بررسی آگاهی، نگرش و عملکرد درباره ی مصرف شیرین کننده های مصنوعی در افراد دیابتی نوع دو مراجعه کننده به کلینیک دیابت بیمارستان بوعلی شهر زاهدان در سال 1398

دیابت نوع دو یکی از بیماری های شایع متابولیک درسطح دنیا بوده که در آن یا تولید انسولین و یا توانایی سلول های بدن ما در استفاده از انسولین کاهش می یابد(1). در حال حاضر تقریبا 425 میلیون نفر در جهان دیابت نوع دو دارند. تخمین زده می شود که این روند تا 693 میلیون نفر تا سال 2045 افزایش یابد. تقریبا 5 میلیون نفر در ایران مبتلا به دیابت نوع دو هستند که این رقم رو به افزایش است. دیابت نوع دو عامل 5 میلیون مرگ و میر در محدوده ی سنی 99-20 در سال 2017 تخمین زده شد(2). اهمیت دیابت علاوه بر شیوع بالا عوارض ناشی از آن شامل بیماری های قلبی عروقی، اختلالات کلیوی، پرفشاری خون، رتینوپاتی، نوروپاتی، قطع عضو اندام های تحتانی وکوری است. علاوه برآن افراد دیابتی ریسک بالایی برای عفونت دارند بنابراین افراد دیابتی نیاز به نظارت منظم دارند(3). اولین شیرین کننده مصنوعی ساخارین بود که در سال 1987 توسط رمسن و فاهلبرگ ساخته شد که طی جنگ جهانی اول و دوم به خاطر قیمت کم و شیرینی کم، به خوبی مورد پذیرش قرار گرفت (4).در حال حاضر درآمریکا سازمان غذا ودارو(FDA) مصرف شش شیرین کننده مصنوعی( acesulfame-K  (advantame, aspartame, neotame, saccharin, sucralose,را تایید کرده است(5). شیرین کننده های مصنوعی به عنوان افزودنی های خوراکی درایالات متحده، به عنوان جایگزین های شکر مورد استفاده قرار می گیرندو شیرین تر از شکر هستندو یا فاقد کالری یا کالری کمیهستند(6).اگرچه، شیرین کننده های مصنوعی به نظر یک جایگزین عالی است، تحقیقات اخیر نشان داده اند مصرف مزمن می تواند به تغییر متابولیسم گلوکز منجر شود(7) .مصرف شیرین کننده های مصنوعی با افزایش خطر ابتلا به افزایش وزن، چاقی و دیابت نوع دو همراه است(8).

در تحقیقی که Salih   و Sadiq روی بیماران مبتلا به دیابت داشتند 70 % مبتلایان اگاهی خوبی در مورد مصرف شیرین کننده های مصنوعی داشتند و 52 % مبتلایان از شیرین کننده های مصنوعی  در رژیم غذایی خود استفاده می کردند و 79 % از مصرف کنندگان شیرین کننده های مصنوعی روزانه 5تا10 قرص دریافت می کردند.(9). همچنین بر اساس پژوهش های انجام شده توسط Nayaka و Jain که بر روی 536 بیمار مبتلا به دیابت انجام شده در بخش آگاهی  97 % بیماران از محتوای شیرین کننده مصنوعی ، 5/78 %بیماران از فواید سلامتی و خطرات بهداشت شیرین کننده های مصنوعی مطلع نبودند.همچنین 5/99% بیماران نمی دانستند که شیرین کننده مصنوعی برای چه مدت باید مصرف شود. در بخش نگرش 7/ 68% ترجیحا  از شیرین کننده های  مصنوعی مصرف می نمودند.همچنین

 6/94 %درصد بیماران تصور می کردند شیرین کننده های مصنوعی جهت کنترل قند خون مورد تایید می باشد . در بخش عملکرد 80 % بیماران شیرین کننده های مصنوعی را به صورت قرص و به ویژه در چای استفاده می کردند. 16 % بیماران احساس خوبی بعد از مصرف شیرین کننده های مصنوعی داشتند اما بقیه بیماران صرفاً به دلیل توصیه پزشکان، این محصولات را مصرف می‌کردند(10). با توجه به نکات فوق در نظر است میزان آگاهی، نگرش و عملکرد بیماران دیابتی در مورد مصرف شیرین کننده های مصنوعی در افراد دیابتی مراجعه کننده به کلینیک دیابت بیمارستان بوعلی شهر زاهدان صورت خواهد گرفت.

1-میزان آگاهی بیماران دیابتی نوع دو در رابطه با مصرف شیرین کننده های مصنوعی چگونه است؟

2- میزان نگرش بیماران دیابتی نوع دو  در رابطه با مصرف شیرین کننده های مصنوعی چگونه است؟

3- میزان عملکرد بیماران دیابتی نوع دو در رابطه با مصرف شیرین کننده های مصنوعی چگونه است؟

تعیین میزان آگاهی، نگرش و عملکرد بیماران دیابتی نوع دو در رابطه مصرف شیرین کننده های مصنوعی در افراد مراجعه کننده به کلینیک دیابت بیمارستان بوعلی شهر زاهدان در سال 1398

1-تعیین میزان آگاهی بیماران دیابتی نوع دو در رابطه با مصرف شیرین کننده های مصنوعی در افراد مراجعه کننده به کلینیک دیابت بیمارستان بوعلی شهر زاهدان در سال 1398

2- تعیین میزان نگرش بیماران دیابتی نوع دو در رابطه با مصرف شیرین کننده های مصنوعی در افراد مراجعه کننده به کلینیک دیابت بیمارستان بوعلی شهر زاهدان در سال 1398

3- تعیین میزان عملکرد بیماران دیابتی نوع دو در رابطه با مصرف شیرین کننده های مصنوعی در افراد مراجعه کننده به کلینیک دیابت بیمارستان بوعلی شهر زاهدان در سال1398

کلینیک دیابت

شیرین کننده های مصنوعی به عنوان افزودنی های خوراکی درایالات متحده، به عنوان جایگزین های شکر مورد استفاده قرار می گیرندو شیرین تر از شکر هستندو یا فاقد کالری یا کالری کمی هستند.

توصیفی – مقطعی

کلیه بیماران دیابتی نوع دو مراجعه کننده به کلینیک دیابت بیمارستان بوعلی شهر زاهدان در سال 1398

معیارهای ورود:

ابتلا به دیابت نوع دو،  مصرف شیرین کننده های مصنوعی ، سن بیش تر از18 سال

معیار های خروج 

عدم تابعیت ایران ،عدم تکمیل پرسش نامه ، عدم رضایت در شرکت در طرح ،سابقه جراحی سنگین داشته باشد ،بیماری های مزمن که برعادات یا رژیم غذایی تاثیر می گذارند مانند سلیاک

با توجه به مطالعات انجام شده که آگاهی بیماران دیابتی را از مصرف شیرین گننده های مصنوعی بین 50تا 80 درصد گزارش نموده اند(10و9).برای محاسبه حجم نمونه بیش تر آگاهی بیماران 50 درصد در نظر گرفته شود که با استفاده از فرمول محاسبه حجم نمونه براساس نسبت ها و خطای مورد پذیرش0.05 حجم نمونه 384 محاسبه گردید که با احتمال ریزش حجم نمونه400 نفر درنظر گرفته خواهد شد.

سرشماری

پرسشنامه اگاهی با 17سوال طراحی شده,16 سوال پاسخ های 4 گزینه ای دارد که امتیاز سوالات 4،6و2 برای گزینه های نمی دانم(0)،بندرت(1)،گاهی اوقات(2) و همیشه(3) می باشد اما امتیاز باقی سوالات برای گزینه های نمی دانم(0)،همیشه(1)،بندرت(2) وگاهی اوقات(3) می باشدو 1 سوال درباره ی نوع شیرین کننده ای که بیماربا آن آشنایی دارد است که امتیاز آن برای آشنایی با حداقل یک نوع شیرین کننده  1 و برای عدم آشنایی با شیرین کننده ها 0 می باشد.همچنین یک سوال مربوط به نحوه کسب اطلاعات می باشد.این پرسشنامه را در اختیار افراد مبتلا به دیابت قرار میدهیم سپس با توجه به امتیازاتی که هر گزینه سوال دارند و پاسخ مبتلایان نتیجه را محاسبه میکنیم و در نرم افزار SPSS قرار میدهیم و بررسی میکنیم.

پرسشنامه نگرش با 9 سوال طراحی شده,هر سوال 3 گزینه موافقم(2)، مخالف(1)، نظری ندارم (0)دارد که امتیاز هرگزینه می باشد.این پرسشنامه را در اختیار افراد مبتلا به دیابت قرار داده سپس با توجه به امتیازاتی که هر گزینه دارد پاسخ مبتلایان  رامحاسبه کرده و در نرم افزار SPSS قرار میدهیم و بررسی میکنیم.

پرسشنامه عملکرد با 13سوال طراحی شده, 6 سوال 2 گزینه بلی و خیر دارد.این پرسشنامه را در اختیار افراد مبتلا به دیابت قرار داده ونتایج را به صورت تعداد ودرصد هر سوال بیان خواهد شد.

این مطاله به روش توصیفی و بوسیله پرسش نامه (KAP) خود ساخته توسط محقق انجام خواهد شد .جامعه مورد بررسی افراد دیابتی نوع دو مراجعه کننده به کلینیک دیابت بیمارستان بوعلی شهر زاهدان در سال 1398، دارای دیابت نوع 2 می باشند کلیه افراد تحت پوشش مرکز فوق مورد مطالعه قرار خواهند گرفت. در این تحقیق جهت بررسی پرسشنامه  از نظر مشخص بودن نوع سوالات در سه بخش آگاهی ،نگرش و عملکرد بین20 نفر از بیماران دیابتیک کلینیک فوق توزیع و تکمیل نموده اند(Pre-test) تا احتمالا سوالاتی که (Bias) تورش داشته تصحیح و حذف گردید (Pilot Study).  لازم به ذکر است پرسش نامه  شامل 40 سوال بوده که 17 سوال آگاهی، 13 سوال نگرش ، 9 سوال عملکرد و 1سوال نحوه کسب اطلاعات می باشد که روایی پرسشنامه  توسط سه نفر از افراد صاحب نظر بررسی  ومورد تایید قرار خواهد گرفت. داده ها پس از استخراج از پرسش نامه کدگذاری و سپس وارد نرم افزار آماری spss ورژن 24 خواهد شد و توسط آزمون های آماری مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهد گرفت.

از آمار توصیفی شامل فراوانی و درصد جهت توصیف داده های کیفی و از میانگین و انحراف معیار جهت توصیف داده های کمی استفاده خواهد شد.

شرکت در تحقیق اختیاری بوده و با اخذ رضایت شرکت کنندگان همراه است.لازم به ذکر است مطالعه فوق مطابق با بندهای 1 و 3و 4و5و 7و8و12و و13و14و 15و16و 17 و20و25 و28 و29 و30 و31 دفترچه راهنمای عمومی اخلاق در پژوهشهای علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی میباشد.

عدم همکاری  بیماران

آگاهی، نگرش، عملکرد، دیابت نوع دو، شیرین کننده های مصنوعی

1. American Diabetes Association. Diagnosis and classification of diabetes mellitus. Diabetes care 2010; 33(1): 62-69.
2. International Diabetes Federation. IDF Diabetes Atlas Update Poster. 8th ed. Brussels, Belgium: International Diabetes Federation. 2017.

3-Yoon KH, Lee JH, Kim JW, Cho JH, Choi YH, Ko SH,et al. Epidemic obesity and type 2 diabetes in Asia. Lancet.2006 Nov; 368(9548): 1681-88. doi: 10.1016/S0140-6736(06)69703-1.

4- Yang Q. Gain weight by “going diet?” Artificial sweeteners and the neurobiology of sugar cravings. Yale J Biol Med. 2010 Jun; 83(2): 101-8

5- Lohner S, Toews I, Meerpohl JJ. Health outcomes of non-nutritive sweeteners: analysis of the research landscape. Nutrition journal. 2017 Dec;16(1):55.

6- https://www.fda.gov/food/ingredientspackaginglabeling/ foodadditivesingredients/ucm397725.htm.

7- Young RL, Isaacs NJ, Schober G, et al. Impact of artificial sweeteners on glycaemic control in healthy humans. European association for the study of Diabetes. 2017.

8- Swithers SE. Artificial sweeteners produce the counterintuitive effect of inducing metabolic derangements. Trends Endocrinol Metab. 2013; 24:431-41

9- Sadiq MA, Salih AA. Knowledge and Attitude About Sweeteners Among Type 2 Diabetic Patients.

10-MR RN, Jain R. Knowledge, Attitude And Practice Of Diabetic Patients Regarding The Use Of Artificial Sweetners As Substitute To Sugar. National Journal of Integrated Research in Medicine. 2018 Nov 1;9(6).

پرسشنامه

بررسی آگاهی، نگرش و عملکرد بیماران دیابتی در رابطه با مصرف شیرین کننده های مصنوعی در افراد دیابتی مراجعه کننده به کلینیک دیابت بیمارستان بوعلی شهر زاهدان ، 1398

مراجعه کننده محترم این پرسشنامه در جهت تعیین آگاهی، نگرش و عملکرد شما در خصوص مصرف شیرین کننده های مصنوعی می باشد.

لازم به ذکر است شرکت در مطالعه اختیاری بوده واجباری نیست و اطلاعات به شکل سرجمع و کلی و کد دار تجزیه و تحلیل شده و گزارش میگردد.

اطلاعات دموگرافیک

کد پرسشنامه ........  

سن(سال): ..........    جنس(مرد / زن):...........

تحصیلات: بی سواد  □          ابتدایی□      راهنمایی و دبیرستان□    تحصلات دانشگاهی□

بعد خانوار:    2 □   3  □  4  □   بیشتر □

شغل: خانه دار  □      کارگر □    کارمند □     غیره( ذکر شود .............)

مدت ابتلا به دیابت:    الف)کمتر از پنج سال □    ب) پنج تا ده سال □   ج) بیش تراز ده سال □

الف: تعیین میزان آگاهی

1. آیا مصرف شیرین کننده های مصنوعی در افراد دیابتی ضرورت دارد؟

همیشه □         گاهی اوقات □       بندرت □           نمی دانم □

2.آیا شیرین کننده های مصنوعی در مقایسه با شیرین کننده های طبیعی قند و کالری کمتری تولید

می کنند؟    همیشه □         گاهی اوقات □       بندرت □           نمی دانم □

3. آیا عوارض مربوط ناشی از دیابت توسط شیرین کننده های مصنوعی بهبود می یابند؟

همیشه □         گاهی اوقات □       بندرت □        نمی دانم □

4.مصرف طولانی مدت شیرین کننده های می تواند ابتلا به دیابت را تشدید نماید؟

همیشه □         گاهی اوقات □       بندرت □           نمی دانم □

5. مصرف شیرین کننده های مصنوعی می تواند در کنترل قند خون موثر باشد؟ 

همیشه □         گاهی اوقات □       بندرت □           نمی دانم □

6. آیا مصرف شیرین کننده های مصنوعی در افراد دیابتی بایستی تحت نظر پزشک صورت گیرد؟

همیشه □         گاهی اوقات □       بندرت □           نمی دانم □

7. آیا مصرف شیرین کننده های مصنوعی سرطان زاست؟

همیشه □         گاهی اوقات □       بندرت □           نمی دانم □

8 . آیا با افزایش سن ضرورت استفاده از شیرین کننده های مصنوعی افزایش می یابد؟

همیشه □         گاهی اوقات □       بندرت □           نمی دانم □

9.با مصرف داروهای کنترل قند خون دیگربه موازات  مصرف شیرین کننده های مصنوعی می تواند مورد نیاز باشد؟  همیشه □         گاهی اوقات □       بندرت □           نمی دانم □

10. برای پیشگیری از عوارض شیرین کننده های مصنوعی بایستی مصرف آن ها را کنترل کرد؟ 

همیشه □         گاهی اوقات □       بندرت □           نمی دانم □

11.  آیا مصرف طولانی مدت شیرین کننده های مصنوعی احتمالا می تواند موجب مشکلات گوارشی شود؟

همیشه □         گاهی اوقات □       بندرت □           نمی دانم □    

12. آیا جایگزینی شیرین کننده های طبیعی  به طور کامل با شیرین کننده های مصنوعی در رژیم غذایی در افراد دیابتی  می تواند  مفید باشد؟

همیشه □         گاهی اوقات □       بندرت □           نمی دانم □

13.آیا رژیم غذایی افراد مبتلا به دیابت باید حاوی شیرین کننده های مصنوعی باشد؟

همیشه □         گاهی اوقات □       بندرت □           نمی دانم □

14.به نظر شما مصرف شیرین کننده های مصنوعی به جای شیرین کننده های طبیعی مطلوب است؟

همیشه □         گاهی اوقات □       بندرت □           نمی دانم □

15. به نظر شما فقط با مصرف شیرین کننده های مصنوعی می توان قند خون را کنترل کرد؟

همیشه □         گاهی اوقات □       بندرت □           نمی دانم □

16.به نظر شما عدم استفاده از شیرین کننده های مصنوعی در دیابتی ها می تواند با افزایش قند خون همراه باشد؟ همیشه □         گاهی اوقات □       بندرت □           نمی دانم □

17.منبع اطلاعاتی شما در خصوص شیرین کننده های مصنوعی کدام است؟

الف) پزشک متخصص   □ ب) دوستان  □      ج) رسانه های گروهی(تلویزیون و...)  □     د) رادیو□

18.کدامیک از شیرین کننده های مصنوعی را می شناسید؟

الف) آسپارتام □  ب) ساخارین □       ج) آسه سولفام   □        د) سوکرالوز□      ه) غیره□

ب: نگرش

1. یک فرد دیابتی بایستی از شیرین کننده های مصنوعی استفاده کند؟   

   موافقم □       مخالفم  □      نظری ندارم□

2.  مصرف طولانی مدت شیرین کننده های مصنوعی می تواند باعث تشدید  دیابت شود؟

موافقم □       مخالفم  □      نظری ندارم  □

3.  چون مصرف شیرین کننده های مصنوعی عوارض دارد آن ها را مصرف نمی کنم.

موافقم □       مخالفم  □      نظری ندارم□

4.  مصرف شیرین کننده های مصنوعی حتما باید با تجویز پزشک متخصص باشد؟

موافقم □       مخالفم  □      نظری ندارم□

5. آیا به نظر شما شیرین کننده های مصنوعی امروزه بین عموم مردم مصرف می گردد؟

موافقم □       مخالفم  □      نظری ندارم□

6.آیا به نظر شما با انتخاب شیرین کننده های مصنوعی قند خون تا حدودی کنترل خواهد شد؟

موافقم □       مخالفم  □      نظری ندارم□

7. آیا به نظر شما شیرین کننده های مصنوعی از محصولات قابل اطمینانی در جهت تنظیم قند خون

می باشند؟  موافقم □       مخالفم  □      نظری ندارم□

8.آیا به نظر شما شیرین کننده های مصنوعی اثرات جانبی هم می توانند داشته باشند؟

موافقم □       مخالفم  □      نظری ندارم□

9.نظر شما در خصوص مصرف همزمان داروهای کنترل کننده های قندخون و شیرین کننده های مصنوعی چیست؟  موافقم □       مخالفم  □      نظری ندارم□

ج: عملکرد                                           

 1-آیا قبل از تشخیص دیابت از شیرین کننده های مصنوعی استفاده کرده اید؟     بلی □          خیر□ 

 2.آیا جهت درمان دیابت دارو مصرف کرده اید؟        بلی □          خیر□ 

 3.آیا شیرین کننده های مصنوعی را به شکل خالص،با نوشیدنی ویا با غذا مصرف می کنید؟(اگر بله،کدام شکل)     بلی □          خیر□ 

 4 . آیا پس از استفاده از شیرین کننده ها عوارض زیر را داشته اید؟(سردرد، تهوع، افزایش وزن، استرس، افزایش قند خون)      بلی □          خیر□ 

 5.آیا تاکنون در خصوص استفاده از شیرین کننده های مصنوعی تغییر در دریافت آن براساس برند یا نام محصول داشته اید؟(اگر بله نام ببرید)   بلی □          خیر□   

 6. آیا ازمواد غذایی حاوی شیرین کننده های مصنوعی استفاده می نمایید؟(مثل بستنی رژیمی،شیر رژیمی و...)(اگر بله نام ببرید)       بلی □          خیر□                  

 7. آیا قند خون خود را در  طی مصرف شیرین کننده های مصنو عی کنترل می نمایید؟

بلی □              خیر□

8.. آیا قندخون خود را قبل ازشروع  مصرف شیرین کننده های مصنوعی اندازه گیری کرده اید؟

بلی □              خیر□

9. چه فرمی از دارو را دریافت می کنید؟ 

الف)قرص □          ب)تزریق انسولین □        ج)هردو □

10. کدام شکل از شیرین کننده  های مصنوعی را مصرف می کنید؟

الف)قرص □         ب)پودر □           ج)مایع □

11.مدت استفاده شما از شیرین کننده های مصنوعی کدامیک از مقادیر زیر می باشد؟

الف)کمتر از دو سال □          ب)دو تا پنج سال □            ج)بیش از پنج سال □

12.شما چگونه شیرین کننده مصنوعی را استفاده می کنید؟

الف)روزانه □    ب)هفتگی □      ج) ماهانه □      د)هرگز□

13.آیا از نوشیدنی های حاوی شیرین کننده مصنوعی مصرف می کنید؟           

الف)روزانه □    ب)هفتگی □      ج) ماهانه □      د)هرگز□ 

با تشکر از پاسخگویی شما

نظر به اینکه امروزه روش های متفاوت درمانی در جهت بهبود وضعیت بیماران دیابتیک بکار می رود از جمله مصرف شیرین کننده های مصنوعی در طیف وسیعی انجام می گیرد لذا با توجه به نکات فوق در نظر است میزان آگاهی، نگرش و عملکرد بیماران دیابتی در مورد مصرف شیرین کننده های مصنوعی در افراد دیابتی مراجعه کننده به کلینیک دیابت بیمارستان بوعلی شهر زاهدان صورت خواهد گرفت.

ندارد.

نتایج حاصل از مطالعه می تواند در جهت افزایش آگاهی ها ی تغذیه ای بیماران و بهبود رفتارهای غذایی  افراد مورد مطالعه به صورت آموزشی بکار گرفته شود.

ندارد

ندارد.

از محل پژوهش معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه تامین می گردد.

ندارد.

پرسش نامه ها به شکل کددار و سرجمع جمع آوری،استخراج و آنالیز می شود.

با اخذ رضایت و توجیه نمونه های مورد مطالعه پاسخ افراد اخذ می گردد.

شرکت در مطالعه اختیاری بوده و با اخذ رضایت افراد توام است واجباری نیست.

مورد ندارد.

لازم به ذکر است شرکت در مطالعه اختیاری بوده واجباری نیست و اطلاعات به شکل سرجمع و کلی و کد دار تجزیه و تحلیل شده و گزارش میگردد.