بررسی نقش کتابدار بالینی در بهبود فرآیند تصمیم گیریهای بالینی دانشجویان دوره تخصصی (رزیدنت)در بیمارستان چشم پزشکی الزهرا(س) دانشگاه علوم پزشکی زاهدان: مداخله

بیان مساله

هدف کتابخانه های بیمارستانی و کتابداران شاغل در آنجا اشاعه اطلاعات زیست پزشکی- بالینی برای کارکنان و متخصصان حوزه پزشکی به منظور بروز رسانی اطلاعات پزشکی کادر درمان جهت جلوگیری از احتمالات و خطاهای ناشی از عدم بروز رسانی اطلاعات است. همانطور که مشخص است خطای پزشکی به عنوان چالش مهمی در نظامهای سلامت دنیا به خصوص در کشورهای در حال توسعه است(1) منشا این خطا ها به سه بخش تقسیم شده است(2, 3)بالین، که مربوط به خطا در اقدامات بالینی، به صورت عمدی یا غیر عمدی، انسانی یا ابزاری است. آموزش، که مربوط به خطا های ناشی از آموزش های تئوری و عملی است،  اطلاعات، که مربوط به نداشتن دانش پزشکی برای پاسخ به پرسش های بالینی در زمان نیاز است. از آنجایی که بخش اعظمی از آموزش نیز مبتنی بر اطلاعات است، در صورتی که اطلاعات معتبر در اختیار متخصصین بالینی قرار گیرد، می توان بروز موارد آموزشی و اطلاعاتی از این خطاها را به حداقل رساند(3).

طبق یافته های مطالعات قبلی به منظور به روز ماندن اطلاعات پزشکان و با توجه به تعداد زیاد مقالات پزشکی لازم است یک پزشک روزانه حدود 17 مقاله را بررسی و مرور کند، اما با توجه به مشغله زیاد پزشکان، این امر تقریباً ناممکن است. یکی از راه‌حل‌های ارائه شده برای به روز نگه داشتن اطلاعات پزشکی در متخصصان بالینی، استفاده از «پزشکی مبتنی بر شواهد» یا «ای بی ام»^[1] است. پزشکی مبتنی بر شواهد فرآیند سیستماتیک بررسی، ارزیابی و استفاده از یافته­های تحقیقات بالینی برای کمک به ارائه خدمات مطلوب به بیماران و تشخیص و درمان بهتر بیماری ها است. براساس پزشکی مبتنی بر شواهد، پزشکان بهترین شواهد موجود را با تجربه بالینی و ترجیحات بیماران ادغام می کنند و با به روز نگه داشتن دانش پزشکی خود، مطالعاتشان را به سمت موضوعات مرتبط با مشکلات خاص بیماران جهت دهی می­کنند(4). پزشکی مبتنی بر شواهد خواندن  و ارزیابی متون علمی را به فرآیندی واقع گرایانه جهت استفاده بیماران همزمان با گسترش اطلاعات پایه و اطلاعات پزشک تبدیل می­کند(5). بدون استفاده از پزشکی مبتنی بر شواهد در مورد بیماران براساس اطلاعات بروز رسانی نشده تصمیم گیری خواهد شد که اغلب برخورد های سلیقه ای با بیمار و سردرگمی او را به همراه خواهد داشت(6). تصمیم گیری درموقعیت های متفاوت بالینی  مهمترین کار یک پزشک می باشد هر بیمار در موقعیت های بالینی دارای خصوصیاتی منحصر به فرد بوده و هیچ راه حل ثابتی برای حذف یا تعدیل مشکلات بیماران مختلف وجود ندارد،  بنابر این پزشکان در موقعیت های جدید به مسئولیت های مستقل، قضاوت و تصمیم گیری درست نیاز دارند به عبارت بهتر تصمیم گیری، فرایندی است که نیازمند توانمندی و استقلال در عملکرد بوده و فرد بدون توانایی برخورداری از حق استقلال در اخذ تصمیمات، نمی تواند به صورت حرفه ای عمل کند. در این راستا هر روز لازم است پزشک به منظور ویزیت روتین بیمارکه در ساعات اولیه روز انجام می شود،  بایستی از آخرین مقالات موجود در مورد نحوه درمان بیماران مطلع شود، عملکرد  مبتنی بر شواهد در  این حوزه پزشکی مبتنی بر شواهد را در بر می گیرد. که در راستای  کمک به پزشک در تهیه اطلاعات عبارت است از استفاده دقیق و روشن و عاقلانه از بهترین شواهد برای تصمیم گیری در مورد مراقبت از هریک از بیماران، یعنی تلفیقی از مهارت های بالینی و بهترین شواهد بالینی به دست آمده از جستجوی منظم نظام مند است(7, 8) طبق تحقیقات انجام شده در رابطه با آموزش پزشکی مبتنی بر شواهد به دانشجویان پزشکی، به نظر می­رسید که دانشجویان و برخی از پزشکان نسبت به پزشکی مبتنی بر شواهد و روش­های استفاده از آن آگاهی کافی نداشته­اند(9) همچنین در مطالعه ای دیگر که در مورد ارزیابی آموزش بالینی طبق استاندارد­های وزارت بهداشت در بخش­های بالینی انجام شده است این نتیجه حاصل شده است که هیچ یک از پزشکان اعم از دستیار، هیئت علمی و کارورز به طور میانگین از استاندارد های آموزش بالینی تعریف شده از سوی وزارت بهداشت، به طور کامل رعایت نمی گردد(10) بنابراین مساله پزشکی مبتنی بر شواهد و استفاده از آن توسط پزشکان و دانشجویان پزشکی به دلیل اهمیت سلامتی بیمار و تصمیم گیری درباره وضعیت وی از اهمیت بالایی برخوردار است اما با توجه به رشد فناوری اطلاعات و پیشرفت روزافزون منابع پزشکی، پیچیدگی های خاص  محیط های درمانی، نیاز کادر درمان به جستجو و بازیابی اطلاعات موثق و به روز، محدودیت زمانی پزشکان برای دستیابی به منابع مورد نظر، جستجوی موثر اطلاعات و دسترسی به اطلاعات موثق و کارآمد در زمان مناسب را تبدیل به یکی از آرمانها و اهداف پزشکان و مدیران امور درمانی کرده است. باتوجه به این مسائل، وجود و حضور یک فرد دارای تخصص و مهارت اطلاع یابی، می تواند نقش مهمی در تامین نیازهای اطلاعاتی تیم مراقبت و درمان و در نتیجه ارتقاء کیفیت خدمات پزشکی و درمانی داشته باشد. کتابدار بالینی به عنوان حلقه ارتباطی بین دنیای اطلاعات و کادر درمانی بیمارستان می تواند نقش مهمی را ایفا کند. این پژوهش درصدد است با استفاده از مداخله خدمات کتابدار بالینی را به منظور بهبود فرایند تصمیم گیری بالینی در بیمارستان چشم پزشکی الزهرا(س) بررسی کند.

اهمیت اجرای پژوهش

با توجه به تولید روزافزون اطلاعات پزشکی و نیاز به روزآمد ماندن اطلاعات پزشکان، لازم است تا اقدامی برای بهبود فرآیند پاسخ دهی به پرسش های بالینی پزشکان صورت گیرد. متغیر بودن علوم پزشکی که متاثر از پذیرش یا رد تجارب است، دسترسی به اطلاعات روزآمد برای پزشکان را بیش از پیش ضروری می کند. از آنجایی که بسیاری از پزشکان به سبب مشغولیت حاصل از نوع حرفه، زمان لازم برای یافتن اطلاعات معتبر را ندارند و این که نیاز پزشکان به اطلاعات در مواقع اورژانسی باید در مدت کم پاسخ داده شود، اهمیت دستیابی به موقع به اطلاعات معتبر یکی از مشکلات پزشکان محسوب می شود. با توجه به اهمیت اطلاعات ای بی ام، بیشتر این اطلاعات از طریق پایگاه های اطلاعاتی تخصصی در دسترس قرار گرفته اند(11). آشنا نبودن پزشکان ایرانی با امکانات و ویژگی های این پایگاه ها ضمن فرصت کم آن ها برای بهره مندی از دانش و تجارب همکاران خود مزید بر لزوم ورود کتابداران پزشکی به عرصه اطلاعات در بالین بیمار است. از آنجا که وظایف کتابداران تهیه، اشاعه و همچنین فراهم سازی اطلاعات می باشد، از آنان به عنوان پل ارتباطی در یک سیستم زنجیره ای دسترسی به اطلاعات یاد می کنند. با در نظر گرفتن رسالت پزشکی مبتنی بر شواهد درگردآوری اطلاعات مستند و دانش روزآمد درمورد شرایط بالینی خاص براساس جستجو از مقالات که شامل ۵ مرحله است: سوال کردن، کسب کردن، ارزیابی کردن، به کارگیری، ارزشیابی(6, 12) کتابداران می توانند نقش اساسی در مرحله دوم آن یعنی به دست آوردن بهترین شواهد برای پاسخگویی به سوالات داشته باشند.پس همانگونه که فناوری اطلاعات پزشکی در طول قرن بیستم پیشرفت زیادی نموده است، منابع پزشکی نیز افزایش یافته است و چنانچه در یک بیمارستان که معمولا عمده ترین فعالیت های پزشکان درمان بیماران می باشد، مراجعه و استفاده از متون به روز پزشکی  اجتناب ناپذیر می باشد چرا که تصمیم گیری های پزشکی تنها وابسته به اطلاعات و دانش قبلی نمی باشد پس وجود کتابخانه و کتابدار جهت گردآوری منابع و اشاعه اطلاعات اهمیت خاص دارد(13).

کتابداران بالینی در تیم­های درمان به عنوان رابط بین منابع پزشکی و نیاز اطلاعاتی این تیم­ها ایفای نقش می­کنند و با حضور در کنفرانس ها و بحث ها، گزارش های صبحگاهی و حضور بر بالین بیمار، نیازهای اطلاعاتی را دریافت و اقدام به جستجو و تهیه سریع و دقیق آن اطلاعات می نمایند(14).  پزشکان با مشکلاتی همچون مهارت ناکافی در بازیابی اطلاعات و کمبود زمان برای جستجوی اطلاعات مواجه هستند. بنابراین، حضور یک فرد دارای مهارت، می تواند نقش مهمی در تامین نیازهای اطلاعاتی پزشکان و در نتیجه ارتقای خدمات درمانی داشته باشند. برخی از پزشکان مخالف حضور کتابداران در تیم درمان هستند. در صورتی که امروزه با وجود عواملی همچون حجم وسیع اطلاعات، ضرورت دسترسی به اطلاعات مرتبط موثق، وقت ناکافی پزشکان، نیازهای متنوع بیماران، خطرآفرینی ترک بالین بیمار و عواملی مانند آن، پزشکان کمتر فرصتی جهت جستجوی اطلاعات دارند. نیاز به کتابدار بالینی مشهود تر می شود. حضور کتابدار بالینی در تیم درمان، به عنوان مداخله در درمان نیست، بلکه وی در فراهم آوری به موقع اطلاعات مبتنی بر شواهد به اخذ تصمیم گیری مناسب تر یاری می رساند(15, 16) . باتوجه به این مسائل، وجود و حضور یک فرد دارای تخصص و مهارت اطلاع یابی، می تواند نقش مهمی در تامین نیازهای اطلاعاتی تیم مراقبت و درمان و در نتیجه ارتقاء کیفیت خدمات پزشکی و درمانی داشته باشد. در این رابطه،  با تلاش های لمب در اوایل دهه ۱۹۷۰ ، کتابدارانی که دانش پزشکی و مهارت اطلاع یابی لازم را کسب کرده بودند به تدریج فعالیت خود را که تنها در چارچوب کتابخانه بوده است به خارج از محدوده آن بردند و درمیان تیم مراقبت و درمان پزشکی حضور مفید و تاثیر گذاری در ارتقای خدمات پزشکی و سلامت جامعه پیدا نمودند(17) حضور فرد متخصص اطلاعات در کنار تیم مراقبت و درمان به معنای تامین نیازهای اطلاعاتی و افزایش آگاهی و قدرت تصمیم گیری تیم پزشکی است و در نتیجه آن افزایش سلامت و درمان افراد جامعه در پی آن خواهد بود(18).  پژوهشهای زیادی در رابطه با امکان سنجی پیاده سازی پروژه کتابدار بالینی در بیمارستان های مختلف ایران انجام شده است. حجم اطلاعات و وقت ناکافی متخصصان سلامت در دستیابی به شواهد و منابع موثق و به روز ، حضور یک کتابدار بالینی آشنا به وظایف حرفه ای در تیم درمان ضروری می نماید(19). کتابداران بالینی با حضور مستقیم در بخش های بیمارستان و دریافت نیاز های اطلاعاتی کادر بالینی آن قسمت، در اسرع وقت با استفاده از مهارت های جستجوی خود و بازیابی شواهد علمی می توانند در جهت بهبود تصمیمات پزشکی و بالینی مفید واقع شوند. با این حال هنوز هم جایگاه کتابداری بالینی در کشور شناخته نشده است و دانش آموختگان رشته کتابداری پزشکی در شغل های مرتبط ایفای نقش نمی کنند. بنابراین این پژوهش قصد دارد با روش مداخله ای نقش آموزشی کتابدار بالینی را در بکارگیری عملی پزشکی مبتنی بر شواهد,  و بهبود تصمیم گیریهای بالینی  در بیمارستان چشم پزشکی الزهرا(س) بررسی کند که در نتیجه بتوان به تغییر الگو و رفتار اطلاع یابی تیم درمان پرداخت.

پیشینه پژوهش: (داخلی و خارجی/ به صورت روایتی و موضوع محور)

تحقیقات انجام شده در ایران:

سلیمان زاده نجفی، و دیگران (۱۳۹۵)پژوهشی با عنوان « بررسی میزان آشنایی دانشجویان و کتابداران پزشکی با وظایف کتابدار بالینی» انجام داده اند. هدف از انجام پژوهش حاضر تعیین میزان آشنایی دانشجویان کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی و کتابداران با وظایف کتابدار بالینی بود. این مطالعه از نوع کاربردی و به روش پیمایشی توصیفی انجام شد. جامعه آماری که متشکل از دانشجویان مقطع کارشناسی رشته کتابداری و کتابداران شاغل در دانشگاه علوم پزشکی اصفهان بود، به روش سرشماری انتخاب شد. داده ها به وسیله پرسشنامه محقق ساخته جمع آوری گردید و سپس با استفاده از آمار توصیفی و استنباطی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. دانشجویان و کتابداران دانشگاه علوم پزشکی اصفهان آشنایی به نسبت خوبی با وظایف کتابدار بالینی داشتند. ارتباط معنی داری بین نمره آشنایی کتابداران در سه محور مورد بررسی (اهداف، وظایف و کارکردها) با رشته تحصیلی و میزان سابقه کاری مشاهده نشد. همچنین، فقط در مولفه جستجو و پژوهش تفاوت معنی داری بین نمره آشنایی دانشجویان و کتابداران وجود داشت. از نتایج این پژوهش این است که باتوجه به آشنایی نسبی نظری دانشجویان و کتابداران با مهارت های شغلی یک کتابدار بالینی امکان اجرای عملی این مهارت ها در محیط بالینی توسط دانشجویان این رشته وجود دارد(15).

قضوی، سلاجقه(۱۳۹۳)پژوهشی با عنوان «نگرش دانشجویان تحصیلات تکمیلی علوم پایه دانشگاه علوم پزشکی کرمان درخصوص ارائه خدمات کتابدار پزشکی در جستجو و بازیابی اطلاعات» انجام داده اند. هدف از این پژوهش بررسی نگرش دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه علوم پزشکی کرمان در خصوص ارائه خدمات کتابدار پزشکی بود. تحقیق انجام شده یک بررسی کاربردی و از نوع توصیفی- تحلیلی بود. جامعه پژوهش شامل ۶۵۰ نفر دانشجویان تحصیلات تکمیلی پایه دانشگاه علوم پزشکی کرمان بودند که در این تحقیق نمونه باتوجه به فرمول کوکران و به صورت تصادفی ساده ۱۵۰ نفر انتخاب شدند. روایی پرسشنامه ها توسط متخصصان تایید و برای سنجش پایایی از روش ثبات درونی(۰.۸۲=ضریب آلفای کرونباخ) استفاده شد. داده ها در نرم افزار اس پی اس اس نسخه ۱۸ تحلیل شدند. درجامعه دانشجویان تحصیلات تکمیلی علوم پایه دانشگاه علوم پزشکی کرمان ۶۰.۷ درصد موافق خدمات جستجو و بازیابی اطلاعات کتابداران پزشکی، ۶۴.۷ درصد موافق خدمات پژوهشی کتابداران پزشکی و ۶۱.۳ درصد نیز موافق خدمات آموزشی کتابداران پزشکی بودند و در نهایت نگرش دانشجویان تحصیلات تکمیلی در مورد جستجو و بازیابی اطلاعات با میانگین ۴.۱۳ در سطح مطلوب ارزیابی شدند. بنابر نتایج این پژوهش اکثر دانشجویان تحصیلات تکمیلی پایه دانشگاه علوم پزشکی کرمان دیدگاه مثبتی نسبت به خدمات کتابداری پزشکی داشتند و کتابداران پزشکی نقش بسیار با ارزشی در ارائه خدمات آموزشی و پژوهشی و جستجو و بازیابی اطلاعات در سیستم دانشگاه برای دانشجویان ایفا می کردند(20).

روحانی  و دیگران (۱۳۸۹) پژوهشی با عنوان «نقش کتابداران بیمارستان های دانشگاه علوم پزشکی تبریز در عملکرد مبتنی بر شواهد»انجام داده اند. در این پژوهش به بررسی نقش کتابخانه و کتابدار در عملکرد مبتنی بر شواهد،آگاهی پزشکان و کتابداران از پزشکی مبتنی بر شواهد و موانع پیش روی پرداخته است. روش پژوهش پیمایشی و بدون فرضیه بود. نتایج بررسی نشان داد ۷۶%پزشکان و ۸۴%کتابداران از کاربرد پزشکی مبتنی بر شواهد که لازمه اجرای برنامه می باشد آگاهی داشتند. و ۸۶%کتابداران با اجرای این خدمات در کتابخانه موافق بودند. از لحاظ امکانات و نیروی انسانی از بین ۱۰ کتابخانه بیمارستان های دانشگاه علوم پزشکی تبریز مدنی، امام رضا(ع) و کودکان از شرایط مناسب برخوردار بودند(9).

اسعدی شالی، باقری (۱۳۸۷) پژوهشی با عنوان « امکان سنجی ارائه خدمات کتابداری بالینی در بیمارستان های وابسته به دانشگاه علوم پزشکی تبریز» انجام داده اند. پژوهش انجام شده کاربردی بود و روش به کار رفته در آن پیمایشی از نوع توصیفی بود. جامعه پژوهش شامل پزشکان و پرستاران شاغل در بیمارستان های وابسته به دانشگاه علوم پزشکی تبریز و مسئولین کتابخانه های این بیمارستان ها بود. در کل نیاز و علاقه مندی به اجرای این طرح از سوی جامعه پزوهش در سطح بالا احساس می شد. کتابخانه های شهید مدنی، سینا، کودکان و نیکوکاری از امکانات مناسب تری برای اجرای طرح برخوردار بودند. از لحاظ نیروی انسانی هیچ یکی از بیمارستان ها شرایط مناسبی برای اجرای طرح ندارند. برای گردآوری اطلاعات از دو پرسشنامه استفاده شد. پرسشنامه اول با ۲۶ سوال در جهت پاسخ گویی به سه سوال نخست پژوهش برای پزشکان و پرستاران و پرسشنامه دوم با ۱۹ سوال برای دستیابی به نظرات مسئولان کتابخانه های بیمارستانی و بررسی وضعیت کنونی این کتابخانه ها توسط محقق طراحی شد. نتایج این پژوهش نشان داد پزشکان و پرستاران مخصوصا زنان و افراد با سابقه بالاتر فرصت کمی برای مطالعه دارند. آن ها این مقدار مطالعه را برای رفع نیاز های اطلاعاتی خود کافی نمی دانستند. پزشکان و پرستاران خستگی ناشی از فشار کاری و ساعات کاری زیاد را عامل مهم در کاهش زمان مطالعه خود می دانستند. آن ها درهر هفته با سوالات متعددی در مورد حرفه خود مواجه می شدند که لازم بود خیلی زود به آن پاسخ می دادند ومنابع مورد نیاز برای پاسخگویی را در اختیار داشته باشند. افراد با سابقه کمتر نیاز اطلاعاتی بیشتری داشتند و به نظر می رسید لازم بود کتابداران بالینی وقت بیشتری برای افراد با سابقه کمتر صرف کنند(21).

تحقیقات انجام شده در خارج از ایران:

بویکان و دیگران (۲۰۱۷) پژوهشی با عنوان «نقش کتابداران در آموزش پزشکی مبتنی بر شواهد به رزیدنت های اطفال: یک نظر سنجی از مدیران برنامه رزیدنتی اطفال» انجام داده اند. پژوهش به دنبال شناسایی استفاده عمومی از کتابداران پزشکی در آموزش رزیدنت اطفال، برای بیان نقش کتابداران پزشکی در آموزش پزشکی مبتنی بر شواهد( ای بی ام) به رزیدنت های اطفال و توصیف استراتژی ها و برنامه های درسی برای آموزش ای بی ام استفاده شده در دوره های آموزشی رزیدنتی بود. نظرسنجی ۱۳ سوالی مبتنی بر وب را از طریق انجمن مدیران برنامه اطفال به ۲۰۰ مدیر برنامه رزیدنتی اطفال بین ماه های آگوست و نوامبر ۲۰۱۵ ارسال شد. در کل ۹۱( ۴۶ ٪)از مدیران برنامه رزیدنتی اطفال پرسشنامه ها را پاسخ دادند. بیشتر ( ۷۶٪) برنامه ها دوره آموزشی ای بی ام رسمی داشتند، و بیشتر از ۷۵ %دوره آموزشی را به صورت پرسش جستجو، ارزیابی اعتبار، تعمیم پذیری، اهمیت کمی، اهمیت آماری و کاربرد پاسخ دادند. مکان های آموزشی ای بی ام که مدیران برنامه بسیار مناسب دیدند شامل باشگاه های مجله (۸۴٪)کنفرانس ها(۴۶٪)و گزارش های صبحگاهی(۳۶٪)بود.. در حالیکه ۸۰ %برنامه ها از کتابدار پزشکی استفاده می کردند، بسیاری از این کتابداران در تحقیقات پژوهشی یا علمی یاری می رساندند (۷۴٪،)سوالات بالینی را پاسخ می دادند(۶۲٪) و هر موضوع غیر ضروری در بحث ای بی ام را تدریس می کردند(۵۸٪)فقط ۱۷ %از مدیران برنامه بیان کردند که کتابداران در آموزش ای بی ام به طور منظم حضور داشته باشند. استفاده از کتابداران با داشتن یک دوره آموزشی ای بی ام همراه نبود اما به طور قابل توجهی با اندازه برنامه همراه بود. برنامه های کوچکتر بیشتر تمایل به استفاده از کتابداران(۱۰۰٪)از آنهایی که اندازه متوسط(۷۲٪)و یا برنامه های بزرگتر(۷۵٪)داشتند. درحالیکه بیشترین برنامه های رزیدنتی اطفال دوره آموزشی ای بی ام دارند و کتابداران پزشکی را در حیطه های مختلف به کار می گرفتند، اما مهارت کتابداران در آموزش ای بی ام کمتر مورد استفاده قرار می گرفت. برنامه ها باید طوری کار کنند که مهارت کتابداران را به طور کامل هم در آموزه های آموزشی و هم در آموزش بالینی ای بی ام ادغام کنند.(22)

مگیو ودیگران (۲۰۱۵)پژوهشی با عنوان «کتابداران در برنامه آموزشی پزشکی مبتنی بر شواهد: یک مطالعه کیفی از نقش های کتابداران، آموزش و تمایل به توسعه آینده » انجام داده اند. این مطالعه با هدف توصیف نقش کتابداران در پزشکی مبتنی بر شواهد از دیدگاه کتابداران، شناسایی چگونگی آموزش کتابداران به منظور برجسته شدن نقش آن ها و اولویت های توسعه حرفه­ای انجام شده است. مطالعه کیفی چندین موسسه هدایت شدند کتابدار بالینی از سوی اعضای هیات علمی موسسه خود که در آموزش ای بی ام مشارکت داشتند، مورد مصاحبه قرار گرفتند. توصیفات شرکت کنندگان نشان داد که آن ها در توسعه برنامه آموزشی، گسترش(شامل فعالیت های آموزشی) و ارزیابی ای بی ام فعال بودند. شرکت کنندگان تجربه مستقیم و مشارکت در کارگاه به عنوان روش های اولیه یادگیری برای آموزش شناخته شدند. شرکت کنندگان به توسعه ادامه دار به عنوان معلمان تمایل داشتند و فرصت هایی برای کارگاه های حضوری، پیگیری پزشکان و آموزش آنلاین درخواست دادند(23).

لیون و دیگران(۲۰۱۵)پژوهشی با عنوان « تجارب و نیاز های آموزشی کتابداران خدمات دهنده در مراکز درمانی بالینی » انجام داده اند. این مطالعه تجارب احساسی و ادراکات کتابدارانی که در تیم های درمانی بالینی کار می کنند و چگونگی تاثیر پذیری آموزش آن ها از این ادراکات و تجربیات و نیاز های آماده سازی را مورد بررسی قرار داد. روش شناسی کیفی تحقیق به داده های متنی گرفته شده از گروه تمرکز، مصاحبه ها و نظر سنجی آنلاین و کمی سازی داده های نظر سنجی را شامل می شود. نتایج هستی شناسی نشان می دهد که تجربه کتابداران قوی ترین و موثرترین پاسخ ها را به خطاهای بالینی می دهد. مفاهیم اعتماد به نفس، ارتباط با اعضای تیم، بیماران و خانواده ها و محیط پر استرس از فاکتور های مهم تحلیل داده ها است. آنالیز نیازهای آموزشی ادراکی کتابداران نشان داد که آموزش باید موضوع های شاخصی که شامل دانش پزشکی ، فرهنگ بالینی و سیاست های سازمانی را نشان دهد(24).

پریر و دیگران(۲۰۱۴ )پژوهشی با عنوان « تاثیر خدمات ارائه شده کتابدار در مراکز سلامت: یک مطالعه نظام مند»برای ارزیابی اثرات ارائه خدمات کتابدار در مراکز بر سلامت بیمار، ارائه دهنده های مراقبت های بهداشتی و نتایج پژوهشگران انجام داده اند. مدلاین،  سین هال،  اریک،  لیزا و کوکران مرکز ثبت آزمایشهای کنترل شده از ابتدا تا ماه ژوئن ۲۰۱۳ جستجو شدند. متون مورد بررسی در رابطه با خدمات ارائه شده توسط کتابدار برای مواجهه با بیمار در سیستم سلامت، ارائه دهندگان مراقبت های بهداشتی یا محققین واجد شرایط برای گنجاندن بودند همه کتابداران در مراکز بهداشتی درمان مداخله ای، شامل بیمارستان ها، مراکز مراقبت اولیه و یا کلینیک های سلامت عمومی در نظر گرفته شدند. ۲۵ مقاله معیار های پژوهش را رعایت کرده بود، شامل ۲۲ نشریه اولیه و ۳ گزارش پیوست بود. اکثر مطالعات کتابدارانی را مورد بررسی قرار داد که ارائه دهنده دستورالعمل جستجو به کارآموزان بودند و میزان مهارت جستجوی موضوعی را اندازه می گرفتند. دیگر مطالعات خدمات جستجوی ارائه شده کتابدار و دستورالعمل در فرمول بندی سوال همچنین تاثیر خدمات کتابدار بر طول مدت زمانی که بیمار در بیمارستان می ماند را آنالیز می کردند. هیچ مطالعه ای یافت نشد که ارائه خدمات مستقیم کتابدار را به پژوهشگران یا بیماران مورد بررسی قرار دهد. خدمات کتابدار معطوف به شرکت کنندگان در برنامه های آموزشی شده بود تا مهارت های جستجو را بهبود بخشند تا ادغام شواهد تحقیق با تصمیم گیری بالینی با سهولت صورت گیرد. خدمات ارائه شده به پزشکان موثر در ذخیره زمان متخصصان سلامت نشان داده شدند و اطلاعات مرتبط برای تصمیم گیری فراهم کرده اند. دو مطالعه نشان داده است که مدت زمان اقامت بیمار کاهش پیدا کرده است زمانی که پزشکان برای مورد بیماری درخواست جستجوی مرتبط کرده اند (25).

ایتکن و دیگران(۲۰۱۱ )پژوهشی با عنوان « مشارکت کتابداران بالینی در مراکز درمانی: نتایج یک مداخله کنترل شده» انجام داده اند. هدف این پژوهش اندازه گیری تاثیر مشارکت کتابدار بالینی در تیم مراقبت سلامت بر روی رزیدنت های پزشکی و کارمندان بالینی بود. در سال ۲۰۰۹ ، رزیدنت های پزشکی و کارمندان بالینی برای یکی از دو تیم مراقبت بیمار تعیین شده بودند (مداخله و کنترل). هر تیم آموزش چرخشی یک ماهه در واحد آموزش پزشکی عمومی داشت. کتابدار بالینی به گروه مداخله برای گزارش صبحگاهی، بازنگری فهرست بیماران نوبت عصر، فراهم کردن سریع سابقه جستجو، دستورالعمل رسمی گروه، آموزش غیر رسمی و یا مشاوره فردی برای استفاده از منابع پیش بینی شده و تکنیک های جستجوی پزشکی مبتنی بر شواهد ملحق شد. هر دو گروه مداخله و کنترل نظرسنجی قبل و بعد از مقایسه سطح اعتماد به نفسشان و اگاهی از منابع همچنین گزارش خودشان از استفاده از شواهد برای تصمیم گیری مراقبت از بیمار کامل کردند. گروه غیر مداخله مانند گروه کنترل نظرسنجی شدند. نتایج این مداخله نشان داد که مداخله کتابدار بالینی تاثیر مثبت قابل توجهی روی توانایی گزارش نویس کارآموزان پزشکی گذاشته است که عمیقا منابع شواهد برای پشتیبانی از تصمیم مراقبت از بیمار را جایابی و ارزشیابی کنند قابل توجه این که ۳۰ از ۳۴ مورد گزارش شده که برنامه درمان را برپایه مهارت های آموزش دیده شده توسط کتابدار بالینی تغییر داده اند،  و ۲۷ مورد از ۳۴ برنامه درمان را بر اساس پشتیبانی جستجوی پزشکی کتابداران تغییر داده اند. کتابداران بالینی در گروه های درمان منجر به تاثیرات مثبتی روی تلاش برای خود گزارش نویسی، فراهم کننده تمایلات اطلاعاتی بازیابی شده و قابل توجه تر تصمیم گیری بالینی می شوند. تحقیقات آینده تاثیرات اقتصادی کاربرد همه جانبه کتابداران بالینی را ارزیابی کرده است(26)

بیان مساله

هدف کتابخانه های بیمارستانی و کتابداران شاغل در آنجا اشاعه اطلاعات زیست پزشکی- بالینی برای کارکنان و متخصصان حوزه پزشکی به منظور بروز رسانی اطلاعات پزشکی کادر درمان جهت جلوگیری از احتمالات و خطاهای ناشی از عدم بروز رسانی اطلاعات است. همانطور که مشخص است خطای پزشکی به عنوان چالش مهمی در نظامهای سلامت دنیا به خصوص در کشورهای در حال توسعه است(1) منشا این خطا ها به سه بخش تقسیم شده است(2, 3)بالین، که مربوط به خطا در اقدامات بالینی، به صورت عمدی یا غیر عمدی، انسانی یا ابزاری است. آموزش، که مربوط به خطا های ناشی از آموزش های تئوری و عملی است،  اطلاعات، که مربوط به نداشتن دانش پزشکی برای پاسخ به پرسش های بالینی در زمان نیاز است. از آنجایی که بخش اعظمی از آموزش نیز مبتنی بر اطلاعات است، در صورتی که اطلاعات معتبر در اختیار متخصصین بالینی قرار گیرد، می توان بروز موارد آموزشی و اطلاعاتی از این خطاها را به حداقل رساند(3).

طبق یافته های مطالعات قبلی به منظور به روز ماندن اطلاعات پزشکان و با توجه به تعداد زیاد مقالات پزشکی لازم است یک پزشک روزانه حدود 17 مقاله را بررسی و مرور کند، اما با توجه به مشغله زیاد پزشکان، این امر تقریباً ناممکن است. یکی از راه‌حل‌های ارائه شده برای به روز نگه داشتن اطلاعات پزشکی در متخصصان بالینی، استفاده از «پزشکی مبتنی بر شواهد» یا «ای بی ام»^[1] است. پزشکی مبتنی بر شواهد فرآیند سیستماتیک بررسی، ارزیابی و استفاده از یافته­های تحقیقات بالینی برای کمک به ارائه خدمات مطلوب به بیماران و تشخیص و درمان بهتر بیماری ها است. براساس پزشکی مبتنی بر شواهد، پزشکان بهترین شواهد موجود را با تجربه بالینی و ترجیحات بیماران ادغام می کنند و با به روز نگه داشتن دانش پزشکی خود، مطالعاتشان را به سمت موضوعات مرتبط با مشکلات خاص بیماران جهت دهی می­کنند(4). پزشکی مبتنی بر شواهد خواندن  و ارزیابی متون علمی را به فرآیندی واقع گرایانه جهت استفاده بیماران همزمان با گسترش اطلاعات پایه و اطلاعات پزشک تبدیل می­کند(5). بدون استفاده از پزشکی مبتنی بر شواهد در مورد بیماران براساس اطلاعات بروز رسانی نشده تصمیم گیری خواهد شد که اغلب برخورد های سلیقه ای با بیمار و سردرگمی او را به همراه خواهد داشت(6). تصمیم گیری درموقعیت های متفاوت بالینی  مهمترین کار یک پزشک می باشد هر بیمار در موقعیت های بالینی دارای خصوصیاتی منحصر به فرد بوده و هیچ راه حل ثابتی برای حذف یا تعدیل مشکلات بیماران مختلف وجود ندارد،  بنابر این پزشکان در موقعیت های جدید به مسئولیت های مستقل، قضاوت و تصمیم گیری درست نیاز دارند به عبارت بهتر تصمیم گیری، فرایندی است که نیازمند توانمندی و استقلال در عملکرد بوده و فرد بدون توانایی برخورداری از حق استقلال در اخذ تصمیمات، نمی تواند به صورت حرفه ای عمل کند. در این راستا هر روز لازم است پزشک به منظور ویزیت روتین بیمارکه در ساعات اولیه روز انجام می شود،  بایستی از آخرین مقالات موجود در مورد نحوه درمان بیماران مطلع شود، عملکرد  مبتنی بر شواهد در  این حوزه پزشکی مبتنی بر شواهد را در بر می گیرد. که در راستای  کمک به پزشک در تهیه اطلاعات عبارت است از استفاده دقیق و روشن و عاقلانه از بهترین شواهد برای تصمیم گیری در مورد مراقبت از هریک از بیماران، یعنی تلفیقی از مهارت های بالینی و بهترین شواهد بالینی به دست آمده از جستجوی منظم نظام مند است(7, 8) طبق تحقیقات انجام شده در رابطه با آموزش پزشکی مبتنی بر شواهد به دانشجویان پزشکی، به نظر می­رسید که دانشجویان و برخی از پزشکان نسبت به پزشکی مبتنی بر شواهد و روش­های استفاده از آن آگاهی کافی نداشته­اند(9) همچنین در مطالعه ای دیگر که در مورد ارزیابی آموزش بالینی طبق استاندارد­های وزارت بهداشت در بخش­های بالینی انجام شده است این نتیجه حاصل شده است که هیچ یک از پزشکان اعم از دستیار، هیئت علمی و کارورز به طور میانگین از استاندارد های آموزش بالینی تعریف شده از سوی وزارت بهداشت، به طور کامل رعایت نمی گردد(10) بنابراین مساله پزشکی مبتنی بر شواهد و استفاده از آن توسط پزشکان و دانشجویان پزشکی به دلیل اهمیت سلامتی بیمار و تصمیم گیری درباره وضعیت وی از اهمیت بالایی برخوردار است اما با توجه به رشد فناوری اطلاعات و پیشرفت روزافزون منابع پزشکی، پیچیدگی های خاص  محیط های درمانی، نیاز کادر درمان به جستجو و بازیابی اطلاعات موثق و به روز، محدودیت زمانی پزشکان برای دستیابی به منابع مورد نظر، جستجوی موثر اطلاعات و دسترسی به اطلاعات موثق و کارآمد در زمان مناسب را تبدیل به یکی از آرمانها و اهداف پزشکان و مدیران امور درمانی کرده است. باتوجه به این مسائل، وجود و حضور یک فرد دارای تخصص و مهارت اطلاع یابی، می تواند نقش مهمی در تامین نیازهای اطلاعاتی تیم مراقبت و درمان و در نتیجه ارتقاء کیفیت خدمات پزشکی و درمانی داشته باشد. کتابدار بالینی به عنوان حلقه ارتباطی بین دنیای اطلاعات و کادر درمانی بیمارستان می تواند نقش مهمی را ایفا کند. این پژوهش درصدد است با استفاده از مداخله خدمات کتابدار بالینی را به منظور بهبود فرایند تصمیم گیری بالینی در بیمارستان چشم پزشکی الزهرا(س) دانشگاه علوم پزشکی زاهدان بررسی کند.

اهمیت اجرای پژوهش

با توجه به تولید روزافزون اطلاعات پزشکی و نیاز به روزآمد ماندن اطلاعات پزشکان، لازم است تا اقدامی برای بهبود فرآیند پاسخ دهی به پرسش های بالینی پزشکان صورت گیرد. متغیر بودن علوم پزشکی که متاثر از پذیرش یا رد تجارب است، دسترسی به اطلاعات روزآمد برای پزشکان را بیش از پیش ضروری می کند. از آنجایی که بسیاری از پزشکان به سبب مشغولیت حاصل از نوع حرفه، زمان لازم برای یافتن اطلاعات معتبر را ندارند و این که نیاز پزشکان به اطلاعات در مواقع اورژانسی باید در مدت کم پاسخ داده شود، اهمیت دستیابی به موقع به اطلاعات معتبر یکی از مشکلات پزشکان محسوب می شود. با توجه به اهمیت اطلاعات ای بی ام، بیشتر این اطلاعات از طریق پایگاه های اطلاعاتی تخصصی در دسترس قرار گرفته اند(11). آشنا نبودن پزشکان ایرانی با امکانات و ویژگی های این پایگاه ها ضمن فرصت کم آن ها برای بهره مندی از دانش و تجارب همکاران خود مزید بر لزوم ورود کتابداران پزشکی به عرصه اطلاعات در بالین بیمار است. از آنجا که وظایف کتابداران تهیه، اشاعه و همچنین فراهم سازی اطلاعات می باشد، از آنان به عنوان پل ارتباطی در یک سیستم زنجیره ای دسترسی به اطلاعات یاد می کنند. با در نظر گرفتن رسالت پزشکی مبتنی بر شواهد درگردآوری اطلاعات مستند و دانش روزآمد درمورد شرایط بالینی خاص براساس جستجو از مقالات که شامل ۵ مرحله است: سوال کردن، کسب کردن، ارزیابی کردن، به کارگیری، ارزشیابی(6, 12) کتابداران می توانند نقش اساسی در مرحله دوم آن یعنی به دست آوردن بهترین شواهد برای پاسخگویی به سوالات داشته باشند.پس همانگونه که فناوری اطلاعات پزشکی در طول قرن بیستم پیشرفت زیادی نموده است، منابع پزشکی نیز افزایش یافته است و چنانچه در یک بیمارستان که معمولا عمده ترین فعالیت های پزشکان درمان بیماران می باشد، مراجعه و استفاده از متون به روز پزشکی  اجتناب ناپذیر می باشد چرا که تصمیم گیری های پزشکی تنها وابسته به اطلاعات و دانش قبلی نمی باشد پس وجود کتابخانه و کتابدار جهت گردآوری منابع و اشاعه اطلاعات اهمیت خاص دارد(13).

کتابداران بالینی در تیم­های درمان به عنوان رابط بین منابع پزشکی و نیاز اطلاعاتی این تیم­ها ایفای نقش می­کنند و با حضور در کنفرانس ها و بحث ها، گزارش های صبحگاهی و حضور بر بالین بیمار، نیازهای اطلاعاتی را دریافت و اقدام به جستجو و تهیه سریع و دقیق آن اطلاعات می نمایند(14).  پزشکان با مشکلاتی همچون مهارت ناکافی در بازیابی اطلاعات و کمبود زمان برای جستجوی اطلاعات مواجه هستند. بنابراین، حضور یک فرد دارای مهارت، می تواند نقش مهمی در تامین نیازهای اطلاعاتی پزشکان و در نتیجه ارتقای خدمات درمانی داشته باشند. برخی از پزشکان مخالف حضور کتابداران در تیم درمان هستند. در صورتی که امروزه با وجود عواملی همچون حجم وسیع اطلاعات، ضرورت دسترسی به اطلاعات مرتبط موثق، وقت ناکافی پزشکان، نیازهای متنوع بیماران، خطرآفرینی ترک بالین بیمار و عواملی مانند آن، پزشکان کمتر فرصتی جهت جستجوی اطلاعات دارند. نیاز به کتابدار بالینی مشهود تر می شود. حضور کتابدار بالینی در تیم درمان، به عنوان مداخله در درمان نیست، بلکه وی در فراهم آوری به موقع اطلاعات مبتنی بر شواهد به اخذ تصمیم گیری مناسب تر یاری می رساند(15, 16) . باتوجه به این مسائل، وجود و حضور یک فرد دارای تخصص و مهارت اطلاع یابی، می تواند نقش مهمی در تامین نیازهای اطلاعاتی تیم مراقبت و درمان و در نتیجه ارتقاء کیفیت خدمات پزشکی و درمانی داشته باشد. در این رابطه،  با تلاش های لمب در اوایل دهه ۱۹۷۰ ، کتابدارانی که دانش پزشکی و مهارت اطلاع یابی لازم را کسب کرده بودند به تدریج فعالیت خود را که تنها در چارچوب کتابخانه بوده است به خارج از محدوده آن بردند و درمیان تیم مراقبت و درمان پزشکی حضور مفید و تاثیر گذاری در ارتقای خدمات پزشکی و سلامت جامعه پیدا نمودند(17) حضور فرد متخصص اطلاعات در کنار تیم مراقبت و درمان به معنای تامین نیازهای اطلاعاتی و افزایش آگاهی و قدرت تصمیم گیری تیم پزشکی است و در نتیجه آن افزایش سلامت و درمان افراد جامعه در پی آن خواهد بود(18).  پژوهشهای زیادی در رابطه با امکان سنجی پیاده سازی پروژه کتابدار بالینی در بیمارستان های مختلف ایران انجام شده است. حجم اطلاعات و وقت ناکافی متخصصان سلامت در دستیابی به شواهد و منابع موثق و به روز ، حضور یک کتابدار بالینی آشنا به وظایف حرفه ای در تیم درمان ضروری می نماید(19). کتابداران بالینی با حضور مستقیم در بخش های بیمارستان و دریافت نیاز های اطلاعاتی کادر بالینی آن قسمت، در اسرع وقت با استفاده از مهارت های جستجوی خود و بازیابی شواهد علمی می توانند در جهت بهبود تصمیمات پزشکی و بالینی مفید واقع شوند. با این حال هنوز هم جایگاه کتابداری بالینی در کشور شناخته نشده است و دانش آموختگان رشته کتابداری پزشکی در شغل های مرتبط ایفای نقش نمی کنند. بنابراین این پژوهش قصد دارد با روش مداخله ای نقش آموزشی کتابدار بالینی را در بکارگیری عملی پزشکی مبتنی بر شواهد,  و بهبود تصمیم گیریهای بالینی  در بیمارستان چشم پزشکی الزهرا(س) دانشگاه علوم پزشکی زاهدان بررسی کند که در نتیجه بتوان به تغییر الگو و رفتار اطلاع یابی تیم درمان پرداخت.

پیشینه پژوهش: (داخلی و خارجی/ به صورت روایتی و موضوع محور)

تحقیقات انجام شده در ایران:

سلیمان زاده نجفی، و دیگران (۱۳۹۵)پژوهشی با عنوان « بررسی میزان آشنایی دانشجویان و کتابداران پزشکی با وظایف کتابدار بالینی» انجام داده اند. هدف از انجام پژوهش حاضر تعیین میزان آشنایی دانشجویان کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی و کتابداران با وظایف کتابدار بالینی بود. این مطالعه از نوع کاربردی و به روش پیمایشی توصیفی انجام شد. جامعه آماری که متشکل از دانشجویان مقطع کارشناسی رشته کتابداری و کتابداران شاغل در دانشگاه علوم پزشکی اصفهان بود، به روش سرشماری انتخاب شد. داده ها به وسیله پرسشنامه محقق ساخته جمع آوری گردید و سپس با استفاده از آمار توصیفی و استنباطی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. دانشجویان و کتابداران دانشگاه علوم پزشکی اصفهان آشنایی به نسبت خوبی با وظایف کتابدار بالینی داشتند. ارتباط معنی داری بین نمره آشنایی کتابداران در سه محور مورد بررسی (اهداف، وظایف و کارکردها) با رشته تحصیلی و میزان سابقه کاری مشاهده نشد. همچنین، فقط در مولفه جستجو و پژوهش تفاوت معنی داری بین نمره آشنایی دانشجویان و کتابداران وجود داشت. از نتایج این پژوهش این است که باتوجه به آشنایی نسبی نظری دانشجویان و کتابداران با مهارت های شغلی یک کتابدار بالینی امکان اجرای عملی این مهارت ها در محیط بالینی توسط دانشجویان این رشته وجود دارد(15).

قضوی، سلاجقه(۱۳۹۳)پژوهشی با عنوان «نگرش دانشجویان تحصیلات تکمیلی علوم پایه دانشگاه علوم پزشکی کرمان درخصوص ارائه خدمات کتابدار پزشکی در جستجو و بازیابی اطلاعات» انجام داده اند. هدف از این پژوهش بررسی نگرش دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه علوم پزشکی کرمان در خصوص ارائه خدمات کتابدار پزشکی بود. تحقیق انجام شده یک بررسی کاربردی و از نوع توصیفی- تحلیلی بود. جامعه پژوهش شامل ۶۵۰ نفر دانشجویان تحصیلات تکمیلی پایه دانشگاه علوم پزشکی کرمان بودند که در این تحقیق نمونه باتوجه به فرمول کوکران و به صورت تصادفی ساده ۱۵۰ نفر انتخاب شدند. روایی پرسشنامه ها توسط متخصصان تایید و برای سنجش پایایی از روش ثبات درونی(۰.۸۲=ضریب آلفای کرونباخ) استفاده شد. داده ها در نرم افزار اس پی اس اس نسخه ۱۸ تحلیل شدند. درجامعه دانشجویان تحصیلات تکمیلی علوم پایه دانشگاه علوم پزشکی کرمان ۶۰.۷ درصد موافق خدمات جستجو و بازیابی اطلاعات کتابداران پزشکی، ۶۴.۷ درصد موافق خدمات پژوهشی کتابداران پزشکی و ۶۱.۳ درصد نیز موافق خدمات آموزشی کتابداران پزشکی بودند و در نهایت نگرش دانشجویان تحصیلات تکمیلی در مورد جستجو و بازیابی اطلاعات با میانگین ۴.۱۳ در سطح مطلوب ارزیابی شدند. بنابر نتایج این پژوهش اکثر دانشجویان تحصیلات تکمیلی پایه دانشگاه علوم پزشکی کرمان دیدگاه مثبتی نسبت به خدمات کتابداری پزشکی داشتند و کتابداران پزشکی نقش بسیار با ارزشی در ارائه خدمات آموزشی و پژوهشی و جستجو و بازیابی اطلاعات در سیستم دانشگاه برای دانشجویان ایفا می کردند(20).

روحانی  و دیگران (۱۳۸۹) پژوهشی با عنوان «نقش کتابداران بیمارستان های دانشگاه علوم پزشکی تبریز در عملکرد مبتنی بر شواهد»انجام داده اند. در این پژوهش به بررسی نقش کتابخانه و کتابدار در عملکرد مبتنی بر شواهد،آگاهی پزشکان و کتابداران از پزشکی مبتنی بر شواهد و موانع پیش روی پرداخته است. روش پژوهش پیمایشی و بدون فرضیه بود. نتایج بررسی نشان داد ۷۶%پزشکان و ۸۴%کتابداران از کاربرد پزشکی مبتنی بر شواهد که لازمه اجرای برنامه می باشد آگاهی داشتند. و ۸۶%کتابداران با اجرای این خدمات در کتابخانه موافق بودند. از لحاظ امکانات و نیروی انسانی از بین ۱۰ کتابخانه بیمارستان های دانشگاه علوم پزشکی تبریز مدنی، امام رضا(ع) و کودکان از شرایط مناسب برخوردار بودند(9).

اسعدی شالی، باقری (۱۳۸۷) پژوهشی با عنوان « امکان سنجی ارائه خدمات کتابداری بالینی در بیمارستان های وابسته به دانشگاه علوم پزشکی تبریز» انجام داده اند. پژوهش انجام شده کاربردی بود و روش به کار رفته در آن پیمایشی از نوع توصیفی بود. جامعه پژوهش شامل پزشکان و پرستاران شاغل در بیمارستان های وابسته به دانشگاه علوم پزشکی تبریز و مسئولین کتابخانه های این بیمارستان ها بود. در کل نیاز و علاقه مندی به اجرای این طرح از سوی جامعه پزوهش در سطح بالا احساس می شد. کتابخانه های شهید مدنی، سینا، کودکان و نیکوکاری از امکانات مناسب تری برای اجرای طرح برخوردار بودند. از لحاظ نیروی انسانی هیچ یکی از بیمارستان ها شرایط مناسبی برای اجرای طرح ندارند. برای گردآوری اطلاعات از دو پرسشنامه استفاده شد. پرسشنامه اول با ۲۶ سوال در جهت پاسخ گویی به سه سوال نخست پژوهش برای پزشکان و پرستاران و پرسشنامه دوم با ۱۹ سوال برای دستیابی به نظرات مسئولان کتابخانه های بیمارستانی و بررسی وضعیت کنونی این کتابخانه ها توسط محقق طراحی شد. نتایج این پژوهش نشان داد پزشکان و پرستاران مخصوصا زنان و افراد با سابقه بالاتر فرصت کمی برای مطالعه دارند. آن ها این مقدار مطالعه را برای رفع نیاز های اطلاعاتی خود کافی نمی دانستند. پزشکان و پرستاران خستگی ناشی از فشار کاری و ساعات کاری زیاد را عامل مهم در کاهش زمان مطالعه خود می دانستند. آن ها درهر هفته با سوالات متعددی در مورد حرفه خود مواجه می شدند که لازم بود خیلی زود به آن پاسخ می دادند ومنابع مورد نیاز برای پاسخگویی را در اختیار داشته باشند. افراد با سابقه کمتر نیاز اطلاعاتی بیشتری داشتند و به نظر می رسید لازم بود کتابداران بالینی وقت بیشتری برای افراد با سابقه کمتر صرف کنند(21).

تحقیقات انجام شده در خارج از ایران:

بویکان و دیگران (۲۰۱۷) پژوهشی با عنوان «نقش کتابداران در آموزش پزشکی مبتنی بر شواهد به رزیدنت های اطفال: یک نظر سنجی از مدیران برنامه رزیدنتی اطفال» انجام داده اند. پژوهش به دنبال شناسایی استفاده عمومی از کتابداران پزشکی در آموزش رزیدنت اطفال، برای بیان نقش کتابداران پزشکی در آموزش پزشکی مبتنی بر شواهد( ای بی ام) به رزیدنت های اطفال و توصیف استراتژی ها و برنامه های درسی برای آموزش ای بی ام استفاده شده در دوره های آموزشی رزیدنتی بود. نظرسنجی ۱۳ سوالی مبتنی بر وب را از طریق انجمن مدیران برنامه اطفال به ۲۰۰ مدیر برنامه رزیدنتی اطفال بین ماه های آگوست و نوامبر ۲۰۱۵ ارسال شد. در کل ۹۱( ۴۶ ٪)از مدیران برنامه رزیدنتی اطفال پرسشنامه ها را پاسخ دادند. بیشتر ( ۷۶٪) برنامه ها دوره آموزشی ای بی ام رسمی داشتند، و بیشتر از ۷۵ %دوره آموزشی را به صورت پرسش جستجو، ارزیابی اعتبار، تعمیم پذیری، اهمیت کمی، اهمیت آماری و کاربرد پاسخ دادند. مکان های آموزشی ای بی ام که مدیران برنامه بسیار مناسب دیدند شامل باشگاه های مجله (۸۴٪)کنفرانس ها(۴۶٪)و گزارش های صبحگاهی(۳۶٪)بود.. در حالیکه ۸۰ %برنامه ها از کتابدار پزشکی استفاده می کردند، بسیاری از این کتابداران در تحقیقات پژوهشی یا علمی یاری می رساندند (۷۴٪،)سوالات بالینی را پاسخ می دادند(۶۲٪) و هر موضوع غیر ضروری در بحث ای بی ام را تدریس می کردند(۵۸٪)فقط ۱۷ %از مدیران برنامه بیان کردند که کتابداران در آموزش ای بی ام به طور منظم حضور داشته باشند. استفاده از کتابداران با داشتن یک دوره آموزشی ای بی ام همراه نبود اما به طور قابل توجهی با اندازه برنامه همراه بود. برنامه های کوچکتر بیشتر تمایل به استفاده از کتابداران(۱۰۰٪)از آنهایی که اندازه متوسط(۷۲٪)و یا برنامه های بزرگتر(۷۵٪)داشتند. درحالیکه بیشترین برنامه های رزیدنتی اطفال دوره آموزشی ای بی ام دارند و کتابداران پزشکی را در حیطه های مختلف به کار می گرفتند، اما مهارت کتابداران در آموزش ای بی ام کمتر مورد استفاده قرار می گرفت. برنامه ها باید طوری کار کنند که مهارت کتابداران را به طور کامل هم در آموزه های آموزشی و هم در آموزش بالینی ای بی ام ادغام کنند.(22)

مگیو ودیگران (۲۰۱۵)پژوهشی با عنوان «کتابداران در برنامه آموزشی پزشکی مبتنی بر شواهد: یک مطالعه کیفی از نقش های کتابداران، آموزش و تمایل به توسعه آینده » انجام داده اند. این مطالعه با هدف توصیف نقش کتابداران در پزشکی مبتنی بر شواهد از دیدگاه کتابداران، شناسایی چگونگی آموزش کتابداران به منظور برجسته شدن نقش آن ها و اولویت های توسعه حرفه­ای انجام شده است. مطالعه کیفی چندین موسسه هدایت شدند کتابدار بالینی از سوی اعضای هیات علمی موسسه خود که در آموزش ای بی ام مشارکت داشتند، مورد مصاحبه قرار گرفتند. توصیفات شرکت کنندگان نشان داد که آن ها در توسعه برنامه آموزشی، گسترش(شامل فعالیت های آموزشی) و ارزیابی ای بی ام فعال بودند. شرکت کنندگان تجربه مستقیم و مشارکت در کارگاه به عنوان روش های اولیه یادگیری برای آموزش شناخته شدند. شرکت کنندگان به توسعه ادامه دار به عنوان معلمان تمایل داشتند و فرصت هایی برای کارگاه های حضوری، پیگیری پزشکان و آموزش آنلاین درخواست دادند(23).

لیون و دیگران(۲۰۱۵)پژوهشی با عنوان « تجارب و نیاز های آموزشی کتابداران خدمات دهنده در مراکز درمانی بالینی » انجام داده اند. این مطالعه تجارب احساسی و ادراکات کتابدارانی که در تیم های درمانی بالینی کار می کنند و چگونگی تاثیر پذیری آموزش آن ها از این ادراکات و تجربیات و نیاز های آماده سازی را مورد بررسی قرار داد. روش شناسی کیفی تحقیق به داده های متنی گرفته شده از گروه تمرکز، مصاحبه ها و نظر سنجی آنلاین و کمی سازی داده های نظر سنجی را شامل می شود. نتایج هستی شناسی نشان می دهد که تجربه کتابداران قوی ترین و موثرترین پاسخ ها را به خطاهای بالینی می دهد. مفاهیم اعتماد به نفس، ارتباط با اعضای تیم، بیماران و خانواده ها و محیط پر استرس از فاکتور های مهم تحلیل داده ها است. آنالیز نیازهای آموزشی ادراکی کتابداران نشان داد که آموزش باید موضوع های شاخصی که شامل دانش پزشکی ، فرهنگ بالینی و سیاست های سازمانی را نشان دهد(24).

پریر و دیگران(۲۰۱۴ )پژوهشی با عنوان « تاثیر خدمات ارائه شده کتابدار در مراکز سلامت: یک مطالعه نظام مند»برای ارزیابی اثرات ارائه خدمات کتابدار در مراکز بر سلامت بیمار، ارائه دهنده های مراقبت های بهداشتی و نتایج پژوهشگران انجام داده اند. مدلاین،  سین هال،  اریک،  لیزا و کوکران مرکز ثبت آزمایشهای کنترل شده از ابتدا تا ماه ژوئن ۲۰۱۳ جستجو شدند. متون مورد بررسی در رابطه با خدمات ارائه شده توسط کتابدار برای مواجهه با بیمار در سیستم سلامت، ارائه دهندگان مراقبت های بهداشتی یا محققین واجد شرایط برای گنجاندن بودند همه کتابداران در مراکز بهداشتی درمان مداخله ای، شامل بیمارستان ها، مراکز مراقبت اولیه و یا کلینیک های سلامت عمومی در نظر گرفته شدند. ۲۵ مقاله معیار های پژوهش را رعایت کرده بود، شامل ۲۲ نشریه اولیه و ۳ گزارش پیوست بود. اکثر مطالعات کتابدارانی را مورد بررسی قرار داد که ارائه دهنده دستورالعمل جستجو به کارآموزان بودند و میزان مهارت جستجوی موضوعی را اندازه می گرفتند. دیگر مطالعات خدمات جستجوی ارائه شده کتابدار و دستورالعمل در فرمول بندی سوال همچنین تاثیر خدمات کتابدار بر طول مدت زمانی که بیمار در بیمارستان می ماند را آنالیز می کردند. هیچ مطالعه ای یافت نشد که ارائه خدمات مستقیم کتابدار را به پژوهشگران یا بیماران مورد بررسی قرار دهد. خدمات کتابدار معطوف به شرکت کنندگان در برنامه های آموزشی شده بود تا مهارت های جستجو را بهبود بخشند تا ادغام شواهد تحقیق با تصمیم گیری بالینی با سهولت صورت گیرد. خدمات ارائه شده به پزشکان موثر در ذخیره زمان متخصصان سلامت نشان داده شدند و اطلاعات مرتبط برای تصمیم گیری فراهم کرده اند. دو مطالعه نشان داده است که مدت زمان اقامت بیمار کاهش پیدا کرده است زمانی که پزشکان برای مورد بیماری درخواست جستجوی مرتبط کرده اند (25).

ایتکن و دیگران(۲۰۱۱ )پژوهشی با عنوان « مشارکت کتابداران بالینی در مراکز درمانی: نتایج یک مداخله کنترل شده» انجام داده اند. هدف این پژوهش اندازه گیری تاثیر مشارکت کتابدار بالینی در تیم مراقبت سلامت بر روی رزیدنت های پزشکی و کارمندان بالینی بود. در سال ۲۰۰۹ ، رزیدنت های پزشکی و کارمندان بالینی برای یکی از دو تیم مراقبت بیمار تعیین شده بودند (مداخله و کنترل). هر تیم آموزش چرخشی یک ماهه در واحد آموزش پزشکی عمومی داشت. کتابدار بالینی به گروه مداخله برای گزارش صبحگاهی، بازنگری فهرست بیماران نوبت عصر، فراهم کردن سریع سابقه جستجو، دستورالعمل رسمی گروه، آموزش غیر رسمی و یا مشاوره فردی برای استفاده از منابع پیش بینی شده و تکنیک های جستجوی پزشکی مبتنی بر شواهد ملحق شد. هر دو گروه مداخله و کنترل نظرسنجی قبل و بعد از مقایسه سطح اعتماد به نفسشان و اگاهی از منابع همچنین گزارش خودشان از استفاده از شواهد برای تصمیم گیری مراقبت از بیمار کامل کردند. گروه غیر مداخله مانند گروه کنترل نظرسنجی شدند. نتایج این مداخله نشان داد که مداخله کتابدار بالینی تاثیر مثبت قابل توجهی روی توانایی گزارش نویس کارآموزان پزشکی گذاشته است که عمیقا منابع شواهد برای پشتیبانی از تصمیم مراقبت از بیمار را جایابی و ارزشیابی کنند قابل توجه این که ۳۰ از ۳۴ مورد گزارش شده که برنامه درمان را برپایه مهارت های آموزش دیده شده توسط کتابدار بالینی تغییر داده اند،  و ۲۷ مورد از ۳۴ برنامه درمان را بر اساس پشتیبانی جستجوی پزشکی کتابداران تغییر داده اند. کتابداران بالینی در گروه های درمان منجر به تاثیرات مثبتی روی تلاش برای خود گزارش نویسی، فراهم کننده تمایلات اطلاعاتی بازیابی شده و قابل توجه تر تصمیم گیری بالینی می شوند. تحقیقات آینده تاثیرات اقتصادی کاربرد همه جانبه کتابداران بالینی را ارزیابی کرده است(26)

سوال اصلی:

آموزش های کتابدار بالینی در فرآیند تصمیم گیری های بالینی دستیاران  تخصصی در  بیمارستان چشم پزشکی الزهرا(ع) موثر است؟

سوالات فرعی:

 توزیع خصوصیات دموگرافیک (سن و جنس) در دستیاران  تخصصی در بیمارستان چشم پزشکی الزهرا(س) چگونه است؟

آموزش های کتابدار بالینی بر سطح دانش پایه پزشکی مبتنی بر شواهد دستیاران  تخصصی در ب زاهدان موثر است؟

آموزش های کتابدار بالینی بر سطح دانشی طراحی سوالات بالینی دستیاران  تخصصی دریمارستان چشم پزشکی الزهرا(س)  زاهدان موثر است؟

آموزش های کتابدار بالینی بر سطح دانشی جستجوی شواهد بالینی دستیاران  تخصصی در بیمارستان چشم پزشکی الزهرا(س) زاهدان موثر است؟

آموزش های کتابدار بالینی بر سطح دانشی ارزیابی نقادانه شواهد بالینی دستیاران  تخصصی در بیمارستان چشم پزشکی الزهرا(س) زاهدان موثر است؟

آموزش های کتابدار بالینی بر سطح دانشی بکارگیری شواهد بالینی دستیاران  تخصصی در بیمارستان چشم پزشکی الزهرا(س) زاهدان موثر است؟

آموزش های کتابدار بالینی بر سطح دانشی اشاعه نتایج پزشکی مبتنی بر شواهد دستیاران  تخصصی در بیمارستان چشم پزشکی الزهرا(س) زاهدان موثر است؟

تعیین نقش آموزشی کتابدار بالینی در بهبود فرآیند تصمیم گیری های بالینی  دانشجویان دوره پزشکی عمومی و دستیاران  تخصصی در بخش داخلی بیمارستان امام علی زاهدان

اهداف اختصاصی:

تعیین توزیع خصوصیات دموگرافیک (سن و جنس) در دستیاران  تخصصی در بیمارستان چشم پزشکی الزهرا(س)زاهدان

تعیین تاثیر آموزش های کتابدار بالینی بر سطح دانش پایه پزشکی مبتنی بر شواهد دستیاران  تخصصی در بیمارستان چشم پزشکی الزهرا(س)زاهدان 

تعیین تاثیر آموزش های کتابدار بالینی بر سطح دانشی طراحی سوالات بالینی دستیاران  تخصصی در بیمارستان چشم پزشکی الزهرا(س)زاهدان 

 تعیین تاثیر آموزش های کتابدار بالینی بر سطح دانشی جستجوی شواهد بالینی دستیاران  تخصصی در بیمارستان چشم پزشکی الزهرا(س)زاهدان 

تعیین تاثیر آموزش های کتابدار بالینی بر سطح دانشی ارزیابی نقادانه شواهد بالینی دستیاران  تخصصی در بیمارستان چشم پزشکی الزهرا(س)زاهدان 

تعیین  تاثیر آموزش های کتابدار بالینی بر سطح دانشی بکارگیری شواهد بالینی دستیاران  تخصصی در بیمارستان چشم پزشکی الزهرا(س)زاهدان

 تعیین تاثیر آموزش های کتابدار بالینی بر سطح دانشی اشاعه نتایج پزشکی مبتنی بر شواهد دستیاران  تخصصی در بیمارستان چشم پزشکی الزهرا(س)زاهدان

دانشگاه علوم پزشکی، دانشکده پیراپزشکی، دانشجویان کتابداری، دانشجویان دوره پزشکی عمومی و تخصص 

تعریف نظری

کتابدار بالینی : کتابدار بالینی به کتابداری اطلاق می شود که با دارا بودن دانش مرتبط پزشکی و داشتن مهارت کافی در جستجوی اطلاعات به ارائه یک یا چند نقش اطلاعاتی در حیطه پزشکی بالینی می پردازد، از جمله این نقش ها عبارتند از: جستجوی اطلاعات معتبر برای پاسخ دادن به پرسش بالینی به وجود آمده در مورد یک بیمار خاص، تهیه کتابشناسی های موضوعی متناسب با درخواست کادر بالینی، آموزش ای بی ام، انتخاب و خلاصه سازی مقالات پزشکی مرتبط با بیمار خاص، شرکت به عنوان پژوهشیار در پژوهش های پزشکی، شرکت در ژورنال کلاب ها و گزارش های صبح گاهی برای پر کردن شکاف های اطلاعاتی، فراهم کردن اطلاعات معتبر مورد نیاز بیماران و خانواده های آنان(14).

تعریف عملیاتی

کتابدار بالینی : کتابدار بالینی در این پژوهش به کسی گفته می شود که با مهارت کافی در زمینه جستجو و آگاهی کامل به اصطلاحات مورد استفاده توسط کادر بالینی در بخش و در جلسات صبحگاهی حضور داشته و با دریافت نیاز های اطلاعاتی کادر بخش مذکور در اسرع وقت به یافتن مرتبط ترین پاسخ ها بپردازد و در اختیار پرسش کنندگان قرار دهد. در صورت امکان نیز پایگاه های جدید در زمینه های مختلف مربوط به حیطه تخصصشان را ارائه و معرفی نماید.

تعریف نظری

پزشکی مبتنی بر شواهد : پزشکی مبتنی بر شواهد استفاده دقیق و مدبرانه از بهترین مدارک موجود جاری در تصمیم گیری درباره مراقبت از تک تک بیماران است. فرآیند طب مبتنی بر شواهد شامل ۵ مرحله است: ۱. تنظیم یک سوال قابل پاسخ دادن۲. جستجوی شواهد۳. ارزیابی نقادانه شواهد ۴. کاربرد شواهد ۵. ارزشیابی عملکرد(7, 8, 27)

تعریف عملیاتی

پزشکی مبتنی بر شواهد : در این تحقیق نمره کسب شده از سوالات یک تا 4 نمره پرسشنامه است.

تعریف نظری

چشم پزشکی :یکی از تخصص های مهم و مادر پزشکی است که با پیشگیری، تشخیص، و درمان بیماری‌های چشم سروکار دارد. (28).

تعریف عملیاتی

بیمارستان چشم پزشکی الزهرا(س): در این پژوهش مد نظر ما بخش داخلی بیمارستان علی بن ابیطالب وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان است.

تصمیم گیری بالینی: تصمیم گیری بالینی به عنوان توانایی الک کردن و سنتز اطلاعات ، تصمیم گیری و اجرای مناسب آن تصمیمات در یک محیط بالینی همراه با در نظر گرفتن ارزشهای بیمار تعریف می شود(29, 30)

تعریف عملیاتی

تصمیم گیری بالینی: بر اساس نمره کسب شده از پرسشنامه 1 تا 42 کسب مهارتهای تصمیم گیری بالینی است.

این پژوهش از نوع توصیفی- تحلیلی می باشد.

دستیاران دوره تخصص(رزیدنت) شامل  نفر 40  بخش داخلی بیمارستان علی بن ابیطالب

از بین 40 نفر دانشجوی تخصص داخلی 20 نفر را به عنوان کنترل و 20 نفر را به عنوان گروه مداخله انتخاب می کنیم و ار روش نمونه گیری تصادفی ساده برای انتخاب افراد گروه مداخله و کنترل انتخاب می کنیم.

با توجه به نوع مطالعه که در برگیرنده آموزشی می باشد به منظور کاهش عوامل موثر و مخدوشگر در هر گروه 15-20 نفر انتخاب می شوند(31). 

پرسشنامه استاندارد( که روایی آن توسط متخصصان تایید شده است و همین طور پایایی آن با آلفای کرونباخ 85 درصد) تصمیم گیری بالینی که بر پایه پنج بعد شامل دانش پایه پزشکی مبتنی بر شواهد، طراحی سوال بالینی، جستجوی شواهد بالینی، ارزیابی نقادانه شواهد بالینی، بکارگیری شواهد بالینی و اشاعه نتایج پزشکی مبتنی بر شواهد است.

روش اجرای طرح: ابتدا پس از تصویب طرح در جلسه ی پژوهش،  سه نفر از اعضای  آموزش دهنده  تیم  که شامل کتابداران آموزش دیده در حوزه جستجو و پایگاههای اطلاعاتی بالینی هستند در بیمارستان چشم پزشکی الزهرا(س)زاهدان حضور پیدا خواهند کرد و مطالب را به شرح زیر آموزش خواهند داد.

اجرا در این مرحله کتابدار با سابقه همراه با افراد آموزش دیده شده در بیمارستان چشم پزشکی الزهرا(س) حداقل به مدت یک ماه حضور دارند و تمام موارد مرتبط با پزشکی مبتنی بر شواهد را به دانشجویان (رزیدنت) آموزش خواهند داد.   پس از اتمام دوره آموزش، پرسشنامه استاندارد بهبود  فرایند تصمیم گیری بالینی بین دانشجویان توزیع می شود و چون نمونه گیری به صورت طبقه بندی تصادفی بوده ؛ 20 نفر از دانشجویان تخصص(رزیدنت) که در حال گذراندن دوره آموزشی بیمارستان چشم پزشکی الزهرا(س) هستند. پس از آموزش مجددا پرسشنامه مذکور را تکمیل خواهند کرد.  پس از گردآوری اطلاعات از طریق پرسشنامه های تکمیل شده و در بعضی موارد مصاحبه و مشاهده داده ها وارد نرم افزار spss شده و تحلیل های مورد نیاز انجام میشود. در مرحله تفسیر داده ها، این موارد  آیا آموزش تاثیری در بهبود عملکرد تصمیم گیریهای بالینی دانشجویان و دستیاران به طور کلی داشته است؟ و اینکه آیا امکان تکرار دوباره برنامه وجود دارد؟ مدنظر قرار می گیرد. لازم به ذکر است این  این پرسشنامه  قبل از آموزش در اختیار هر دو گروه مداخله و کنترل قرار می گیرد و بعد از پاسخ دادن پرسشنامه ها گردآوری میشود. دوباره  پس از آموزش پرسشنامه بین افراد گروه مداخله ،  برای تعیین آموزش یر سطح بهبود فرایند تصمیم گیری بالینی توزیع می شود و با نتایج پیش آزمون مقایسه و گزارش خواهد شد و به این ترتیب نقش  آموزش و حضور کتابدار بالینی در این بخش مشخص خواهد شد.

از آزمون های آنالیز واریانس با داده های تکراری یا کوواریانس جهت مقایسه نمره قبل آموزش و بعد آموزش در دو گروه مورد بررسی استفاده خواهد شد

اطلاعات این بخش از دفترچه  راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی  استخراج شده است. 

13. کسب ضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

14. اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه‌ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته‌ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه‌ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد

کد 15:  پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش‌های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به‌عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که می‌توانند در تصمیم‌گیری او مؤثر باشند، به‌نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به‌کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه‌مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی  سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیان‌هایی که انتظار می‌رود مطالعه در بر داشته باشد. هم‌چنین، هر آزمودنی باید بداند که می‌تواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره‌ی خطرات و زیان‌های بالقوه‌ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر هم‌چنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه‌های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایت‌نامه‌ی آگاهانه منعکس شود.

کد 17: پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه‌ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به‌دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنی‌ها، این اطلاع‌رسانی از طریق شخص دیگری انجام می‌گیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.

25.پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

27: در پایان پژوهش، هر فردی که به‌عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره‌ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روش‌هایی که سودمندی‌شان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره‌مند شود.

28. پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

29.نحوه‌ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی‌ها و مؤسسه‌ی حمایت کننده‌ی  پژوهش باشد.

30.​​​​​​​گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

به دلیل احتمال عدم همکاری پزشکان، دانشجویان و دستیاران ، از خود دانشجویان پزشکی  برای اطلاع رسانی و آگاهی رسانی جوانب این  طرح  به همتایان خود استفاده شده است. از طریق افراد درگیر بویژه دانشجویان پزشکی گماشته شده در این طرح این محدودیت ها برطرف خواهدد شد. 

کتابدار بالینی، تصمیم گیری بالینی، پزشکی مبتنی بر شواهد، دانشجویان پزشکیف دستیاران تخصصی پزشکی، بخش داخلی 

1.         Weingart NS, Wilson RM, Gibberd RW, Harrison B. Epidemiology of medical error. Bmj. 2000;320(7237):774-7.

2.         Bucknall TK. Medical error and decision making: Learning from the past and present in intensive care. Australian critical care : official journal of the Confederation of Australian Critical Care Nurses. 2010 Aug;23(3):150-6. PubMed PMID: 20594866. Epub 2010/07/03. eng.

3.         Lester H, Tritter JQ. Medical error: a discussion of the medical construction of error and suggestions for reforms of medical education to decrease error. Medical education. 2001;35(9):855-61.

4.         Hoffmann TC, Montori VM, Del Mar C. The Connection Between Evidence-Based Medicine and Shared Decision Making. Jama. 2014;312(13):1295-6.

5.         Lewis SJ, Orland BI. The Importance and Impact of Evidence Based medicine. Journal of Managed Care Pharmacy. 2004;10(5 Supp A):S3-S5. PubMed PMID: 15369418.

6.          Lewis SJ, Orland BI. The importance and impact of evidence-based medicine. Journal of managed care pharmacy : JMCP. 2004 Sep;10(5 Suppl A):S3-5. PubMed PMID: 15369418. Epub 2004/09/17. eng.

7.         Zou KH, Fielding JR, Ondategui-Parra S. What is evidence-based medicine? Academic radiology. 2004 Feb;11(2):127-33. PubMed PMID: 14974586. Epub 2004/02/21. eng.

8.         Häussler B. [Definition, procedures and goals of evidence-based medicine]. Deutsche medizinische Wochenschrift (1946). 2005 Jul 8;130 Suppl 2:S66-71. PubMed PMID: 15988671. Epub 2005/07/01. Definition, Vorgehensweise und Ziele der evidenzbasierten Medizin. ger.

9.         Rohani A AV, Moradian K. Assessment of information about evidence base medicine in specialist and family physicians of yasooj university of medical sciences. ranian Journal of Medical Education. 2012;11(7):701-3.

10.       Tayyebi S HH, Hosseini-Zijoud M,  Nouri SH, Derakhshanfar H. Evaluation of Clinical Education in Pediatric Wards of Hospitals Affiliated to Shahid Beheshti University of Medical Sciences according to the Ministry of Health Standards in 2015. Journal of Military Medicine. 2017;19(1):63-71.

11.       Netzer D, Maram M, Hermoni D. Evidence-based clinical database--rational use saves time. Harefuah. 2010;149(6):387-91, 402.

12.       Govindarajan R, Narayanaswami P. Evidence-based medicine for every day, everyone, and every therapeutic study. Muscle & nerve. 2018 Oct;58(4):486-96. PubMed PMID: 29665019. Epub 2018/04/18. eng.

13.       Momenzadeh N atF, Fayyaz-Bakhsh A, Khodaei-Ashan S. The role of Tabriz Medical Sciences University Hospital librarians in the Evidence–Based Practice. quarterly journal of knowledge studies. 2010;3(11):33-45.

14.       Urquhart C, Turner J, Durbin J, Ryan J. Evaluating the contribution of the clinical librarian to a multidisciplinary team. Library and Information Research News. 2006;94:30.

15.       Soleimanzadeh-Najafi N Z-FE, Moradi R,  Zare-Farashbandi F. Familiarity of Medical Librarianship Students and Librarians with the Duties of a Clinical Librarian. Health information management. 2017;14(4):181-5.

16.        Ashrafi-Rizi H HN, Shahrzadi L, Soleymani M. A Study on the Novel Services of Medical Librarians in Health Information Services: A Narrative Review. Health Information Management. 2016;13(6):438-44.

17.       Van Kessel K. Gertrude Lamb’s Pioneering Concept of the Clinical Medical Librarian. Evidence Based Library and Information Practice. 2012 03/13;7(1):125-8.

18.       Talachi H RH, Ayatollahi H, Atlasi R The Scientific and Practical Features of Clinical Librarians with an Emphasis on their Role in the Process of Evidence-based Medicine: A Literature Review. Health Information Management 2012;15(46):7-12.

19.       Veenstra RJ. Clinical medical librarian impact on patient care: a one-year analysis. Bulletin of the Medical Library Association. 1992;80(1):19.

20.       Ghazavi M SM. Medical Graduate Basic Sciences Students of Kerman University Attitudes Toward Medical Librarians Services in Searching and Retrieval Information. Journal of Health and Biomedical Informatics. 2015;1(2):104-12.

21.       Shali  A BM. Feasibility of Clinical librarian Services in the Hospital libraries of Tabriz University of Medical Sciences. Journal of Academic Library and Information Research. 2008;42(47).

22.       Boykan R, Jacobson RM. The role of librarians in teaching evidence-based medicine to pediatric residents: a survey of pediatric residency program directors. Journal of the Medical Library Association: JMLA. 2017;105(4):355.

23.       Maggio LA, Durieux N, Tannery NH. Librarians in evidence-based medicine curricula: a qualitative study of librarian roles, training, and desires for future development. Medical reference services quarterly. 2015;34(4):428-40.

24.       Lyon JA, Kuntz GM, Edwards ME, Butson LC, Auten B. The lived experience and training needs of librarians serving at the clinical point-of-care. Medical reference services quarterly. 2015;34(3):311-33.

25.       Perrier L, Farrell A, Ayala AP, Lightfoot D, Kenny T, Aaronson E, et al. Effects of librarian-provided services in healthcare settings: a systematic review. Journal of the American Medical Informatics Association. 2014;21(6):1118-24.

26.        Aitken EM, Powelson SE, Reaume RD, Ghali WA. Involving clinical librarians at the point of care: results of a controlled intervention. Academic Medicine. 2011;86(12):1508-12.

27.       Sackett DL. Evidence-based medicine. Seminars in perinatology. 1997 Feb;21(1):3-5. PubMed PMID: 9190027. Epub 1997/02/01. eng.

28.       Jameson JL. Harrison's Principles of Internal Medicine: McGraw-Hill; 2018. 4048 p.

29.       Faggion CM, Jr., Pachur T, Giannakopoulos NN. Patients' Values in Clinical Decision-Making. The journal of evidence-based dental practice. 2017 Sep;17(3):177-83. PubMed PMID: 28865814. Epub 2017/09/04. eng.

30.       Tiffen J, Corbridge SJ, Slimmer L. Enhancing Clinical Decision Making: Development of a Contiguous Definition and Conceptual Framework. Journal of Professional Nursing. 2014 2014/09/01/;30(5):399-405.

بررسی نقش کتابدار بالینی در بهبود فرآیند تصمیم گیریهای بالینی دانشجویان  دوره تخصصی (رزیدنت)در بیمارستان چشم پزشکی الزهرا(س)زاهدان: مداخله

 در این تحقیق با پرسشنامه موارد آزمودنیها بررسی می شود.

ندارد.

مزایای انجام این طرح به شرح زیر می باشد:

1. افزایش آگاهی و دانش دستیاران چشم پزشکی در استفاده از بانکهای اطلاتی 

2. افزایش آگاهی درباره به کارگیری پایگاههای مبتنی بر شواهد در فعلیتهای مرتبط با تشخیص درمان بیماریهای چشم 

3. افزایش آگاهی دستیاران چشم درباره نحوه استفاده از مجلات مناسب حوزه چشم

4. افزایش آگاهی دستیاران چشم درباره نحوه مناسب مدیریت اطلاعات خود

5. مهم ترین مزیت این طرح اطلاع رسانی به مسوولان و افراد اجرایی دانشگاه برای نقش مهم و کلیدی کتابداران بالینی در بخشهای مختلف بالین 

6. مقدمه ای برای ایجاد یک فرصت شغلی برای کتابداران تحت عنوان کتابدار بالینی 

ندارد

ندارد.

هیچ هزینه ای بابت شرکت در این طرح از شرکت کندگان دریافت نخواهد شد..

به دلیل همه گیری بیماری کووید 19، بعضی از مراحل تحقیق به صورت آنلاین و مجازی برگزار خواهد شد. 

اطلاعات شخصی افراد شرکت کننده در این طرح برای پرکردن پرسشنامه برای افراد غیر مجاز  فاش نخواهد شد و محرمانه خواهد ماند. 

پست الکترونیک  و شماره تماس مجری یا مجریان طرح در اختیار افراد مشمول طرح قرار خواهد گرفت تا هر گونه پرسش احتمالی در قسمتهای مختلف انجام طرح از قبیل پرکردن پرسشنامه، استفاده از بانکهای اطلاعاتی مختلف، نحوه استفاده از مجلات و نرم افزارهای مدیریت اطلاعات  مطرح و مشاوره دریافت نماید.

شرکت کنندکان در این طرح، در صورت عدم موافقت در هر مرحله از طرح حق نپذیرفتن و انصراف از طرح را دارند.

تکمیل پرسشنامه و شرکت حضوری یا غیر حضوری افراد  شرکت کننده در این طرح در جلسات آموزشی به منزله رضایت آنها در همکاری با این طرح قلمداد خواهد شد.  

پرسشنامه استاندارد بهبود فرایند تصمیم گیری بالینی