فراوانی و عوامل مرتبط با استعمال قلیان در زنان باردار شهر زاهدان در سال 1398

تلاش های جهانی در مبارزه با دخانیات با ظهور مجدد استعمال قلیان با چالش مواجه شده است. استعمال قلیان بیش از 4 قرن است که وجود دارد، اما اخیرا شیوع استعمال آن به ویژه در زنان و جوانان کشورهای خاور میانه  افزایش یافته است (1, 2)، به طوری که استعمال آن به عنوان یک مسئله رو افزایش در بهداشت و سلامت عمومی مطرح است (3).

متأسفانه بسیاری از مردم قلیان را ایمن می دانند و خطرات آن را کمتر از سیگار می دانند (4) در حالی که بیش از 4000 ماده شیمیایی در قلیان وجود دارد که حداقل 250 عنصر آن مضر هستند و 50 عنصر آن سرطان زا هستند مانند: آرسنیک، بریلیم و استالدئید  .(5)قلیان کیفیت زندگی و سلامت عمومی را کاهش می دهد و با بسیاری از بیماری های از جمله: سرطان ها، بیماری های سیستم تنفس، بیماری های دهان و دندان و کاهش وزن زمان تولد در ارتباط است (3).  بیش از نیمی از مصرف کنندگان آن در اثر بیماری های مرتبط با آن جان خود را از دست خواهند داد. همچنین عوارض آن در سطح خانواده و جامعه نیز گسترش می یابد با مرگ بسیاری از مصرف کنندگان خانواده ها درامد آنها را از دست می دهند، هزینه های درمانی آنها باری بر دوش جامعه است و برتوسعه کشورها تأثیر منفی خواهد گذاشت (5)

در بسیاری از کشورهای خاور میانه استعمال قلیان به عنوان یک نرم فرهنگی قابل قبول است (4). در ایران 17% زنان در مقایسه با 6% مردان قلیان را ترجیح می دهند ترجیح زنان شاید به دلیل استیگمایی باشد که نسبت به سیگار وجود دارد (3). در ایران استعمال قلیان به عنوان یکی از محبوبترین فعالیت های اوقات فراغت در بین زنان رواج یافته است (6). در بین سالهای 2009 تا 2014 تمایل زنان به آن 75% افزایش یافته است (7). مطالعات نشان می دهد شیوع استعمال قلیان در زنان بندر عباس (2019) 15 درصد (8) در تهران (2010) 3/6 درصد (3) و در کرمان 30 درصد (9) است.

استعمال دخانیات در زنان به علت عواض مادری و جنینی از جمله مرگ نوزاد، مرده زایی، سقط، کاهش وزن زمان تولد، سندرم مرگ ناگهانی نوزاد و انومالی های جفت بسیار با اهمیت است (4). علاوه بر این عوارض مطالعات نشان می دهد نقایص زمان تولد، لنفوم غیر هوچکین، سندرم داون، چاقی و اضافه وزن در فرزندان این زنان افزایش می یابد (10, 11). نتایج مطالعه ی آینده نگری در اصفهان نشان می دهد عوارض بارداری از قبیل پره اکلامپسی، پره ترم لیبر، سقط، وزن کم زمان تولد و نمره آپگار پایین در زنان باردار مصرف کننده قلیان بیش از زنان دیگر جامعه است (12). مکانیسم تأثیر دخانیات احتمالا کاهش توانایی انتقال اکسیژن به جنین به علت تداخلات نیکوتین و مونواکسید کربن باشد. ضمن این که رادیکال های آزاد در مادر و جنین مصرف کننده افزایش می یابد. این رادیکال های آزاد به طور قابل توجه ای واکنش پذیر هستند و به صورت تصادفی به مولکول های مختلف سلولی حمله می کنند و می توانند باعث آسیب DNA شوند (10).

در دوران بارداری شیوع استعمال قلیان در زنان روستای ایرانی در سال 2004 بررسی شده است که در این مطالعه شیوع آن در بارداری 8% براورد گردیده است. درمعرض دود دست دوم بودن، تعداد بارداری و نوع زایمان بین زنان مصرف کننده و غیر مصرف کننده قلیان با مصرف قلیان ارتباط داشت. تفاوت معنی داری در وزن زمان تولد در دو گروه وجود نداشت.  (13).

در مطالعه ایNematollahi  در سالهای 2016 تا 2018 شیوع استعمال قلیان در زنان بندر عباس 2/8 درصد عنوان شده است. استعمال قلیان باعث افزایش 2 برابری خطر LBW شده است و به ازای هر یک سال افزایش استعمال خطر LBW 2 درصد افزایش یافته است. تفاوت معنی داری بین زنان مصرف کننده قلیان و غیر مصرف کننده از نظر سن، تحصیلات، اشتغال، تعداد افراد خانواده وجود نداشت (14).

در مطالعه ای در کشور اردن براورد شد 7/8 درصد زنان باردار قلیان استعمال می کنند. نتایج مطالعه آنها نشان داد بین زنان گروه استعمال کننده قلیان و غیر مصرف کننده تفاوت معنی داری از نظر سن، درامد، محل زندگی، تحصیلات اختلاف معنی داری وجود نداشت. درامد و سن پیش گویی کننده استعمال قلیان بودند (10).

مطالعه ای در امریکا در بین سالهای 2013 تا 2014 انجام شده است. در این مطالعه هدف بررسی شیوع استعمال دخانیات در زنان باردار بود و نتایج مطالعه نشان داد 14 درصد زنان سیگار و 5/2 درصد قلیان در بارداری استعمال می کنند (12).

در مطالعه بحیرایی و همکاران در زنان سنین باروری تهران شیوع استعمال قلیان 3/6 درصد عنوان شد و سن (جوانی)، وضعیت تأهل (مجرد بودن)، تحصیلات (بی سوادی)، اشتغال (خانه دار  بودن) و اشتغال همسر (بی کار بودن) پیش بینی کننده استعمال قلیان بود. اما تحصیلات همسر، قومیت، وضعیت اقتصادی و تعداد اعضای خانوار با استعمال ان ارتباط نداشت (3).

مطالعه ای در زاهدان توسط انصاری و همکاران (1394) انجام شده است. بر اساس نتایج این مطالعه سن شروع استعمال قلیان در دختران زاهدان 21 سال است. شیوع کلی مصرف مواد مخدر در کنار قلیان 70 درصد بود به عبارتی سوء مصرف مواد در مصرف کنندگان قلیان بیش از جمعیت عمومی است و قلیان می تواند فاکتوری در شروع استعمال مواد مخدر دیگر باشد (15).

مطالعه ای در دختران دانشجویان تربیت بدنی شهر کردستان با هدف بررسی شیوع و عوامل تأثیر گذار بر استعمال قلیان در آنها توسط رحیم زاده و همکاران (2017) انجام شده است. در بین 160 دانشجوی دختر مورد بررسی قرار گرفته 5/7 درصد آنها قلیان استعمال می نمودند. دلایل گرایش به استعمال قلیان در این افراد تفریح و سرگرمی، ارضای نیازهای درونی و کسب لذت، دوری خانواده، علاقه به مصرف سیگار و قلیان، ارتباط با دوستان قلیانی بود (16).

مطالعه ای تحت عنوان بررسی شیوع و عوامل مرتبط با استعمال قلیان در جنوب شرق ایران در سال 2016 انجام شده است. بر اساس نتایج این مطالعه مقطعی در شهر کرمان30 درصد زنان تجربه استعمال قلیان را داشتند. پیش گویی کننده های استعمال قلیان در این مطالعه تحصیلات بالا، سن جوانی و بیکاری بود (9).

نتایج مطالعات نشان می دهد تفاهمی در خصوص عوامل مرتبط با استعمال قلیان وجود ندارد در برخی مطالعات تحصیلات بالا (9)و در برخی تحصیلات پایین (3) با استعمال آن در ارتباط بود، در حالی که در برخی مطالعات تحصیلات ارتباطی با استعمال قلیان نداشت (10). در برخی مطالعات سن در بین مصرف کنندگان و گروه غیر مصرف کننده اختلاف معنی دار داشت (9) در برخی این تفاوت وجود نداشت (10, 14). در برخی مطالعات اشتغال ارتباط معنی داری با استعمال قلیان نداشت (14) در حالی که در برخی از این مطالعات این ارتباط معنی دار دیده شده است (3, 9). تناقضات نیاز به پژوهش بیشتر در جمعیت های مختلف را نشان می دهد تا در هر جمعیت با ویژگی های خاص آن جمعیت برنامه ریزی ها انجام شود.

مطالعات اولیه در مورد استعمال دخانیات بیشتر بر استعمال سیگار متمرکز شده در حالی که در زنان استعمال دخانیات بیشتر به شکل مصرف قلیان است (3). با توجه به ترجیح زنان به استعمال قلیان و افزایش مصرف ان نیاز به مطالعه در این موضوع وجود دارد. از طرفی طبق بررسی های انجام شده در شهر زاهدان سن شروع قلیان در زنان در سنین ابتدای باروری است و احتمال استفاده از مواد مخدر نیز در کنار ان زیاد است. با توجه به این که قلیان می تواند منجر به عوارض مادری و نوزادی شود کنترل استفاده ان می تواند در کاهش این عوارض مؤثر باشد اولین گام در اقدامات کنترلی بررسی وضعیت و جمع اوری اطلاعات است. اما تا کنون مطالعه ای جهت بررسی فراوانی و عوامل مرتبط با استعمال قلیان در بارداری در زنان زاهدانی انجام نشده است. ضمن این که نتایج بررسی متون نیز نشان می دهد در خصوص عوامل مرتبط با استعمال تناقضاتی وجود دارد. در نتیجه ما مطالعه حاضر را با هدف تعیین فراوانی و عوامل مرتبط با استعمال قلیان در زنان باردار شهر زاهدان طراحی نمودیم.

فراوانی استعمال قلیان در زنان باردار شهر زاهدان به چه میزان است؟

عوامل مرتبط با استعمال قلیان در زنان باردار شهر زاهدان چیست؟

تعیین فراوانی و عوامل مرتبط با استعمال قلیان در زنان باردار شهر زاهدان در سال 1398

تعیین فراوانی استعمال قلیان در زنان باردار شهر زاهدان

تعیین عوامل مرتبط با استعمال قلیان در زنان باردار شهر زاهدان

بیمارستان و مراکز بهداشت

استعمال قلیان

 تعریف نظری: ﻣﺼﺮﻑ ﻗﻠﻴﺎﻥ  ﻳﮏ ﺭﻭﺵ ﻗﺪﻳﻤﻲ ﺍﺳﺘﻌﻤﺎﻝ ﺩﺧﺎنیات ﺑﻪ ﺷﻤﺎﺭ ﻣﻲ ﺭﻭﺩ. قلیان وسیله‌ای آبی برای کشیدن تنباکو است (17).

تعریف عملی: منظور از استعمال قلیان در مطالعه حاضر استعمال ان در دوران بارداری است که به سه مدل: استعمال حتی یک بار در بارداری[1]، استعمال روتین[2] (استعمال در ماه اخیر) و استعمال روزانه[3] خواهد بود (18).

مقطعی از نوع توصیفی-تحلیلی

کلیه زنان باردار شهر زاهدان در سال 1398

معیار ورود به مطالعه

باردار بودن

سکونت در شهر زاهدان

معیار خروج

عدم تمایل به شرکت در مطالعه

عدم توانایی فهمیدن و صحبت کردن به فارسی

در تعیین حجم نمونه با توجه به نامشخص بودن تعداد افراد جامعه مورد نظر از فرمول کوکران برای جامعه نامعلوم استفاده خواهد شد.

دقت 05/0=d و فاصله اطمینان 95% (96/1=z) منظور خواهد. برای به دست آمدن بیشترین حجم نمونه مقدار 5/0=p در نظر گرفته شد. بنابراین حجم نمونه در مطالعه کمی 384 نفر  به دست آمد، اما به منظور افزایش دقت و اطمینان بیشتر حجم نمونه 400  نفر  لحاظ خواهد شد.

نمونه گیری به روش خوشه ای تک مرحله ای خواهد بود. با توجه به نقشه شهر زاهدان 4 منطقه (شمال، جنوب، شرق، غرب) تعیین خواهد شد. خوشه ها مراکز بهداشت در هر منطقه خواند بود که به روش قرعه کشی از هر منطقه 2 مرکز انتخاب خواهند شد. نمونه گیری از بین مراجعان به مرکز بهداشت انجام خواهد افرادی که دارای شرایط ورود به مطالعه باشند و تمایل به مشارکت در مطالعه باشند انتخاب خواهند شد. نمونه گیری در هر مرکز تا تکمیل نمونه ها انجام خواهد شد در هر مرکز 50 نفر مورد بررسی قرار می گیرند.

• جمع آوری اطلاعات فردی: فرم گرداوری اطلاعات فردی
• پرسشنامه نگرش به عوارض قلیان: شامل 15 ایتم. پاسخ به این سوالات بر اساس معیار اندازه گیری لیکرت از 1 تا 5 خواهد بود (کاملا موافق نمره 5، موافق نمره 4، بی نظر نمره 3، مخالف نمره2، و کاملا مخالف نمره 1) نمرات آیتم با هم جمع می شوند و نمره کل محاسبه می شود و با افزایش نمره اگاهی ارتقا می یابد (دامنه نمره بین 15 تا 75).
• پرسشنامه بررسی وضعیت استعمال قلیان: شامل 18 ایتم در موضوعات سابقه مصرف و چگونگی مصرف، محل مصرف، تصمیم برای ترک، توصیه مراقبان، منابع کسب اطلاعات. پاسخ به ایتم ها کیفی می باشد.

پرسشنامه های اولیه محقق ساخته خواهد بود. جهت طراحی این پرسشنامه ابتدا مطالعات کتابخانه ای انجام شده است به این ترتیب که محقق پس از انجام مطالعات کتابخانه ای و مقالات و وب سایت های معتبر پرسشنامه اولیه را طراحی نموده است. روایی آن از نظر محتوی بررسی خواهد شد. پرسشنامه ها در اختیار 10 نفر از اعضای هیئت علمی گروه مامایی قرار خواهد گرفت. CVI  و CVR پرسشنامه ها محاسبه خواهد شد و نظرات اصلاحی اعمال خواهد شد. جهت بررسی پایایی نیز از ازمون و مجدد ازمون استفاده خواهد شد پرسشنامه ها در اختیار 20 نفر قرار خواهد گرفت و مجدد 1 روز بعد نیز از آنها خواسته می شود پرسشنامه ها را تکمیل نمایند و ضریب همبستگی محاسبه خواهد شد.

پس از اخذ مجوز از کمیته اخلاق و مجوزها از دانشگاه علوم پزشکی زاهدان پژوهشگران به مراکز بهداشت منتخب شهر زاهدان مراجعه کرده، پس از معرفی خود و بیان اهداف پژوهش به نمونه ها، معیارهای ورود به مطالعه را با پرسش از فرد بررسی می نمایند در صورت دارا بودن شرایط ورود به مطالعه رضایت نامه کتبی (پیوست 1) از مشارکت کنندگان اخذ می شود. تأکید می شود نتایج کاملا محرمانه خواهد ماند و هیچ گونه انتشار اطلاعاتی با نام فرد انجام نخواهد شد و پاسخ فرد بر اقدامات درمانی او تأثیر گذار نخواهد بود. پرسشنامه های مطالعه توسط پژوهشگران تکمیل می شود. در صورتی که فرد قلیان استعمال نکرده باشد فقط پرسشنامه اطلاعات فردی و نگرش را تکمیل می نماید و در صورتی که قلیان استعمال نموده باشد پرسشنامه مربوطه تکمیل خواهد شد. جمع آوری داداه ها و نمونه گیری توسط خانم ها نوائی و خیاط انجام خواهد شد و تجزیه و تحلیل داده ها توسط آقای دکتر فنائی انجام خواهد گردید.

اطلاعات با استفاده از آزمون های آماری توصیفی و تحلیلی با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه 21 و با در نظر گرفتن سطح معناداری p<0.05 تجزیه، تحلیل می گردد.

جهت توصیف مشخصات دموگرافیک از فراوانی، درصد، میانگین، انحراف معیار استفاده خواهد شد.

نرمالیته داده ها بررسی خواهد شد.

جهت تعیین ارتباط بین متغیر ها و استعمال قلیان از ازمون تی مستقل و کای اسکوئر استفاده می شود و جهت تعیین پیش گویی کننده های استعمال رگسیون لوجستیک چند گانه استفاده خواهد شد.

در این پژوهش کد های 1، 11، 13، 15، 16، 17، 19، 25، 28، 20 و 30  راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های دارای آزمودنی انسانی اعمال می گردد.

1-هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

11-کمیته‌ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح‌نامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرح‌‌ها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته‌ی اخلاق درخواست می‌شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.    

13-کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد.

15-پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش‌های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به‌عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که می‌توانند در تصمیم‌گیری او مؤثر باشند، به‌نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به‌کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه‌مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی  سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیان‌هایی که انتظار می‌رود مطالعه در بر داشته باشد. هم‌چنین، هر آزمودنی باید بداند که می‌تواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره‌ی خطرات و زیان‌های بالقوه‌ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر هم‌چنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه‌های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایت‌نامه‌ی آگاهانه منعکس شود.

16-پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می‌شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. هم‌چنین، در پژوهش‌هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

17-پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه‌ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است.

19-عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچ‌گونه تأثیری بر خدمات درمانی که در همان مؤسسه – نظیر بیمارستان – به فرد ارائه می‌شود، داشته باشد. این موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود.

25-پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

28-پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

29-نحوه‌ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی‌ها و مؤسسه‌ی حمایت کننده‌ی  پژوهش باشد.

30-گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

محدودیت مطالعه فعلی استفاده از روش خود اظهاری و عدم صداقت نمونه به علت ترس برچسب خوردن  است که سعی خواهد شد با توضیح کامل و واضح اهداف به نمونه ها اطلاعات صحیحی از آنها اخذ گردد.

شیوع، قلیان، زنان باردار

Prevalence, Tobacco, Water pipe, Pregnant Women

1.           Al Moamary MS, Al Ghobain MA, Al Shehri SN, Alfayez AI, Gasmelseed AY, Al-Hajjaj MS. The prevalence and characteristics of water-pipe smoking among high school students in Saudi Arabia. Journal of infection and public health. 2012;5(2):159-68.

2.           Arshad A, Matharoo J, Arshad E, Sadhra SS, Norton-Wangford R, Jawad M. Knowledge, attitudes, and perceptions towards waterpipe tobacco smoking amongst college or university students: a systematic review. BMC public health. 2019;19(1):439.

3.           Baheiraei A, Mirghafourvand M, Nedjat S, Mohammadi E, Mohammad-Alizadeh Charandabi S. Prevalence of water pipe use and its correlates in Iranian women of reproductive age in Tehran: a population-based study. Medical principles and practice : international journal of the Kuwait University, Health Science Centre. 2012;21(4):340-4.

4.           England LJ, Kim SY, Tomar SL, Ray CS, Gupta PC, Eissenberg T, et al. Non‐cigarette tobacco use among women and adverse pregnancy outcomes. Acta obstetricia et gynecologica Scandinavica. 2010;89(4):454-64.

5.           Mohammad-Alizadeh-Charandabi S, Mirghafourvand M, Tavananezhad N, Karkhaneh M. Prevalence of cigarette and water pipe smoking and their predictors among Iranian adolescents. International journal of adolescent medicine and health. 2015;27(3):291-8.

6.           Kalan ME, Taleb ZB. Waterpipe tobacco smoking: A reality or hidden iceberg for Iranian women. Health Promotion Perspectives. 2018;8(4):252.

7.           Nakhostin-Roohi B. The Comparison of Hookah Smoking Prevalence in Medical Students between 2009 and 2014. Epidemiology, Biostatistics and Public Health. 2016;13(2).

8.           Faghir-Gangi M, Asgari E, Jabbari M, Nematollahi S, Hosseini M, Ahmadi-Gharaei H, et al. Community health assessment: Knowledge, attitude and practice of women regarding water-pipe smoking in Bandar Abbas. MethodsX. 2019.

9.           Danaei M, Jabbarinejad-Kermani A, Mohebbi E, Momeni M. Waterpipe tobacco smoking prevalence and associated factors in the southeast of Iran. Addiction & health. 2017;9(2):72.

10.         Azab M, Khabour OF, Alzoubi KH, Anabtawi MM, Quttina M, Khader Y, et al. Exposure of pregnant women to waterpipe and cigarette smoke. Nicotine & Tobacco Research. 2012;15(1):231-7.

11.         Ardawi M, Nasrat H, Rouzi A, Qari M, Al‐Qahtani M, Abuzenadah A. The effect of cigarette or sheesha smoking on first‐trimester markers of Down syndrome. BJOG: An International Journal of Obstetrics & Gynaecology. 2007;114(11):1397-401.

12.         Mosharraf S, Allahdadin M, Reyhani M. Comparison of adverse Pregnancy Outcomes between Hookah and Non-smoking Women. Journal of Midwifery and Reproductive Health. 2019;7(1):1499-505.

13.         Mirahmadizadeh A, Nakhaee N. Prevalence of waterpipe smoking among rural pregnant women in Southern Iran. Medical Principles and Practice. 2008;17(6):435-9.

14.         Nematollahi S, Mansournia MA, Foroushani AR, Mahmoodi M, Alavi A, Shekari M, et al. The effects of water-pipe smoking on birth weight: a population-based prospective cohort study in southern Iran. Epidemiology and health. 2018;40.

15.         Ansari H, Ansari-Moghaddam A, Mohammadi M. Prevalence of Substance Abuse and Associated Factors in Hookah Users. Journal of Mazandaran University of Medical Sciences. 2016;26(136):73-84.

16.         Rahimzadeh M, Rastegar H, Fazel Kalkhoran J. Prevalence and causes of tendency to cigarette and water pipe smoking among male and female physical education students in University of Kurdistan. Journal of Health. 2016;7(5):680-86.

17.         Ray CS. The hookah–the Indian waterpipe. Current Science. 2009:1319-23.

18.         Alzohairy MA. Water pipe & cigarette smoking among Qassim University male students: prevalence and beliefs. International journal of health sciences. 2012;6(1):45.

پیوست 1

رضایت نامه شرکت در  طرح تحقیقاتی تحت عنوان  'فراوانی استعمال قلیان و عوامل مرتبط در زنان باردار شهر زاهدان'

1. من  می‌دانم  که هدف این پژوهش تعیین فراوانی استعمال قلیان و عوامل مرتبط در زنان باردار شهر زاهدان است.
2. من می­دانم که شرکت من در این پژوهش کاملاً داوطلبانه است و مجبور به شرکت در این پژوهش نیستم. به من اطمینان داده شد که اگر حاضر به شرکت در این پژوهش نباشم، از مراقبت‌های معمول تشخیصی و درمانی محروم نخواهم شد و رابطه درمانی من با مرکز درمانی و پزشک معالجم دچار اشکال نمی‌شود.
3. نحوه‌ی همکاری اینجانب در این پژوهش به این‌صورت است: اطلاعات فردی من و استعمال قلیان از من گرفته می شود.
4. آسیب‌ و عارضه ای احتمالی ناشی از شرکت در این مطالعه مرا تهدید نمی کند.
5. در صورت عدم تمایل به شرکت در مطالعه مراقبت معمول مراقبت بارداری و زایمان برای من ارائه خواهد شد.
6. من می­دانم که دست اندر کاران این پژوهش، کلیه اطلاعات مربوط به من را نزد خود به صورت محرمانه نگه‌داشته و اجازه دارند فقط نتایج کلی و گروهی این پژوهش را بدون ذکر نام و مشخصات اینجانب منتشر کنند.
7. من می‌دانم که  هیچ‌یک از هزینه‌های انجام مداخلات پژوهشی بر عهده من نخواهد بود.
8. خانم سمیرا خیاط جهت پاسخگویی به اینجانب معرفی شد و به من گفته شد تا هر وقت مشکلی یا سوالی در رابطه با شرکت در پژوهش مذکور پیش آمد با ایشان در میان بگذارم و راهنمایی بخواهم.

آدرس و شماره تلفن همراه ایشان به شرح به من ارائه شد

• آدرس: زاهدان، میدان دکتر حسابی، دانشکده پرستاری و مامایی، گروه مامایی
• تلفن همراه: 009151636071

9. من  می‌دانم که اگر در حین و بعد از انجام پژوهش هر مشکلی اعم از جسمی و روحی به علت شرکت در این پژوهش برای من  پیش آمد درمان عوارض، و هزینه‌های آن و غرامت مربوطه بر عهده مجری خواهد بود.
10. من می­دانم اگر اشکال یا اعتراضی نسبت به  دست اندرکاران یا روند پژوهش دارم می­توانم با کمیته اخلاق در پژوهش دانشگاه علوم پزشکی زاهدان با شماره : 33295789-054 تماس گرفته و مشکل خود را به صورت شفاهی یا کتبی مطرح نمایم.

فرم جمع آوری اطلاعات فردی

مشارکت کننده گرامی

پرسشنامه ای که در اختیار شما قرار گرفته است به منظور بررسی اطلاعات فردی شما و دانش شما در مورد استعمال قلیان می باشد. به شما اطمینان داده می شود که کلیه اطلاعات شما محرمانه و بدون نام و به صورت گروهی استفاده خواهد گردید. در صورتی که تغییر عقیده نموده و در مرحله از پژوهش تمایل به انصراف از مشارکت داشتید آزادانه می توانید از آن انصراف دهید.

از همکاری شما کمال تشکر را داریم.

1. سن: ............................................. سال
2. تحصیلات: ....................................................
3. شغل: ...............................................
4. سن همسر: ............................................... سال
5. تحصیلات همسر: ....................................................
6. شغل همسر: ............................................
7. قومیت:   فارس            بلوچ              سایر                    ....................
8. درامد شما برای مخارج زندگی کافی است؟         بله           تا حدودی        خیر           
9. سابقه بارداری       G            P             AB              L                  D
10. آیا در طی بارداری فعلی قلیان کشیده اید؟   بلی             خیر

میزان موافقت خود با جملات زیر را علامت بزنید.

پرسشنامه بررسی رفتار استعمال قلیان

مشارکت کننده گرامی

پرسشنامه ای که در اختیار شما قرار گرفته است به منظور بررسی اطلاعات استعمال قلیان شما می باشد. به شما اطمینان داده می شود که کلیه اطلاعات شما محرمانه و بدون نام و به صورت گروهی استفاده خواهد گردید. در صورتی که تغییر عقیده نموده و در مرحله از پژوهش تمایل به انصراف از مشارکت داشتید آزادانه می توانید از آن انصراف دهید.

از همکاری شما کمال تشکر را داریم.

1. میزان استعمال شما چقدر است؟

        فقط یک بار در بارداری قلیان کشیده ام.                        گاهی مثلا اخر هفته ها یا آخر ماه ها قلیان می کشم         روزانه  یک بار                       روزانه چند بار  ................                    هفته ای چند بار                 

2. در صورتی که گزینه ای روزانه چندبار و یا هفته ای چند بار را استفاده نموده اید عدد آن را ذکر نمایید ...................
3. آیا قبل از بارداری نیز قلیان می کشیدید ؟           بله                    خیر 
4. از چند سالگی شروع به قلیان کشیدن کردید؟ ......................................سال
5. در بارداری سعی نموده اید استعمال قلیان را کم یا قطع نمایید؟    بلی                       خیر
6. در صورتی که پاسخ شما مثبت است چه مدتی است که قلیان را کنار گذاشته اید؟ 00000000000000000
7. علت کم کردن یا قطع استعمال قلیانتان چه بوده است؟ ..................................................
8. آیا در طی بارداری به پزشک یا مرکز بهداشت مراجعه نموده اید؟     بلی                   خیر
9. مراقب شما در مورد استعمال قلیان سوال از شما پرسده است؟        بلی                  خیر
10. مراقب شما به شما توصیه نموده است که قلیان را ترک کنید؟       بله           خیر        
11. قلیان را در منزل خودتان می کشید؟     بله             خیر
12. بیرون از منزل خودتان مثلا در جمع دوستان قلیان می کشید؟        بله           خیر               نام مکان ............
13. کدامیک از اطرافین شما قلیان می کشند؟

       همسر       مادر       پدر         فرزندان                  فامیل                دوست

14. هزینه استعمال قلیان شما به صورت هفتگی چقدر است؟ ....................            تومان
15. طی 30  روز گذشته اطلاعاتی از خطرات قلیان در بارداری شنیده اید؟        بلی                 خیر
16. اگر جواب شما به سوال قبل مثبت است از کجا این اطلاعات را کسب نموده اید؟

  تلویزیون         رادیو          پوستر       سینما        دوست         خانواده                مراقبان سلامت               روزنامه                   فضای مجازی                  غیره 

لطفا در صورتی که غیر را انتخاب می فرمایید نام ان را بنویسید ......... ...............

17. طی 30  روز گذشته پیامی که شما را تشویق به کشیدن قلیان کند دریافت نموده اید؟  بلی       خیر
18. از کجا این پیام را دریافت نموده اید؟

تلویزیون       رادیو          پوستر   سینما      دوست         خانواده                مراقبان سلامت               روزنامه                   فضای مجازی            غیره 

لطفا در صورتی که غیره را انتخاب می فرمایید نام ان را بنویسید ......... ...............

ندارد

مزایای فردی برای مشارکت کننده ندارد در ارتقا برنامه ریزی زنان باردار کمک خواهد نمود

ندارد

موردی ندارد

تمام هزینه ها با محقق است

موردی ندارد

رعایت خواهد شد

توسط محقق به تمام سئوالات نمونه پاسخ داده می شود

محفوظ است

اگاهانه و کتبی کسب خواهد شد