبت بود . داده ها از این مفهوم پشتیبانی می کند که تاخیر در سن دندانی و سن استخوانی یک ویژگی قابل توجه در کودکان کم وزن است ، لذا مهم است که سن دندانی و سن استخوانی را به عنوان متغیر هایی برای تشخیص کودکان کم وزن معرفی کنیم (12).

مطالعه Macha و همکاران در سال 2017 با هدف تعیین ارتباط میان سن تقویمی ، سن دندانی و سن اسکلتی در کودکان جنوب شرقی Andhra Pradesh هند انجام شد . در این مطالعه Cross-sectional ، 100 کودک با دامنه سنی 6 تا 14 سال انتخاب شدند . سن دندانی با استفاده از روش Demirjian محاسبه شد .سن اسکلتی توسط روش Middle Phalanx روی انگشت سوم دست چپ تعیین گردید . آزمون های همبستگی Pearson و Spearman برای برآورد ارتباط بین سن تقویمی ، دندانی و اسکلتی در میان جمعیت مورد مطالعه مورد استفاده قرار گرفت . نتایج مطالعه حاضر نشان داد ، هبستگی معنی داری (P˂0/05  ) میان سن تقویمی ، دندانی و اسکلتی در تمام افراد مورد مطالعه (52دختر و 48 پسر )وجود داشت .همچنین در جمعیت مورد مطالعه حاضر ، دختران زودتر از پسران به بلوغ رسیده بودند (3).

مطالعه Palanisamy و همکاران ، سال 2016 در کشور کانادا با هدف یافتن پاسخ به این سوال که آیا ارزیابی سن دندانی می تواند جایگزین ارزیابی سن اسکلتی در جمعیت Dakshima  کانادا شود ؟ ، انجام شد .در این مطالعه 104 نمونه با تعداد برابر از هر دو جنس در دامنه سنی 9 تا 14 سال انتخاب گردید . سن اسکلتی با استفاده از رادیوگرافی های مچ دست و شاخص بلوغ اسکلتی Fishman و سن دندانی با استفاده از روش Demirjian تعیین گردید .نتایج این مطالعه نشان داد ، سن تقویمی به طور مثبت با سن دندانی و اسکلتی ارتباط دارد و از لحاظ آماری معنی دار است ( P˂0/01 ). همبستگی بین سن دندانی و سن اسکلتی نیز به لحاظ آماری معنی دار بود ( P˂0/001) و ضریب همبستگی برای مردان و زنان به ترتیب 683/0 و 704/0 بود . مطالعه حاضر نشان داد رابطه محکمی میان سن تکاملی در جمعیت با سیستم دندانی مختلط وجود دارد . از این رو سن دندانی می تواند جایگزین سن اسکلتی در جامعه مورد مطالعه باشد (13).

بر طبق مطالعه Wani ، برای تعیین سن اسکلتی -استخوانی از رادیوگرافی دست و مچ دست،اطلس  Greulich و Pyle’s و Tanner–Whitehouse 3 (TW3) که به عنوان روش های قابل اعتماد اما با دغدغه دریافت دوز اضافی اشعه ، استفاده می شود .  سن استخوانی مهره های گردنی (CVBA[2]) با اندازه گیری بادی مهره سوم (C3) و چهارم (C4) یک روش نسبتا جدید عینی ارزیابی بلوغ اسکلتی می باشد . هدف از این مطالعه، تخمین سن استخوان با اندازه گیری ابعاد مهره گردنی سوم (C3) و چهارم (C4) بود . در این مطالعه ، رادیوگرافی سفالومتریک جانبی (lateral cephalometric) و دست و مچ دست 40 نفر از مردان و 46 زن (8 تا 16 ساله) که در دانشکده دندانپزشکی دولتی استرالیا به تحصیل مشغول بودند و اندازه گیری های C3 و C4 با استفاده از نرم افزار NNT Dicom نسخه 7.0.0.0 انجام شد . سن استخوان دست و مچ دست با استفاده از اطلس  Greulich و Pyle’s تعیین شد. بر طبق نتایج این مطالعه ،تخمین سن استخوانی با استفاده از رادیوگرافی سفالومتریک جانبی(lateral cephalometric) جهت اندازه گیری  مهره سوم (C3) و چهارم (C4) می تواند جایگزینی برای رادیوگرافی دست و مچ دست برای تخمین سن استخوانی باشد و همچنین در این روش نسبت به ارزیابی سن استخوانی با استفاده از رادیوگرافی دست و مچ دست ، برای بیمار از رادیوگرافی اضافی اجتناب می گردد (14).

با توجه به مطالعات فوق در زمینه بررسی ارتباط سنین تقویمی ، دندانی و اسکلتی در گروه های مختلف کودکان و اهمیت بالای کمبود ویتامین D در کودکان به ویژه در گروه کودکان آسیایی ، مطالعه حاضر با هدف تعیین و مقایسه میزان اختلاف سن دندانی ، اسکلتی و تقویمی در کودکان 8 تا 14 ساله ی سالم و مبتلا به کمبود ویتامین D  که به دانشکده دندانپزشکی زاهدان و مطب های خصوصی ارتودنسی سطح شهر زاهدان مراجعه می کنند ، صورت خواهد گرفت .

1- میانگین اختلاف سن دندانی با سن تقویمی در کودکان با کمبود ویتامین D چقدر است ؟

2- میانگین اختلاف سن دندانی با سن تقویمی در کودکان سالم چقدر است ؟

3- میانگین اختلاف سن اسکلتی با سن تقویمی در کودکان با کمبود ویتامین D چقدر است ؟

4- میانگین اختلاف سن اسکلتی با سن تقویمی در کودکان سالم چقدر است ؟

5- میانگین اختلاف سن دندانی با سن تقویمی در گروه مورد و سالم متفاوت است .

6- میانگین اختلاف سن اسکلتی با سن تقویمی در گروه مورد و سالم متفاوت است .

مقایسه میزان اختلاف سن دندانی ، اسکلتی و تقویمی در کودکان 8 تا 14 ساله ی سالم و مبتلا به کمبود ویتامین D

1- تعیین میانگین اختلاف سن دندانی با سن تقویمی در کودکان با کمبود ویتامین D .

2- تعیین میانگین اختلاف سن دندانی با سن تقویمی در کودکان سالم .

3-تعیین  میانگین اختلاف سن اسکلتی با سن تقویمی در کودکان با کمبود ویتامین D .

4- تعیین میانگین اختلاف سن اسکلتی با سن تقویمی در کودکان سالم .

5- مقایسه میزان اختلاف سن دندانی با سن تقویمی در کودکان با کمبود ویتامین D با گروه سالم .

6- مقایسه میزان اختلاف سن اسکلتی با سن تقویمی در کودکان با کمبود ویتامین D با گروه سالم .

دندانپزشکان

سن دندانی : سن کلسیفیکاسیون دندان هاست که  می توان با استفاده از دو اصل ظهور دندان ها و کلسیفیکاسیون دندانی تخمین زد که مراحل کلسیفیکاسیون دندانی در مقایسه با ظهور دندان شاخص  قابل اعتمادتری است (3).

سن اسکلتی : سن اسکلتی ، سن بلوغ استخوان هاست که توسط مراحل تشخیصی تشکیل استخوان و الگوی واضحی از پیشرفت تشکیل استخوان در مراکز اپی فیزی تعیین می شود(3).

سن تقویمی : سن تقویمی، آشکار ترین و آسان ترین سن رشد است که به سادگی از تاریخ تولد کودک مشخص می شود، اما شاخص دقیقی جهت نشان دادن مرحله تکامل نیست و از فردی به فرد دیگر متفاوت است (3).

ویتامین D : ویتامین D ویتامین محلول در چربی است که نقش مهمی در متابولیسم استخوان ها ایفا می کند. همچنین به عنوان یک هورمون استروئیدی با اثرات پلئومورفیک به حساب می آید و نقش مهمی در عملکرد مطلوب بسیاری از ارگان ها دارد و ممکن است فاکتور تعدیل کننده خطر برای بسیاری از بیماری های مزمن نیز باشد(5).

روش Demirjian  : هفت دندان دائمی در کوادرانت سوم شامل: اینسایزورها، کانین ، پرمولرها و مولر ها (اول و دوم) در کاغذ تریسینگ سفالومتریک تریس می گردد . بر اساس بسته شدن آپکس، دندان ها به ترتیب از مرحله A تا H. امتیاز داده می شود . تمام نمرات جمع  بسته می شود و نمره نهایی محاسبه می گردد که با توجه به آن سن دندانی فرد با استفاده از جدول های Demirjian به دست می آید  (12).

مورد – شاهد(Case-control)

کودکان مراجعه کننده به بخش ارتودنسی دانشکده دندانپزشکی زاهدان و مطب های خصوصی ارتودنسی سطح شهر زاهدان

معیار های ورود :

سن بین 8 تا 14 سال

عدم ابتلا به بیماری های سیستمیک دیگر

عدم ابتلا به ضایعات پاتولوژیک استخوانی و سرطان دهان و بیماری های ژنتیکی با علایم فکی

عدم وجود Missing مادرزادی دندان های 1 تا 7 فک پایین

عدم مصرف سیستمیک دارو

عدم وجود شکستگی در مهره های گردنی

عدم سابقه درمان ارتودنسی

رادیوگرافی های با کیفیت مطلوب

عدم وجود هر گونه نقص در رکورد های مورد نیاز تشخیصی

عدم سابقه کشیدن های زودهنگام دندانی

معیار های خروج :

هر گونه عاملی که مانع از حضور بیمار در مطالعه باشد .

در بازه زمانی یک سال آینده تمام بیماران مبتلا به کمبود ویتامین D (گروه مورد )به صورت سرشماری مورد بررسی قرار خواهند گرفت .تعداد افراد گروه کنترل نیز برابر با تعداد افراد گروه مورد انتخاب خواهد شد.

بر طبق رفرنس (12) و در نظرگرفتن واریانس اختلاف سن دندانی و تقویمی (σ²=0/34) و با فرض مساوی بودن واریانس در دو گروه مورد و شاهد ، از طرق فرمول زیر حجم نمونه در گروه با در نظرگرفتن α=0/05 و β=0/2 و δ=0/2 و Z_1-β=0/84  و Z_1-α/2=1/97  ، حجم نمونه تعداد 68 نفر در هر گروه به دست می آید .

آسان و در دسترس با در نظرگرفتن معیار های ورود .

فرم پرسشنامه(ضمیمه شماره 1)

مطالعه حاضر پس از دریافت مجوز از کمیته اخلاق دانشگاه علوم پزشکی آغاز خواهد شد .

در این مطالعه بیماران 8 تا 14 ساله ی مراجعه کننده به بخش اطفال و ارتودنسی دانشکده دندانپزشکی زاهدان و مطب های خصوصی سطح شهر زاهدان در سال های 98 و 99 جهت درمان ارتودنسی ، با توجه به معیارهای ورود و خروج  مطالعه ، انتخاب خواهند شد . با توضیح مراحل مطالعه قبل از مطالعه از والدین بیماران رضایت آگاهانه به عمل می آید .

 سپس جهت اندازه گیری سطح سرمی 25 هیدروکسی ویتامین D ، کلسیم و فسفر به آزمایشگاه طرف قراداد طرح تحقیقاتی (سازمان انتقال خون) ارجاع داده می شوند آزمایش مورد نظر با هزینه مجری طرح صورت گرفته و جواب آزمایش به صورت کارت صادر می گردد . کودکان با سطح سرمی  25 هیدروکسی ویتامین D زیر 50 nmol/l و سطوح کاهش یافته کلسیم و فسفرخون در گروه مورد ( مبتلایان به کمبود ویتامین D) و کودکان با سطح سرمی 25 هیدروکسی ویتامین D 50 nmol/l و بیشتر و سطوح طبیعی کلسیم و فسفر خون در گروه شاهد ( کودکان سالم) قرار می گیرند. برای هر گروه تعداد دختران و پسران برابر خواهد بود .  سپس کودکان جهت تهیه تصاویر پانورامیک و سفالومتریک جانبی ( Lateral cephalometric ) به بخش رادیولوژی  ارجاع داده می شوند .این تصاویر به منظور ارزیابی سن دندانی با استفاده از روش Demirjian و ارزیابی سن اسکلتی با استفاده از روش اندازه گیری طول  مهره های گردنی C3 و C4 مورد استفاده قرار خواهد گرفت .

تصاویر تشخیصی شامل تصاویر پانورامیک و سفالومتریک جانبی در بخش رادیولوژی دانشکده دندانپزشکی زاهدان با کیفیت یکسان و مطلوب توسط یک دستگاه تهیه خواهد شد .  ارزیابی های سن دندانی و اسکلتی توسط دانشجو در یک مکان  با نور مناسب و بر روی دستگاه نگاتوسکوپ انجام خواهد شد .تمامی بررسی ها زیر نظر متخصص ارتودنسی صورت خواهد گرفت .

جهت بررسی ضریب پایایی (Reliability) از روش آلفای کرونباخ استفاده می شود و ضریب پایایی بالای 8/0 مطلوب در نظر گرفته خواهد شد .  سپس پرشسنامه (ضمیمه شماره 1) با توجه به اطلاعات حاصل از ارزیابی سن دندانی و سن اسکلتی با استفاده از روش های فوق  توسط دانشجو تکمیل می گردد . سن تقویمی افراد بر اساس تاریخ تولد و به صورت دقیق ( سال و ماه) در نظر گرفته می شود .

ارزیابی با استفاده از رادیوگرافی مهره های گردنی C3 و C4 : تمام رادیوگرافیهای سفالومتریک توسط یک امتحانگر مجرب انجام گیرد و اندازه گیری های زیر بر روی بادی مهره های C3 و C4 انجام شد. همانطور که در شکل 1 نشان داده شده است، ارتفاع بادی مهره قدامی  (AH)، ارتفاع بادی مهره (H)، ارتفاع بدن مهره خلفی (PH) و طول بادی مهره قدامی-خلفی (AP) (14) .

شکل 1

روش Demirjian : هفت دندان دائمی در کوادرانت سوم شامل: اینسایزورها، کانین ، پرمولرها و مولر ها (اول و دوم) در کاغذ تریسینگ سفالومتریک تریس می گردد . بر اساس بسته شدن آپکس، دندان ها به ترتیب از مرحله A تا H. امتیاز داده می شود . تمام نمرات جمع  بسته می شود و نمره نهایی محاسبه می گردد که با توجه به آن سن دندانی فرد با استفاده از جدول های Demirjian به دست می آید  (12).

در نهایت بیمارانی که کمبود ویتامین D دارند ، به متخصص اطفال مربوطه جهت درمان ارجاع داده خواهند شد .

برای توصیف داده ها از آمار توصیفی شامل درصد ها ، جداول آماری و شاخص مرکزی و پراکندگی استفاده خواهد شد . جهت تحلیل داده ها از آزمون t مستقل با سطح معنی داری 05/0 استفاده می شود. به منظور برآورد ارتباط سن تقویمی و دندانی و اسکلتی در جمعیت مورد مطالعه ، آزمون همبستگی Pearson و Spearman انجام خواهد گرفت و ضریب همبستگی بالای 3/0 ، همبستگی متوسط و قوی در نطر گرفته می شود . برای بررسی پایایی  مقادیر به دست آمده از آزمون آلفای کرونباخ استفاده خواهد شد و ضریب پایایی بالای 8/0 مطلوب در نظر گرفته خواهد شد . برای کنترل متغیرهای سن و جنس از روش های رگرسیونی استفاده خواهد شد . در صورت نرمال نبودن توزیع داده ها، از آزمون u من ویتنی استفاده خواهد شد.

مقایسه سن اسکلتی و تقویمی در گروه مبتلا به کمبود ویتامین D و گروه سالم

قبل از مطالعه از والدین بیماران رضایت آگاهانه به عمل می آید .

مجوز کمیته اخلاق دانشگاه اخذ  خواهد شد.

1- براساس راهنمای آزمودنی انسانی کدهای 1، 2، 3، 4، 5، 6، 7، 8، 9، 10، 11، 12، 13، 14، 15، 16، 17، 18،19، 20 ،21 ، 22 ،23 ، 24، 25 ، 26 ، 27، 28، 29 ،30 ،31 رعایت خواهد شد .

2- همچنین براساس راهنمای اخلاقی پژوهش بر روی عضو بافت انسانی در جمهوری اسلامی ایران، کدهای 1، 2، 3، 4، 5، 6، 7، 8، 9، 10، 11و 12 رعایت خواهد شد.

3- بر اساس راهنمای اخلاقی پژوهش بر گروه های آسیب پذیر در جمهوری اسلامی ایران ، فصل دوم ، نوزادان و کودکان ، کد های 1 ، 2 ، 4 ، 5 ، 6 ، 7 ، 11 ، 12 ، 13 ، 14 ، 15 ، 16 ، 17 ، 18 ، 19 ، 20 و 21 رعایت خواهد شد .

عدم همکاری بیماران جهت تهیه تصاویر تشخیصی اضافی و انجام آزمایش خون

راه حل : خروج افراد از مطالعه و جایگزینی افراد جدید

سن دندانی ، سن اسکلتی ، ویتامین D ، روش Demirjian

Dental Age , Skeletal Age , vitamin D , Demirjian method

 مراجع بر اساس رفرنس نویسی ونکوور نوشته شود.

1. Kurita LM, Menezes AV, Casanova MS, Neto FH. Dental maturity as an indicator of chronological age: radiographic assessment of dental age in a Brazilian population. J Appl Oral Sci. 2007;15:99–104.

2. Stewart RE, Barber TK. Pediatric dentistry. 1st ed. USA, CV: Mosby Company;

3. Macha M, Lamba B, Avula JSS, Muthineni S, Margana PGJS, Chitoori P. Estimation of Correlation between Chronological Age, Skeletal Age and Dental Age in Children- A Cross-sectional Study. J Clin Diagn Res. 2017;11(9):ZC01–ZC04.

4.  Fishman LS. Radiographic evaluation of skeletal maturation. A clinically oriented method based on hand wrist films. Angle Orthod. 1982;52:88–112.

5. Aly H, Abdel-Hady H. Vitamin D and the neonate: An update. Journal of Clinical Neonatology. 2015 Jan 1;4(1):1.

6. Chhonkar A, Gupta A, Arya V. Comparison of vitamin D level of children with severe early childhood caries and children with no caries. International journal of clinical pediatric dentistry. 2018 May;11(3):199.

7. Dhamo B, Miliku K, Voortman T, Tiemeier H, Jaddoe VW, Wolvius EB, Ongkosuwito EM. The Associations of Maternal and Neonatal Vitamin D with Dental Development in Childhood. Current Developments in Nutrition. 2019 Mar 7;3(4):nzy100.

8. Zerofsky M, Ryder M, Bhatia S, Stephensen CB, King J, Fung EB. Effects of early vitamin D deficiency rickets on bone and dental health, growth and immunity. Maternal & child nutrition. 2016 Oct;12(4):898-907.

9. Gupta S, Bansal R, Bansal M. Case Reports «Previous Article ToC Next Article».

10. Moon RJ, Harvey NC, Davies JH, Cooper C. Vitamin D and skeletal health in infancy and childhood. Osteoporosis international. 2014 Dec 1;25(12):2673-84.

11. Callaghan AL, Moy RJ, Booth IW, Debelle G, Shaw NJ (2006) Incidence of symptomatic vitamin D deficiency. Arch Dis Child 91(7):606–607.

12. Kumar V, Venkataraghavan K, Krishnan R, Patil K, Munoli K, Karthik S. The relationship between dental age, bone age and chronological age in underweight children. Journal of pharmacy & bioallied sciences. 2013 Jun;5(Suppl 1):S73.

13. Palanisamy V, Rao A, Shenoy R, Baranya SS. Correlation of dental age, skeletal age, and chronological age among children aged 9-14 years: A retrospective study. J Indian Soc Pedod Prev Dent 2016;34:310-4

14. Wani BA,Chalkoo2 AH, Tariq S, Bedar A. Assessment of bone age by cervical vertebral dimensions in lateral cephalometric radiographs: Journal of Oral Medicine, Oral Surgery, Oral Pathology and Oral Radiology, July-September, 2018;4(3):160-163 .

هدف از انجام این پژوهش مقایسه سن دندانی ، اسکلتی و تقویمی در کودکان 8 تا 14 ساله ی مراجعه کننده به دانشکده دندانپزشکی زاهدان و مطب های خصوصی ارتودنسی سطح شهر زاهدان  که مبتلا به کمبود ویتامین D بودند ، می باشد . با توضیح مراحل مطالعه از والدین کودکان 8 تا 14 ساله مراجعه کننده به بخش ارتودنسی رضایت آگاهانه (ضمیمه شماره 2) کسب میگردد ،  سپس جهت اندازه گیری سطح سرمی ویتامین D به آزمایشگاه طرف قراداد طرح تحقیقاتی (سازمان انتقال خون) ارجاع داده می شوند و جواب آزمایش خون به صورت کارت صادر می گردد . کودکان براساس نتایج آزمایش در دو گروه مورد ( مبتلایان به کمبود ویتامین D) و گروه شاهد ( کودکان سالم) قرار می گیرند. سپس از تصاویر پانورامیک و سفالومتریک جانبی موجود در پرونده ی بیماران برای ارزیابی سن دندانی و سن اسکلتی استفاده میشود . سپس پرشسنامه (ضمیمه شماره 1) با توجه به اطلاعات حاصل از ارزیابی سن دندانی و سن اسکلتی پر می گردد .

داریم

شرکت شما در این مطالعه و نتایج حاصله می تواند ارتباط میان سن تقویمی و سن های دندانی و اسکلتی در کودکان 8تا14 ساله مراجعه کننده به دانشکده دندانپزشکی زاهدان که مبتلا به کمبود ویتامین D بودند را نشان دهد .

در این مطالعه برای افراد شرکت کننده ضرر مالی و یا جانی وجود ندارد.

عوارض جانبی وجود ندارد.

هزینه کلیه اقدامات انجام شده در این مطالعه  به عهده مجری طرح خواهد بود و بیمار هزینه ای را پرداخت نخواهد کرد.

روش جایگزین وجود ندارد

 نتایج آزمایشها و تحقیقات در صورت تمایل بیمار به اطلاع وی خواهد رسید و این نتایج بصورت کاملاً محرمانه و صرفاً جهت مقاصد پژوهش به کار خواهد رفت و هویت بیماری وی در چارچوب قانون و جامعه و خانواده محرمانه خواهد ماند.

مجری موظف است پاسخگوی کلیه پرسش ها باشد. 

شرکت من در مطالعه کاملا اختیاری است و آزاد خواهم بود که از شرکت در مطالعه امتناع نموده و یا هر زمان که مایل بودم بدون آنکه تغییری در نحوه رفتار پزشک یا نحوه درمان و مراقبت از بیماری اینجانب ایجاد شود ، از پژوهش فوق خارج شوم .

با توجه به اطلاعات موجود در این فرم و توضیحات حضوری مجری یا همکاران طرح موافقت خود را با شرکت در این مطالعه اعلان می نمایم. یک نسخه از این فرم به من داده شده و فرصت خواندن آن را داشته ام.

ضمیمه شماره 1- فرم ثبت اطلاعات(پرسشنامه طرح تحقیقاتی)

تاریخ :         /     /        139

کد :

تاریخ تولد :       /      /      139            

جنس :               دختر            پسر

گروه مورد مطالعه :               مبتلا به کمبود ویتامین D            سالم

سن تقویمی :          سال

سن دندانی :            سال

سن اسکلتی :         سال