بررسی تاثیر شن بازی درمانی بر اضطراب و عادات خواب کودکان مبتلا به سرطان تحت شیمی درمانی در بیمارستان علی ابن ابیطالب (ع) زاهدان در سال 1398

      یکی از مهمترین بیماری‌هایی که سلامت جسمی و روانی کودکان را می‌تواند به شدت به خطر بیندازد، بیماری سرطان است (1). سرطان کودکان به سرطانی اطلاق می‌شود که در کودکان زیر 15 سال روی می‌دهد (2). مطالعات و آمار نشان می‌دهد در سراسر دنیا عمده‌ترین دلیل مرگ و میر کودکان بیماری سرطان است که در حال حاضر نیز رو به افزایش می‌باشد (3). در اروپا و آمریکا بیماری سرطان علت اصلی مرگ و میر کودکان 14-5  سال بوده و میزان شیوع آن نیز در این گروه سنی از کودکان در حدود 129 نفر در میلیون می‌باشد (4). در کشور ایران این بیماری سومین عامل مرگ و میر بعد از بیماری‌های قلبی، تصادفات و سایر عوامل طبیعی است (5). در ایران 4 درصد از مرگ کودکان زیر  5 سال و  13 درصد مرگ و میر کودکان بین 15-5 سال ناشی از بیماری سرطان است (6). در ایران همچنین میزان بروز کلی سرطان در هر 100 هزار نفر، تقریبا 91 نفر می‌باشد (7). بنابراین با توجه به اینکه کودکان سرمایه‌های بشری هستند، اجرای سیاستگذاری‌های بهداشتی و درمانی دقیق برای این امر ضروری است. اولین هدف درمان سرطان، ریشه‌کنی بیماری سرطان می‌باشد. زمانی که این هدف تأمین نشود، هدف بعدی تسکین علایم و حفظ کیفیت زندگی در مدت باقیمانده از طول عمر بیمار می‌باشد (8). یکی از روش‌های معمول برای درمان کودکان مبتلا به بدخیمی انجام شیمی درمانی در کنار پرتودرمانی و عمل‌های جراحی می‌باشد. متاسفانه شیمی درمانی به عنوان اصلی‌ترین درمان سرطان کودکان دارای عوارض جانبی بسیار زیادی است که به دلیل همین عوارض درمان از طریق این روش محدود می‌شود (9). در مطالعاتی که روی گروهی از نوجوانان سرطانی صورت گرفت، 59 درصد از آنها بیان داشتندکه عوارض جانبی شیمی درمانی از خود سرطان دردناک‌تر و بدتر است (10). علیرغم اینکه شیمی‌درمانی روش درمانی مهمی برای سرطان می‌باشد، اما عوارض جانبی مختلفی مانند تهوع و استفراغ، خستگی، آلوپسی، عفونت، استوماتیت، اختلات تغذیه و مشکلات روحی و روانی از جمله اضطراب و افسردگی  را در پی دارد که موجب شده هزینه‌های بستری بیمار افزایش یابد (11). از طرفی دیگر تاثیرات روانشناختی عمیق  ناشی از ابتلا به سرطان و فهمیدن وجود این بیماری توسط کودک و بستری شدن و حضور مداوم در محیط سرد و بی‌روح بیمارستان کودک را غمگین و افسرده می‌کند (12). سرطان به عنوان یک تجربه استرس زا از یک سو و عوارض جانبی  ناشی از شیمی درمانی از سوی دیگر،  باعث رها کردن درمان در کودکان می‌گردد. تمامی این موارد به صورت پیوسته و مستمر موجب کاهش کیفیت زندگی بیمار شده و حتی ممکن است حیات وی را به خطر بیندازد (13). درمان طولانی مدت، تهاجمی و درد آور در این بیماری  شدت مشکلات کودک را مضاعف نموده است. همچنین  مطالعات نشان داده است اضطراب^[1] شایع‌ترین اختلال هیجانی در بیماران مبتلابه سرطان است (14). سرطان بر جسم و روان بیمار سرطانی تأثیر گذاشته و اضطراب و مشکلات روانی درکودکان مبتلا را موجب می‌شود (15). مطالعات نشان می‌دهد که  در حدود 50 تا 80  درصد از کودکان مبتلابه سرطان به طور همزمان از یک اختلال روانپزشکی و روحی رنج می‌برند (16). چنانچه بیمار سرطانی این بیماری را تهدید جدی علیه زندگی خود بداند به شدت مضطرب می‌شود و اضطراب کم کم به یک مشکل بالینی مهم تبدیل می‌شود چون معنای حوادث، عامل‌ مهمی در مضطرب کردن افراد است (17). تحقیقات نشان داده است، اگر چه پریشانی روانشناختی بیماران طی زمان کاهش می‌یابد، ولی 20 تا 30 درصد از آنها همواره سطوح فزاینده‌ای از اضطراب را طی دوران پیگیری درمان تجربه می‌نمایند (18). بنابراین توجه به روش‌هایی برای کاهش اضطراب می‌تواند به صورت چشمگیری کیفیت وکمیت زندگی بیماران سرطانی را تحت تاثیر خود قرار دهد. از طرفی دیگر مطالعات نشان داده است  بیماری‌های جسمی می‌تواند عادات خواب^[2] را آشفته و هوشیاری را دچار اختلال نماید. خواب می‌تواند با بیماریهای جسمی نیز همبودی داشته باشد. می‌توان گفت تقریبا هر بیماری جسمی که دارای درد و ناراحتی قابل ملاحظه‌ای بوده یا ناشی از یک اختلال متابولیک است، می‌تواند هم کیفیت و هم کمیت خواب را به طور منفی تحت تاثیر خود قرار دهد (19). یکی از این بیماری‌ها که بر کیفیت و کمیت خواب تاثیر بسزایی دارد سرطان است. بیماران مبتلا به سرطان از عوارض جانبی فراوانی از جمله مشکلات و اختلالات خواب رنج می‌برند (20). بیش از نیمی از بیماران سرطانی دچار اختلالات خواب می‌باشند (21). خواب این بیماران تحت تاثیر عواملی همچون تغییرات بیوشیمیایی مرتبط با رشد تومور و برخی از علایم و نشانه‌های شایع همراه با سرطان می‌باشد (22). از طرف دیگر بهبود خواب خود برای تقویت سیستم ایمنی بدن جهت مقابله با سلولهای توموری اهمیت زیادی دارد و شواهد حاکی از آن است که فعالیتهای سلولهای کشنده طبیعی با محرومیت از خواب کاهش می‌یابد (23). بنابراین با توجه به اینکه عادات خواب و اختلالات آن، می‌تواند بر توانایی بیماران سرطانی جهت ادامه و تکمیل درمان، حفظ و نگهداری کیفیت مناسب زندگی آنان تاثیر فراوانی داشته باشد (20)، توجه جدی به این موضوع در کنترل عوارض سرطان حائز اهمیت است. دو روش دارویی و غیردارویی برای کاهش مشکلات روانی کودکان سرطانی وجود دارد (24). امروزه در کنار درمان‌های دارویی سعی در پیروی از درمان‌های غیردارویی است (25). بازی‌ درمانی، یکی از روش‌های مهم غیردارویی در بهبود اختلالات رفتاری کودکان است (26). بازی می‌تواند افکار درونی کودک را با دنیای بیرونی او پیوند دهد و باعث می‌شود کودک بتواند کنترل اشیای خارجی را بدست گیرد. بازی به کودک اجازه می‌دهد تا تجربیات، افکار، احساسات و تمایلات تهدیدکننده خود را نشان دهد (27). از بین بازی‌های درمانی مختلف، شن بازی درمانی[3]  به عنوان روش مداخله درمانی در این پژوهش انتخاب شده است. شن بازی شکل خاصی از بازی درمانی است  که برای نخستین بار در دهه 1920 معرفی و در پایان این دهه از تجدید حیات مجددی برخوردار شد (28). واژه شن‌بازی اولین بار توسط دورا کالف[4] ابداع شد و او این واژه را برای تفکیک روش خود  از روش دنیای مارگارت لونفلد[5] انتخاب کرد. روش وی که برگرفته از نظریه یونگ[6] است شامل  عروسک‌ها و اسباب بازی‌های کوچکی است که در یک جعبه کوچک شن قرار دارد (29). درمانگران شن بازی کالفی معتقدند که تصاویر ساخته شده در شن که توسط مراجع کودک خلق شده است، اغلب بازنمایی از الگوهای مختلف برای بیان جهان کودک است (30).  در شن بازی درمانی فرض کلیدی این است که نحوه قرار دادن اشیاء کوچک در جعبه شن منعکس‌کننده نگرانی‌ها و مسائل مربوط به مراجع است. این فرایند منجر به درک بیشتر و تسلط نهایی بر مشکلات می‌گردد (31). شن بازی درمانی نوعی تکنیک روان درمانگری است که در آن کودک با چینش اشکال مینیاتوری در جعبه‌ای شنی می‌تواند جهان شنی خود را منطبق با واقعیت‌های ذهنی و اجتماعی خود خلق نماید (32). شن درمانی می‌تواند با آب یا بی‌آب یا به کمک اشیا و وسایل جانبی یا بی‌ آن صورت گیرد. شن بازی درمانی روشی است غیرکلامی که در آن کودک با ساختن دنیای خود بر روی سینی شنی به بیان تعارضات، تمایلات و هیجاناتش می‌پردازد. درمانگر در حین ساختن این صحنه توسط کودک، صامت بوده و بدون هیچ دخالتی تنها به عنوان مشاهده‌گر باقی می‌ماند. هیچگونه تعبیر و تفسیری صورت نمی‌گیرد تا اینکه کودک بتواند چندین سینی شن را در مدت زمان معینی بسازد. این کار باعث آشکار شدن  طبیعی جریان درمان بدون دخالت ذهن می‌شود (29). از زمانی که شن بازی به عنوان یک روش مداخله درمانی پذیرفته شد، مطالعات متعددی جهت تعیین میزان  اثربخشی آن صورت گرفته و برای دامنه وسیعی از مشکلات رفتاری و عاطفی بزرگسالان و کودکان استفاده شده است. این مطالعات حاکی از آن است که شن بازی درمانی بر سلامت روانی، اجتماعی، عاطفی و رفتاری نوجوانان و بزرگسالان تاثیرگذار است (33). شن درمانی باعث  بهبود عزت نفس و هوش‌هیجانی کودکان می‌شود (34). همچنین شن درمانی در بهبود یادگیری و رشد هیجانی، عاطفی و رفتاری کودکان بسیار موثر است (35). تکنیک شن‌بازی با تقویت قشر پریفرونتال کودکان مبتلا به اختلال نارسایی توجه/ فزون کنشی بر کاهش نشانه‌های اختلال مؤثر است (36). با توجه به اینکه اضطراب و اختلال خواب به عنوان عوارض مهم ناشی از شیمی‌درمانی همواره مطرح بوده و از طرفی با توجه به مشکلات ناشی از این عوارض در کاهش کیفیت زندگی کودکان مبتلا به سرطان، انجام مداخلات مناسب با حداقل عوارض و بیشترین کارآیی توسط پرستاران و سایر مراقبین سلامت، ضروری به نظر است.

     همانطور که گفته شد شن بازی درمانی به عنوان یکی از روش‌های مؤثر در این زمینه برای کاهش اختلال رفتاری کودکان در بسیاری از کشورها بکار گرفته شده است. با این وجود مطالعات اندکی تأثیر شن‌بازی درمانی را  بر روی  اختلالات روانی و رفتاری کودکان مبتلا به سرطان و شیمی‌درمانی مورد بررسی قرار داده است. علی‌رغم وجود برخی مطالعات محدود در زمینه تاثیر انواع روش‌های بازی‌درمانی در درمان و بهبود  اختلالات رفتاری و روانی کودکان، با توجه به جستجوی گسترده، متاسفانه تاکنون در ایران شواهد علمی در خصوص تاثیر این نوع خاص بازی‌ درمانی بر روی اختلالات روحی و روانی  کودکان سرطانی تحت شیمی‌درمانی گزارش نشده است. به عبارت دیگر می‌توان گفت در ایران  در خصوص تاثیر این روش غیر دارویی (شن‌بازی‌ درمانی) بر روی اختلالات روحی و روانی کودکان سرطانی که تحت شیمی درمانی قرار گرفته‌اند، مطالعه ای صورت نگرفته است. بنابراین با توجه به عنوان  پژوهش مذکور، این تحقیق برای اولین بار در ایران تاثیر مداخله شن‌بازی‌ درمانی بر روی اختلالات رفتاری و عادات خواب کودکان سرطانی تحت شیمی‌درمانی مورد بررسی قرار می‌دهد. همچنین علاوه بر جدید بودن عنوان و موضوع،  انجام این پژوهش، در قلمرو جغرافیایی و مکانی ذکر شده و بر روی جامعه آماری مذکور نیز جدید بوده و برای اولین بار صورت می‌گیرد. در صورت  تایید تاثیر این روش بر روی جامعه هدف مطالعه (در زمینه کاهش اضطراب و بهبود عادت خواب این کودکان) و توسعه این مطالعات بر روی جامعه مذکور در مناطق جغرافیایی دیگر و حصول نتایج مثبت و تاییدکننده،  ضمن تبیین اهمیت این روش در محیطهای درمانی و آموزشی، می‌توان از این روش به عنوان مکمل درمان‌های دارویی و روانشناختی، برای کاهش آلام روحی و روانی و بالا بردن کیفیت زندگی این گروه از کودکان استفاده نمود. بر این اساس مطالعه حاضر با هدف تعیین تأثیر شن بازی ‌درمانی بر روی اضطراب و عادات خواب کودکان مبتلا به سرطان تحت شیمی‌درمانی در بیمارستان علی ابن ابی‌طالب (ع)  زاهدان انجام می‌شود.

بررسی متون :

        در این بخش با توجه به موضوع، به  بررسی و مرور پژوهش‌های گذشته در دو بخش مطالعات داخلی و مطالعات خارجی پرداخته  شده است.

مطالعات داخلی

     با توجه به جستجوهای انجام شده تا کنون مطالعه‌ای در این خصوص در ایران انجام نشده است، اما به نتایج مطالعاتی که شباهت بیشتری با مطالعه حاضر دارند، پرداخته می‌شود.

     شریفی و همکاران (2019) در تحقیقی با عنوان 'بررسی اثربخشی بازی‌درمانی با استفاده از شن بر رفتارهای چالشی و اضطراب کودکان مبتلا به اختلال اتیسم با عملکرد بالا'  که بر روی کودکان پسر 7 تا 11 سال مبتلا به اختلال اتیسم مراکز درمانی و توان‌بخشی تهران در سال  1397صورت گرفت، از طریق روش نمونه‌گیری در دسترس و با استفاده از پرسشنامه  طیف اتیسم  16 کودک  را در دو گروه 8  نفری کنترل و آزمایش به صورت تصادفی گمارش نمودند. در این پژوهش از   مقیاس تجدیدنظر شده رفتارهای چالشی بودفیش، سیمونز، پارکر و لوییز (2000) برای  رفتارهای چالشی و  از پرسشنامه اضطراب اسپنس، بارت و تارنر ( 2003) برای ارزیابی اضطراب استفاده شد. نتایج نشان دادکه بازی درمانی با استفاده از شن موجب کاهش رفتارهای چالشی و اضطراب کودکان مبتلا به اختلال اتیسم با عملکرد بالا می‌شود (37).

    مطالعه شمسی پور و همکاران (2019) با عنوان 'ﺑﺮﺭﺳﻲ ﺍﺛﺮﺑﺨﺸﻲ ﺑﺎﺯﻱ ﺩﺭﻣﺎﻧﻲ ﺑﺎ ﺭﻭﻳﻜﺮﺩ ﺷﻦ ﺑﺎﺯﻱ ﺑﺮ ﻧﺸﺎﻧﻪﻫﺎﻱ ﻛﻮﺩﻛﺎﻥ ﻣﺒﺘﻼ ﺑﻪ ﺍﺧﺘﻼل استرس پس از سانحه' که بر روی 30 نفر از کودکان 11-8 سال مبتلا به استرس پس از سانحه در شهر تهران و به روش نیمه تجربی  صورت گرفت و ﺑﺮﺍﻱ ﮔﺮﺩﺁﻭﺭﻱ ﺩﺍﺩﻩ ﻫﺎی آن نیز ﺍﺯ ﻓﺮﻡ ﺗﺠﺪﻳﺪﻧﻈﺮ ﺷﺪﺓ ﻣﻘﻴﺎﺱ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﺣﻮﺍﺩﺙ ﻛﻮﺩﻛﺎﻥ ﻫﻮﺭﻭﻳﺘﺲ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﺷﺪ، نشان داد شن بازی با کاهش افکار مزاحم، می‌تواند باعث کاهش اختلال استرس ناشی از سوانح در کودکان گردد (38).

    قدم پور و همکاران (2018) در تحقیقی با  عنوان 'بررسی تأثیر شن‌بازی برکاهش نشانه‌های تکانشگری و نارسایی توجه در کودکان مبتلا به اختلال نارسایی توجه/فزون‌کنشی' که بر روی نمونه 20 نفری از کودکان پسر مبتلا به اختلال نارسایی توجه/فزون کنشی در مهدکودک‌های شهر کرمانشاه در سال 1395 و با استفاده از ابزار جمع‌آوری داده‌های مقیاس نارسایی توجه - فزون کنشی اسپیرافکین و گادو (1984) انجام شد، نشان دادند استفاده از تکنیک شن‌بازی با تقویت قشر پریفرونتال کودکان مبتلا به اختلال نارسایی توجه/ فزون کنشی  برکاهش نشانه‌های اختلال مؤثر است؛ در نتیجه این شیوه می‌تواند به‌ عنوان یک شیوه تکمیلی در کنار درمان‌های اصلی این اختلال به کار رود (36).

    کهریزی و همکاران (2015) در تحقیقی با عنوان 'تعیین اثربخشی شن بازی درمانی بر کاهش اختلالات رفتاری کودکان ' به بررسی اثر شن بازی بر روی کاهش اختلال رفتاری کودکان  7-5 سال مبتلا به اختلال رفتاری که در سالهای    91-92  در مراکز مهد کودک شهرکرمانشاه بودند، پرداختند.آنها به روش نمونه‌گیری تصادفی از بین مناطق سه‌گانه شهر کرمانشاه، 54  نفرکودک را انتخاب نمودند. سپس با استفاده از نقطه برش پرسشنامه و شرایط ورود و خروج از مطالعه، 30 کودک شامل  10 دختر و 20 پسر به عنوان نمونه تصادفی انتخاب و سپس در دو گروه 15 نفره کنترل و آزمایش قرار دادند. برای سنجش اختلال رفتاری  و مولفه‌های آن از پرسشنامه  اختلال رفتار راتر فرم معلم (1967) استفاده شد. نتایج  نشان داد که مداخله شن بازی درمانی، به کاهش مؤلفه‌های پرخاشگری/بیش فعالی، اضطراب/افسردگی، ناسازگاری و کمبود توجه در کودکان مبتلا به اختلال رفتاری منجر می‌شود (31).

    در مطالعه دیگری توسط کیان ارثی و همکاران (2013) با عنوان 'بررسی تأثیر شن بازی درمانی در کاهش اختلالات اضطرابی' که در چهارچوب روش آزمایشی و در قالب یک طرح پیش‌آزمون- پس‌آزمون با گروه کنترل صورت گرفت، 40  نفر از دختر10-7 ساله که در پرسشنامه اضطراب اسپنز نمره یک انحراف معیار بالاتر از میانگین کسب کرده بودند، به‌عنوان نمونه داوطلب انتخاب شده و به صورت جایگزینی تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل قرار گرفتند. داده‌ها با استفاده از روش تحلیل کوواریانس تحلیل شدند. نتایج نشان داد شن بازی درمانی بر کاهش اختلالات اضطرابی تأثیر معنا‌داری دارد و همچنین باعث کاهش علائم هراس و ترس از فضای باز، اضطراب جدایی، ترس از آسیب فیزیکی، ترس اجتماعی، وسواس فکری و عملی و اضطراب عمومی می‌شود. احتمالاً کار با سینی شن به کودک این فرصت را می‌دهد تا در محیطی امن ترس‌های خود را جستجو و کشف کند و با بازآفرینی رویدادها به ترس‌های خود عینیت بخشد، نسبت به آن‌ها به شناخت و بینش برسد و برای حل مسائل مختلف راه حل پیدا کند (39). 

    مطالعه سیدی و همکاران (2013) با عنوان 'بررسی تأثیر شن‌بازی درمانی در کاهش اختلالات اضطرابی  با استفاده از نرم افزار مشاهده‌گر' بر روی نمونه 30  نفر از دختران دبستانی شهرستان بابل که در پرسشنامه اضطراب اسپنز نمره یک انحراف معیار بالاتر از میانگین کسب نموده بودند صورت گرفت. نتایج نشان‌دهنده تأثیرگذاری تکنیک شن‌بازی درمانی بر کاهش اضطراب گروه آزمایش بود (40).

    افخم ابراهیمی و همکاران (2008) با عنوان 'بررسی پارامترهای خواب و عوامل تاثیرگذار بر کیفیت خواب بیماران سرپائی مراجعه‌کننده به درمانگاه‌های منتخب بیمارستان رسول اکرم (ص) ' که در یک مطالعه توصیفی ـ مقطعی، بر روی  300  بیمار سرپایی با شکایات مختلف جسمی که به درمانگاه‌های داخلی، گوش و حلق و بینی، ارتوپدی، اعصاب، نفرولوژی و جراحی مراجعه کرده بودند، صورت گرفت. ابزار ارزیابی، شاخص کیفیت خواب پیتزبورگ بود که کیفیت خواب را در 7  قلمروی اصلی می‌سنجد و نمره کمتر از 5 به عنوان اختلال خواب قابل ملاحظه تلقی می‌شود. یافته‌های این پژوهش نشان داد، بسیاری از بیماری‌های جسمانی می‌توانند به خودی خود اختلال خواب ایجاد کنند. از آنجایی که، درد و نگرانی بیش از سایر عوامل بر کیفیت خواب تاثیر منفی می‌گذارند، لازم است در ارزیابی و درمان بیماران جسمی مختلف در نظر گرفته شوند (19).

     آجرلو و همکاران (2016) در تحقیقی با عنوان ' تاثیر قصه درمانی برکاهش اضطراب و بهبود عادات خواب کودکان مبتلا به سرطان  تحت شیمی درمانی'  که با هدف بررسی تاثیر قصه درمانی بر کاهش اضطراب و بهبود عادات خواب کودکان مبتلا به سرطان که در مرکز طبی کودکان درسال 1394 بستری بودند، صورت گرفت. روش پژوهش از نوع نیمه آزمایشی با پیش آزمون و پس آزمون بود. جامعه آماری آنها شامل کودکان 12-7 سال تحت شیمی درمانی بودندکه در دوگروه (آزمایش و کنترل) به تعداد 12 نفر قرار داده شدند. در مجموع تعداد 24 نفر به عنوان نمونه تحقیق انتخاب شدند. به علت مشکلات مربوط به دسترسی به این کودکان از روش نمونه‌گیری در دسترس استفاده شد. از پرسشنامه‌های مقیاس چند بعدی اضطراب کودکان (مارچ، پارکر، سولیوان، استالینگز و کانرز، 1997) و مقیاس عادات خواب کودکان (اونز، اسپیریتو، مک،گوین و نوبیل، 2000) جهت جمع‌آوری داده‌ها استفاده شد. یافته‌ها نشان داد قصه درمانی موجب کاهش نشانه‌های اضطراب و بهبود عادات خواب کودکان مبتلا به سرطان تحت شیمی درمانی می‌گردد، بنابراین می­توان قصه درمانی را به عنوان یک فن اثربخش در کنار سایر درمانهای روانشناختی برای درمان اضطراب و عادات خواب نامناسب کودکان به خصوص کودکان بیمار مبتلا به سرطان به کار برد (12).

مطالعات خارجی

     لی و جانگ^[7] (2018) در تحقیقی با عنوان 'بررسی مضامین و نمادهای ایجاد شده در گروه شن‌بازی درمانی کودکان پناهنده روهینگیا در مالزی' به تجزیه و تحلیل مضامین و نمادهای رایج بیان شده در تصاویر گروهی شن بازی کودکان پناهنده روهینگیا که از ظلم های نژادی و مذهبی در میانمار گریخته و در مالزی مستقر شده‌اند، پرداخت. به عنوان نمونه آماری هشت کودک یک مدرسه بین المللی پناهندگان واقع در کوالالامپور مالزی در این مطالعه شرکت کردند. این مدرسه تحت نظارت آژانس پناهندگان سازمان ملل قرار داشت. این کودکان در سه جلسه شن بازی 90 دقیقه‌ای طی مدت زمان دو هفته شرکت نمودند. اشکال شنی شرکت‌کنندگان در طول درمان از طریق یک رویکرد روانشناختی- تحلیلی تفسیر شد و پس از آن داده های جمع‌آوری شده با توجه به شباهت آنها طبقه‌بندی شد. در نتیجه پنج موضوع مشترک مشاهده شد: نابودی و مرگ، نبرد بی وقفه، اعضای خانواده در معرض خطر، بقای افراد قایق و اولین قدم به سمت یک زندگی عادی. تصاویر شنی شرکت کنندگان نشانگر آسیب‌هایی بودند که به آنها گرفتار شدند، از جمله روند سرکوب خشونت‌آمیز همراه با صحنه های مبارزه و نابودی. نتایج نشان داد استفاده از تکنیک شن درمانی در این مطالعه فرصتی را  فراهم کرد تا آسیب ها و پریشانی‌های روحی و روانی کودکان تحت یک رابطه مبتنی بر اعتماد بین اعضای گروه بیان شده و احتمال تشخیص و تغییر این اختلالات و بهبود آنها مهیا گردد (41).

  یانگ[8] (2014) در تحقیقی با عنوان ' تاثیر شن بازی‌درمانی برروی اختلالات رفتاری، عزت نفس و هوش هیجانی کودکان در مناطق روستایی کره ' بر روی 30 کودک که در دو گروه  15 نفره آزمایش و کنترل گمارش شده بودند، به بررسی تاثیر شن‌بازی درمانی بر روی اختلالات رفتاری، عزت نفس و هوش هیجانی آنها پرداخت. روند انتخاب با همکاری سه مدرسه ابتدایی و هفت مرکز محلی کودکان در شهرهای A  و B در استان جنوبی چونگچونگ انجام شد. آن دسته از کودکانی که در این مطالعه شرکت کردند، هر هفته و به مدت دوازده هفته، چهل دقیقه جلسه شن‌درمانی را تجربه کردند. از فرم معلم برای سنجش اختلالات رفتاری و فرم مقیاس عزت نفس و هوش هیجانی استفاده شد. یافته‌ها تاثیر مثبت جلسات شن درمانی را بر روی کاهش اختلالات رفتاری و بهبود عزت نفس و هوش‌هیجانی کودکان در مناطق روستایی را  نشان داد (34).

   ریچارد و همکاران^[9] (2012) در تحقیقی با عنوان ' استفاده از تکنیک شن درمانی توسط مشاوران مدرسه برای کمک به کودکان دارای مشکلات عاطفی و رفتاری'، با هدف کمک به مشاوران مدرسه در گوتنگ آفریقای جنوبی برای  بهبود مشکلات عاطفی و رفتاری کودکان از تکنیک شن درمانی استفاده کردند. آنها از یک طرح تحقیق پدیدار شناختی برای بررسی و مستندسازی تجربیات 12 مشاور مدرسه که از تکنیک شن درمانی  بر روی 37 کودک دبستانی در سنین 6 تا 14 سال دارای مشکلات عاطفی و رفتاری استفاده نمودند. داده‌ها با استفاده از 23 مصاحبه فردی، یک مصاحبه متمرکز گروهی و 34 جلسه مشاهده جمع‌آوری شد. یافته ها نشان داد این تکنیک توانسته است به مشاوران در زمینه بهبود اختلالات عاطفی و رفتاری کودکان کمک شایانی نماید (42).

      زینی[10] (1997) در تحقیقی به عنوان 'مقایسه تجربی تصاویر ایجاد شده در شن بازی توسط کودکان 10 و 11 ساله' با هدف بررسی تفاوت در اشکال و تصاویر ایجاد شده در شن بازی توسط 52 کودک دارای اختلال رفتار متفاوت که در دو گروه 26  نفره آزمایش وکنترل گمارش شده بودند صورت گرفت. این کودکان در معرض سو استفاده جنسی، جسمی و اختلالات عاطفی قرارگرفته بودند. این دو گروه از نظر سطح اختلالات عاطفی و پریشانی روحی متفاوت بوده که توسط چک لیست رفتارهای کودک آکنباخ امتیازدهی و مجزا شده بودند. تحقیقات نشان داد تصاویر ایجاد شده توسط کودکانی که دارای اختلال عاطفی و پریشانی بیشتر بودند بیشتر در قسمت حاشیه جعبه شن بازی و غیرساختارمند، بی‌نظم و آشفته‌تر بودند. یافته‌ها نشان داد شن بازی درمانی می‌تواند به عنوان یک ابزار بسیار مفید درمانی برای بیان احساسات و بروز عواطف و درون کودکان استفاده گردد (43).

     کالسن[11] (1995) در تحقیقی با عنوان ' کمک به کابوس شبانه، درمان صدمات باقیمانده از ضربات پس از سوانح'  به بررسی میزان اثربخشی روش‌های مختلف درمانی بر روی 25 بیمار دچار اختلال خواب ناشی از کابوس‌های شبانه که از مرکز درمانی کهنه سربازان و جانبازان آمریکایی در واشنگتن به صورت تصادفی انتخاب شده بودند، پرداخت. این سربازان قدیمی در اثر ضربات روحی ناشی از جنگ‌های گذشته از جمله ویتنام، دچار اختلال خواب بوده و کابوس‌های شبانه داشتند. یکی از روش‌های درمانی مورد استفاده در این تحقیق، شن درمانی بود. یافته‌ها نشان داد شن‌درمانی می‌تواند میزان کابوس‌های شبانه ناشی از ضربات حوادثی چون جنگ را که باعث اختلال خواب در سربازان می‌شود، به میزان قابل توجهی کاهش دهد (44).

-اضطراب کودکان مبتلا به سرطان تحت شیمی‌ درمانی بعد از شن بازی درمانی در گروه مداخله و کنترل متفاوت است.

-عادات خواب کودکان مبتلا به سرطان تحت شیمی‌درمانی بعد از شن‌بازی درمانی درگروه مداخله و کنترل متفاوت است.

-تعیین تأثیر شن بازی درمانی بر اضطراب و عادات خواب کودکان مبتلا به سرطان تحت شیمی‌درمانی در بیمارستان علی ابن ابی‌طالب زاهدان در سال 1398

-تعیین و مقایسه میانگین نمره اضطراب کودکان مبتلا به سرطان تحت شیمی‌ درمانی قبل و بعد از شن‌بازی‌درمانی در گروه مداخله و کنترل.

-تعیین و مقایسه میانگین نمره عادات خواب کودکان مبتلا به سرطان تحت شیمی‌درمانی قبل و بعد از شن‌‎بازی درمانی در گروه مداخله و کنترل.

دانشگاهها - بیمارستانها

1-شن بازی درمانی:

تعریف نظری: شن بازی یک روش روان درمانی است که در آن مراجعان جهان شنی مربوط به ابعاد شخصیت یا واقعیت‌های اجتماعی پیرامون خود را توسط تعدادی مینیاتور در جعبه شن  ایجاد می‌نماید. درمانگر در این روش با تمرکز بر معانی به وجود آمده توسط مراجعان برای توضیح جهان درون و بیرون خود که با استفاده از نمادهایی در شن صورت می‌گیرد، به درک بیشتری از  ابعاد اختلالات روانی مراجعان می‌رسد (45).

تعریف عملی: شن بازی درمانی روش مداخله‌ای است که در آن  فرد با استفاده از تعدادی اشیا و اسباب بازیهای کوچک شامل حیوانات، گیاهان و ماشین‌ها و ...که در جعبه شن کوچکی که دیواره‌ها و کف آن آبی است تصویری را خلق می‌کند. این روش مداخله شامل 10 جلسه چهل و پنج دقیقه‌ای (هفته‌ای دو جلسه) است که به صورت انفرادی برای هریک از مراجعان صورت می‌گیرد.

2- اضطراب:

تعریف نظری: اضطراب تشویشی فراگیر، ناخوشایند و مبهم است که اغلب علائم دستگاه خودکار نظیر سردرد، تعریق، تپش قلب، احساس تنگی در قفسه سینه و ناراحتی مختصر معده نیز با آن همراه است (46).

تعریف عملی: در این پژوهش نمره به دست آمده از مقیاس تجدید نظر شده اضطراب آشکار کودکان رینولدز و ریچموند (1978) می‌باشد. نمره به دست آمده  بین صفر تا 28 می‌باشد. هر چه نمره بالاتر باشد، اضطراب کودک بیشتر است (47).

3-عادات خواب:

تعریف نظری: ﺍﻓﺮﺍﺩ ﺍﺯ ﻋﺎﺩﺍﺕ ﺭﻓﺘﺎﺭی ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻓﺮﺩی ﺑﺮﺍی ﺧﻮﺍﺑﯿﺪﻥ ﭘﯿﺮوی ﻣﯽ‌ﮐﻨﻨﺪ. ﻋﺎﺩﺍﺕ ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﻬﺪﺍﺷﺘﯽ و ﺍﺑﺘﻼ ﺑﻪ ﺑﺮﺧﯽ ﻣﺸﮑﻼﺕ ﺧﻮﺍﺏ ﺣﺎﺻﻞ ﺍﺯ ﺷﺮﺍﯾﻂ ﺟﺴﻤﯽ، وﺭﺍﺛﺘﯽ ﺭوﺍﻧﯽ و ﻣﺤﯿﻄﯽ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻮﺍﺏ ﻣﻄﻠﻮﺏ ﺭﺍ ﮐﺎﻫﺶ ﺩﺍﺩﻩ و ﺳﻼﻣﺘﯽ ﻓﺮﺩ ﺭﺍ ﺑﻪ مخاطره می اندازد (48). کیفیت خواب شامل هشت زیر مقیاس می باشد. اوونز و همکاران (2000) ماده‌ها را به شکل مفهومی در هشت زیر مقیاس گروه بندی و تعریف کرده اند.

1.  مقاومت در برابر خواب:

منظور از مقاومت در برابر خواب، خوابیدن در وضعیتی که فرد تمایل به بیدار ماندن دارد و به طور کلی شامل رفتارهای نشان دهنده امتناع در برابر خواب مانند مقاومت کلامی، گریه کردن، خارج شدن از رختخواب، که رفتارهایی برای جلب توجه است.

2. تأخیر در شروع خواب:

    منظور از تأخیر در شروع خواب، به این اشاره دارد که شخص مدت زمان طولانی پس از رفتن به رختخواب بیش از نیم و گاهی بیش از سه ساعت بیدار می ماند تا بخواب برود.

3. مدت زمان خواب

  منظور از مدت زمان خواب، مدت خواب از نظر کیفی و کمی که شامل کوتاه بودن زمان خواب، معمولی یا در شبهای متفاوت یکسان می باشد می شود. در این حالت فرد می خوابد ولی قبل از این که نیازش به خواب تمام شود، بیدار میشود و دیگر نمی تواند بخوابد.

4.  اضطراب خواب:

 منظور از اضطراب خواب، حالتهایی از تنش در موقع خواب به صورت ترس از تنها خوابیدن و یا ترس از تاریکی در هنگام خواب می باشد.

5. بیداریهای شبانه:

منظور از بیداریهای شبانه، بیداری هایی که در طی خواب اتفاق می‌افتد این اختلالات به دنبال اختلالاتی مثل وحشت شبانه، راه رفتن در خواب و بیداری توأم با گیجی می باشد. اغلب این عوارض در اولین تا سومین ساعت پس از شروع خواب اتفاق می افتد.

6. پاراسومنیا:

 منظور از پاراسومنیا، بروز پدیده‌های نامطلوب که عمدتا در زمان خواب به وجود می‌آید. پاراسومنیا اختلالی می‌باشد که بر اساس رفتارهای نابهنجار و یا پدیده های فیزیولوژیک در خلال خواب در جریان مراحل آن و یا در وهله‌های انتقال خواب بیداری مشخص می‌شوند. در این اختلال مشکل اصلی به خودی خود متوجه خواب نیست بلکه ناشی از رویدادهایی است که فرایند خواب را مختل می‌کند.

7. اختلالات تنفسی خواب

 منظور از اختلالات تنفسی خواب، شامل عدم تنفس مؤثر به هنگام خواب می‌باشد و ممکن است از انسداد کامل یا نسبی راه های هوایی ناشی شود یا عدم کنترل مرکز عصبی تنفسی موجب آن گردد.

8. خواب آلودگی روزانه

منظور از خواب آلودگی روزانه، که فرد در حال انجام فعالیتهای روزانه خود به خواب فرو می‌رود و گرفتار حمله‌های خواب آلودگی و مقاومت ناپذیر می شود و در واقع نامناسب به خواب می رود. فرد مبتلا قادر به انجام بسیاری از فعالیتها نمی باشد (49).

تعریف عملی: در این پژوهش نمره به دست آمده از مقیاس عادات خواب کودک (CSHQ)^[1] است که توسط اوونز، اسپریتو و همکاران ساخته شده است. این پرسشنامه برای کودکان 4 تا 12ساله طراحی شده است. محدوده امتیاز بین 99-33 است که نمره‌های بالاتر در پرسشنامه عادات خواب به معنای مشکلات خواب بیشتر است (50).

 پژوهش از نوع مطالعات نیمه تجربی دو گروهی با طرح پیش آزمون- پس آزمون است.

در این پژوهش کودکان مبتلا به سرطان لوسمی تحت شیمی‌درمانی در بیمارستان علی بن ابی‌طالب زاهدان در سال 1398 است.

معیارهای ورود به مطالعه:

 1- سن کودک بین 8 تا 12سال باشد.

2-کودک مبتلا به سرطان نوع لوسمی باشد.

3- کودک حداقل دو  دوره شیمی‌درمانی را دریافت کرده باشد.

4- عدم ابتلا به بیماری ناتوانی ذهنی، نقص شنوایی یا بینایی یا هر بیماری مزمن دیگری

-5شرایط جسمانی کودک اجازه شرکت در دوره را بدهد.

6-عدم مصرف داروهای ضد اضطراب، یا افسردگی یا هر دارویی که نتایج مطالعه را مخدوش کند.

7-کودک سابقه حساسیت به شن را نداشته باشد.

معیارهای خروج

1- عدم شرکت در بیش از یک جلسه در شن بازی درمانی

2- فوت یا بد حال شدن بیمار

 حجم نمونه بر اساس میانگین و انحراف معیار نمره نشانه‌های  استرس پس از سانحه در مطالعه شمسی پور و همکاران (2018) و با حدود اطمینان 95 % و توان آزمون آماری 95 % و بر اساس فرمول زیر در هر گروه 9 نفر برآورد گردید (38). به منظور افزایش اطمینان از کفایت حجم نمونه و ریزش احتمالی،  تعداد نمونه‌ها در هر گروه تعداد 40 نفر و جمعا 80 نفر تعیین خواهد شد.

n = (Z_{1-α /2}+Z_1-β)²(S²₁ +S²₂)/(X₁-X₂)²=8/85

z1-A=1\96

x1=15/93

z1-Β=1\64

s1=3/17

s2=4/10

x2=22/20

نمونه‌گیری به شیوه در دسترس از بین کودکان 12-8 سال مبتلا به سرطان لوسمی در حال شیمی‌درمانی و سرپایی در بخش هماتولوژی بیمارستان علی بن ابی طالب زاهدان در سال 1398 که معیارهای ورود به مطالعه را دارند، انجام می‌شود. بیماران نمونه آماری از طریق‌ قرعه‌کشی به وسیله کارتهای قرمز و سبز و به صورت تصادفی درگروه‌های کنترل و مداخله قرار می‌گیرند. پرسشنامه‌های اطلاعات دموگرافیک، اضطراب، عادات خواب در مرحله پیش آزمون و پس آزمون برای هر دو گروه  همزمان تکمیل خواهد شد. مداخله در گروه آزمایش به صورت انفرادی صورت می‌گیرد.

       ابزار جمع آوری اطلاعات:

در این مطالعه پرسشنامه‌ای متشکل از سه بخش می‌باشد.

      بخش اول اطلاعات دموگرافیک کودک (شامل سن، جنس، تعداد خواهر و برادر، نوع سرطان، طول مدت ابتلا به سرطان، تعداد دفعات شیمی‌درمانی، سابقه سرطان در خانواده، سابقه جراحی کودک به دنبال سرطان، وضعیت بیمه، محل اقامت، وضعیت تحصیل) و اطلاعات دموگرافیک والدمراقب (سن، سطح تحصیلات، شغل، سطح درآمد، مذهب، قومیت) می‌باشد.

       بخش دوم مقیاس تجدید نظر شده اضطراب آشکار کودکان^[1] است. این مقیاس توسط رینولدز و ریچموند^[2] در سال 1978 طراحی شد (47) و یک ابزار خود گزارشی 37 گویه‌ای است که 28 گویه آن اضطراب را می‌سنجد و 9 گویه دیگر شامل گویه‌های شماره 4، 8، 12، 16، 20، 24، 32، 36، مقیاس دروغ سنج را تشکیل می‌دهد. در این مقیاس علایم جسمانی با سؤال‌های شماره 1، 5، 9، 13، 17، 21، 25، 29، 32؛ نگرانی با سوالهای شماره 2، 6، 10، 14، 18، 22، 26، 37، 34، 30، و اضطراب اجتماعی با سوالهای شماره 3، 7، 11، 15، 19، 23، 27، 31، 35 را ارزیابی می‌کند. پاسخ دهی به سؤالات به صورت بلی/خیر است و به هر گویه نمره صفر یا یک تعلق می‌گیرد. نمره این مقیاس از مجموع تمام پاسخ‌های 'بلی' به گویه‌ها محاسبه می‌گردد. محدوده  امتیاز به دست آمده از تکمیل این پرسشنامه،  بین صفر تا 28 می‌باشد. هر چه نمره بالاتر باشد، اضطراب کودک بیشتر است. برای این مقیاس ضریب آلفای 0/78 تا 0/89 و برای اعتبار بازآزمایی آن ضریب همبستگی 0/65 تا 0/75 گزارش شده است. روایی و پایایی ابزار در ایران توسط تقوی (2005) با ضریب بازآزمایی 0/67 به دست آمد (51) و در پژوهش مشهدی و همکاران (2012) اعتبار بازآزمایی و همسانی درونی کل مقیاس چندبعدی اضطراب کودکان به ترتیب 0/48 و 0/79 است. همچنین همبستگی این مقیاس با مقیاس اضطراب آشکار و مقیاس افسردگی کودکان به ترتیب برابر با 0/38 و 0/02 بود که بیانگر روایی همگرا و واگرای مقیاس مذکور است (52).

       بخش سوم مقیاس عادات خواب کودکان^[3] است. این پرسشنامه توسط اوونز، اسپریتو و همکاران^[4] (2000) در 45 ماده برای سنجش کیفیت و عادات خواب کودکان ساخته شده است. که توسط والدین تکمیل می‌شود. این پرسشنامه برای کودکان 4 تا 12ساله توسط اوونز و همکاران (2000) طراحی شده است. اوونز و همکاران (2000) ماده‌ها را به شکل مفهومی در هشت زیر مقیاسی گروه‌بندی کردند: 1) مقاومت در برابر خواب، 2) تأخیر در شروع خواب، 3) مدت زمان خواب، 4) اضطراب خواب، 5) بیداری‌های شبانه، 6) پاراسومنیا (شبه خواب)، 7) اختلالات تنفسی خواب، 8) خواب‌آلودگی روزانه. این پرسشنامه شامل 45 سوال می‌باشد، که برخی از سوالات آن تنها ارزش تشخیصی و درمانی دارد و نه پژوهشی، بنابراین در نمره‌گذاری آن تنها 33 مورد از سوالات منظور می‌گردد. هر ماده ارزشی بین 3-1 (از ندرتا تا معمولا) دارد و به استثنای ماده‌های (26، 11، 10، 3، 2، 1) که به طور معکوس نمره‌گذاری می‌شوند. محدوده امتیاز بین 99-33 است. نمره هر زیر مقیاس از مجموع سوالات مذکور به دست می‌آید. مقاومت در برابر خواب (1، 3، 4، 5، 6، 8) حداقل نمره در این مؤلفه 6 و حداکثر نمره 8 است. تأخیر در شروع خواب (2) حداقل نمره در این مؤلفه 1 و حداکثر نمره 3 است، مدت زمان خواب (9، 10، 11) حداقل نمره در این مؤلفه 3 و حداکثر نمره 9 است. اضطراب خواب (5، 7، 8، 21) حداقل نمره در این مؤلفه 4 و حداکثر نمره 12 است. بیداری‌های شبانه (16، 24، 25) حداقل نمره در این مؤلفه 3 و حداکثر نمره 9 است. پاراسومنیا (12، 13، 14، 15، 17، 22، 23) حداقل نمره در این مؤلفه 7 و حداکثر نمره 21 است. اختلالات تنفسی خواب (18، 19، 20) حداقل نمره در این مؤلفه 3 و حداکثر نمره 9 است، خواب آلودگی روزانه (26، 27، 28، 29، 30، 31، 32، 33) حداقل نمره در این مؤلفه 8 و حداکثر نمره 24 است. نمره کل مشکلات خواب مجموع نمره‌های تمام زیر مقیاس‌هاست و نمره هر زیر مقیاس عبارت از مجموع نمره ماده‌های مربوط به آن مؤلفه است. نمره‌های بالاتر در پرسشنامه عادات خواب به معنای مشکلات خواب بیشتر است (50). برآورد همسانی درونی (ضریب آلفای کرونباخ) برای زیر مقیاس ها برابر با 0/70 در یک نمونه (غیر بالینی) از کودکان سنین 4 تا 10 سال بود. برآورد اعتبار به روش باز آزمایی با فاصله دو هفته‌ای در محدوده 0/62 تا 0/79 قرار داشت. در ایران، روایی ابزار در پژوهش شوقی، خنجری، فرمانی و حسینی (1386) به روش روایی محتوا ارزیابی شد و اعتبار آن به روش بازآزمایی با فاصله دو هفته در مورد 10 کودک 6  تا 11 ساله، 0/97 تعیین شد (53).

        روش گردآوری اطلاعات:

        در این پژوهش برای جمع‌آوری اطلاعات از دو روش کتابخانه‌ای و میدانی (استفاده از پرسشنامه استاندارد) استفاده می‌شود.

        پژوهشگر پس از اخذ معرفی نامه از معاونت تحقیقات و فن آوری دانشگاه علوم پزشکی زاهدان به بیمارستان علی‌بن ابی‌طالب (ع)، بخش هماتولوژی مراجعه نموده و روش کار و اهداف را به مسئول بخش توضیح خواهد داد.

     سپس روزانه به بخش هماتولوژی مراجعه کرده و از بین بیماران سرپایی مبتلا به لوسمی به صورت نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شده و از طریق قرعه‌کشی به وسیله کارتهای قرمز و سبز به صورت تصادفی، بیماران در دو گروه کنترل و مداخله قرار می‌گیرند.

     سپس با بیمار و والدین مصاحبه کرده و در صورت رضایت والدین و کودک و داشتن شرایط ورود، اهداف مطالعه و روش پژوهش را با تأکید بر محرمانه بودن اطلاعات توضیح داده و سپس فرم رضایت آگاهانه شرکت در پژوهش را به والدین ارائه کرده تا آن را خوانده و در صورت موافقت برای پژوهش امضا نمایند.

   در گروه کنترل، در اولین روزهای پیش‌آزمون پرسشنامه اطلاعات دموگرافیک، اضطراب و عادات خواب در بخش هماتولوژی تکمیل می‌شود. پرسشنامه‌های تکمیل شده توسط پژوهشگر بررسی می‌شود تا اطمینان حاصل شود که پرسشنامه‌ها کامل پر شده است. یک شماره تلفن همراه از پژوهشگر اصلی جهت استعلام مطالعه و طرح هرگونه سؤال ممکن از طرف شرکت‌کنندگان در اختیار آن‌ها قرار می‌گیرد. برای اجرای پس آزمون، دو شماره تماس از هریک از شرکت‌کنندگان (شماره تماس منزل و همراه) و همچنین روزهای مراجعه به بخش کسب خواهد شد. پس از پایان پیش‌آزمون شرکت‌کنندگان گروه کنترل، به آنها اطلاع داده می‌شود که جهت تکمیل مجدد پرسشنامه‌ها دعوت خواهند شد که مجدداً پرسشنامه‌های مورد نظر در بخش هماتولوژی ( بیماران سرپایی) از نمونه‌ها تکمیل می‌گردد.

     به صورت همزمان در گروه آزمایش نیز پس از انجام پیش‌آزمون به شرح فوق، مداخله به مدت 5 هفته و هر هفته دو جلسه و هر جلسه 45 دقیقه در اتاق بازی بخش و به صورت انفرادی درمورد هر یک از شرکت‌کنندگان انجام خواهد شد. یک هفته پس از اتمام مداخله، پرسشنامه‌های مربوطه به کمک مصاحبه با والدین و خود گزارشی به تکمیل خواهدگردید. هیچ گونه مداخله درمانی در این مدت بر روی کودکان کنترل صورت نمی‌گیرد.

    روش و محتوای مداخله:

       ﺷﻦ ﺑﺎﺯﻱ ﺩﺭﻣﺎﻧﻲ ﺑﻪ ﺩﻟﻴﻞ ﺁﻥ ﻛﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭ ﺁﻥ ﺑﺮﺍﻱ ﺩﺭﻙ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﺫﻫﻦ ﻧﻘﺶ ﭼﻨﺪﺍﻧﻲ ﻧﺪﺍﺭﺩ ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﺔ ﺭﻭﺷﻲ ﺑﻴﻦ ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ، ﺩﺭ ﺳﺮﺍﺳﺮ ﺩﻧﻴﺎ ﻣﻮﺭﺩ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﻗﺮﺍﺭ ﻣﻲﮔﻴﺮﺩ. ﺩﺭ ﺍﻳﻦ روش ﺩﺭﻣﺎﻥﮔﺮ ﻧﻘﺶ ﺗﺴﻬﻴﻞﮔﺮ ﺭﺍ ﺩﺍﺭﺩ ﻭ ﻣﺮﺍﺟﻌﺎﻥ ﻣﻲﺗﻮﺍﻧﻨﺪ ﺁﺯﺍﺩﺍﻧﻪ ﻫﻴﺠﺎﻧﺎﺕ ﻭ ﺗﺼﻮﻳﺮﻫﺎﻱ ﺫﻫﻨﻲ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺑﺎ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﺍﺯ ﺟﻌﺒﺔ ﺷﻦ ﻭ ﺍﺷﻴﺎﻱ ﻣﻴﻨﻴﺎﺗﻮﺭﻱ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺩﺭﻭﻥ ﺟﻌﺒﺔ ﺷﻦ ﺧﻠﻖ ﻛﻨﻨﺪ. شن بازی‌درمانی یک رویکرد درمانی غیرکلامی است که در آن از سینی شن، مینیاتورها و گاهی اوقات آب استفاده می‌شود تا افکار، نگرانی‌ها و کشمکش‌های درونی مراجع به تصویر کشیده شود. در این فرم از بازی‌درمانی از نمادها و سینی شن به‌عنوان راهی برای برقراری ارتباط بدون نیاز به کلام استفاده می‌شود.

    روش مداخله در نظر گرفته شده عبارت است از روش مداخله شن درمانی انفرادی دورا کالف (1980) که توسط بویک و گودوین (2000)  در کتاب راهنمای گام به گام شن بازی درمانی منتشر شده است. در این پروتکل 6 گام اصلی وجود دارد که تمام جلسات بایستی براساس این گامها اجرا گردد. این روش شامل 10 جلسه 45 دقیقه‌ای و هفته‌ای دو بار است که به صورت انفرادی صورت می‌گیرد. در این روش از یک جعبه کوچک به ابعاد70×60 سانتی‌متر با عمق 10 سانتی‌متر و شن های دانه ریز و استریل شده استفاده می‌شود که دیواره و کف آن با رنگ آبی رنگ‌آمیزی شده است و با شن تا عمق 5 سانتی متر پر شده است. از عروسکهای مختلفی مانند عروسک انسان، عروسکهای فانتزی (مانند سوپرمن)، حیوانات اهلی و وحشی، گیاهان و وسایل نقلیه، خانه و درخت و علایم راهنمایی و رانندگی و... به عنوان عروسکهایی برای ساختن دنیای کودک استفاده می‌شود. دﺳﺘﻮﺭﺍﻟﻌﻤﻞ ﺷﻦ ﺑﺎﺯﻱ نیز ﻛﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﺭﺍﻫﻨﻤﺎﻳﻲ ﻛﻠﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮﺭ ﺁﮔﺎﻫﻲ ﻛﻮﺩﻛﺎﻥ است، ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﺍﺯ ﻭﺳﺎﻳﻞ ﺑﺎﺯﻱ ﻭ ﻧﺤﻮﺓ ﺑﺎﺯﻱ و عدم تخریب  وسایل را در ابتدای جلسه بیان می‌کند. ﻧﻘﺶ ﭘﮋﻭﻫﺶﮔﺮ ﻳﺎ ﺁﺯﻣﻮﻥﮔﺮ، ﺛﺒﺖ ﻣﺸﺎﻫﺪﺍﺕ ﺑﺎﻟﻴﻨﻲ ﻭ ﺣﺎﻻﺕ ﻭ ﺭﻓﺘﺎﺭﻫﺎﻱ ﺁﺯﻣﻮﺩﻧﻲﻫﺎ ﺩﺭ ﻃﻲ ﺗﻤﺎﻣﻲ ﺟﻠﺴﻪﻫﺎ ﺑﺎ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﺍﺯ ﻧﺸﺎﻥ ﺩﺍﺩﻥ ﻋﻜﺲﺍﻟﻌﻤﻞ ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﺍﺳﺖ. ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ ﭘﮋﻭﻫﺶﮔﺮ ﻳﺎ ﺁﺯﻣﻮﻥﮔﺮ ﺑﺎﻳﺪ ﺩﺭ ﭘﺎﻳﺎﻥ ﻫﺮ ﺟﻠﺴﻪ ﺍﺯ ﺗﺼﺎﻭﻳﺮﻱ ﻛﻪ ﻣﺮﺍﺟﻌﺎﻥ ﻣﻲﺳﺎﺯﻧﺪ، ﻋﻜﺲ ﺗﻬﻴﻪ ﻛﻨﺪ ﻭ ﺑﺎ ﺁﻥ ﻫﺎ ﺩﺭﺑﺎﺭﺓ ﻣﺤﺘﻮﺍﻱ ﺗﺼﺎﻭﻳﺮ ﮔﻔﺖ ﻭﮔﻮ ﻛﻨﺪ. ﺍﺩﺍﺭﺓ ﺟﻠﺴﻪ ﻫﺎ ﺑﻪ ﺭﻭﺵ ﻏﻴﺮﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺍﺳﺖ، ﺑﻪ ﺻﻮﺭﺗﻲ ﻛﻪ ﺁﺯﻣﻮﺩﻧﻲ ﻫﺎ ﻫﺪﺍﻳﺖ ﺟﻠﺴﻪ ﺭﺍ ﺑﻪ ﻋﻬﺪﻩ ﺩﺍﺭﻧﺪ ﻭ ﭘﮋﻭﻫشﮔﺮ ﻳﺎ ﺁﺯﻣﻮﻥﮔﺮ ﺗﻨﻬﺎ ﺩﺭ ﻣﻮﺍﺭﺩﻱ ﻣﺪﺍﺧﻠﻪ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﺁﺯﻣﻮﺩﻧﻲ ﺳﺆﺍﻝ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﻳﺎ ﻧﻴﺎﺯﻱ ﺍﺣﺴﺎﺱ ﺷﻮﺩ. ﺍﺻﻮﻝ ﺑﺎﺯﻱ ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﺭﻭﺵِ ﻣﺪﺍﺧﻠﻪ ﻣﺒﺘﻨﻲ ﺑﺮ ﻣﻮﺍﺭﺩﻱ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺍﻳﺠﺎﺩ ﺍﺭﺗﺒﺎﻁ ﻋﺎﻃﻔﻲ ﺑﺎ ﻛﻮﺩﻙ، ﺭﻫﺒﺮ ﺑﻮﺩﻥ ﻛﻮﺩﻙ ﺩﺭ ﺟﻠﺴﺔ ﺩﺭﻣﺎﻥ ﻭ ﺣﻔﻆ ﺍﺣﺘﺮﺍﻡ ﻛﻮﺩﻙ ﺍﺳﺖ.آزمونگر با جعبه‌ی شن و اسباب بازی‌هایی که بیان شد، در اتاقی حضور دارد. کودکان  بعد از آشنایی اولیه با آزمونگر و شرح این که آن ها به قصد بازی به این اتاق خواهند رفت، وارد می شوند.

   آزمونگر به این ترتیب دستورالعمل را بیان می‌کند: ما این جا جعبه ی شن و تعدادی اسباب بازی های متفاوت داریم. من از تو می خواهم که با دقت به اسباب  بازیها نگاه کنی و با کمک آن ها در این جعبه برای من منظره بسازی. می‌توانی از همه‌ی اسباب بازی‌ها استفاده کنی. مثلاً می‌توانی از حیوانات در منظره ات استفاده کنی (آزمونگر خودش یکی دو تا از حیوانات را در جعبه جای گذاری می‌کند و دوباره برمی‌دارد) یا این که می‌توانی منظره‌هایت را با خانه‌ها بسازی (آزمونگر خانه‌ها را در سینی شن قرار می‌دهد و دوباره آن ها را از جعبه‌ی شن بیرون می آورد). تو می‌توانی هر منظره ای را که دوست داری، بسازی و از هر کدام از این اسباب بازی ها که بخواهی، استفاده کنی. اگر شن‌ها را کنار بزنی می بینی که کف جعبه آبی است، این می تواند به منزله‌ی آب یا دریاچه باشد (آزمونگر شن ها را با دست کنار می زند) و اگر هم دوست  نداشتی می توانی این کار را نکنی (آزمونگر دوباره شن ها را به حالت اولیه برمی‌گرداند). خوب وقت تو الان شروع می‌شود تو 45 دقیقه وقت داری تا منظره‌ات را بسازی و در پایان هم باید برای منظره‌ات یک اسم انتخاب کنی و در مورد آن برای من توضیح دهی. من این جا به کارهایم می پردازم. اگر سؤالی داری می‌توانی بپرسی و گرنه وقتی منظره‌ات را ساختی و تمام شد به من اعلام کن. در پایان جلسه نیز از تصویر ساخته شده توسط کودک عکس گرفته می‌شود. آنچه که قابل توجه است این  بوده که تصاویر ایجاد شده در دنیای شن توسط کودک برگرفته از درون مایه های کودک  بوده و اختلالات رفتاری می‌تواند این تصاویر را  به شدت دچار بی نظمی و آشفتگی و آنتروپی کند، بنابراین از روی نوع  و کیفیت دنیای ساخته شده توسط کودک و ثبت آنها در طی روند زمان  مداخله و ارزیابی  میزان بی نظمی و تغییر در دنیای شن ساخته شده، می‌توان از نظر کیفی نیز به میزان تاثیر شن بازی بر روی درون مایه های کودک (مانند غم، استرس، هیجان، خشم، عدم تسلط، تهدید و ناامنی و ...) پی برد  که باعث می شود  بتوان به صورت مستند روند تغییر را تحلیل و بررسی نمود. اداره جلسه به صورت غیرمستقیم  از طریق ایجاد ارتباط عاطفی با کودک، رهبر بودن کودک و حفظ احترام و پذیرش کودک می‌باشد.

    محتوای برنامه گام به گام  شن بازی گالف در همه جلسات شامل 6 مرحله است:

                            داده‌ها پس از جمع آوری و کدگذاری توسط نرم افزار SPSS نسخه 22 مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌گیرد.  ابتدا فراوانی، درصد، میانگین و انحراف معیار، به کمک آمار توصیفی تعیین می شود. از آزمون شاپیرو – ویلک برای پیش فرض نرمال بودن استفاه می شود. برای مقایسه میانگین نمره قبل و بعد در هر گروه از آزمون تی زوجی، مقایسه میانگین‌های نمرات دو گروه مداخله و کنترل از آزمون تی مستقل و مقایسه متغیرهای کیفی دو گروه از آزمون کای دو و فیشر استفاده می گردد.

'راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران سال 1392'

 2-در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام میگیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزماییهای بالینی  بر روی بیماران یا داوطلبهای سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

13-کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا میشود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانهی کتبی غیر ممکن یا قابل صرفنظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیتهی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

 16-پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی میشود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. همچنین، در پژوهشهایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوهی جذب آزمودنی، باید توسط کمیتهی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

 25-پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنیها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنیها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار دادهها یا اطلاعات بهدست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

 28-پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهشهای خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته هایی که از نظر حمایت کنندهی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند

راهنمای اخلاقی پژوهش بر گروه‌های آسیب‌پذیر

در جمهوری اسلامی ایران 1392

فصل اول: کلیات

1- در پژوهش‌های علوم پزشکی نباید از افراد آسیب‌پذیر به‌عنوان آزمودنی ترجیحی استفاده شود و تنها در صورتی باید از این افراد در پژوهش استفاده شود که  دلیل موجهی برای آن وجود داشته باشد.

5- در پژوهش‌های غیر درمانی تنها در صورتی باید از افراد آسیب‌پذیر استفاده شود که نتایج پژوهش برای خود شرکت‌کننده یا سایر افرادی که به همان گروه آسیب‌پذیر تعلق دارند مفید باشد و خطر پژوهش برای هر شرکت‌کننده بیش از حد متعارف در زندگی روزمره نباشد.

8- امتناع فرد از قبول یا ادامه‌ی شرکت در مطالعه را باید جدی گرفت و به آن احترام گذاشت.

فصل دوم: نوزادان و کودکان

3- در نوزادان باید رضایت کتبی هم از پدر و هم از مادر نوزاد گرفته شود. در صورت عدم دسترسی به آن‌ها یا فقدان ظرفیت تصمیم‌گیری درهریک از والدین، رضایت از یکی از آن‌ها کفایت می‌کند. در صورت عدم دسترسی یا فقدان ظرفیت در هر دو والد، رضایت سرپرست قانونی واجد صلاحیت برای انجام پژوهش‌های درمانی لازم است، اما در پژوهش‌های غیردرمانی انجام پژوهش‌ها در چنین شرایطی ممنوع است.

2-4- در کودکان 7 تا 15 سال تمام، باید رضایت آگاهانه‌ی کتبی از سرپرست قانونی گرفته شود. هم‌چنین، باید متناسب با سطح درک و شناخت کودک، موافقت  آگاهانه‌ی وی نیز اخذ شود. کودک حق دارد که اطلاعات لازم را در حد توانایی فهم خود دریافت کند، نظر خود را بیان کند و تصمیم بگیرد. روش‌های مورد استفاده برای ارائه‌ی اطلاعات و اخذ رضایت، باید متناسب با سن و قدرت فهم کودک باشد

18- سرپرستان کودک این حق را دارند که در طی انجام پژوهش کودک خود را همراهی کنند.

20- باید به تمامی سؤالات و دغدغه‌های سرپرستان کودک در طی پژوهش پاسخ مناسب داده شود.

      از محدودیت های اجرایی این طرح می توان به موارد زیر اشاره نمود:

1.  احتمال عدم همکاری برخی از والدین بیماران با توجه به طولانی شدن زمان مداخله که می‌تواند کار جمع‌آوری اطلاعات را در دو گروه کنترل و آزمایش سخت نماید، بنابراین توجیه والدین و صبر و پیگیری محقق جهت   بهبود کانالهای ارتباطی با والدین کودک می‌تواند موثر باشد.
2. اجرای محدود در یک بخش بیمارستان و محدودیت حجم نمونه که می‌تواند تعمیم پذیری را تحت تاثیر قرار دهد. انجام این طرح در سایر بخش‌ها و یا بیمارستانها و اجرا در محدوده مکانی، زمانی و حجم نمونه وسیع‌تر می‌تواند تعمیم پذیری این تحقیق را بهبود و تقویت نماید.
3. عدم جوابگویی صحیح و مناسب به سوالات پرسشنامه‌ها که در این خصوص در زمان مصاحبه، توجیه والدین در خصوص تک تک سوالات توسط محقق، کاملا ضروری است

اضطراب، کودکان سرطانی، شن‌بازی درمانی، عادتهای خواب

 Anxiety, Child Cancer, Sand play Therapy, Sleep Habits

منابع

1.           Marcdante K. Kliegman r.  Nelson essentials of pediatrics. 7 ed: Tehran:  Artin Teb; 2015. p. 7845.

2.           Mirzaie M, Yazdy F, Navidi Z. Survey personal and disease characteristics of children with cancer hospitalized in 17 shahrivar hospital, Rasht. 2009.

3.           Steliarova-Foucher E, Colombet M, Ries LA, Moreno F, Dolya A, Bray F, et al. International incidence of childhood cancer, 2001–10: a population-based registry study. The Lancet Oncology. 2017;18(6):719-31.

4.           Hockenberry MJ, Wilson D. Wong's nursing care of infants and children-E-book: Elsevier Health Sciences; 2018.

5.           Mousavi SM, Pourfeizi A, Dastgiri S. Childhood cancer in Iran. Journal of pediatric hematology/oncology. 2010;32(5):376-82.

6.           Mehranfar M, Younesi J, Banihashem A. Effectiveness of mindfulness-based cognitive therapy on reduction of depression and anxiety symptoms in mothers of children with cancer. Iranian journal of cancer prevention. 2012;5(1):1.

7.           Aghakhani S, Bahari F. The Effectiveness of Nerve Planning Group-Languages Cognitive Expectancy and Quality of Life for Children With Cancer. Iranian Journal of Psychiatry and Clinical Psychology. 2018;24(3):256-69.

8.           Matory p, Gholamy R, Dehghan M, Vanaki Z, shirazi M, Binaee n, et al. Efficacy of complementary therapies in reduction of chemotherapy induced nausea and vomiting in breast cancer patients: Systematic review. complementary Medicine Journal. 2014;4(2):831-44.

9.           elahi asgar abad h, behnam vashani h, heshmati nabavi f, badiei z. THE EFFECT OF CAREGIVERS ON THE CHILDREN WITH CANCER UNDERGOING CHEMOTHERAPY TO PREVENT GASTROINTESTINAL SIDE EFFECTS OF CHEMOTHERAPY. Journal of Nursing and Midwifery Urmia University of Medical Sciences. 2016;14(1):39-46.

10.         Partovi S, Banihashem A, Farshidi F. Prevalence of Gastrointestinal Side Effects of Chemotherapy in Children with Leukemia. Iranian Journal of Pediatrics. 2013;2(14):89-124.

11.         Sabooti B H M, Mahdavi niya S, Babai M, Haji Ali A, Atamanesh M. Teb Children Nelson: Parastaran Javan; 2019. 868-90 p.

12.         Ajorloo M, Barghi Irani Z, Ali Akbari M. Story therapy effect onreducing anxiety and improvement habits sleep in children with cancer under chemotherap. Health Psychology. 2016;5:20.

13.         Harris D, Eilers J, Harriman A, Cashavelly B, Maxwell C. Evidence-Based Interventions for the Manangment of Oral Mucositis. Clin J oncol Nurs. 2008;12:141-52.

14.         Mahmood alilo M, Hashemi Nosratabad T, Farshbaf Manisefat F. The effectiveness of play therapy according levy approach in reduction of anxiety in children with diagnosed cancer. Journal of Holistic Nursing and Midwifery. 2015;25(1):54-62.

15.         Atari B, Salimi H. Effectiveness Of Teching Painting to Elementary Students Reduse Anxiety. cultural counseling and psychotherapy. 2012;2(8):-.

16.         Hashemi Nosratabad T, Farshbaf Manisefat F. The effectiveness of play therapy according levy approach in reduction of anxiety in children with diagnosed cancer. Journal of Holistic Nursing And Midwifery. 2015;25(1):54-62.

17.         Stark DPH, House A. Anxiety in cancer patients. British journal of cancer. 2000;83(10):1261.

18.         Nordin K, Glimelius B. Reactions to gastrointestinal cancer—variation in mental adjustment and emotional well‐being over time in patients with different prognoses. Psycho‐Oncology: Journal of the Psychological, Social and Behavioral Dimensions of Cancer. 1998;7(5):413-23.

19.         Afkham Ebrahimi A, Ghale Bandi, M.F., Salehi, M, Kafian Tafti, A.R., Vakili, Y., Akhlaghi Farsi, E. Sleep Parameters and the Factors Affecting the Quality of Sleep in Patients Attending Selected Clinics of Rasoul-e-Akram Hospital. Razi Journal of Medical Sciences. 2008;15(0):31-8.

20.         Jalali R, Rezaei M, Khaledi Paveh B, Aznab M, AmiriFard N, Mohammadi E. Sleep Disorder and its Correlates in Patients Undergoing Chemotherapy. Iran Journal of Nursing. 2016;29(99):76-85.

21.         Gooneratne NS, Dean GE, Rogers AE, Nkwuo JE, Coyne JC, Kaiser LR. Sleep and quality of life in long-term lung cancer survivors. Lung Cancer. 2007;58(3):403-10.

22.         Roscoe JA, Kaufman ME, Matteson-Rusby SE, Palesh OG, Ryan JL, Kohli S, et al. Cancer-related fatigue and sleep disorders. The oncologist. 2007;12(Supplement 1):35-42.

23.         Shakhar K, Valdimarsdottir HB, Guevarra JS, Bovbjerg DH. Sleep, fatigue, and NK cell activity in healthy volunteers: significant relationships revealed by within subject analyses. Brain, behavior, and immunity. 2007;21(2):180-4.

24.         Zare M, Ahmadi S. The effectiveness of cognitive behavior play therapy on decreasing behavior problems of children. Applied Psychology. 2007;1(3):18-28.

25.         Krebber A, Buffart L, Kleijn G, Riepma I, De Bree R, Leemans C, et al. Prevalence of depression in cancer patients: a meta‐analysis of diagnostic interviews and self‐report instruments. Psycho‐Oncology. 2014;23(2):121-30.

26.         Taklavi S. Training mothers in play therapy and its effects on the behavior problems of learning disabled children. 2011.

27.         Wethington HR, Hahn RA, Fuqua-Whitley DS, Sipe TA, Crosby AE, Johnson RL, et al. The effectiveness of interventions to reduce psychological harm from traumatic events among children and adolescents: a systematic review. American journal of preventive medicine. 2008;35(3):287-313.

28.         Mattson DC, Veldorale-Brogan A. Objectifying the sand tray: An initial example of three-dimensional art image analysis for assessment. The Arts in Psychotherapy. 2010;37(2):90-6.

29.         ZO ALMAJD A, BORJALI A, ARIAN K. IMPACT OF SAND PLAY THERAPY ON REDUCTION OF AGGRESSIVE BEHAVIORS. JOURNAL OF EXCEPTIONAL CHILDREN (RESEARCH ON EXCEPTIONAL CHILDREN). 2007;7(2 (24)):-.

30.         Dawson LS. Single-Case Analysis of Sand Tray Therapy of Depressive Symptomsin Early Adolescence: The George Washington University; 2011.

31.         Kahrizi S, Momeni KM, Moradi a. The effectiveness of sand play therapy in reducing aggression/ hyperactivity in preschoolers. Counseling Culture and Psycotherapy. 2014;5(18):111-35.

32.         Dale MA, Wagner WG. Sandplay: An investigation into a child's meaning system via the self confrontation method for children. Journal of Constructivist Psychology. 2003;16(1):17-36.

33.         Flahive M-hW, Ray D. Effect of group sandtray therapy with preadolescents. The Journal for Specialists in Group Work. 2007;32(4):362-82.

34.         Yang Y-s. The Effects of Sandplay Therapy on the Behavioral Problems, Self-esteem, and Emotional Intelligence of Children in Grandparents-grandchildren Families in Rural Korean Areas. Journal of Symbols & Sandplay Therapy. 2014;5(1):7-13.

35.         Unnsteinsdóttir K. The influence of sandplay and imaginative storytelling on children's learning and emotional-behavioral development in an Icelandic primary school. The Arts in Psychotherapy. 2012;39(4):328-32.

36.         Ghadampour E, Shahbazirad A, Haghighi Kermanshahi M, Mohammadi F, Naseri N. The Effects of Sand Play Therapy in Reduction of Impulsivity and Attention Deficit in Boys with ADHD. Quarterly Journal of Child Mental Health. 2018;5(2):36-46.

37.         Sharifi Daramadi D, Fath abadi R, Bakhtiarvand M, Ahmadi A. Effectiveness of sand play therapy on challenging behaviors and anxiety in children with high-functioning autism disorde. Empowering exceptional children. 2019;10(1):1-14.

38.         Shamsi pour A, Solgi R, Rozbahani M, Babaee Amirir N, Darabi B. Effectiveness of of Play Therapy (with Sand Play Approach) in Children with PTSD. Journal of Exceptional Children. 2019;18(4):55-66.

39.         kiyanersi K, Makvand Hosseyni S, Seyyedi Andi S. The Effect of Sandplay Therapy on Children's Anxiety Disorder New  Thoughts on Education. 2013;9(3):76-93.

40.         Seyyedi Sm, Makvand Hosseini S, Kiyan Ersi F. The Effect of Sand Play therapy in Reducing Anxiety in Primary School Children by Using Observer Software. Journal of Modern Psychological Researches. 2013;8(30):55-76.

41.         Lee S, Jang M. A Study of Themes and Symbols in Group Sandplay Therapy of Rohingya Refugee Children in Malaysia. Journal of Symbols & Sandplay Therapy. 2018;9(1):63-82.

42.         Richards SD, Pillay J, Fritz E. The use of sand tray techniques by school counsellors to assist children with emotional and behavioural problems. The Arts in Psychotherapy. 2012;39(5):367-73.

43.         Zinni VR. Differential aspects of sandplay with 10- and 11-year-old children. Child Abuse Negl. 1997;21(7):657-68.

44.         Coalson B. Nightmare help: Treatment of trauma survivors with PTSD. Psychotherapy: Theory, Research, Practice, Training. 1995;32(3):381.

45.         Boik BL, Goodwin EA. Sandplay therapy: A step-by-step manual for psychotherapists of diverse orientations: WW Norton & Company; 2000.

46.         Kaplan H. Sadock's synopsis of psychiatry: Behavioral Sciences. Clinical Psychiatry Kaplan HI, Sadock BJ, Grebb JA Baltimore, Williams and Wilkins. 2015;7:468-9.

47.         Reynolds CR, Richmond BO. What I think and feel: A revised measure of children's manifest anxiety. Journal of abnormal child psychology. 1978;6(2):271-80.

48.         Potter P, Perry A. Basic nursing: Essentials for practice 5th ed. Mosby Company. 2003.

49.         Buysse DJ, Reynolds III CF, Monk TH, Berman SR, Kupfer DJ. The Pittsburgh Sleep Quality Index: a new instrument for psychiatric practice and research. Psychiatry research. 1989;28(2):193-213.

50.         Owens JA, Spirito A, McGuinn M. The Children's Sleep Habits Questionnaire (CSHQ): psychometric properties of a survey instrument for school-aged children. Sleep-New York-. 2000;23(8):1043-52.

51.         Taghavi S. The normalization of revised children's manifest anxiety scale (RCMAS) for Students in Shiraz. 2005.

52.         Mashhadi A, SOLTANI SR, Mirdoraghi F, Bahrami B. Psychometric properties of the multidimensional anxiety scale for Iranian children. 2012.

53.         Shoghy M, Khanjari S, Farmany F, Hosseini F. Sleep habits of school age children. Iran Journal of Nursing. 2005;18(41):131-8.

 والدین محترم :

با توجه به اینکه اضطراب و اختلال خواب به عنوان عوارض مهم ناشی از شیمی‌درمانی در کودکان سرطانی همواره مطرح بوده و از طرفی با توجه به مشکلات ناشی از این عوارض درکاهش کیفیت زندگی کودکان مبتلا به سرطان، انجام مداخلات مناسب با حداقل عوارض و بیشترین کارآیی توسط پرستاران و سایر مراقبین سلامت، ضروری به نظر می رسد. شن بازی درمانی به عنوان یکی از روش‌های مؤثر در این زمینه برای کاهش اختلال رفتاری کودکان در بسیاری از کشورها بکار گرفته شده است. با این وجود مطالعات اندکی تأثیر شن‌بازی درمانی را  بر روی  اختلالات روانی و رفتاری کودکان مبتلا به سرطان و شیمی‌درمانی مورد بررسی قرار داده است. متاسفانه تاکنون در ایران شواهد علمی در این خصوص گزارش نشده است. براین اساس مطالعه حاضر با هدف تعیین تأثیر شن بازی ‌درمانی بر روی اضطراب و عادات خواب کودکان مبتلا به سرطان تحت شیمی‌درمانی در بیمارستان علی ابن ابی‌طالب (ع)  زاهدان انجام می‌شود. شن بازی درمانی روش مداخله‌ای است که در آن  فرد با استفاده از تعدادی اشیا و اسباب بازیهای کوچک شامل حیوانات، گیاهان و ماشین‌ها و ...که در جعبه شن کوچکی که دیواره‌ها و کف آن آبی است تصویری را خلق می‌کند. این روش مداخله شامل 10 جلسه چهل و پنج دقیقه‌ای (هفته‌ای دو جلسه) است که به صورت انفرادی برای هریک از مراجعان صورت می‌گیرد.

ندارد

 مزایای این پژوهش عبارتند از :

1- بررسی و ارزیابی میزان تاثیر شن درمانی بر اضطراب کودکان سرطانی 

2- بررسی  و ارزیابی میزان تاثیر شن درمانی  بر اختلالات خواب کودکان سرطانی

3- کاربست نتایج این پژوهش برای استفاده و توسعه درمانهای غیر دارویی برای رفع اختلالات رفتاری  کودکان سرطانی تحت شیمی درمانی

4- استفاده از نتایج برای توسعه سایر پژوهشهای کاربردی در این حوزه 

ندارد

چنانچه در طرح تحقیقاتی اقدام تشخیصی یا درمانی غیر متعارف یا غیر ضروری انجام شود، هزینه به عهده مجری یا مجریان طرح خواهد بود و بیمار هزینه ای را پرداخت نخواهد کرد.

کلیه هزینه های مربوط به انجام طرح تحقیقاتی بر عهده مجری طرح است.

ندارد

  کلیه نتایج آزمایشها و روشهای به کار رفته  در این پژوهش به اطلاع بیمار خواهد رسید و این نتایج بصورت کاملاً محرمانه و صرفاً جهت مقاصد پژوهش به کار خواهد رفت و هویت بیمار در چارچوب قانون محرمانه خواهد ماند.

ضمن تشکر از همکاری شما در این پروژه تحقیقاتی لطفاً هرگونه  پرسش ، نظرات، پیشنهادات و یا مشکلاتی در پروسه انجام این تحقیق وجود داشته است با شماره تلفن ......  و آدرس ...... با ما در میان بگذارید. بدیهی است پیگیری موارد مطرح شده بصورت کاملاً محرمانه انجام می پذیرد.

شرکت من ( بیمار) در مطالعه کاملاً اختیاری است و آزاد خواهم بود که از شرکت در مطالعه امتناع نموده یا هر زمان  که مایل بودم بدون آنکه تغییری در نحوه رفتار پزشک درمانگر یا نحوه درمان و مراقبت از بیماری اینجانب ایجاد شود از پژوهش مذکور خارج شوم.

با توجه به اطلاعات موجود در این فرم و توضیحات حضوری مجری یا همکاران طرح موافقت خود را با شرکت در این مطالعه اعلان می نمایم. یک نسخه از این فرم به من داده شده و فرصت خواندن آن را داشته ام. در ضمن از ولی یا قیم کودک اجازه کتبی گرفته میشود

پرسشنامه اضطراب آشکار کودکان

پرسشنامه کیفیت و عادات خواب کودکان

- پرسشنامه اطلاعات دموگرافیک

1- سن کودک ................... سال

2- جنس کودک: دختر   £        پسر £

3- تعداد خواهر و برادر کودک ........ نفر

4- مدت ابتلا به سرطان:.......... سال

5- نوع سرطان: لوسمی£     لنفوم  £     نوروبلاستوم   £    سایر £

6- دفعات شیمی‌درمانی ........ بار

7- سابقه جراحی به دلیل سرطان: بله  £           خیر £

8- سابقه پرتو درمانی به دلیل سرطان: بله  £           خیر £

9- درجه بیماری:  درجه1 £                 درجه 2  £                   درجه 3  £        درجه4     £   

10- سابقه سرطان در خانواده و بستگان: بله  £           خیر £

اطلاعات دموگرافیک والد همراه:

1- سن والد ............... سال

2- تحصیلات والد: بیسواد £      زیر دیپلم £      دیپلم £      دانشگاه £

3- وضعیت تأهل: متأهل£          مطلقه £        همسر فوت شده £

4- محل سکونت: شهر £              روستا £

5- قومیت: بلوچ  £                 سیستانی   £                                 سایر £