بررسی پارامترهای ساختاری و عملکردی چشم افراد مبتلا به مصرف داروهای مخدر

سیستم بینایی و صحت عملکرد آن از مهمترین فاکتورهای موثر بر عملکرد افراد میباشد. هر یک از بخشهای عملکرد بینایی میتوانند در پاسخ به داروها و نوروتوکسینهای مختلف  تحت تاثیر قرار گرفته و در نحوهی عملکرد آنها تغییراتی ایجاد شود. همانطور که بسیاری از داروهای شیمیایی میتوانند تاثیرات منفی و پایداری در عملکرد بینایی فرد ایجاد کنند، مواد مخدر نیز میتوانند باعث این تغییرات شود (1-11).

درحدود سه هزارو چهارصد سال قبل از میلاد مردم سواحل رودخانه دجله وفرات تریاک را که قدیمی ‏ترین و مشهورترین ماده مخدر است پرورش می دادند. بیشتر مواد مخدر غیر صنعتی از گیاه خشخاش و شاهدانه به دست می‏ آیند.

امروزه مصرف داروهای مخدر رو به افزایش است. بیش از 591000 آمریکایی در سالهای اخیر مبتلا به مصرف هرویین هستند. همچنین گزارش شده است بیش از 3300 آمریکایی به دلیل دوز بالای مواد مخدر در سال 2015 مرده اند (1). در ایران نیز طبق تحقیقات صورت گرفته جمعیت معتادین کشور حدود یک میلیون و پانصد نفر می باشد که البته این رقم شامل افرادی که استفاده تفننی از مواد دارد نمی شود (12).

بیشتر مواد مخدر مانند کوکایین مانع از بازجذب نوراپی نفرین در انتهای اعصاب آدرنرژیک می شود و در نتیجه باعث انقباض شدید عروق کوچک می شود (2). عوارض ایسکمی ناشی از کوکایین به صورت سکته و عوارض قلبی بویژه در دوزهای بالا گزارش شده است(2). همچنین عوارض چشمی مانند اپتیک نوروپاتی(3و4)، رتینوپاتی(5)، نقایص اپتیلیوم قرنیه(7-6)، کاهش حس قرنیه(8)،اربیتوپاتی (3-4) و بسته شدن شریان مرکزی رتین (2) و حتی نابینایی گذرا یکطرفه گزارش شده است(4). حتی در کودکانی که در معرض کوکایی قرار داشتند افزایش زمان عکس العمل به محرکین بینایی در میدان دید گزارش شده است(10-9).

کافین در مطالعات حیوانی گزارش شده است که باعث کاهش ضخامت قرنیه از طریق تغییر در ساختار و مقدار فیبرهای کلاژن می شود همچنین تغییرات سایز مردمک، کاهش ضخامت کرویید، خونریزی داخل رتینی، ایسکمی گذرای ماکولا از طریق انقباض عروق کرویید و اسکوتومای مرکزی رتین گزارش شده است(1). در مورد تغییرات فشار چشم با مصرف مواد مخدر برخی مطالعات افزایش فشار داخل چشمی و برخی مقالات جدید عدم تغییر و حتی کاهش فشار داخل چشمی را نشان داده اند(11،1).

در حالی که بیشتر مطالعات ذکر شده به صورت گزارش مورد می باشد و با توجه به جمعیت قابل ملاحظه معتادین لازم است مطالعه جامعی با توجه به تغییرات واسکولار برای بررسی عملکرد و ساختار چشم انجام شود لذا هدف از این مطالعه، بررسی عملکرد بینایی با تستهای تیزبینی، حساسیت کانتراست، دید رنگ، پریمتری و پتانسیل برانگیخته بینایی و ساختاری چشم با تست های تخصصی پنتاکم، تونومتر گلدمن، OCT در افراد مبتلا به مصرف مواد مخدر می باشد.

تیزبینی بیماران معتاد به مواد مخدر با افراد نرمال همسن متفاوت است.

حساسیت کانتراست بیماران معتاد به مواد مخدر با افراد نرمال همسن متفاوت است.

دید رنگ بیماران معتاد به مواد مخدر با افراد نرمال همسن متفاوت است.

ضخامت لایه فیبرهای عصبی در رتین بیماران معتاد به مواد مخدر با افراد نرمال همسن متفاوت است.

فشار چشم بیماران معتاد به مواد مخدر با افراد نرمال همسن متفاوت است.

دامنه وج VEP بیماران معتاد به مواد مخدر با افراد نرمال همسن متفاوت است.

شعاع انحنای قرنیه بیماران معتاد به مواد مخدر با افراد نرمال همسن متفاوت است.

میدان دید بیماران معتاد به مواد مخدر با افراد نرمال همسن متفاوت است.

تعیین پارامترهای ساختاری و عملکردی چشم بیماران معتاد به مواد مخدر

تعیین و مقایسه تیزبینی بیماران معتاد به مواد مخدر و افراد نرمال همسن.

تعیین و مقایسه حساسیت کانتراست بیماران معتاد به مواد مخدر و افراد نرمال همسن.

تعیین و مقایسه دید رنگ بیماران معتاد به مواد مخدر و افراد نرمال همسن.

تعیین و مقایسه ضخامت لایه فیبرهای عصبی رتین بیماران معتاد به مواد مخدر و افراد نرمال همسن

تعیین و مقایسه فشار چشم بیماران معتاد به مواد مخدر و افراد نرمال همسن.

تعیین و مقایسه دامنه VEP بیماران معتاد به مواد مخدر و افراد نرمال همسن.

تعیین و مقایسه انحنای قرنیه بیماران معتاد به مواد مخدر و افراد نرمال همسن.

تعیین و مقایسه میدان دید بیماران معتاد به مواد مخدر و افراد نرمال همسن.

تمامی مراکز خدمات دهی به معتادین

تیزبینی: توانایی تشخیص جزییات در کانتراست صد درصد

حساسیت کانتراست: توانایی تشخیص کمترین کانتراست بین جسم و زمینه

توپوگرافی : بررسی فاکتور شکل قرنیه مانند انحنا، ضخامت قرنیه

الکتروفیزیولوژی چشم: موج الکتریکی ثبت شده از کورتکس اکسی پیتال در پاسخ به محرک بینایی

کوهرت تاریخی

بیماران معتاد به یک نوع مواد مخدر در شهرستان زاهدان که به مدت حداقل 5 سال دارو مصرف کرده باشند.

از آنجایی که تغییرات عروقی در رتین بعد از 5 سال مواخه شدن با بیماری رخ می دهد و چون این داروها تغییرات واسکولار در چشم دارند حداقل مدت مصرف 5 سال در نظر گرفته شده است.

معیارهای ورود به مطالعه: 

داشتن سن 20 تا 40 بدلیل پابت بودن عملکرد وساختار چشم در این بازده سنی

عیوب انکساری کمتر از 4 دیوپتر به دلیل تغییر در ساختار شبکیه چشم

معیارهای خروج از مطالعه:

سابقه تروما ، جراحی ، انحراف در چشم

سابقه آب مروارید و گلوکوم

بیماری سیستمیک مثل دیابت و فشار خون

مصرف دارو علاوه بر مواد مخدر مورد استفاده

با استفاده از نرم افزار G-power و با فرمول مقایسه میانگین های دو گروه مستقل،  بر اساس مطالعه دکتر احصایی بر روی افراد مصرف کننده متادون (13) با توجه به میانگین و انحراف معیار متغیر حساسیت کانتراست در فرکانس فضایی 6 سیکل بر درجه در دو گروه مورد و کنترل (  میانگین گروه مورد 1/98 و انحراف معیار 0/13 و در گروه کنترل میانگین 2/13 و انحراف معیار 0.05 ) حجم نمونه با الفای 0/05 و بتای 0/95 برابر با 21 نفر در هر گروه شد.

از آنجایی که تعداد ریزش افراد به دلیل طولانی بودن معاینه و شرایط خاص بیماران زیاد به نظر خواهد رسید حجم نمونه بر اساس فرمول بدست آمده و هزینه های طرح 30 نفر در هر گروه خواهند بود.

 روش نمونه گیری تصادفی آسان است. برای گروه کنترل در بازده زمانی جمع آوری داده ها افراد نرمالی که جهت تعیین شماره چشم به بیمارستان آمده اند در صورت داشتن معیارهای ورود و تمایل خودشان وارد مطالعه می شوند و برای افراد معتاد پس از شناسایی آنان و داشتن معیارهای ورودی لیستی از آنن تهیه کرده و هر کدام که تمایل به حضور دارند در مطالعه شرکت خواهند کرد تا به تعدا 35نفر برسد سپس نمونه گیری متوقف می شود.

لازم به ذکر است احتمال می رود کلیه افراد شرکت کننده در طرح آقا باشند. البته در صورتی که معتادین خانم در دسترس داشته باشیم در مطالعه وارد خواهند شد و قطعا همسان سازی جنسیت در هر گروه و با گروه کنترل انجام خواهد پذیرفت. از آنجایی که تستهای مورد ارزیابی غیر تهاجمی و ابجکتیو است لذا سطح سواد و همکاری بیماران در نتایج تاثیری ندارد.

معاینه و پرسشنامه عمومی

ابتدا با مراکز بهداشت حاشیه شهر زاهدان و مراکز ترک اعتیاد که به معتادین شهر خدمات رفاهی و آموزشی می دهند هماهنگی لازم صورت خواهد گرفت و شایعترین ماده مورده استفاده در معتادین یررسی خواهد شد سپس افراد مصرف کننده این ماده مشخص می شوند. در روزهای مراجعه معتادین مورد نظر، توضیحات کافی در زمینه طرح تحقیقاتی مذکور داده خواهد شد. همچنین رایگان بودن و داوطلبی بودن در این طرح برایشان توضیح داده خواهد شد.

سپس درصورت موافقت معتادین روزهای معاینه هر فرد مشخص می شود و به بیمارستان چشم پزشکی الزهرا مراجعه خواهند کرد.

در روز معاینه، ابتدا عیوب انکساری آنان به طور کامل اصلاح می شود سپس تیزبینی و حساسیت کانتراست، دید رنگ، پریمتری و VEP انجام می شود. بعد از بررسی تستهای فانکشنال، تستهای بررسی ساختاری چشم (OCT ، فشار چشم، توپوگرافی قرنیه و فاندوسکوپی) انجام خواهد شد.

لازم به ذکر است در هر مرحله از ارزیابی اگر بیماران خسته شده باشند سایر بررسی ها در روز دیگری انجام خواهد گرفت.

تمامی تستهای فوق در افراد نرمال همسن که جهت معاینه چشم به بیمارستان چشم مراجعه کرده باشند انجام خواهد گرفت.

پس از ثبت داده ها در نرم افزار SPSS ورژن 19، آزمون نرمالیتی داده ها با آزمون شاپیرو ویلک صورت خواهد پذیرفت و در صورت نرمال بودن دادها جهت مقایسه میانگین ها از آزمون تی مستقل و در صورت عدم نرمال بودن از آزمون من ویتنی با سطح معنی داری <0.05 استفاده خواهد شد.

همچنین آنالیز متغییرهای کیفی با آزمون کا دو می باشد.

ضمن حفظ محرمانه بودن اطلاعات تمامی موارد اخلاقی منطبق با بیانیه هلسینکی رعایت خواهد شد و فرم رضایت آگاهانه از تمامی شرکت کنندگان اخذ خواهد شد.

کدهای اخلاقی بر اساس فرم اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی های انسانی (دفترچه شماره 3)و منطبق با بیانیه هلسینکی  شامل کدهای ذیل است.

13تا 17: کسب رضایت آگاهانه و آزادانه از آزمودنی انسانی 

بند 21:  رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها 

بند 27-29: اطلاع از نتایج مطالعه برای افراد شرکت کنندهو انتشار نتایخ به طور صادقانه 

عدم همکاری بیمارستان چشم پزشکی الزهرا با توجه به شلوغ بودن بیش از حد مرکز و شرایط خاص بیماران مورد مطالعه ( مهتاد بودن و ظاهر نامناسب داشتن)

عدم همکاری بیماران معتاد برای حضور در بیمارستان چشم پزشکی زاهدان جهت انجام معاینه

 راه حل مسئله :

توجیه پرسنل بیمارستان بر ضرورت انجام تحقیق و انجام معاینات در اول وقت اداری که ازدحام بیماران مرکز چشم پزشکی کمترین مقدار است.

توجیه کافی بیماران برای شرکت در طرح و توضیح کافی در مورد مزایای شرکت در طرح داده شود همچنین جهت انگیزه بیشتر برای شرکت در طرح به هر فرد مبلغ 50000 تومان به همراه یک وعده غذای گرم به عنوان هدیه داده خواهد شد.

تیزبینی، حساسیت کانتراست، توپوگرافی قرنیه

1-Karbach N, Kobrenko N, Myers M, Gurwood S. How Drug Abuse Affects the Eye.  Review of Optometry. 2018; 155(9).

2-Devenyi P, Schneiderman JF, Devenyi RG, Lawby L. Cocaine-induced central retinal artery occlusion. CMAJ. 1988: 15;138(2):129-30.

3-Siemerink M, Freling N, Peerooz S. Chronic orbital inflammatory disease and optic neuropathy associated with long-term intranasal cocaine abuse: 2 cases and literature review. 2017; 36(5): 350-355.

4-Goldberg RA, Weisman JS, McFarland JE, Krauss HR, Hepler RS, Shorr N. Orbital Inflammation and Optic Neuropathies Associated with Chronic Sinusitis of Intranasal Cocaine Abuse: Possible Role of Contiguous Inflammation. Arch Ophthalmol. 1989;107(6):831–835.

5-Gemelli H, Fidalgo T, Gracitelli C, Andrade E. Retinal nerve fiber layer analysis in cocaine users. Psychiatry Research. 2019;271:226-229.

6-Strominger MB, Sachs R, Hersh PS. Microbial Keratitis With Crack Cocaine. Arch Ophthalmol.1990;108(12):1672.

7-Sachs R, Zagelbaum B, Hersh P. Corneal Complications Associated with the Use of Crack Cocaine. Ophthalmology. 1993; 100(2): 187-191.

 8-Stuard W, Gallerson B, Robertson, D. Alterations in corneal nerves following crack cocaine use mimic diabetes-induced nerve damage, Endocrinology, Diabetes & Metabolism Case Reports. 2017; 2019,

9-Heffelfinfger A, CRAFT S, SHYKEN J. Visual attention in children with prenatal cocaine exposure. Journal of the International Neuropsychological Society, 1997; 3(3): 237-245.

10-Singer L, Arendt R, Fagan J, Minnes S, Salvator A, Bolek T, Becker M. Neonatal visual information processing in cocaine-exposed and non-exposed infants. Infant Behavior and Development. 1999; 22(1): 1-15

11-Belyea DA, Alhabshan R, del Rio-Gonzalez AM. Marijuana Use Among Patients with Glaucoma in a City with Legalized Medical Marijuana Use. JAMA Ophthalmol. 2016;134(3):259–264.

12-Naranjiha H, Hosseini R, Nouri R, Peymaneh M: Fast evaluation report of drug abuse in Iran 2006;

13-Ehsaei A, Hosseini M, Yazdani N, Ostadi moghadam H. An Investigation of the Visual Function in Maintenance Stage of Treatment with Methadone in Drug Addicted Individuals. Journal of paramedical sciences and rehabilitation (PSR).2017; 44 To 50.

در این طرح ، تاثیر مصرف مواد مخدر بر ساختارهای مهم چشم مثل شبکیه، قرنیه و مسیر بینایی از شبکیه تا کورتکس بینایی و عملکردهای چشم مانند تیزبینی، حساسیت کانتراست، میدان دید مورد بررسی قرار می گیرد.

انجام نمی شود.

اگر مصرف مواد مخدر تاثیر منفی بر ساختار و عملکرد چشم داشته باشد نتایج این تحقیق در دسترس مراکز درمانی مرتبط با معتادین قرار داده خواهد شد تا آموزش های لازم جهت پیشگیری و یا ارجاع مناسب به متخصصین صورت پذیرد.

علاوه بر آگاهی افراد مبتلا به اختلالات چشمی رخ داده در اثر مصرف مواد مخدر( باتوجه به معاینه کامل چشمی رایگان)، مبلغ 50000 تومن نیز به عنوان هدیه شرکت در طرح به آنان داده خواهد شد.

ندارد

این تحقیق هیچ اثر جانبی ندارد چرا که تمامی تست ها غیر تهاجمی است.

فقط طولانی بودن معاینه ممکن است منجر به خستگی فرد شرکت کننده شود که استراحت بین آزمایشات کلینیکی در نظر گرفته شده است.

تمامی تست های کلینیکی توسط مجری طرح به بیمارستان چشم پزشکی الزهرا پرداخت خواهد شد و هیچ هزنه ای بر عهده بیمار نیست.

قسمتی نیز به دلیل هدیه به بیماران در نظر گرفته شده است.

افزایش تعداد جهت ریزش افراد مورد معاینه

نتایج آزمایشها به اطلاع بیمار خواهد رسید و این نتایج بصورت کاملاً محرمانه و صرفاً جهت مقاصد پژوهش به کار خواهد رفت و هویت بیماری وی در چارچوب قانون و جامعه و خانواده محرمانه خواهد ماند.

به تمام سوالات افراد شرکت کننده در طرح پاسخ مناسب داده خواهد شد.

آدرس و شماره تلفن تماس مجری طرح جهت پرسش سوالات بیمار در مورد روشهای به کار یا بروز عوارض احتمالی :

زاهدان ، خیابان کفعمی کلینیک آموزشی بینایی سنجی رزمجو مقدم.

تلفن: 09153105701

تمامی افراد مورد معاینه آزادانه می توانند از مطالعه خارج شود.

شرکت من در مطالعه کاملاً اختیاری است و آزاد خواهم بود که از شرکت در مطالعه امتناع نموده یا هر زمان  که مایل بودم بدون آنکه تغییری در نحوه رفتار پزشک درمانگر یا نحوه درمان و مراقبت از بیماری اینجانب ایجاد شود از پژوهش مذکور خارج شوم.

فرم رضایت کتبی اخذ خواهد شد.

با توجه به اطلاعات موجود در این فرم و توضیحات حضوری مجری یا همکاران طرح موافقت خود را با شرکت در این مطالعه اعلان می نمایم. یک نسخه از این فرم به من داده شده و فرصت خواندن آن را داشته ام.

ارسال می گردد