اثر بخشی برنامه مراقبت پرستاری توام با مصرف آهن بر خستگی، افسردگی و آنمی بیماران مبتلا به سرطان تحت شیمی درمانی بیمارستان های وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان سال 1398.

سرطان فرآیند بیماری است که در آن سلول ها به طور غیرطبیعی تکثیر شده و علائم تنظیم کننده ی رشد را در محیط اطراف سلول ها نادیده می گیرند (1) .سرطان به عنوان یکی از مهمترین بیماری های قرن حاضر و دومین علت مرگ و میر بعد از بیماری های قلبی عروقی مطرح است. در حال حاضر سالیانه بیش از 7 میلیون نفر در جهان در اثر ابتلا به سرطان جان خود را از دست می دهند و پیش بینی می شود که تعداد مبتلایان تا سال 2020 از 10 میلیون نفر به 15 میلیون نفر برسد (2) . در ایران به عنوان سومین علت مرگ و میر پس از بیماری های قلبی عروقی و تصادفات شناخته شده است و سالیانه بیش از 30هزار نفر قربانی میگیرد(3). همچنین بر اساس مطالعات انجام شده عنوان گردیده است که تا سال 2030 میلادی سرطان، اولین ومهم ترین علت مرگ انسان خواهد بود(4) با افزایش جمعیت مسن و امید به زندگی بالاتر نسبت به قبل انتظار می رود در آینده موارد بیشتری از سرطان در ایران پیدا شود. (5)که نیازمند درمان های متعدد و طولانی مدت و سازگاری بیمار و خانواده می باشد(6).  بیماری سرطان اثرات قابل توجهی بر زندگی افراد مبتلا و خانواده های آنها دارد به طوری که تشخیص و درمان آن باعث ایجاد تغییر در مسیر زندگی شخصی، فعالیت های روزانه، شغل، ارتباطات و نقش های خانوادگی فرد مبتلا شده و ازنظر روانشناختی همراه با استرس شدید می باشد(7) (8) .برای درمان سرطان بر حسب مرحله سرطان و سابقه پزشکی بیمار ممکن است جراحی، پرتودرمانی، شیمی درمانی یا  هورمون در مانی انجام شود. اگرچه این دسته درمان ها باعث بهبود بقا شده اما منجر به عوارض مختلفی می شوند(3).

شایعترین واغلب آزاردهنده ترین علامت مربوط به سرطان و درمان آن خستگی می باشد(9, 10) که در 70 تا 100 درصد بیماران تحت درمان گزارش شده است. خستگی ممکن است در اثر فرایند بیماری و درمان های مربوطه ایجاد شود که به آن خستگی ناشی از سرطان گفته می شود(3). خستگی مرتبط با سرطان (CRF) [1]یک نگرانی کلیدی برای افراد مبتلا به سرطان است و می تواند عملکرد فیزیکی و فعالیت های روزمره زندگی را مختل کند(11). امروزه مطالعه خستگی در بیماران سرطانی از موضوعات جهانی محسوب می گردد(12) و بعنوان یک تشخیص در طبقه بندی بین المللی بیماری ها در نظر گرفته شده است(13). متخصصین در شبکه ملی سرطان خستگی را اینگونه تعریف کرده اند:'یک احساس غیرمعمول و مداوم ذهنی از کسالت که مربوط به خود سرطان یا درمان آن باشد و با عملکرد معمول تداخل نماید'(10).  ضمن اینکه خستگی یکی از تشخیص های مهم وقطعی پرستاری محسوب می شود، طبق تعریف ناندا[2]خستگی به' حالت احساس کسالت سراسری، مداوم و کاهش توانائی جسمی و روانی  به کمتر از سطح معمول همیشگی' اطلاق میشود(14)، این علامت بیش از 70 درصد بیماران تحت اشعه درمانی و شیمی درمانی را تحت تاثیر قرار می دهد. برای بسیاری از بیماران خستگی مربوط به سرطان به قدری شدید است که در صورت عدم تسکین، فعالیت های روزانه آنها را مختل و محدود می سازد. رخداد خستگی به عوامل مختلفی همچون موضع آناتومیکی تومور، مرحله درمان، نوع درمان دریافتی و فاکتورهای دیگر بستگی دارد. مطالعات مختلفی که در خصوص شیوع خستگی در بیماران مبتلا به سرطان پستان در سراسر دنیا صورت گرفته است، سطوح مختلفی از خستگی را در 99% از مبتلایان گزارش نموده اند که 60% از این افراد به انواع متوسط وشدید خستگی دچار بوده اند(15). در پژوهش غفاری و همکاران (1388) 67/8% از افراد از خستگی در حد متوسط رنج می برند. فرج الهی و همکاران(1382) در پژوهش خود شدت خستگی در بیماران سرطانی تحت شیمی درمانی را در حد متوسط گزارش کردند(3).بورگس خاطر نشان می سازد که خستگی که توسط افراد مبتلا به سرطان تجربه می شود متفاوت از خستگی تجربه شده توسط افراد سالم است واین بیماران خستگی را شدیدتر و پایدارتر احساس می کنند و این حالت با خواب و استراحت کافی بهبود نمی یابد. 78% تا 96% بیماران سرطانی خستگی را تجربه می کنند(16). تأثیرات نامطلوب خستگی بر کیفیت زندگی مبتلایان در یک دامنه وسیع از کاهش فعالیت جسمی تا  گسترش آن در ابعاد دیگر مانند تنهایی یا انزواطلبی توسعه مییابد (17) یکی از عوامل بسیار تاثیرگذار برروی خستگی کم خونی بیماران می باشد(18). کم خونی در بیماران مبتلا به سرطان بسیار شایع است و اثرات منفی قابل توجهی برکیفیت زندگی بیماران دارد(19). درمان های سرطان نیز توام با سمیت و عوارض جانبی هستند. شیمی درمانی می تواند سبب تخریب بافت های طبیعی بدن مانند صدمه به مغز استخوان گردد و با ایجاد آنمی منجر به خستگی شود(16, 20).  افراد مبتلا به سرطان، به ویژه کسانی که شیمی درمانی می شوند مبتلا به آنمی هستند.آنمی ناشی از سرطان زمانی اتفاق می افتد که شیمی درمانی سریعا به سلول های تقسیم شونده از جمله RBC [3]ها حمله می کند و بنابراین از تقسیم شدن آنها جلوگیری می کند(21). آنمی به کاهش غلظت هموگلوبین خون به زیر محدوده طبیعی بر اساس سن وجنس گفته می شود. به طور معمول آنمی در مردان بزرگسال به هموگلوبین کمتراز 135 گرم بر لیتر و در زنان کمتر از 115 گرم بر لیتر گفته می شود(22). طبق اعلامیه سازمان جهانی بهداشت (WHO)[4] سطح هموگلوبین کمتر از 13 گرم در دسی لیتر در مردان و سطح هموگلوبین کمتر از 12 گرم در دسی لیتر در زنان مبتلا به آنمی می باشند(21). آنمی از مشکلات شایع همراه با سرطان است (23)که میزان شیوع آن بسته به نوع سرطان متفاوت گزارش گردیده است. بطوریکه شیوع آنمی در زمان تشخیص بیماری، در سرطان های توپر(solid) 50% و در بدخیمی های خونی 60 تا 70% تخمین زده شده است(24). مرحله بیماری، طول مدت ابتلا به بیماری، عفونت، جراحی، متاستاز به استخوان، سوءتغذیه، تومورهای خونریزی دهنده، کاهش تولید اریتروپویتین در اثر آسیب به کلیه از دلایل بروز آنمی در بیماران مبتلا به سرطان می باشد. در مطالعات مختلفی به شیوع بالای آنمی در بیماران تحت شیمی درمانی اشاره گردیده است. برخی مطالعات شیوع آنمی در بیماران تحت شیمی درمانی را 100% برآورد نموده اند. آنمی پروگنوز بیماران مبتلا به سرطان را کاهش داده و اثربخشی درمان های سرطان را تحت تاثیر خود قرارمیدهد و سبب افزایش احتمال مقاومت سلولهای تومورال به درمان می شود که در نهایت طول بقای فرد را کاهش می دهد(25). از علائم همراه با آنمی خستگی است و بین سطح هموگلوبین خون و شدت خستگی ارتباط وجود دارد. در مطالعه سلا [5](1997) 25% بیماران سرطانی که هموگلوبین زیر12گرم در دسی لیتر داشتند دچار مشکل در انجام وظایف خود به دنبال احساس خستگی بودند. نتایج مطالعه هولزنر[6](2002) نشان داد  که کاهش سطح هموگلوبین خون با افزایش شدت خستگی در بیماران تحت شیمی درمانی همراه می باشد. در مطالعه ای که توسط ضیغمی محمدی (2011) انجام شد و رابطه بین کم خونی و شدت خستگی و کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سرطان تحت شیمی درمانی مورد بررسی قرار گرفت. شیوع آنمی در مطالعه آنان 63/6% گزارش شد. (25). علاوه بر این مشکل اصلی در کم خونی بدخیمی ها و بیماری های مزمن عدم تامین آهن به اندازه کافی برای اریتروسیت است(24). یکی از مداخلات مهم در درمان آنمی مصرف مکمل آهن است. آهن یک عنصر کمیاب و مهم است(26) که نقش حیاتی در متابولیسم اکسیژن، جذب اکسیژن، انتقال الکترون در میتوکندری ها، متابولیسم انرژی، عملکرد عضلات و خونسازی دارد. بنابراین آهن برای عملکرد فیزیکی و سلامتی بسیار ضروری است. در بیماران مبتلا به بیماری های مزمن یا سرطان تنظیم آهن و متابولیسم آن اغلب مختل می شود. این امر ممکن است باعث کمبود آهن در اریتروسیت ها شود و عواقب بالینی مثل ضعف، خستگی و اختلال در آمادگی جسمانی و سلامتی به همراه داشته باشد. علاوه بر آن مطالعات نشان می دهد که کمبود آهن و به دنبال آن ضعف و خستگی می تواند زمینه را برای افسردگی بیماران فراهم نما ید. با وجود این مشکل  وضعیت آهن در بیماران سرطانی اغلب ارزیابی نمی شود(27). از طرفی به نظر می رسد علیرغم مصرف آهن میزان جذب آن در بیماران سرطانی کافی نمی باشد. منابع ذکر می کنند که یکی از وظایف مهم اﻋﻀﺎی ﮔﺮوه درﻣﺎﻧﻲ ﺑﻪ وﻳﮋه ﭘﺮﺳﺘﺎران این است که آﻧﻤﻲ را در ﺑﻴﻤـﺎران ﺳـﺮﻃﺎﻧﻲ ﺗـﺸﺨﻴص دﻫﻨـﺪ و ﺧـﺴﺘﮕﻲ و عواقب ناشی از آن از جمله عدم توانایی در ایفای نقش و نهایتا احساس ناکارامدی در آن را که منجر به افسردگی بیماران می شود با ﺗﺪاﺑﻴﺮ ﻣﺮاﻗﺒﺘﻲ ﺧﺎص رﻓﻊ نمایند(28). افسردگی از جمله بیماری های خلقی است که با نشانه های خلق پایین، کاهش انرژی و علاقه، احساس گناه، اشکال در تمرکز، بی اشتهایی، افکار مرگ و خودکشی، بی خوابی یا پرخوابی، کاهش قابل توجه وزن و اختلال عملکرد مشخص می شود(29, 30). در سراسر جهان شیوع افسردگی بین 10 تا 15 درصد تخمین زده می شود (31). افسردگی از رایج ترین واکنش های روانشناختی است که در طی تشخیص و درمان بیماران ازخود نشان می دهند. در پژوهشی که روی 809 بیمار مبتلا به سرطان سینه انجام شده است 50% افراد نشانه های افسردگی داشتند.آکچی، ناکانو و اوکارو(2001) در مطالعات خود گزارش کردند که حدود 14 تا 54 درصد از بیماران سرطانی نشانه های افسردگی را دارا بودند. به نظر می رسد درد ورنج حاصل از بیماری، نگرانی از درمان بیماری، کاهش میزان عملکرد، اختلال در تصویر ذهنی و مشکلات جنسی از جمله عواملی هستند که بهداشت روانی بیمار مبتلا به سرطان را دچار اختلال می سازند و آنها را افسرده می کنند(32). غفلت پزشکان از نشانه های افسردگی بالینی در این بیماران به دلیل ناآشنایی با مسائل تشخیصی یا طبیعی فرض کردن این نشانه ها منجر به عدم درمان افسردگی شده و تاثیر مخربی بر زندگی بیمار می گذارد(33). همچنین عوارض جانبی شیمی درمانی افسردگی را تشدید می کند (34). برای درمان افسردگی راه های گوناگون دارویی و غیر دارویی وجود دارد که امروزه با توجه به عوارض درمان های دارویی سعی در پیروی از درمان های غیر دارویی است. یکی از این راه ها حرکات ورزشی به خصوص ایروبیک است(35). ورزش های هوازی که در بسیاری از مطالعات  به کار رفته شامل مداخلات ورزشی مانند دوچرخه سواری متوسط، پیاده روی، شنا و ... می باشد(36).

بنابراین اگرچه موفقیت در درمان برای طولانی نمودن عمر بیماران پسندیده می باشد ولی بالا بردن بقاء بیماران کافی نیست، چراکه بیماران صرفاً نمی خواهند زنده بمانند بلکه می خواهند زندگی کنند (37) به نظر می رسد راهکارهایی جهت کمک به این بیماران بایستی در نظر گرفته شود. ارائه برنامه های آموزشی به بیماران مبتلا به سرطان می تواند موجب دستیابی به نتایج مطلوب درمانی مانند کاهش خستگی، افسردگی ، آنمی، درد ،تهوع وسایرعوارض گردد(38). از جمله این مداخلات ارائه راهکارهای مناسب در قالب یک برنامه مراقبتی با تاکید بیشتر بر وضعیت ارتقاء سلامت و بازیابی انرژی و کنترل خستگی و افسردگی بیماران باشد، ضروری است . از آنجاییکه پیاده کردن برنامه مراقبتی نیازمند ارتقاء دانش و آگاهی بیماران است نقش آموزش بسیار ارزنده است. نقش آموزشی پرستار در این بیماران پررنگ تر است چرا که گفته میشود که سریعترین و مؤثرترین راه تحقق عدالت اجتماعی، دسترسی عموم مردم به مسئله آموزش است. آموزش یک قسمت مهم از وظایف مستقل و به عنوان مسئولیتهای اصلی کارکنان بهداشتی و از جمله پرستاران محسوب میشود(39) آموزش ﺩﺭﺑﺮﮔﻴﺮﻧﺪﻩ ﺗﻤﺎﻡ ﻓﺮﺁﻳﻨﺪﻫﺎﻳﻲ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺭﺷﺪ ﻭ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺗﻮﺍﻧﺎﻳﻴﻬﺎﻱ بیمار ﻣﻲﺷﻮﺩ . ﺑﺮﺍﺳﺎﺱ ﺗﻌﺮﻳف ﻳﻮﻧﺴﻜﻮ آموزش به معنای کسب و افزایش دانش ، مهارت ها و ادراکات ارزشمند می باشد(40) بنابراین آموزش برخی راهکارهای مناسب به این بیماران جهت کاهش خستگی وافسردگی برای مقابله با تجربه ی بیماری و فایق آمدن بر ابعاد آسیب شناسانه ی ناشی از دورهای تشخیص،درمان و پیگیری ضروری است .

در بسیاری از مطالعات طراحی برنامه مراقبتی بر روی مشکلات جسمی بیماران تمرکز دارد در حالیکه بسیاری از محققین معتقدند پرسنل درمانی از جمله پرستاران باید آموزش انجام ورزشهای مناسب و در کل مشاوره ورزشی و فعالیت بدنی را به عنوان بخشی از معاینات و اقدامات معمول بیماران از جمله بیماران سرطانی قراردهند(41). که در نتیجه باعث بهبود وضعیت خستگی و احساس شادابی و نهایتا منجر به کاهش سطح افسردگی می گردد. اخیرا استفاده از ورزش جهت کنترل علائم مرتبط با سرطان و درمان آن در بازتوانی انکولوژی به عنوان یک درمان مکمل در نظر گرفته شده است(42). اغلب بیماران سرطانی که دچار خستگی و ضعف عضلانی هستند جهت کاهش خستگی به استراحت و پرهیز از فعالیت بدنی تشویق می شوند. این در حالی است که در دهه های اخیر استفاده از برنامه های تمرینی و فعالیت های ورزشی به عنوان مداخله ای موثر برای بهبود وارتقا سلامت بیماران سرطانی توجه دانشمندان را به خود جلب کرده است. برخی مطالعه ها نشان می دهند که فعالیت های ورزشی هوازی مقادیر اریتروسیت و به ویژه هموگلوبین افراد را طی دوره درمان و پس از شیمی درمانی بهبود می بخشند(43). ﺗﻌﺪادی از ﭘﮋوﻫشگرانﮔﺰارش ﻧﻤﻮده اﻧﺪ ﻣﺼﺮف ﻣﻜﻤﻞ آﻫﻦ به همراه ورزش های ایروبیک ﻣﻮﺟﺐ اﻓﺰاﻳﺶﺳﻄﺢ آﻫﻦ، ﻓـﺮﻳﺘﻴﻦ، ﮔﻠﺒﻮلﻫﺎیﻗﺮﻣـﺰ، ﻫﻤﻮﮔﻠـﻮﺑﻴﻦ، ﻫﻤﺎﺗﻮﻛﺮﻳﺖ و ﺗﺮاﻧﺴﻔﺮﻳﻦ ﺧﻮن ﻣﻲ ﺷﻮد(44). ورزش با تاثیر بر سیستم ایمنی باعث ارتقاء وضعیت سلامتی بیماران می گردد به طوریکه تحقیقات نشان می دهد حتی یک جلسه فعالیت ورزشی با تغییراتی در سیستم ایمنی از جمله افزایش مونوسیت ها همراه است(45) توماس و همکاران (2019) در مطالعه ای جهت بررسی ایمنی و امکان پذیری ورزش های هوازی در حین تزریق شیمی درمانی دریافتند که ورزش در حین تزریق شیمی درمانی بی خطر و قابل اجرا است.(46) رمضان پور و کاظمی(2012) در پژوهشی با عنوان ﺗﺄﺛﻴﺮ ﺗﻤﺮﻳﻨﺎت ﻫﻮازی ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﻣﺼﺮف ﻣﻜﻤﻞ آﻫﻦ ﺑﺮ ﻣﻴﺰانﻫﻤﻮﮔﻠﻮﺑﻴﻦ، ﮔﻠﺒﻮﻟﻬﺎی ﻗﺮﻣﺰ، هماتوﻳﺖ، ﻓﺮیتین، آﻫﻦ، ﺗﺮاﻧﺴﻔﺮﻳﻦﺳﺮم دﺧﺘﺮان جوان دریافتند که در ﺻﻮرﺗﻲ ﻛﻪ اﻧﺠﺎم ﺗﻤﺮﻳﻨﺎت ﻫﻮازی ﺗﻮﺳﻂ دﺧﺘﺮان ﺟﻮان  ﻫﻤـﺮاه  ﺑـﺎ  ﻣـﺼﺮف مکمل آهن باشد ﻋﻼوه ﺑﺮ اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻴﺰان آﻫﻦ، ذﺧﻴﺮه آﻫﻦ ﺑﻪ ﺷﻜﻞ ﻓﺮﻳﺘﻴﻦ و ﺗﺮاﻧﺴﻔﺮﻳﻦ ﻧﻴﺰ اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻲ ﻳﺎﺑﺪ و اﺣﺘﻤﺎﻻ از ﺑﺮوز ﻛﻢ ﺧﻮﻧﻲ در آن ﻫﺎ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی ﻣﻲ ﺷﻮد(44).همچنین زارعیان و رحمتی(2014) در پژوهشی با عنوان تاثیر تمرین ایروبیک بر اضطراب، افسردگی وکیفیت زندگی زنان مبتلا به سرطان سینه نشان دادند که تمرینات ایروبیک در کاهش اضطراب و افسردگی و افزایش کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سرطان سینه تاثیر دارد(47).

بنابراین طراحی برنامه مراقبتی با تاکید بر آموزش راهکارهای جذب  آهن و تاثیر آن بر کنترل خستگی و افسردگی و آنمی یک روش غیر دارویی، غیرتهاجمی و کم هزینه در کنترل مشکلات جسمی و روانشناختی خواهد بود و درمطالعات مختلف کار شده جهت بیماران سرطانی بیشتر برعوارض مختلف شیمی درمانی ورادیوتراپی،همچون تهوع،استفراغ،ریزش مو و سایرعوارض تاکید شده و عارضه خستگی و افسردگی علیرغم تمام تاثیراتی که درزندگی بیماران سرطانی دارد کمترمورد توجه قرار گرفته و همچنین راهکارهایی جهت کاهش خستگی وافسردگی با توجه به تاثیر ورزش و مصرف مکمل آهن به صورت همزمان در بیماران سرطانی ارائه نشده همچنین تاثیرمداخلات انجام شده در دراز مدت پیگیری نگردیده است، لذا با توجه به اهمیت موضوع پژوهشگر بر آن شد تا مطالعه حاضر را با هدف اثر بخشی برنامه مراقبت پرستاری  توام با مصرف آهن بر خستگی، افسردگی و آنمی بیماران مبتلا به سرطان تحت شیمی درمانی بیمارستان های وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال 1398 انجام دهد.

مروری بر تحقیقات گذشته داخلی و خارجی :

جهت دستیابی به مطالعات انجام شده پیرامون این پژوهش جست و جوی وسیع ودقیق کلیدواژه های استاندارد Mesh در بانک های اطلاعاتی فارسی و لاتین با کلید واژه های فارسی ' خستگی ، سرطان، آنمی، برنامه مراقبت پرستاری، آهن' و کلیدواژه های انگلیسی  [Fatigue, Cancer,  Care Plan, Nursing, Anemia, Iron ]

در پایگاه های اطلاعاتی (SID, ProQuest, Elseveir, Magiran, Springer, PubMed, Science direct)  بین سالهای (2000) تا (2019) جستجو انجام شد وتحقیقات مربوط از بین مقالات، که از نظر ماهیت و محتوا به لحاظ موضوعی با تحقیق حاضر مرتبط بوده، انتخاب شده اند که به ترتیب نزدیکی به زمان و مشابهت با نوع مطالعه حاضر، چند تحقیق مرتبط در ذیل ذکر می گردد :

مطالعات :

1-رپکا و هایوارد(2018) یک مطالعه مداخله ای با عنوان 'تأثیر یک تمرین ورزشی بر خستگی ناشی از سرطان مداخله تمرینی بر ارتباط بین CRF و استرس اکسیداتیو' بود. افراد از مراجعه کنندگان به مرکز تحقیقات سرطان دانشگاه کلرادو شمالی انتخاب شدند. پانزده بیمار مبتلا به سرطان و 7 فرد سالم بدون سابقه سرطان یا سایر بیماری های مزمن در این مطالعه شرکت کردند. این مطالعه شامل مداخلات ورزشی به مدت 10 هفته در بیماران مبتلا به سرطان تحت درمان سرطان، از جمله اشعه درمانی یا شیمی درمانی بود. مداخله ورزشی تحت نظارت متخصص سرطان به مدت 3 روز در هفته و هر جلسه یک ساعته مطابق با اهداف فردی و نتایج حاصل از ارزیابی آمادگی جامع انجام شد. پیشرفت بر اساس بازخورد از جلسات تمرینی قبلی بود. جلسات تمرین شامل گرم شدن 5 دقیقه، 20 دقیقه تمرین هوازی، 25 دقیقه تمرین مقاومتی و 10 دقیقه انعطاف پذیری و تمرین تعادل بود. نتایج این مطالعه نشان می دهد میانگین نمرات خستگی پس از پایان مداخله به طور معنی داری (P <.05) کاهش یافت و استرس اکسیداتیو ممکن است در CRF دخالت داشته باشد، در حالی که ظرفیت آنتی اکسیدانی بعد از مداخله ورزشی می تواند نقش مهمی در کاهش CRF در بازماندگان سرطان داشته باشد بنابراین پژوهشگران دریافتندکه تمرینات ورزشی یک روش موثر کاهش خستگی در بیماران مبتلا به سرطان است که اخیرا درمان را انجام داده اند(48).

2-خسروی و همکاران(2017) یک مطالعه کاربردی با طرح پیش آزمون، پس آزمون با 'هدف بررسی تغییرات زیرگروه های مختلف مونوسیت ها در پی یک وهله ورزش تناوبی هوازی در بیماران مبتلا به سرطان پستان'  انجام دادند. این مطالعه بر روی ده بیمار مبتلا به سرطان در ایالات متحده آمریکا انجام شد. در ابتدا از بیماران یک آزمون قلبی تنفسی برای برآورد حداکثر اکسیژن مصرفی آنها گرفته شد سپس براساس آن یک ورزش تناوبی با %60 حداکثر بارکاری به دست آمده انجام شد. سپس مونوسیت ها قبل، بلافاصله و یک ساعت بعد مورد بررسی قرار گرفت. در پایان پژوهشگران به این نتیجه دست یافتند که یک جلسه ورزش تناوبی با افزایش درصد مونوسیت ها بلافاصله پس از ورزش(p=0/314)و کاهش آن در یک ساعت بعد(p=0/015) همراه است (45).

3-مقدم تبریزی و همکاران (2017) در یک مطالعه کارآزمایی بالینی با هدف” بررسی تاثیر استراتژیهای ذخیره انرژی بر خستگی مرتبط با سرطان در بیماران مبتلا به سرطان پستان تحت شیمی درمانی ” 110 بیمار را با روش نمونه گیری در دسترس در مراکز درمانی ارومیه وارد مطالعه کردند. بیماران به صورت تصادفی به دو گروه مداخله وکنترل اختصاص داده شدند، ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه دموگرافیک و در رابطه با خستگی پرسشنامه استاندارد CFS [1] بود که توسط واحدهای مورد پژوهش تکمیل شد. مداخله شامل ارائه استراتژی های ذخیره انرژی با هدف ایجاد موازنه بین زمان استراحت وفعالیت در دوره خستگی مرتبط با بیماری وبه دنبال آن برنامه ریزی جهت گنجاندن دوره استراحت همراه با برنامه خودمراقبتی در طول روز است. درگروه تجربی مداخله به مدت 6 هفته در طی 6 جلسه فردی وگروهی و ارسال پیامک های تلفنی استراتژی های ذخیره انرژی بود. داده ها با نرم افزار آماری SPSS نسخه 19 آنالیز شد. پژوهشگران دریافتند که هیچ کدام از خصوصیات دموگرافیک ارتباط معنی داری با خستگی در مبتلایان به سرطان پستان ندارد. همچنین اختلاف معنی داری در میزان خستگی پس از پایان مداخله گروهی بین دو گروه مداخله و کنترل (p<0/05, t=-1/98)، وجود دارد.  یافته های مطاله انها نشان می دهد به کارگیری استراتژی های ذخیره انرژی در کاهش خستگی بیماران مبتلا به سرطان موثر است(12).

4-اخگرژند و همکاران(2016) مطالعه ای با عنوان مقایسه سطح سرمی برخی ویتامین ها، شاخص های آنتی اکسیدان، دریافت خوراکی و ترکیب بدن در بیماران مبتلا به لوسمی لنفوییدی حاد قبل و بعد از شیمی درمانی انجام دادند. این پژوهش به صورت قبل و بعد بر روی 30 بیمار مبتلا به لوسمی لنفوییدی حاد  مراجعه کننده به بیمارستان طالقانی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی انجام شد. در اولین روز شیمی درمانی و قبل از دریافت دارو از بیماران 10 سی سی خون گرفته شد. سپس دریافت خوراکی، وزن و ترکیب بدن ارزیابی شد. این ارزیابی ها در پایان دوره هشتم درمان نیز تکرار شد. برای مقایسه میانگین های قبل و بعد از آزمون ویلکاکسون استفاده شد و p<0/05 از لحاظ آماری معنادار در نظر گرفته شد. پس از آنالیز داده ها پژوهشگران دریافتند که شیمی درمانی نه تنها به دلیل عوارضش سبب کاهش وزن شده است بلکه مهمتر از آن منجر به کاهش توده چربی بدن شد که این مسئله لزوم جدی تر پیگیری های تغذیه ای را می طلبد(49).

5-زارعیان و رحمتی(2014) یک پژوهش نیمه تجربی با عنوان 'تاثیر تمرین ایروبیک بر اضطراب، افسردگی وکیفیت زندگی زنان مبتلا به سرطان سینه' انجام دادند. این مطالعه به صورت در دسترس و بر روی 24 بیمار مبتلا به سرطان سینه شرکت کننده در کلاس های روانشناسی انجمن بیماران سرطانی شهر مشهد انجام و بیماران به صورت تصادفی به دو گروه کنترل و آزمایش تقسیم شدند.برای سنجش میزان افسردگی از پرسش نامه افسردگی بک BDI(فرم 13 گویه ای استفاده شد). همچنین پرسش نامه اضطراب عمومی و کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سرطان جهت سنجش اضطراب و کیفیت زندگی استفاده گردید. گروه آزمایش به مدت 8 هفته و هر هفته سه جلسه و هر جلسه 40 دقیقه تحت تمرینات ایروبیک قرار گرفتند حرکات بسیار ساده و روان بود و آزمودنی ها به راحتی توانایی اجرای آن را داشتند. طرح آزمون به صورت پیش آزمون، پس آزمون همراه با گروه کنترل بود. پژوهشگران در پایان مطالعه دریافتند که تمرینات ایروبیک در کاهش اضطراب و افسردگی و افزایش کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سرطان سینه تاثیر دارد(47).

6-حسنوند وهمکاران (2014) در یک مطالعه توصیفی همبستگی با عنوان” خستگی ناشی از سرطان و ارتباط آن با کیفیت زندگی مرتبط با سلامت در بیماران سرطانی”  بر روی 57 بیمار مبتلا به سرطان مراجعه کننده به بخش انکولوژی بیمارستان شهدای خرم آباد به روش نمونه گیری مستمر انجام شد. ابزار پژوهش شامل فرم مشخصات جمعیت شناختی و مقیاس سنجش خستگی(FSS) [2]، ارزیابی عملکردی درمان سرطان عمومی(FACT-G) [3]و مقیاس عملکردی کارنوفسکی بود، اعتبار و پایایی ابزارهای پژوهش به روش اعتبار محتوایی و آلفای کرونباخ بررسی شد.بین نمره شدت خستگی و کیفیت زندگی افراد مورد مطالعه ارتباط معکوس و معنی داری از نظر آماری وجود داشت(r=-0/69,p<0/000). وضعیت عملکردی هم با خستگی ارتباط معنی دار و معکوسی داشت(r=-0/58, p=0/000).یافته های پژوهشگران نشان داد میانگین نمره شدت خستگی افراد مورد پژوهش 36/4 بود و شدت خستگی و کیفیت زندگی اکثر بیماران تحت شیمی درمانی در حد متوسط است، لذا پیامدهای سوء جسمی و روانی و ناتوانی افراد و انجام فعالیت های روزانه متعاقب کاهش کیفیت زندگی لزوم توجه بیشتر به نیازهای روانی، عاطفی و اقتصادی بیماران سرطانی را می طلبد(3).

7-آندرسون و همکاران(2012) یک کارآزمایی کنترل شده  تصادفی آیندنگر با عنوان' اثرات یک مداخله ورزشی  تحت کنترل شش هفته ای در طی شیمی درمانی بر خستگی مرتبط با سرطان' با هدف 'ارزیابی مداخله ورزشی شش هفته ای در بیماران تحت درمان با شیمی درمانی و مراقبت های استاندارد در کاهش سطح  خستگی مرتبط با سرطان ' برروی 213 بیمار مبتلا به سرطان تحت شیمی درمانی در دانشگاه کپنهاک آلمان انجام دادند. خستگی ناشی از سرطان توسط پرسشنامه ارزیابی عملکرد درمان آنمی در سرطان (FACT-An)و پرسش نامه خستگی عمومی ناشی از سرطان (FACT-G) ارزیابی شد. تمرین نظارت شده شامل تمرینات شدید  قلب و عروق و تمرینات مقاومتی سنگین، آموزش آرامش و ماساژ، هفته ای 9 ساعت به مدت 6 هفته انجام شد. پژوهشگران در پایان مطالعه دریافتند که  این مداخله آموزشی تحت کنترل شش هفته ای می تواند منجر به کاهش چشمگیر خستگی ناشی از سرطان در بیماران مبتلا به سرطان تحت شیمی درمانی شود(50).

8-رضایی سراجی و همکاران(2012) در یک مطالعه کاربردی نیمه تجربی با هدف' تعیین اثر فعالیت های ورزشی هوازی با شدت متوسط بر شاخص کل سلول های قرمز بیماران  مبتلا به سرطان های خون بعد از پیوند' که برروی 26 بیمار مراجعه کننده به بیمارستان طالقانی تهران انجام شد. بیماران به صورت تصادفی به دو گروه تجربی و کنترل تقسیم شدند.برنامه تمرین شامل دویدن هرروز صبح روی تردمیل با شدت 60 تا 70 % ضربان قلب ذخیره، به مدت 20 تا 30 دقیقه را به مدت 4 تا 6 هفته اجرا کردند و در گروه کنترل هیچ مداخله ای صورت نگرفت.نمونه خون روز اول و روز ترخیص بیمار گرفته شد و گلبول های قرمز، هماتوکریت و هموگلوبین بیماران بررسی شد. با توجه به یافته ها کاهش میانگین گلبولهای قرمز، میزان هماتوکریت، و هموگلوبین بیماران گروه تجربی نسبت به گروه کنترل به طور معناداری کمتر بود.(به ترتیب p=0/026، p=0/032، p=0/007)پژوهشگران در پایان پژوهش دریافتند که فعالیت ورزشی هوازی با شدت متوسط ممکن است سبب کاهش افت شدید شاخص های اریتروسیت در بیماران تحت درمان با پیوند اتولوگ استم سل محیطی شود(43).

9-  آقابراری و همکاران(2008) مطالعه ای تحت عنوان' تاثیر برنامه ورزشی طراحی شده بر میزان استرس، اضطراب و افسردگی زنان مبتلا به سرطان پستان تحت شیمی درمانی' با هدف 'تعیین تاثیر برنامه ورزشی بر میزان استرس، اضطراب و افسردگی زنان مبتلا به سرطان پستان' انجام داده اند. این پژوهش به صورت نیمه تجربی  بر روی 56 زن مبتلا به سرطان پستان تحت شیمی درمانی مراجعه کننده به مرکز انستیتو کانسر بیمارستان امام خمینی شهر تهران انجام شد. ابزار مورد استفاده شامل پرسش نامه اختصاصی استرس، اضطراب و افسردگی (DASS-21) و پرسش نامه دموگرافیک بود.در گروه آزمون از برنامه ورزشی طراحی شده به صورت روزانه در منزل ، 20 تا 30 دقیقه در روز، 3تا 5 روز در هفته برای 9 هفته استفاده شد. در گروه شاهد تنها اقدامات روتین انجام شد و بیماران مورد پیگیری قرار گرفتند. پزو هشگران در پایان به این نتیجه رسیدند که بین دو گروه از نظر مشخصات دموگرافیک و مرحله سرطان و نوع جراحی اختلاف معنی داری مشاهده نشد اما برنامه ورزشی در کاهش میزان استرس، اضطراب و افسردگی زنان مبتلا به سرطان پستان تحت شیمی درمانی شرکت کننده در این پژوهش موثر بوده است.(p<0/01)(51).

نقدی بر مرور متون:

در مرور متون مشخص می شود که در سایر مداخلات انجام شده در این زمینه به بررسی تاثیر ورزش یا آهن بر روی فقط یکی از متغیرهای خستگی، افسردگی و آنمی مطالعه انجام شده در حالیکه در مطالعه حاضر بر خلاف سایر مطالعات همزمان و به صورت جامعتر اثر بخشی برنامه مراقبت پرستاری  که بخشی از این برنامه جامع ورزش می باشد  به همراه مصرف آهن متغیر های خستگی، افسردگی و آنمی بررسی خواهند شد که از نظر انتخاب نوع متغیرها نسبت به سایر مطالعات کامل تر می باشد. همچنین در بیشتر مطالعات برای تعیین خستگی از ابزارهای عمومی مثل MFI یا BFI استفاده گردیده است، اما در مطالعه حاضر ازابزار اختصاصی سنجش خستگی مرتبط با آنمی FACT-An استفاده خواهد شد که در مطالعات بسیار محدودی به صورت تخصصی به آن پرداخته شده است.

1- خستگی بیماران تحت شیمی درمانی در دو گروه دریافت کننده برنامه مراقبت پرستاری وگروه کنترل بعد از مداخله متفاوت است.

2-افسردگی بیماران تحت شیمی درمانی در دو گروه دریافت کننده برنامه مراقبت پرستاری وگروه کنترل بعد از مداخله متفاوت است.

3-شدت آنمی در بیماران تحت شیمی درمانی در دو گروه دریافت کننده برنامه مراقبت پرستاری وگروه کنترل بعد از مداخله متفاوت است.

تعیین اثر بخشی برنامه مراقبت پرستاری  توام با مصرف آهن بر خستگی، افسردگی و آنمی بیماران مبتلا به سرطان تحت شیمی درمانی بیمارستان های وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان، سال 1398.

1- تعیین و مقایسه میانگین نمره شدت خستگی بیماران تحت شیمی درمانی در دو گروه دریافت کننده برنامه مراقبت پرستاری وگروه کنترل قبل و بعد از مداخله

2- تعیین و مقایسه  میانگین نمره افسردگی در بیماران تحت شیمی درمانی در دو گروه دریافت کننده برنامه مراقبت پرستاری وگروه کنترل قبل و بعد از مداخله

3- تعیین و مقایسه شدت آنمی در بیماران تحت شیمی درمانی در دو گروه دریافت کننده برنامه مراقبت پرستاری وگروه کنترل قبل و بعد از مداخله

 بیمارستان ها و مراکز درمانی

1-خستگی:

تعریف نظری: حالت احساس خستگی سراسری، مداوم و کاهش توانائی جسمی و روانی  به کمتر از سطح معمول همیشگی می باشد(14).

تعریف عملی :  منظور از خستگی  در این پژوهش نمره ایست که مددجو از پرسشنامه ارزیابی عملکرد درمان آنمی در سرطان (FACT An) کسب خواهد نمود، که دارای دامنه نمره، بین صفر تا 80 است (52). .

2-آنمی:

تعریف نظری: کم خونی وضعیتی است که در آن غلظت هموگلوبین از سطح طبیعی کمتر می شود و شمار اریتروسیت های در گردش کمتر از حد طبیعی خواهد بود. در نتیجه اکسیژن منتقل شده به بافت ها کاهش می یابد(53).

تعریف عملی: در این مطالعه آنمی در بیماران مبتلا به سرطان بر حسب کاهش سطح هموگلوبین تعریف می شود.

آنمی بر اساس طبقه بندی انستیتو ملی سرطان بر حسب کاهش سطح هموگلوبین به چهار گروه بدون آنمی(16-12)، آنمی ضعیف (12-10)، آنمی متوسط (10-8) و آنمی شدید(کمتر از7/9) تقسیم می شود.در مطالعه حاضر فقط بیمارانی که آنمی ضعیف یعنی هموگلوبین(12-10) دارند وارد مطالعه خواهند شد. بیماران با آنمی متوسط و شدید به دلیل شرایط متفاوت وارد مطالعه نخواهند شد.

3-افسردگی

 تعریف نظری:

«حالت روانی ناخوشی که با دلزدگی، یاس و خستگی پذیری مشخص می شود و در بیشتر مواقع با اضطراب کم و بیش شدید همراه است(54).

 تعریف عملی:

در این تحقیق منظور از افسردگی نمره ای است که پاسخ دهندگان به سوالات 13 گویه ای پرسشنامه افسردگی (BDI-II) بک می دهند. هر گویه دارای 4 گزینه است که نمره آن شامل صفر تا3 و براساس گزینه انتخاب شده می باشد. بیشترین نمره دراین پرسش نامه 39 می باشد.(55)

4-برنامه مراقبتی:

تعریف نظری:

محصول نهایی مرحله برنامه ریزی در فرایند پرستاری، برنامه مراقبت می باشد که به دوصورت رسمی یا غیر رسمی است، یک برنامه مراقبت پرستاری غیررسمی، یک استراتژی برای انجام کار است که در ذهن پرستار می باشد و مکتوب نشده است و برنامه رسمی مراقبت پرستاری یک راهنمای نوشته شده می باشد که در آن اطلاعاتی راجع به مراقبت از بیماران آورده شده است(56)

تعریف عملی:

برنامه مراقبت پرستاری :منظور اجرا ی برنامه آموزشی مراقبتی است که بخشی از آن حاوی آموزش برنامه ورزشی در قالب انجام ورزشهای ایروبیک و بخش دیگر شامل آموزش اهمیت مصرف آهن و آموزش روش های افزایش جذب آهن به صورت4 جلسه آموزش فردی 30 دقیقه ای که به صورت هفتگی و در طی چهار هفته متوالی در بخش انکولوژی با محتوای مشخص به صورت انفرادی

نیمه تجربی دو گروهی با طرح پیش آزمون- پس آزمون

کلیه بیماران مبتلا به سرطان تحت شیمی درمانی مراجعه کننده به بخش های شیمی درمانی بیمارستان های دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال 1398 می باشند.

معیارهای ورود:

1-تمامی بیماران با تشخیص قطعی سرطان دارای تومورsolid.

2-داشتن سن20 تا 60  سال.

3-گذراندن حداقل سه دوره از شیمی درمانی.

4-داشتن هموگلوبین بین 10 تا 12 گرم بر دسی لیتر.

5-داشتن آلبومین3/5 و بالاتر.

6-نداشتن بیماری های دستگاه گوارش یا مداخله جراحی در سیستم گوارش.

7-نداشتن هر گونه بیماری سیستمیک که علت خستگی شناخته شده باشد مانند بیماری قلبی ریوی، بیمار ی عفونی حاد یا فعال، MS و غیره.

8-نداشتن بدخیمی متاستاز دهنده.

9-نداشتن بیماری روانی، نداشتن معلولیت ذهنی و جسمی و عدم تعادل.

10-عدم اعتیاد به مصرف موادمخدر و الکل

11-عدم بارداری و عدم مصرف مکمل ها

12-نداشتن سرطان دهان و حنجره و سرطان های سیستم اعصاب مرکزی و ستون فقرات.

13-عدم رویداد استرس زا طی 6 ماه گذشته(مانند فوت عزیزان و ....).

14-نداشتن MI طی سه ماه گذشته و یا فشار خون بالای کنترل نشده

15-در مرحله 1 یا 2 یا 3 سرطان

16-داشتن حداقل سواد خواندن و نوشتن

معیارهای خروج:

1-متاستاز  بیماری سرطان حین مطالعه.

2- استفاده از  روش های داروئی و آموزشی  دیگر برای کاهش خستگی در طول مدت مداخله.

3-عدم انجام کامل تمرینات ورزشی

4-فوت بیمار و یا داشتن تجربه رویداد استرس زای شدید در طی پژوهش.

حجم نمونه بر اساس میانگین و انحراف معیار نمره خستگی  در مطالعه Iwase  و همکاران (2016) و با حدود اطمینان 95 درصد و توان آزمون آماری 90 درصد و بر اساس فرمول زیر در هر گروه تعداد 41  نفر برآورد گردید. به منظور اطمینان از کفایت حجم نمونه و در نظر گرفتن ریزش احتمالی ، در این مطالعه در هر گروه 45 نفر و در مجموع 90 نفر حجم نمونه تعیین شد(53).

n = =40/69

 = 1/96             = 2/47              =0/34

 = 1/28              = 2/14              = 2/00

روش نمونه گیری از نوع نمونه گیری در دسترس بر اساس معیارهای ورود و سپس تخصیص تصادفی بیماران به دو گروه بر اساس تاریخ مراجعه خواهد بود برای تخصیص تصادفی ابتدا به تعداد کل افراد مورد مطالعه پاکت های حاوی کارت های نام گروه تهیه و به صورت تصادفی مرتب می شوند و با مراجعه و انتخاب تدریجی افراد به ترتیب یکی از این کارت ها بدان ها اختصاص خواهد یافت که تعیین کننده گروه فرد خواهد بود و سپس مداخله طبق طرح برنامه ریزی شده اجرا خواهد شد.

ابزارهای مورد استفاده در این پژوهش شامل سه بخش:

1-پرسش نامه اطلاعات فردی و بیماری.

2-مقیاس ارزیابی عملکرد درمان آنمی در سرطان FACT-An.

3- پرسشنامه افسردگی بک(BDI-13)

1-پرسش نامه اطلاعات فردی و بیماری:

فرم جمع آوری اطلاعات دموگرافیک و بیماری با استفاده از مصاحبه و ثبت از پرونده در سه بخش ثبت می شود.

1-مشخصات فردی شامل: سن، جنس، وضعیت تاهل، شغل، میزان تحصیلات، قومیت

2-وضعیت بیماری شامل: طول مدت ابتلا به سرطان، محل سرطان، مرحله بیماری

3- میزان هموگلوبین

2-پرسشنامه ارزیابی عملکرد درمان آنمی در سرطان FACT-AN :

پرسشنامه ارزیابی عملکرد درمان آنمی در سرطان شامل 13 عبارت مربوط به خستگی ناشی از آنمی (FACT-F) و 7 سوال در زمینه سایر علائم آنمی که بر اساس مقیاس 5 نقطه ای لیکرت از صفر تا 4 درجه بندی می شود، دامنه نمره های این پرسش نامه بین صفر تا 80 است. با جمع نمره های به دست آمده در این مطالعه شدت خستگی به سه قسمت ضعیف (صفر تا 26)، متوسط (27 تا 53) و شدید (54 تا 80) طبقه بندی شد. پایایی این پرسش نامه در خارج از کشور با استفاده از آلفای کرونباخ به ترتیب با r=93%  و r=95% تایید شده است(53, 54). در مطالعه غفاری (1388) روایی و پایایی ابزار با روش آلفای کرونباخ در بیماران سرطانی شهر رامسر با  (r=89%) تایید شده است(28). در پژوهش حاضر نیز  مجددا پایایی این ابزار با روش آزمون آلفای کرونباخ مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

3-پرسش نامه افسردگی بکBDI-13 :

برای سنجش میزان افسردگی در این بیماران از پرسش نامه افسردگی بکBDI (فرم 13 گویه ای) استفاده می شود. این پرسش نامه نسخه خلاصه شده فرم 21 گویه ای می باشد که در سال 1972 ارائه شده است. این پرسش نامه از نوع خودآزمایی است و برای تکمیل آن 5 دقیقه زمان لازم است. محتوای گویه ها شامل غمگینی، بدبینی، ناکامی، ناخشنودی، احساس گناه، بیزاری از خود، خودتخریبی، کناره گیری اجتماعی، بی تصمیمی، خودانگاره، مشکل در کار، خستگی و اشتها است. هر گویه دارای 4 گزینه است که نمره آن شامل صفر تا3 و براساس گزینه انتخاب شده می باشد. نمره فرد حاصل جمع کل نمره هایی است که از گویه ها به دست می آید. بیشترین نمره دراین پرسش نامه 39 می باشد و برای فهمیدن کامل معنای مواد آزمون سواد خواندن در حد کلاس پنجم کافی است. فتحی(1385) با اجرای این پرسش نامه بر روی نمونه ای از دانشجویان شهر اهواز با استفاده از روش آلفای کرونباخ ضریب پایایی 0/89 را برای این پرسش نامه گزارش داده است(55).همچنین ضریب آلفای کرونباخ محاسبه شده در پژوهش (رجبی، 1384 ) برای این پرسشنامه بالای 0/7 برآورد شد(56). در پژوهش حاضر نیز  مجددا پایایی این ابزار با روش آزمون آلفای کرونباخ مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

پس از تصویب طرح در شورای پژوهشی دانشگاه علوم پژشکی زاهدان و کسب موافقت از کمیته اخلاق و اخذ معرفی از دانشگاه علوم پزشکی به بیمارستان امام علی وخاتم الانبیاء شهرستان زاهدان مراجعه خواهد شد و با ارائه معرفی نامه، موافقت مسئولین مربوطه کسب خواهد شد. سپس به بخش های انکولوژی بیمارستان های منتخب مراجعه کرده و ضمن معرفی خود و بیان هدف پژوهش برای پرسنل و بیماران مطالعه شروع خواهد شد. واحدهای پژوهش گروه مداخله و کنترل از این  بیمارستان ها به تدریج انتخاب خواهند شد و بعد از توضیح هدف طرح و اخذ رضایت کتبی و آگاهانه از بیمار پس از اعمال معیار های ورود ، افراد به صورت در دسترس انتخاب می شوند. ابتدا بر اساس اطلاعات مندرج در پرونده بیماران و گزارش سطح هموگلوبین بیمارانی که  سطح هموگلوبین بین 12-10 گرم در دسی لیتر و آلبومین بالای 3/5 گرم در دسی لیتر داشته باشند وارد مطالعه خواهند شد و برای تخصیص تصادفی ابتدا به تعداد کل افراد مورد مطالعه پاکت های حاوی کارت های نام گروه تهیه و به صورت تصادفی مرتب می شوند و با مراجعه و انتخاب تدریجی افراد به ترتیب یکی از این کارت ها بدان ها اختصاص خواهد یافت که تعیین کننده گروه فرد خواهد بود وبعد از تخصیص تصادفی بیماران به دو گروه( کنترل و مداخله) قبل از مداخله پرسشنامه ارزیابی عملکرد درمان آنمی در سرطان (FACT-AN)   که خستگی مرتبط با آنمی را می سنجد و پرسش نامه افسردگی بک (BDI-13) در دو گروه  تکمیل خواهد شد.گروه کنترل به جز دریافت آهن به میزان 150 میلی گرم روزانه 3 بار در روز و استفاده از قرص آهن ایرانی(طبق توصیه متخصص انکولوژی)  مراقبت خاصی را دریافت نمی کند. در گروه  مداخله ارائه مراقبت در قالب برنامه آموزشی به صورت 4 جلسه آموزش فردی و به صورت هفتگی در طول چهار هفته به همراه دریافت آهن به میزان 150 میلی گرم روزانه(طبق توصیه متخصص انکولوژی) انجام خواهدشد. بخشی از برنامه آموزشی حاوی برنامه ورزشی که در قالب انجام ورزشهای ایروبیک یک روز در میان و بخش دیگر شامل آموزش اهمیت مصرف آهن و روش های افزایش جذب آهن با اصلاح رفتارهای تغذیه ای می باشد . بعد ازاتمام 4 جلسه آموزشی چک لیست ثبت انجام تمرینات و مصرف سه وعده قرص آهن و کتابچه و سی دی دراختیار بیمار قرارداده می شود و پیگیری حضوری و تلفنی به مدت 3 هفته انجام خواهد شد. سپس بعدازمدت مذکور پرسشنامه ها دراختیار دو گروه کنترل و مداخله قرار گرفته و پس آزمون انجام خواهد گردید.در ضمن شمارش اجزای خونی شامل هموگلوبین، فریتین، آهن، هماتوکریت و RBC در دو مرحله قبل و بعد از مداخله در دو گروه انجام و مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهد گرفت.

در پایان کارکتابچه آموزشی و CD که محتوای علمی مطالب به تایید متخصص انکولوژیست و متخصص ورزش رسیده است،به بیماران گروه کنترل  ارائه خواهد شد.

محتوای برنامه مراقبتی طراحی شده:

داده ها پس از جمع آوری و کد گذاری توسط نرم افزار 22-spss مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهدگرفت. ابتدا فراوانی، درصد، میانگین، انحراف معیار، حداقل و حداکثر به کمک آمار توصیفی تعیین می شود به منظور تعیین نرمالیتی از آزمون شاپیرو ویلکز استفاده خواهد شد در صورت نرمال بودن داده ها برای مقایسه میانگین های قبل و بعد در بین دو گروه از آزمون تی مستقل و برای مقایسه میانگین های قبل و بعد در هر گروه از آزمون تی زوجی استفاده می شود در صورت نرمال نبودن از آزمون های یو من ویتنی و ویل کاکسون استفاده خواهد شد.  برای تعیین اثربخشی مداخله با کنترل همزمان برخی متغیرهای مخدوش کننده از آزمون تحلیل کوواریانس استفاده خواهد شد. سطح معناداری در این مطالعه 0/05 مد نظر است.

'راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران سال 1392'

2-در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام میگیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزماییهای بالینی  بر روی بیماران یا داوطلبهای سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

13-کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا میشود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانهی کتبی غیر ممکن یا قابل صرفنظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

16-پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی میشود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. همچنین، در پژوهشهایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوهی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

25-پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنیها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنیها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار دادهها یا اطلاعات بهدست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

28-پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهشهای خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته هایی که از نظر حمایت کنندهی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

1-عدم همکاری بیماران به علت  نداشتن اطلاعات کافی و طولانی بودن دوره درمان که با آموزش سعی در رفع این محدودیت خواهد شد.

 ' خستگی ، سرطان، آنمی، برنامه مراقبت پرستاری، آهن' و کلیدواژه های انگلیسی  [Fatigue, Cancer,  Care Plan, Nursing, Anemia, Iron ]

1.            C.Smeltzer S, G.Bare B, L.Hinkle J, H.Cheever K. Brunner & Suddarth's textbook of Medical- Surgical Nursing. In: 12, editor. 3. Tehran: Jameenegar; 2018.

2.            Hajloo N, Barahmand O, Adili A, Fathi M. The role of disease stage illness perceptions, unmet needs and fatigue in predicting quality of life in patients with cancer. Health Psychol. 2016;5:79-95.

3.            Hasanvand S, Ashktorab T, Jafari Z, Salmani N, Safariyan Z. Cancer-related fatigue and its association with health-related quality of. Advances in Nursing & Midwifery. 2015;24(85):21-30.

4.            Registry RotC. The management of non-communicable diseases, Ministry of Health and Medical Education of Iran. 2003.

5.            Deshields T, Tibbs T, Fan MY, Taylor M. Differences in patterns of depression after treatment for breast cancer. Psycho‐Oncology. 2006;15(5):398-406.

6.            Arce E, Simmons AN, Stein MB, Winkielman P, Hitchcock C, Paulus MP. Association between individual differences in self-reported emotional resilience and the affective perception of neutral faces. Journal of affective disorders. 2009;114(1):286-93.

7.            Barandeh M, Babaei M, Mehdizadeh Toorzani Z, Sharifiyan R. EFFECT OF SELF-CARE ON QUALITY OF LIFE IN WOMEN WITH BREAST CANCER UNDERGOING CHEMOTHERAPY. The J Urmia Nurs Midwifery Fac. 2017;15(3):199-207.

8.            Kruk J, Aboul-Enein HY. Psychological stress and the risk of breast cancer: a case–control study. Cancer detection and prevention. 2004;28(6):399-408.

9.            Bower JE. Cancer-related fatigue—mechanisms, risk factors, and treatments. Nature reviews Clinical oncology. 2014;11(10):597.

10.          Berger AM, Mooney K, Alvarez-Perez A, Breitbart WS, Carpenter KM, Cella D, et al. Cancer-Related Fatigue, Version 2.2015. Journal of the National Comprehensive Cancer Network : JNCCN. 2015;13(8):1012-39.

11.          Pearson EJM, Morris ME, McKinstry CE. Cancer related fatigue: implementing guidelines for optimal management. BMC health services research. 2017;17(1):496.

12.          Moghaddam Tabrizi F, Alizadeh S, Gozali N. THE EFFECT OF ENERGY CONSERVATION STRATEGIES ON CANCER-RELATED FATIGUE DURING BREAST CANCER CHEMOTHERAPY IN URMIA. Journal of Nursing and Midwifery Urmia University of Medical Sciences. 2017;14(10):830-6.

13.          Portenoy RK, Itri LM. Cancer-related fatigue: guidelines for evaluation and management. The oncologist. 1999;4(1):1-10.

14.          Carpenito-Moyet LJ. Handbook of Nursing Diagnosis: Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

15.          Safaee A, Tabatabaee SH, Moghimi-Dehkordi B, Zeighami B. Cancer-related fatigue in breast cancer patients under chemotherapy. koomesh. 2010;11(4):317-22.

16.          Sh. Zeighami Mohamadi  MS, H. Esmaili  PD, M.M. Kooshyar PD. Intensity of Fatigue in Cancer Patients before and after 3 Cycles Chemotherapy. Avicenna Journal of Nursing and Midfery Care. 2007;15(2):12-22.

17.          Rad M, Borzoee F, Mohebbi MJZJ. The Effect of Humor Therapy on Fatigue Severity and Quality of Life in Breast Cancer Patients Undergoing External Radiation Therapy. 2016;24(103):102-14.

18.          Mohandas H, Jaganathan SK, Mani MP, Ayyar M, Rohini Thevi GV. Cancer-related fatigue treatment: An overview. J Cancer Res Ther. 2017;13(6):916-29.

19.          Busti F, Marchi G, Ugolini S, Castagna A, Girelli D. Anemia and Iron Deficiency in Cancer Patients: Role of Iron Replacement Therapy. Pharmaceuticals (Basel, Switzerland). 2018;11(4).

20.          Visweshwar N, Jaglal M, Sokol L, Zuckerman K. Chemotherapy-related anemia. Annals of hematology. 2018;97(2):375-6.

21.          Mhaskar R, Wao H, Miladinovic B, Kumar A, Djulbegovic B. The role of iron in the management of chemotherapy‐induced anemia in cancer patients receiving erythropoiesis‐stimulating agents. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2016(2).

22.          Hoffbrand AV. Hoffbrand's Essential Heamatology. 2016. p. 29.

23.          Lebrun F, Klastersky J, Levacq D, Wissam Y, Paesmans M. Intravenous iron therapy for anemic cancer patients: a review of recently published clinical studies. Supportive Care in Cancer. 2017;25(7):2313-9.

24.          Hashemi SM, Mashhadi MA, Mohammadi M, Ebrahimi M, Allahyari A. Absolute and Functional Iron Deficiency Anemia among Different Tumors in Cancer Patients in South Part of Iran, 2014. International journal of hematology-oncology and stem cell research. 2017;11(3):192-8.

25.          Sh. Zeighami Mohammedi MS, P. Hushmand MS, F. Jafari MSHE, Ph.D.,, M.M. Kooshyar MD. The Relationship of Anemia with Severity of Fatigue and Quality of Life in Cancer Patient Undergoing Chemotherapy. Avicenna Journal of Nursing and Midfery Care. 2008;16(2):43-53.

26.          Manz DH, Blanchette NL, Paul BT, Torti FM, Torti SV. Iron and cancer: recent insights. Ann N Y Acad Sci. 2016;1368(1):149-61.

27.          Ludwig H, Evstatiev R, Kornek G, Aapro M, Bauernhofer T, Buxhofer-Ausch V, et al. Iron metabolism and iron supplementation in cancer patients. Wien Klin Wochenschr. 2015;127(23-24):907-19.

28.          Ghaffari F, Fotokian Z, Karimi M, Keihanian S, Karimi H. The relationship between anemia-related fatigue and quality of life in canceric patients. QUMS. 2009;13(1):34-41.

29.          Khanjani Z, Bashirpoor Khosroshahi K, Bahadori J. THE COMPARATIVE STUDY OF PERSONALITY TRAITS, STRESS, AND DEPRESSION ON INDIVIDUALS SUFFERING FROM CANCER AND NORMAL INDIVIDUALS. URMIA MEDICAL JOURNAL. 2013;23(6):619-27.

30.          Neves LM, Silva-Batista C, Marquesini R, da Cunha TF, Dimateo E, Nascimento L, et al. Aerobic exercise program with or without motor complexity as an add-on to the pharmacological treatment of depression - study protocol for a randomized controlled trial. Trials. 2018;19(1):545.

31.          Brupbacher G, Straus D, Porschke H, Zander-Schellenberg T, Gerber M, von Kanel R, et al. The acute effects of aerobic exercise on sleep in patients with depression: study protocol for a randomized controlled trial. Trials. 2019;20(1):352.

32.          Zeinali S. The Study of Trait Anxiety in Prediction of Depression and Fatigue in Breast Cancer. Iranian Quarterly Journal of Breast Diseases. 2013;6(2):50-6.

33.          Shahrjerdi S. Five weeks of massage therapy on stress and depression in women after breast cancer surgery. Iranian Quarterly Journal of Breast Diseases. 2013;6(3):37-46.

34.          Motamedi A, Haghighat S, Khalili N, Sadjadian AA, Omidvari S, Mollahoseini F, et al. The Correlation between Treatment of Depression and Quality of Life in Breast Cancer Survivors. Iranian Quarterly Journal of Breast Diseases. 2015;8(1):42-8.

35.          Brupbacher G, Gerger H, Wechsler M, Zander-Schellenberg T, Straus D, Porschke H, et al. The effects of aerobic, resistance, and meditative movement exercise on sleep in individuals with depression: protocol for a systematic review and network meta-analysis. Systematic reviews. 2019;8(1):105.

36.          Knips L, Bergenthal N, Streckmann F, Monsef I, Elter T, Skoetz N. Aerobic physical exercise for adult patients with haematological malignancies. The Cochrane database of systematic reviews. 2019;1:Cd009075.

37.          Lehto U-S, Ojanen M, Kellokumpu-Lehtinen P. Predictors of quality of life in newly diagnosed melanoma and breast cancer patients. Annals of Oncology. 2005;16(5):805-16.

38.          Godino C, Jodar L, Durán Á, Martínez I, Schiaffino AJEJoON. Nursing education as an intervention to decrease fatigue perception in oncology patients. 2006;10(2):150-5.

39.          M T, M R, A Z, A P, A Dm. The Effect of Nutrition-Based Education Program on Fatigue in Patients on Hemodialysis. Military Caring Sciences. 2016;3(2):80-9.

40.          Yousefi A. Educational descriptive Terminology. Iranian Journal of Medical Education. 2000;1(2):50-1.

41.          Shobeyri F, Nikravesh A, Masoumi SZ, HeydariMoghadam R, Karami M, Badafreh M. Effect of Exercise Counseling on Functional Scales Quality of Life in Women with Breast Cancer. Journal of Education and Community Health. 2015;2(1):1-9.

42.          Aqa'bari M, Ahmadi DF, Nejad DHAA, Mohammadi DI, Hajizadeh E. Effect of designed exercise program on stress, anxiety and depression in women with breast cancer undergoing chemotherapy. 2007.

43.          Rezaei Seraji Batool * RAA, Haji Fath Ali Abbas, Souri Rahman, Mehdi Zadeh Mahshid, Amini Mehdi. Effect of aerobic training on blood erythrocyte indexes in patients with blood cancers after autologous stem cell transplantation.

44.          Kazemi MRRM. Effect of aerobic exercises with iron supplementation on myoglobin, red blood cells, hematoate, ferritin, iron, transferring of young girls. 2012.

45.          Khosravi N, Education P, Farajivafa V, Agha-Alinejad H. Changes in Monocyte Populations Following Acute Aerobic Exercise in Breast Cancer Survivors.

46.          Thomas VJ, Seet-Lee C, Marthick M, Cheema BS, Boyer M, Edwards KM. Aerobic exercise during chemotherapy infusion for cancer treatment: a novel randomised crossover safety and feasibility trial. Supportive Care in Cancer. 2019:1-8.

47.          Zareian E, Rahmati F. Effect of Aerobic exercise on anxiety, depression and quality of life in women with breast cancer. Clinical Psychology Studies. 2014;5(17):1-18.

48.          Repka CP, Hayward R. Effects of an exercise intervention on cancer-related fatigue and its relationship to markers of oxidative stress. Integrative cancer therapies. 2018;17(2):503-10.

49.          akhgarjand c, Vafa M, Jafarian K, Rezavani H. comparing a number of vitamins, antioxidant index, nutrition intake and body composition in acute lymphoblastic leukemia patients who admitted ti TALEGHANI hospital before and after chemotherapy. Razi Journal of Medical Sciences. 2016;23(150):20-7.

50.          Andersen C, Rørth M, Ejlertsen B, Stage M, Møller T, Midtgaard J, et al. The effects of a six-week supervised multimodal exercise intervention during chemotherapy on cancer-related fatigue. European Journal of Oncology Nursing. 2013;17(3):331-9.

51.          Effect of designed exercise program on stress, anxiety and depression i-n women with breast cancer receiving chemotherapy. Journal of Shahrekord Uuniversity of Medical Sciences. 2008;9(4):26-35.

52.          Cella D, editor The Functional Assessment of Cancer Therapy-Anemia (FACT-An) Scale: a new tool for the assessment of outcomes in cancer anemia and fatigue. Seminars in hematology; 1997.

53.          L.Hinkle J, H.Cheever K. Brunner & Suddarth's textbook of Medical- Surgical Nursing

2018;13:38.

54.          Sadock BJ, Sadock VA, Ruiz P. Synopsis of psychiatry: behavioral sciences. 10th. ed,c ed: Arjmand; 2007. 352 p.

55.          Rahmati EZF. Effect of Aerobic exercise on anxiety, depression and quality of life in women with breast cancer. 2014;5(17):1-18.

56.          Berman A, J.Snyder S, Frandsen G. Kozier& Erb's fundamentals of nursing :concepts, progress, and practice. 10th ed. Tehran: Heydari; 2016. 200 p.

57.          Iwase S, Kawaguchi T, Yotsumoto D, Doi T, Miyara K, Odagiri H, et al. Efficacy and safety of an amino acid jelly containing coenzyme Q10 and L-carnitine in controlling fatigue in breast cancer patients receiving chemotherapy: a multi-institutional, randomized, exploratory trial (JORTC-CAM01). Supportive care in cancer : official journal of the Multinational Association of Supportive Care in Cancer. 2016;24(2):637-46.

58.          Graziano F, Bisonni R, Catalano V, Silva R, Rovidati S, Mencarini E, et al. Potential role of levocarnitine supplementation for the treatment of chemotherapy-induced fatigue in non-anaemic cancer patients. British Journal of Cancer. 2002;86(12):1854-7.

59.          Rajabi GR. Psychometric properties of Beck depression inventory short form items (BDI-13). Journal of Iranian Psychologists. 2005;1(4):291-8.

اثر بخشی برنامه مراقبت پرستاری  توام با مصرف آهن بر خستگی، افسردگی و آنمی بیماران مبتلا به سرطان تحت شیمی درمانی بیمارستان های وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان سال 1398.

به صورت روتین بخش انجام می شود.

این روش می تواند جهت کاهش عوارض شیمی درمانی استفاده شود.

ندارد.

ندارد.

هزینه های طرح یک میلیون و چهارصد هزار تومان می باشد.

ندارد.

رعایت می شود.

به بیماران پاسخ داده می شود.

محفوظ است.

پس از کسب رضایت از بیمار انجام می شود.

بسمه تعالی

1-سن:             سال

2-جنس: مرد¨         زن¨

3-وضعیت تاهل:  مجرد¨           متاهل¨           بیوه¨            مطلقه¨

4-شغل: کارمند¨        کارگر¨       کشاورز¨        آزاد¨        خانه دار¨          بیکار¨

5-سطح تحصیلات: دیپلم و زیر دیپلم¨               بالاتر از دیپلم¨

6-محل سرطان:

7-Hb:

8-stage بیماری:  مرحله ¨1         مرحله2¨         مرحله3¨

9-مدت بیماری:              سال

مددجوی گرامی

علاقمندیم بدانیم کم خونی ناشی از بیماری چگونه بر وضعیت زندگی شما تاثیر می گذارد. لطفا با در نظر گرفتن وضعیت زندگی و خستگی خود در طی7 روز گذشته به همه سوالات پاسخ دهید و از بین شماره های 0 تا 4 شماره ای که به بهترین نحو نشان دهنده تجربه شما باشد، انتخاب کنید.

پرسش نامهFACT-An

پرسش نامه افسردگی بک BDI