بررسی غلظت فلزات سنگین در شیرخشک و غذای کودک موجود در شهر زاهدان در سال 1399

شیر خشک و غذای کودک به عنوان غذای کمکی کودکان حاوی مواد ضروری می‌باشند که برای سلامت کودکان و نوزادان مفید است و به علت ارزش غذایی بالایی که دارند، مواد اولیه‌ مورد استفاده برای تهیه این محصولات از جایگاه بسیار مطلوب و با کیفیتی برخوردار هستند(1). شیر خشک دارای نیازهای اساسی و مورد نیاز کودکان به خصوص در طول سال های رشد بوده، و همچنین یکی از مجبوبترین محصولات لبنی به دلیل ماندگاری بالا است و در تولید بسیاری از محصولات دیگر مثل بستنی، پنیر و همچنین به عنوان جزء ترکیبی در بسیاری از محصولات نانوایی و ... مورد کاربرداست(2). میزان شیر خشک مصرفی در کودکان به مقدارانرژی موردنیاز و نیازهای معدنی‌شان در سنین متفاوت به شرایط مختلفی بستگی دارد(3). ترکیبات موجود در شیر خشک و غذای کودکان از غذاهایی که رژیم غذایی عموم جمعیت را تشکیل می دهند متفاوت است، بنابراین اطلاعات در مورد میزان فلزات و عناصر موجود در این گروه غذایی ضروری است(4). عناصر ضروری معمولا در طول تولید به منظور رعایت الزامات تعذیه‌ای به شیر خشک اضافه می شوند، بنابراین کنترل میزان این عناصر اضافه شده ضروری است زیرا مقدار بیش از حد آن ها ممکن است به عنوان یک منبع بالقوه خطر نقش داشته باشند(5). حساسیت ویژه ی نوزادان نسبت به مواد سمی به خصوص فلزات  به علت شکل گیری ساختمان بدن، بالا بودن جذب روده ای و مصرف انرژی بیشتر در یکسال اول زندگی آن‌ها است و مطالعات زیادی نشان می دهند که نوزادان نسبت به تماس با فلزات سنگین به علت عدم تکامل سیستم های کلیوی و کبدی آسیب پذیر هستند(6). فلزات سنگین به طور مستقیم و غیرمستقیم حیات بشر را به خطر انداخته‌اند که در بین فلزات سنگین سرب و کادمیوم از طریق مواد غذایی می توانند وارد بدن شوند و در صورت تداوم آلودگی در بدن تجمع یافته و باعث بروز مسمومیت‌های حاد و مزمن در انسان شوند(7). برخی از فلزات سنگین مثل آهن و مس برای حفظ فعالیت متابولیکی مناسب در زندگی ارگانیسم‌ها ضروری بوده و برخی دیگر از فلزات مثل سرب و کادمیوم ضروری نبوده و نقش بیولوژیکی ندارند و در غلظت های بالا می توانند باعث بروز مسمومیت موجودات زنده شوند(8). غلظت بالای سرب در خون و رسوب آن در عضلات و مفاصل موجب درد در این مناطق و همچنین باعث اختلال انتقال در سنتز مولکول آهن و در نتیجه کم خونی می گردد. منبع اصلی کادمیوم ترکیبات صنعتی  کودهای فسفاته می باشد که توسط گیاهان جذب شده و در بافت هایی مثل کبد و کلیه تجمع یافته و موجب بروز کم خونی و افزایش فشار خون، تغییر شکل استخوان‌ها، شکستگی در استخوان‌ها و کوتاهی قد می گردد(7). مواجهه با سرب و کادمیوم موجود در شیر خشک و غذای کودک در نوزادان باعث آسیب و کاهش عملکرد کلیه ها به خصوص در نوزادانی که زودتر از موعد به دنیا می آیند می شود(9).

بررسی موتون:

1. مطالعه ای که در سال 2017 توسط محمد الباگرمی تحت عنوان 'میزان عناصر عمده و جزئی در برخی غذاهای کودک تجاری موجود در لیبی' انجام شد، نتیجه گرفتند که مقدار ریز مغذی ها درمحصولات غذای کودک تولید شده در لیبی به میزان کافی بوده و عناصر ضروری و غیر ضروری و عناصر سمی در محدوده ایمنی قرار دارند و بنابراین غذای نوزادان تولید شده در لیبی می تواند به اندازه کافی به عنوان مکمل غذایی به کار رود، همچنین غلظت عناصر در محدوده ایمنی برای نوزادان در مقایسه با مقدار توصیه شده توسط WHO و UNICEF هستند(10).
2. مطاله ای که توسط عبدالخالق و همکاران تحت عنوان 'ارزیابی فلزات سنگین باقی مانده در شیرخشک فروخته شده در شهر منصورا، مصر' در سال 2015 انجام گرفت نتیجه  گرفتند؛ شیر خشک هایی که در شهر منصورا توزیع یافته ممکن است خطرات بالقوه بهداشتی برای انسان ها داشته باشد به علت اینکه اکثر نمونه های مورد بررسی حاوی سرب و کادمیوم بیش از حد مجاز بودند(2).
3. مطالعه ای که توسط پژوهی الموتی و همکاران در سال 1396 با عنوان 'بررسی وضعیت آلودگی سرب و کادمیوم در نمونه های شیر خام و برخی فرآورده های لبنی استان همدان طی سال های 92-93 ' انجام شد،نتیجه گرفتند که با مقایسه مقدار میانگین باقی مانده سرب و کادمیوم در نمونه های مورد مطالعه با استاندارد کدکس(2000) که در کشور به طور معمول از این استاندارد تبعیت می شود میانگین عناصر مورد مطالعه در نمونه ها پایین تر از حد مجاز بدست آمد(11).
4. مطالعه ای با عنوان ' تعیین میزان آلودگی سرب و کادمیوم در شیرخشک صنعتی مورد استفاده در صنایع غذایی در تهران' که توسط ملایی پروری و همکاران در سال 1393انجام شد نشان می دهد که میزان سرب در محدوده مجاز و میزان کادمیوم بیش از حد مجاز برآورد گردید(7).
5.  مطالعه‌ای که در سال 2014 توسط تونیا و همکاران با عنوان ' تجزیه و تحلیل ریزمغذی ها و فلزات سنگین در شیرخشک نوزادان پرتغالی با استفاده از طیف سنجی فلورسانس پرتو X پراکنده طول موج' انجام گرفت، نتیجه گرفتند که غلظت برخی از عناصر مورد تجزیه و تحلیل با مقادیر برچسب زده شده توسط تولید کنندگان مطابقت ندارد. با این حال، همه در محدوده غلظت تعریف شده توسط قوانین پرتغال و اروپا قرار دارند(12).

آیا غلظت سرب در غذای  کودک  در حد استاندارد می باشد؟

آیا غلظت کادمیوم در شیر خشک در حد استاندارد می باشد؟

آیا غلظت کادمیوم در غذای  کودک  در حد استاندارد می باشد؟

آیا غلظت سرب درشیر خشک در حد استاندارد می باشد؟

تعیین غلظت فلزات سنگین در شیرخشک و غذای کودک موجود در شهر زاهدان در سال 1399

تعیین غلظت سرب در شیرخشک و غذای کودک موجود در شهر زاهدان در سال1399

تعیین غلظت کادمیوم در شیر خشک و غذای کودک موجود در شهر زاهدان در سال 1399

پزشکان، مراکز بهداشتی درمانی، معاونت های غذا و دارو ، عموم مردم

فلز سنگین:  (به انگلیسی: Heavy metal) اصطلاحی در شیمی است که به فلزها یا شبه‌فلزهای دارای اثرات زیست‌محیطی اشاره دارد. خاستگاه این واژه، از خطرناکی و آسیب‌زایی فلزهای سنگین در محیط زیست برآمده است و منظور از آن بیشتر سرب، جیوه و کادمیوم بوده‌است (به دلیل چگالی بیشتر آن‌ها نسبت به آهن)؛ با این‌حال، امروزه همه فلزها و شبه‌فلزهای آسیب‌رسان و سمی (فارغ از مقدار چگالی) نظیر آرسنیک را در بر می‌گیرد.

معیارهای مورد استفاده جهت تعریف فلزات سنگین عبارتند از چگالی، وزن اتمی، عدد اتمی و جایگاه عنصر در جدول تناوبی.

توصیفی - تحلیلی

شیر خشک و غذای کودک  موجود در شهر زاهدان

با توجه به برندهای موجود در بازار کلیه برندهای اصلی موجود در بازار شامل 20 نمونه شیر خشک و 10نمونه غذای کودک انتخاب و برای آنالیز فلزات سنگین بررسی میگردد.

با توجه به شیر خشک و غذای کودک موجود در بازار زاهدان از برندهای پرفروش و پرمصرف تعداد 20 نمونه شیر خشک و 10 نمونه غذای کودک انتخاب میشود.

تصادفی از برندهای پرفروش نمونه برداری میشود

در اﯾﻦ روش ، اﺑﺘﺪا آزﻣﻮﻧﻪ ﺧﺸﮏ ﺷﺪه و ﺳﭙﺲ ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ ﺗﺪرﯾﺠﯽ دﻣﺎ ، ( ﺑﻪ ازاء ﻫﺮ ﺳﺎﻋﺖ اﻓﺰاﯾﺶ 50 درﺟﻪ ﯾﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ) و ﻧﻬﺎﯾﺘﺎ در ﻣﺤﺪوده دﻣﺎی50 ±500 درﺟﻪ ﺳﻠﺴﯿﻮس ﺧﺎﮐﺴﺘﺮ ﻣﯽ ﺷﻮد .

در اﯾﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻣﺤﻠﻮل اﺳﯿﺪ ﮐﻠﺮﯾﺪرﯾﮏ 6 ﻣﻮﻻر(1+1) اﺿﺎﻓﻪ ﺷﺪه و ﺗﺎ ﺣﺪ ﺧﺸﮏ ﺷﺪن ﺗﺒﺨﯿﺮ ﻣﯽ ﮔﺮدد . ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪه در ﻣﺤﻠﻮل اﺳﯿﺪ ﻧﯿﺘﺮﯾﮏ 0/1 ﻣﻮﻻر ﺣﻞ ﺷﺪه ، و در اداﻣﻪ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﻘﺪار ﻋﻨﺎﺻﺮ ، ﺑﻪ روش ﺑﻨﯿﺎب ﺳﻨﺠﯽ ﺟﺬب اﺗﻤﯽ ، ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده ازﮐﻮره ﮔﺮاﻓﯿﺘﯽ اﻧﺠﺎم ﻣﯽ ﺷﻮد.

با استفاده از آزمون t تست به مقایسه غلظت و میانگین نمونه ها با مقادیراستاندارد میپردازیم

محدودیت ندارد

شیر خشک، غذای کودک، سرب، کادمیوم، فلزات سنگین

-داوودی فارسانی, ابراهیم؛ امیر شاکریان و عبدالرضا محمدی نافچی، ۱۳۹۱، ارزیابی میزان فلزات سنگین سرب و کادمیوم در شیر خشک نوزادان و غذای کودک، سومین همایش ملی علوم کشاورزی و صنایع غذایی، فسا، دانشگاه آزاد اسلامی واحد فسا، https://www.civilica.com/Paper-RCASFT03-RCASFT03_456.html

2.   Abdelkhalek A, Elsherbini M, Gunbaej E. Assessment of heavy metals residues in milk powder and infant milk formula sold in Mansoura City, Egypt. Alexandria J Vet Sci. 2015;47:71-7.

3    Tripathi R, Raghunath R, Sastry V, Krishnamoorthy T. Daily intake of heavy metals by infants through milk and milk products. Science of the total environment. 1999;227(2-3):229-35.

4.   Al Khalifa A, Ahmad D. Determination of key elements by ICP-OES in commercially available infant formulae and baby foods in Saudi Arabia. African Journal of Food Science. 2010;4(7):464-8.

5.   Salah F, Esmat I, Mohamed A. Heavy metals residues and trace elements in milk powder marketed in Dakahlia Governorate. International Food Research Journal. 2013;20(4).

6.   Malakootian M, Golpayegani A. Determination of Pb, Cd, Al, Zn and Ca in infant formula and baby foods in Iran and estimation of daily infant intake of these metals. Iranian Journal of Nutrition Sciences & Food Technology. 2013;8(3):251-9.

7.   MOLLAEI PM, KARIM G, AHMADI M. DETERMINATION OF LEAD AND CADMIUM CONTAMINATION LEVELS IN INDUSTRIAL MILK POWDERS PRODUCED IN TEHRAN. 2015.

8.   Abdulkhaliq A, Swaileh K, Hussein RM, Matani M. Levels of metals (Cd, Pb, Cu and Fe) in cow’s milk, dairy products and hen’s eggs from the West Bank, Palestine. 2012.

9.   Dabeka R, Fouquet A, Belisle S, Turcotte S. Lead, cadmium and aluminum in Canadian infant formulae, oral electrolytes and glucose solutions. Food Additives and Contaminants. 2011;28(6):744-53.

10.  Elbagermi M, Alajtal A, Edwards H, Alsedawi N. Levels of Major and Minor Elements in Some Commercial Baby Foods Available in Libya. American Journal of Chemistry and Application. 2017;4(1):1-10.

11.  Pajohi-Alamoti MR, Mahmoudi R, Sari AA, Valizadeh S, Kiani R. Lead and Cadmium Contamination in Raw Milk and Some of the Dairy Products of Hamadan Province in 2013-2014. Journal of Health. 2017;8(1):27-34.

12.  Fernandes TA, Brito JA, Gonçalves LM. Analysis of micronutrients and heavy metals in Portuguese infant milk powders by wavelength dispersive X-ray fluorescence spectrometry (WDXRF). Food analytical methods. 2015;8(1):52-7.

ندارد