علل مرگ مادری در بیمارستان های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان با استفاده از ICD-MM

مرگ در اثر عوارض بارداری یکی از نگرانی‌های مهم سلامت عمومی است. مرگ مادر مصیبتی است که تاثیر زیادی بر رفاه خانواده دارد و نیز می تواند تاثیر بدی بر بقا و رشد فرزندان به‌ویژه نوزادان داشته باشد. (1, 2) با مرگ مادر و با توجه به نقش وی در مدیریت و مراقبت از کودکان، سرانجام بقا و آموزش کودکان نامعلوم می‌شود و احتمال مرگ کودک تا پنج سالگی دو تا سه برابر بیشتر می‌شود. (3, 4) طبق تعریف دهمین ویرایش کتاب طبقه‌بندی بین‌المللی بیماری‌ها: «مرگ مادری، مرگ یک زن در زمان بارداری یا 42 روز پس از پایان بارداری، بدون در نظر گرفتن مدت و مکان بارداری، به هر دلیلی مرتبط با بارداری یا تشدید شده توسط بارداری ولی نه به دلایل تصادفی و اتفاق» است. (5)

برای اندازه‌گیری مرگ مادری از شاخص نسبت مرگ مادران (Maternal Mortality Ratio: MMR) استفاده می‌شود که این شاخص، تعداد مرگ مادران را در اثر عوارض بارداری و زایمان به ازای هر صد هزار تولد زنده نشان می‌دهد. شاخص نسبت مرگ مادران نشان‌دهنده وضعیت کلی سلامت زنان در جامعه است (6, 7) پس می‌توان مرگ مادری را شاخصی برای اثربخش‌بودن نظام مراقبت سلامت مامایی و در کل، نظام مراقبت سلامت دانست. (8, 9) بنابراین، می توان گفت مرگ های مادری در نتیجه شکست کلیه برنامه‌های مذکور رخ می‌دهد و از این جهت دارای اهمیت هستند و باید به آن پرداخت. (4) بر اساس اهداف توسعه هزاره ^[1] که در سال 2000 میلادی مورد تعهد کشورهای جهان قرار گرفت، نسبت مرگ مادران در کشورها تا سال 2015 میلادی باید 75 درصد نسبت به سال 1990 کاهش می‌یافت (4, 8-10) و مطابق با هدف توسعه پایدار^[2] این کاهش باید تا سال 2030 به کمتر از 70 مرگ در هر صد هزار تولد زنده برسد. (11) بنابراین، کسب راهبردهای مناسب برای پیشگیری از مرگ‌های مادری از مهم‌ترین برنامه‌ها در اکثر کشورها از جمله ایران است. (9, 12) یکی از مهم ترین راهبردها، شناسایی علل مرگ های مادری قابل اجتناب و طراحی مداخله های مناسب و مرتبط برای پیشگیری از بروز مرگ های مادری با علل مشابه است. (7)

بررسی آمارها نشان داد که نسبت مرگ مادران در جهان در سال 1990 برابر 385 و در سال  2015 برابر با 216 نفر در صد هزار تولد زنده بود که نشان‌دهنده کاهش 9/43 درصدی (با نرخ کاهش سالانه 3/2 درصد) است. (13) نسبت مرگ مادری در منطقه مدیترانه شرقی که ایران طبق طبقه‌بندی سازمان جهانی بهداشت در آن قرار گرفته است (14) به‌طور متوسط بین سال‌های 2004 تا 2011 برابر با 6/181 (6) و در سال‌های 2013 تا 2015 برابر با 6/168 در هر صد هزار تولد زنده بوده است. (15-17) توجه به روند تغییرات این شاخص (51 تا 25) در ایران در سال‌های 2000 تا 2015 هم کاهش این شاخص را نشان می‌دهد (17) که مطابق با آخرین آمار منتشر شده توسط وزارت بهداشت، مقدار این شاخص در سال 2017  در ایران 20 در هر صد هزار تولد زنده بوده است. (18) همچنین، مطالعات نشان داده است که بیشترین کاهش در نسبت مرگ مادری مربوط به نه کشور و ایران پنجمین کشور موفق در این میان بوده است (19). مطابق با مطالعه ای که زالوند و همکارانش بر روی مطالعات منتشر شده در سال های 2003 تا 2017 انجام دادند به ترتیب 9/69، 6/20 و 2/5 درصد از مرگ های مادری در اثر علل مستقیم، غیر مستقیم و نامشخص بوده اند و در 3/4 درصد موارد، علل مرگها مشخص نبودند. خونریزی (7/30 درصد)، فشارخون بالا (1/17 درصد) و بیماری های سیستم گردش خون (1/8 درصد) بیشترین علل مستقیم و غیرمستقیم مرگ های مادری بودند. (20)

نسبت مرگ مادری در فاصله سال های 81 تا 88 در استان سیستان و بلوچستان 61/82 و خونریزی بیشترین (5/39 درصد) علت فوت بوده است. (21) قطب هشت آمایشی کشور در مقایسه با سایر قطب های آمایشی در فاصله سال های 94 تا 96 دارای بیشترین MMR  (6/33) بوده است که استان سیستان و بلوچستان هم عضوی از این قطب می‌باشد. همچنین، در سال های 92 تا 96 سهم این استان از مرگ های مادری کشور 87/9 درصد بوده است که پس از استان تهران با 91/11 درصد (مجموع دانشگاه های ایران، تهران و شهید بهشتی) بیشترین درصد را در میان سایر استان ها داشته است. (18)

بهبود در اثر بخشی، کارایی و کیفیت خدمات سلامت مربوط به دوران بارداری، زایمان و پس از زایمان تا حد زیادی تحت تاثیر اطلاعات بهداشتی صحیح، کافی و با کیفیت می باشد. (22)  ICD-MM مبتنی بر نسخه دهم ICD و قوانین کدگذاری آن است که برای تسهیل جمع‌آوری، تحلیل و تفسیر یکسان اطلاعات مرگ های مادری استفاده می شود. (23) ICD-MM کمک می کند تا داده های جمع آوری شده در سطوح مختلف قابل مقایسه شوند، بین داده ارتباط ایجاد شود و سیستم اطلاعات یکپارچه ای ایجاد کنیم که اساس طراحی مداخله های مناسب برای کاهش مرگ ها می شود. (20)

بنابراین، با توجه به میزان بالای مرگ های مادری در استان سیستان و بلوچستان و نظر به اینکه شهر زاهدان مرکز این استان و محل ارجاع مادران باردار با ریسک بالا است، این پژوهش با هدف تعیین دقیق علل مرگ مادران باردار در بیمارستان های دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال های 86 تا 97 با استفاده از ICD-MM انجام شد.

مطالعات داخلی   

کریم زایی و همکاران مطالعه ای با عنوان «بررسی علل مرگ و میر مادران باردار ناشی از  زایمان در مناطق شهری و روستایی ایرانشهر”» در سال های 88 تا 92 انجام دادند. جامعه پژوهش کلیه مادران بارداری بودند که در شهرستان ایرانشهر فوت کرده بودند. ابزار جمع آوری اطلاعات، پرسشنامه ای بود که محتوای آن تایید شده بود، داده ها پس از گردآوری با استفاده از نرم افزار آماری  SPSS(نسخه 16)، مورد تحلیل قرار گرفت. 34 مورد مرگ مادری در این دوره زمانی رخ داده بود. افراد مورد مطالعه در محدوده سنی 13 تا 40 سال با میانگین سنی 4/6±30 سال بودند. میانگین تعداد بارداری5/2±  9/3 بود. بیشترین میزان مرگ مادران در سال 1391رخ داده بود. شایع ترین علت مرگ مادران خونریزی(2/38درصد) بود. بالا بردن اطلاعات وآگاهی مادران و آموزش دادن به آنها، جلوگیری از انجام زایمان توسط ماماهای دوره ندیده، ترغیب انجام زایمان ها در بیمارستانها و زایشگاه ها، جلوگیری از سزارین های غیر ضروری وترویج زایمان بدون درد از پیشنهادات این پژوهش جهت کاهش مرگ مادران بود. (24)

ذکایی وهمکاران مطالعه ای با عنوان «بررسی عوامل مرتبط با مرگ مادران باردار و مقایسه آن براساس نتایج اتوپسی شفاهی و اتوپسی پزشکی قانونی در استان کردستان» در سال‌های 80 تا 92 انجام دادند. جامعه مورد مطالعه، تمام زنان باردار فوت شده استان کردستان بودند. برای جمع آوری داده ها از چک‌لیست طراحی شده براساس مستندات نظام مراقبت مرگ مادری استفاده شد. داده ها وارد نرم افزار SPSS شد و برای تحلیل از آزمون کای دو و فیشر استفاده گردیده است. درطی دوره مطالعه، 79 مرگ مادری اتفاق افتاد. سه علت اول مرگ براساس نتایج اتوپسی شفاهی خونریزی (2/34درصد)، آمبولی (8/22درصد) و اکلامپسی (19درصد) بود که 1/48 درصد از موارد فوت شده مورد اتوپسی پزشکی قرارگرفته بودند. طبق نتیجه گیری این پژوهش باید در نظام مراقبت مرگ مادری ضمن شناسایی علل عمده مرگ مادران باردار و عوامل خطر و زمینه ساز آن، مداخلات وتصمیم گیری ها براساس نتایج شفاف و دقیق پزشکی قانونی انجام شود که با اثر بخشی و اطمینان بیشتری بتواند منجر به کاهش ناخوشی و مرگ و میر مادران باردار گردد. (25)

جمشید پور و همکاران مطالعه ای با عنوان «میزان و علل مرگ و میر مادر باردار در استان کرمانشاه» در سال های 80 تا 91 انجام دادند. اطلاعات ثبت شده مرگ مادر باردار شامل مشخصات جمعیت شناختی، شاخص‌های مربوط به بارداری و زایمان و علت مرگ از واحد بهداشت خانواده معاونت بهداشتی استان به طور سرشماری استخراج شد. برای تعیین میزان مرگ، موارد مرگ مادر باردار در هر سال بر تعداد تولدهای زنده تقسیم شد. اطلاعات با استفاده از نرم افزار STATA مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد میزان مرگ مادر باردار در استان کرمانشاه 9/25 نفردر هر صدهزار تولد زنده بود. بیشترین و کمترین میزان مرگ به ترتیب در سال های 1382، 4/53 و1391، 6/14به دست آمد. بیشتر مرگ‌ها در گروه سنی 18 تا 35 سال (6/64 درصد)، ساکن شهر(7/66 درصد) و در گروه حاملگی پرخطر(3/65 درصد) بودند. شایعترین علت مرگ مادر، خونریزی (2/23 درصد) بود. شایعترین علت مرگ مادر در مناطق شهری، عوارض مداخله های زایمانی و در مناطق روستایی، خونریزی بود. در نتیجه گیری این مطالعه هر چند شایع ترین علت مرگ مادر خونریزی بود اما توجه به حاملگی های پرخطر نیز به عنوان یک عامل خطر مهم پیشنهاد شده بود. (26)

مطالعات خارجی

اریک وهمکاران^[3] مطالعه ای با عنوان «برآورد علل مرگ و میر و مادر در آفریقای جنوبی» در سال 2014 انجام دادند. دراین مطالعه نسبت مرگ مادران، 764 مورد در هر صدهزار تولد زنده گزارش شده بود. عفونت مادر، بیماری های انگلی و همچنین سایر بیماریهای پیچیده دوره بارداری، زایمان و نفاس از علل عمده مرگ هستند. این مطالعه نشان می دهد یک همبستگی ضعیفی بین شیوع ایدز و نسبت مرگ مادران وجود دارد. همچنین، با وجود استراتژی های لازم برای بهبود سلامت مادر و کودک، هنوز مرگ مادران در آفریقای جنوبی وجود دارد. (27)

هیدی وهمکاران^[4] مطالعه‌ای با عنوان «برآورد مرگ و میر مادران و نوزادان در لیبریا» در سال 2014 انجام دادند. در این مطالعه از 71 مرگ مادری گزارش شده 18مورد (4/25 درصد) به علل مربوط به بارداری مربوط بودند که در 3 سال گذشته درکشور بومی^[5]رخ داده بود. در این پژوهش، نسبت مرگ مادران890 مرگ به ازای هر صدهزار تولد زنده برآوردشده بود. نتایج حاصل ازاین پژوهش نشان داد، برای دستیابی به اهداف توسعه هزاره سوم باید نسبت مرگ مادری دراین کشور کاهش یابد. (28)

سونس آقامپودی^[6] و همکاران مطالعه‌ای با عنوان «مرگ مادری بازنگری شد: کاربرد سیستم جدید طبقه‌بندی بین‌المللی مرگ مادری در ارتباط با مرگ مادری در سری لانکا» انجام دادند. در این مطالعه اشاره شده است که جدیدترین دستورالعمل‌های منتشر شده سازمان بهداشت جهانی در ارتباط با استفاده از ویرایش دهم طبقه بندی بین المللی بیماری‌ها برای مرگ‌های در طول بارداری و پس از زایمان (سیستم طبقه‌بندی بین‌المللی مرگ مادری) با هدف ایجاد چارچوب جامعی برای مقایسه بین‌المللی مرگ‌های مادری است که خودکشی‌های مادری را به عنوان یک علت مستقیم مرگ‌های مادری شامل می‌شود. در این مطالعه داده‌های سیستم مراقبت مرگ مادری در ایالت مرکزی شمالی سریلانکا در سال‌های 2005 تا 2011 استخراج و تحلیل شدند تا تاثیر طبقه بندی جدید را بر روی تخمین‌های مرگ مادری بررسی کنند. تمامی مرگ‌های مادری گزارش شده در زنان باردار و زنانی که 12 ماه از پایان بارداری آنها گذشته بود در این مطالعه وارد شدند. دلایل مرگ که با استفاده از ویرایش دهم طبقه بندی بین المللی بیماری‌ها کد داده شده بودند مجددا مطابق با سیستم طبقه بندی بین المللی مرگ مادری کد داده شدند. از 118 مرگ که تحلیل شد، سیستم بررسی مرگ مادری 53 مرگ (9/44 درصد) را به عنوان مرگ مادری طبقه بندی کرده بود. این 53 مرگ مادری شامل یک مرگ در اثر خودکشی از 21 (8/17 درصد) مرگی بود که در اثر خودکشی گزارش شده بود. کاربرد طبقه بندی بین المللی مرگ مادری جدید 83 مرگ مادری را نشان داد که منجر به 6/56 درصد افزایش تعداد مرگ های مادری در استان شده بود. تحلیل بیشتر تک تک دلایل توسط ویرایش دهم طبقه بندی بین المللی بیماری‌ها نشان داد که مسمومیت عمدی خود با در معرض آفت‌کش ها قرار گرفتن (کد ویرایش دهم طبقه بندی بین المللی بیماری ها = X63) به عنوان علت منجر به فوت مادری در ایالت مرکزی شمالی (تعداد= 11 و 3/13درصد کل مرگ های مادری) در طول این دوره بود. نسبت مرگ مادری در منطقه مورد مطالعه بر اساس طبقه بندی جدید در سال های 2009-2011  به ترتیب 115، 103، 88 به ازای هر صد هزار تولد زنده بود. در پایان این مطالعه نتیجه گیری شده که اگر چه سیستم طبقه بندی جدید ممکن است اثر آنی در افزایش تعداد مرگ مادری و برای بسیاری از کشورها دور شدن از هدف پنجم توسعه هزاره داشته باشد ولی این رویکرد جدید ممکن است در نهایت منجر به درک صحیح تری از مرگ و میر مادری شود و تعداد واقعی مرگ‌های مادری که در اثر خودکشی هستند مشخص شوند. همچنین این رویکرد به سیاستگزاران و کارکنانی کمک می کند که به صورت جهانی برای برآوردن نیازهای زنان در طول بارداری مانند توجه به تشخیص و درمان افسردگی بارداری و همبستگی نزدیک آن با خودکشی حاملگی کار می کنند. (29)

1. فراوانی و درصد مرگ های مادری به تفکیک سال وقوع مرگ در بیمارستان های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان چقدر است؟
2. فراوانی و درصد مرگ های مادری به تفکیک سن در بیمارستان های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان چقدر است؟
3. فراوانی و درصد مرگ های مادری به تفکیک مکان وقوع مرگ در بیمارستان های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان چقدر است؟
4. فراوانی و درصد علل مستقیم مرگ  مادری در بیمارستان های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان با استفاده از ICD-MM چقدر است؟
5. فراوانی و درصد علل غیرمستقیم مرگ مادری در بیمارستان های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان با استفاده از ICD-MM چقدر است؟

تعیین علل مرگ مادری در بیمارستان های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان با استفاده از ICD-MM

1. تعیین فراوانی و درصد مرگ های مادری به تفکیک سال وقوع مرگ در بیمارستان های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان
2. تعیین فراوانی و درصد مرگ های مادری به تفکیک سن در بیمارستان های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان
3. تعیین فراوانی و درصد مرگ های مادری به تفکیک مکان وقوع مرگ در بیمارستان های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان
4. تعیین علل  مستقیم مرگ  مادری در بیمارستان های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان با استفاده از ICD-MM
5. تعیین علل غیرمستقیم مرگ مادری در بیمارستان های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان با استفاده از ICD-MM

دانشگاه علوم پزشکی زاهدان و بیمارستان های تابعه

وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی

مرگ مادری

تعریف نظری

«مرگ مادری، مرگ یک زن در زمان بارداری یا 42 روز پس از پایان بارداری، بدون در نظر گرفتن مدت و مکان بارداری، به هر دلیلی مرتبط با بارداری یا تشدید شده توسط بارداری ولی نه به دلایل تصادفی و اتفاق» است. (5)

تعریف عملی

تعریف عملی مطابق با تعریف نظری می باشد.

بیمارستان آموزشی

تعریف نظری

مطابق با مصوبه شورای گسترش وزارت بهداشت، بیمارستان آموزشی یکی از واحدهای دانشکده پزشکی است که تحت پوشش آن دانشکده است و از یک یا چند بخش آموزشی مصوب شورای گسترش تشکیل می‌گردد. بیمارستان آموزشی یک موسسه آموزشی، ارائه دهنده بالاترین سطح خدمات درمانی است که در عین ارائه این خدمات به تربیت نیروی انسانی در حوزه بالینی در سطوح مختلف علوم پزشکی هم می‌پردازد و همچنین، عرصه اصلی پژوهش‌های بالینی در علوم پزشکی است. از جمله ماموریت‌های این مراکز، ارائه بالاترین و کیفی‌ترین سطح خدمت به بیماران و تربیت نیروی انسانی ارائه کننده خدمات با بهترین کیفیت می‌باشد و مراقبت عالی از بیمار با استاندارد بالا توام با رفتار حرفه‌ای و انسانی هدف نهایی هر مرکز آموزشی درمانی است. (30)

تعریف عملی

بیمارستان‌های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان، شامل بیمارستان‌های امام علی (ع)، خاتم الانبیا (ص)، بهاران و الزهرا (س) (بیمارستان چشم پزشکی) می باشد ولی چون در سال‌های مورد مطالعه فقط زایمان‌ها در بیمارستان علی‌ابن ابیطالب(ع) انجام می شد، فقط این بیمارستان در نظر گرفته شد.

ICD-MM

تعریف نظری

ICD-MM  مبتنی بر نسخه دهم ICD و شامل قانون کدگذاری مرگ و میر مادران در طی بارداری، تولد و دوره نفاس می باشد.  ICD-MMبه جمع آوری، آنالیز و تفسیر اطلاعات مرگ مادر کمک می‌کند و توسط ارائه دهندگان مراقبت و کسانی استفاده می شود که گواهی فوت را کامل می کنند. ICD-MM خطاهای موجود در کد گذاری را کاهش می دهد و امکان استفاده و مقایسه آمارهای مرگ مادران را با داده های ICD افزایش می دهد این راهنما باید همراه سه جلد ICD-10 استفاده شود. (23)

طبق این طبقه بندی بین المللی، مرگ های مادری به 4 دسته 1- مستقیم 2- غیرمستقیم 3- نامشخص4- مرگ در طی حاملگی ،تولد و دوره نفاسی تقسیم می شوند. مرگ های مستقیم شامل 1-حاملگی با نتیجه سقط 2- اختلالات فشارخون در حاملگی، تولد و دوره نفاسی 3- خونریزی زایمانی 4-عفونت های زایمانی 5-دیگر عوارض زایمانی6- عوارض ناگهانی می باشد.

مرگ غیر مستقیم شامل عوارض غیر زایمانی می باشد، مرگ نامشخص به صورت ناشناخته و نامعین و مرگ در طی حاملگی، تولد و دوره نفاسی با علل اتفاقی  تقسیم می شود.  ICD-MM تشخیص های مربوط به علت مرگ را طبقه بندی می کند، بنابراین وضعیت ها می توانند با جزئیات بیشتر و اضافی کدگذاری شوند وکیفیت اطلاعات مربوط به مرگ مادران بهبود می یابد. درمرگ مادری غیر مستقیم، ضروری است در بخش اول گواهی فوت یک توضیح واضحی در مورد حاملگی و بیمای های منجر به مرگ وجود داشته باشد. (23)

تعریف عملی

تعریف عملی مطابق با تعریف نظری می باشد.

این مطالعه توصیفی  از نوع کاربردی است.

جامعه پژوهش 107 پرونده مرتبط با مادران بارداری است که براثر بارداری در فاصله سال های 90 تا 97 فوت کرده اند.

با توجه به محدود بودن جامعه پژوهش، نمونه گیری انجام نشد.

با توجه به محدود بودن جامعه پژوهش نمونه گیری انجام نشد و از روش سرشماری استفاده شد.

ابزار جمع‌آوری داده‌ها، چک لیست محقق ساخته‌ای بود که با توجه به اهداف پژوهش و مطالعات مشابه قبلی ایجاد شد. در این چک لیست به دلیل حفظ محرمانگی اطلاعات فقط شماره پرونده بیمار ذکر شد. سن، محل سکونت، نوع زایمان، علت فوت و کد علت فوت مطابق با ICD-MM از دیگر گزینه‌های موجود در چک‌لیست بود. چک‌لیست ایجاد شده از نظر روایی مورد تایید سه نفر از متخصصان مدیریت اطلاعات سلامت قرار گرفت. برای تایید پایایی چک‌لیست، اطلاعات 10 پرونده جمع‌آوری شد و با توجه به ابهاماتی که در گردآوری داده‌ها وجود داشت اصلاحاتی در آن انجام و سپس نهایی شد. به منظور دسترسی به پرونده‌های مادران بارداری که فوت کرده بودند گزارشی از سیستم اطلاعات بیمارستانی با کدهای مرتبط با مرگ مادر گرفته شد و همچنین از واحد مادران پرخطر در بیمارستان هم در این مورد استعلام شد. سپس، شماره پرونده‌های تکراری حذف و سایر پرونده ها برای استخراج داده ها مطالعه شدند. کدگذاری مجدد علل مرگ با استفاده از کتاب‌های ICD-10 و ICD-MM انجام و کدها در چک‌لیست ثبت شدند.

این مطالعه توصیفی مقطعی در تابستان 1398 انجام شد. جامعه پژوهش، 107 پرونده مربوط به مادران بارداری بود که در فاصله سال‌های 1390 تا1397 براثر عوارض بارداری و زایمان فوت کرده بودند. به دلیل محدود بودن جامعه آماری، نمونه گیری انجام نشد و از روش سرشماری برای جمع آوری داده‌ها استفاده شد. محیط پژوهش، بیمارستان‌های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان بود. با توجه به اینکه در فاصله سال‌های مورد مطالعه، زایمان‌ها فقط در بیمارستان امام علی (ع) انجام می‌شد فقط پرونده‌های مادران بارداری مطالعه شدند که در این مرکز فوت کرده بودند. چک‌لیست‌های تکمیل شده در نسخه 15برنامه SPSS ثبت و با کمک آمارهای توصیفی، تحلیل شدند.

چک‌لیست‌های تکمیل شده در نسخه 15برنامه SPSS ثبت و با کمک آمارهای توصیفی (فراوانی، درصد و میانگین) تحلیل شدند. ابتدا فراوانی و درصد مرگ های مادری به تفکیک مرگ های مستقیم و غیرمستقیم ارائه شد و سپس فراوانی و درصد مرگ های مادری به تفکیک نه گروه فرعی که زیرمجموعه دو گروه اصلی فوق الذکر های بودند تفکیک و ارائه شدند.  

کدهای اخلاقی 1، 10، 11، 12، 14،13، 15، 16، 17، 25، 27، 28، 29، 30 و 31 از راهنمای عمومی اخلاق درپژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی رعایت خواهد شد.

کد 1- هدف اصلی هر پژوهش باید ارتقای سلامت انسانها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

کد10- هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرحنامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرحنامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده ها، وابستگی های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه ی دیگر، مشوق های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایتنامه ی آگاهانه به صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایتنامه باید تدوین و به طرحنامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرحنامه از سوی کمیته ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.

کد11- کمیته ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرحنامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرحها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته ی اخلاق درخواست می شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.   

کد 12- انتخاب آزمودنی های بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض آمیز نباشد.

کد 13- کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرفنظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

کد 14- اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.

کد 15- پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که میتوانند در تصمیم گیری او مؤثر باشند، به نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیانهایی که انتظار میرود مطالعه در بر داشته باشد. همچنین، هر آزمودنی باید بداند که میتواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره ی خطرات و زیانهای بالقوه ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر همچنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایتنامه ی آگاهانه منعکس شود.

کد 16- پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی میشود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. همچنین، در پژوهشهایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

کد 17- پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنیها، این اطلاع رسانی از طریق شخص دیگری انجام می گیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.

کد 25- پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنیها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنیها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده ها یا اطلاعات به دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

کد 27- در پایان پژوهش، هر فردی که به عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روشهایی که سودمندیشان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره مند شود.

کد 28- پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته هایی که از نظر حمایت کننده ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

کد 29- نحوه ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنیها و مؤسسه ی حمایت کننده ی  پژوهش باشد.

کد 30- گزارشها و مقالات حاصل از پژوهشهایی که مفاد این راهنما را نقض کرده اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

کد 31- روش پژوهش نباید با ارزشهای احتماعی، فرهنگی و دینی جامعه در تناقض باشد.

با توجه به وجود نقص در گزارشات سیستم اطلاعات بیمارستانی ممکن است همه پرونده های مرتبط با مرگ های مادری فهرست نشوند که با تطابق با لیست گرفته شده از واحد مادران پرخطر در بیمارستان سعی در رفع این مشکل خواهد شد.

مرگ مادری 

بیمارستان آموزشی 

ICD-MM

1. Berer M. Maternal mortality or woman's health: time for action. Reprod Health Matters. 2012; 20(39):5-10.

2. Maternal death surveillance and response: technical guidance information for action to prevent maternal death. Geneva: World Health Organization; 2013.

3. Azemikhah A, Amirkhani M, Jalilvand P, Emami AN, Radpouyan L, Changizi N. National maternal mortality surveillance system in Iran. 2009.

4. Emami-Afshar N, Jalilvand P, Delavar B, Radpoyan L, Azemikhah A, Motlagh M, et al. National maternal mortality surveillance system. 2nd ed. Tehran: Iran's health ministry; 2006. [In persian]

5. World Health Organization. International statistical classification of diseases and related health problems. 10th ed. Volume I-III. Geneva: World Health Organization; 2004.

6. Bayati M, Vahedi S, Esmaeilzadeh F, Kavosi Z, Jamali Z, Rajabi A, et al. Determinants of maternal mortality in Eastern Mediterranean re-gion: A panel data analysis. Medical Journal of The Islamic Republic of Iran (MJIRI). 2016;30(1):415-20.

7. Maternal Health office. Report on performance and achievements of national maternal mortality surveillance 2016. Tehran: Ministry of Health of Iran; 2016. 38p. [In persian]

8. Sajedinejad S, Majdzadeh R, Vedadhir A, Tabatabaei MG, Mohammad K. Maternal mortality: a cross-sectional study in global health. Globalization and Health. 2015;11(1):4.

9. Zolala F, Haghdoost AA. A gap between policy and practice: A case study on maternal mortality reports, Kerman, Iran. International journal of preventive medicine. 2011;2(2):88.

10. Lozano R, Wang H, Foreman KJ, Rajaratnam JK, Naghavi M, Marcus JR, et al. Progress towards Millennium Development Goals 4 and 5 on maternal and child mortality: an updated systematic analysis. The Lancet. 2011;378(9797):1139-65.

11. Kassebaum NJ, Barber RM, Bhutta ZA, Dandona L, Gething PW, Hay SI, et al. Global, regional, and national levels of maternal mortality, 1990–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015. The Lancet. 2016;388(10053):1775-812.

12. Zolala F, Heidari F, Afshar N, Haghdoost AA. Exploring maternal mortality in relation to socioeconomic factors in Iran. Singapore medical journal. 2012;53(10):684.

13. Alkema L, Chou D, Hogan D, Zhang S, Moller A-B, Gemmill A, et al. Global, regional, and national levels and trends in maternal mortality between 1990 and 2015, with scenario-based projections to 2030: a systematic analysis by the UN Maternal Mortality Estimation Inter-Agency Group. The Lancet. 2016;387(10017):462-74.

14. World Health Organization. Regional office for the eastern Mediterranean [Internet] 2017 Apr 25 [Cited 12 Jul 2017]. Available from: http://www.emro.who.int/index.html.

15. Maternal Health office. Report on performance and achievements of national maternal mortality surveillance 2013. Tehran: Ministry of Health of Iran; 2013. 22p. [In persian]

16. Maternal Health office. Report on performance and achievements of national maternal mortality surveillance 2014. Tehran: Ministry of Health of Iran; 2014. 25p. [In persian].

17. Maternal Health office. Report on performance and achievements of national maternal mortality surveillance 2015. Tehran: Ministry of Health of Iran; 2015. 32p. [In persian].

18. Maternal Health office. Report on performance and achievements of national maternal mortality surveillance 2017. Tehran: Ministry of Health of Iran; 2017. 22p. [In persian]

19. Zarei E, Khabiri R, Motlagh ME, Emami Afshar N, Rahimi A, Torkestani F, et al. Achieving of Iran to the Millennium Development Goal (MDG5) in Maternal health. Hakim Health Sys Res 2017;19(3):118-28.

20. Zalvand R, Tajvar M, Pourreza A, Asheghi H. Determinants and causes of maternal mortality in Iran based on ICD-MM: a systematic review. Reproductive health. 2019;16(1):16.

21. Mohammadinia N, Samiezadeh Toosi T, Rezaei MA, Rostaei F. Investigating the frequency and effective factors on maternal mortality in Sistan and Baluchistan Province, Iran, 2002-2009. The Iranian Journal of Obstetrics, Gynecology and Infertility. 2013;16(44):28-34.

22. Sadoughi F, Nasiri S, Langarizadeh M. Necessity for designing national minimum data set of perinatal period in Iran: a review article. medical journal of mashhad university of medical sciences. 2014;57(5):727-37.

23 101.                       The WHO application of ICD-10 to deaths during pregnancy, childbirth and puerperium: ICD-MM. Geneva: World Health Organization; 2012 [Cited 2017 Nov 12]. Available from: http://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/70929/9789241548458_eng.pdf;jsessionid=B6E7708697B9872E0389D3D99EF432CA?sequence=1.

24. Karimzaei T. Gamalzaei A. Causes of Maternal Mortality in Pregnant Women in Urban and Rural Areas of Iranshahr. Iran Medical Sicence Univercity Magazine 2013;22(30):25-34

25. Zakaei M. Homaunpour GH. Vakili F.Salahian B. Mafakheri F. Causes of Maternal Mortality in Pregnant Women and Compre that base Result Oral Otopci and Legal Medical Otopci in Kordestan. Kordestan Medical Sicence Univercity Magazine 2013;20(3):18-29

26. Jamshidpoor M. Ezadi N. Najafi F. KHamooshi F. Roostaishirdel A. Jalili K. Causes of Maternal Mortality in Pregnant Women in Kermanshah. Research Scientific Kermanshah Medical Sicence Univercity Magazine 2012;18(7):409-415

27. Eric O. Pillay D. Estimating maternal mortality and causes in South Africa. Journal of Midwifery 2014;30(15):512-518

28. Heidi M. Moses M. Luke B. Estimation of maternal and neonatal mortality at the subnational level in Liberia. International Journal of Gynecology & Obstetrics 2014;127(2):198-200

29. Suneth A. Maternal mortality revisited: the application of the new ICD-MM classification system in reference to maternal deaths in Sri Lanka. Agampodi et al. Journal of Reproductive Health 2014;11(17):1-5

30. Health depatement of ministry of health and medical education. Standards and guidelines for educational evaluation and accreditation of hospitals. 2016. Available from: dme.behdasht.gov.ir  

در این پژوهش فقط داده های مربوط به مادران بارداری که در سال های 90 تا 97 در اثر عوارض بارداری و زایمان فوت کرده اند جمع آوری می شود.

هزینه ای ندارد.

برای حفظ محرمانگی اطلاعات فقط شماره پرونده بیمار ثبت می شود و اطلاعات مربوط به شناسایی بیمار اصلا ثبت نمی شوند.

با توجه به اینکه اطلاعات از پرونده های موجود در بیمارستان آموزشی امام علی (ع) جمع آوری می شود و این بیمارستان آموزشی است رضایت استفاده از اطلاعات در ابتدای پذیرش بیماران اخذ شده و با توجه به محرمانه بودن اطلاعات هویتی بیمار مشکلی نخواهد داشت.