بررسی میزان آگاهی دانشجویان دندانپزشکی سال آخر دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در ارتباط با اسکواموس سل کارسینومای دهان درسال 1399

بر طبق گزارش world cancer در سال ۲۰۱۴ سرطان‌های حفره دهان و اوروفارنکس از نظر شیوع در رتبه هفتم و از نظر مرگ‌ومیر رتبه نهم قرار دارند⁽¹⁾. بیش از ۹۰ درصد سرطان‌های دهانscc  هستندکه به ‌عنوان spino cellular carcinoma هم نامیده می‌شود و به‌طور عمده در لب‌ها,زبان, سقف دهان و مخاط پالاتال یافت می­شوند. وقوع سرطان در بیشتر کشورها به‌ویژه کشورهای درحال‌توسعه  افزایش یافته است^(2-4).

Scc    از یک ضایعه بالقوه بدخیم مانند لوکوپلاکیا, اریتروپلاکیا ,اریترو لکوپلاکیا و وروکوزلوکوپلاکیا به وجود می‌آید, اما ممکن است در یک بافت به‌ظاهر سالم گسترش پیدا کند⁽²⁾.  لوکوپلاکیا و اریتروپلاکیا به دلیل ماهیت پیش سرطانی از جمله مهم‌ترین ضایعات سفید و قرمزند که تشخیص  زودهنگام آن‌ها اولویت بالایی دارد. به دلیل ظاهر بی‌آزار و فقدان درد و تورم و خونریزی ممکن است سال‌ها در دهان فرد وجود داشته باشند و تشخیص آن‌ها تا زمانی که  به کارسینوم سلول سنگفرشی تبدیل شود مورد غفلت واقع شود⁽⁵⁾.

در مطالعات تبدیل لوکوپلاکیا به  scc  در 5-15  درصد موارد دیده شده است وهمینطور  در بیشتر موارد اریتروپلاکیا 50 درصد  تغییرات بدخیمی نشان داده است⁽¹⁾ .علاوه بر این سیگار و الکل که به مدت‌های طولانی به‌عنوان ریسک فاکتورهای اصلی شناخته می­شدند در همراهی باHPV  به‌عنوان یک ژنوتیپ که پتانسیل کارسینوژنیک بالایی دارند , در نظر گرفته می‌شود⁽²⁾.کاهش مصرف میوه‌ها و سبزیجات ،  نقص ایمنی در مواجهه با نور خورشید و وضعیت اجتماعی اقتصادی تعداد دیگری از  ریسک فاکتورهای   سرطان دهان‌اند ⁽⁴⁾.

بر طبق گزارش WHOدر سال ۲۰۱۳  شانس بقای یک‌ساله84 درصد بقای پنج ساله61 درصد و بقای ده ساله 51 درصد  است⁽¹⁾.باوجود پیشرفت‌های وسیع در جراحی,رادیوتراپی و شیمی درمانی دوره حیات پنج ساله برای سرطان دهان نسبت به دهه‌های قبل بهتر نشده است و در حدود 50-55 درصد است⁽⁶⁾.

 سرطان دهان در بین افراد مسن و میان‌ سال بیشتر دیده می‌شود اما افزایش وقوع آن در بین افراد جوان ضرورت انجام آزمایشات داخل دهانی باهدف تشخیص زودهنگام  تغییرات بدخیمی را لازم می‌سازد. زمانی که بیماران به‌موقع شناخته شوند بهترین شانس را برای درمان طولانی مدت دارند. بااینکه حفره دهان جهت انجام معاینات داخل دهانی در دسترس است بیش از نیمی از سرطان‌های داخل دهانی دیر تشخیص داده می‌شوند و بعضی موارد هم تشخیص داده نشده باقی می‌ماند⁽²⁾. از علل دیر تشخیص دادن می‌توان به عدم آگاهی  متخصصین سلامت به علت نبود آموزش ویژه تشخیص سرطان در مراحل اولیه و نبود اطلاعات کافی  در جامعه درباره مراقبت از سلامتی نام برد⁽³⁾.

 بیشتر درمان‌های مهاجم ممکن است به کیفیت ضعیف‌تر زندگی و بدشکلی بیماران منجر شود⁽⁴⁾.  متغیرهای زیادی روی تشخیص اثر می‌گذارند  اما مرحله  تشخیصی به‌عنوان مهم‌ترین فاکتور پیشگویی کننده درپروگنوز سرطان است. تشخیص اولیه ضایعات باهدف تشخیص ضایعات بدخیم در حال حاضر بهترین راه کنترل و کاهش مرگ‌ومیر و عوارض سرطان است⁽⁷⁾. در بسیاری از موارد در صورت بروز ضایعات دهانی مراجعه به دندان‌پزشک عمومی صورت می‌گیرد.همچنین امکان دارد خود دندان‌پزشک  حین معاینه و درمان به‌طور اتفاقی متوجه ضایعات بدون علامت بیمار شود تشخیص زودهنگام آن می‌تواند  نقش قابل‌توجهی درمان ضایعه داشته باشد⁽⁵⁾.شباهت ضایعات دهانی به یکدیگر و دشواری تمایز آن‌ها نیاز به آموزش دانشجویان که مخاطبین اصلی سیستم آموزش در دانشگاه‌ها هستند را نشان می‌دهد⁽⁸⁾ .دانشجویان دندانپزشکی به سبب اهمیت فراگیری مطالب آموخته  شده در آینده شغلی آن‌ها به یک سیستم آموزشی مناسب و کارآمد  احتیاج بیشتری دارند⁽⁵⁾.

درمطالعه ای که در سال 1390توسط جمشیدی و همکاران با هدف مقایسه آگاهی دانشجویان دندانپزشکی و دندانپزشکان عمومی در ارتباط با اسکواموس سل کارسینومای دهان در همدان صورت پذیرفت,میانگین نمره آگاهی دانشجویان دندانپزشکی از 13 نمره , 21/2±55/8 بود که این نمره برای دانشجویانی که هنوز فارغ التحصیل نشده اند و در محیط آموزشی دانشکده امکان مطالعه در زمینه oscc را دارند,چندان رضایت بخش نبود⁽⁹⁾.

در مطالعه رضوی و همکاران در سال 1390 در اصفهان با هدف بررسی سطح آگاهی دندانپزشکان و دانشجویان سال آخر دندانپزشکی درخصوص اسکواموس سل کارسینوما صورت گرفت ,میانگین  آگاهی دانشجویان 7 از 13 بود و درکل 58 درصد دانشجویان نمره حداقل تسلط را کسب کرده و دارای سطح آگاهی قابل قبول بودند⁽⁶⁾.

در مطالعه مشابهی که توسط GOMES وهمکاران در سال 2015صورت پذیرفت,سطح آگاهی درمورد سرطان دهان در بین دانشجویان دندانپزشکی کافی بود⁽³⁾.

در مطالعه حسن آبادی و همکاران در سال 1397,یافته ها نشان داد  میزان آگاهی دانشجویان در تشخیص ضایعات سرطانی کافی است  اما دانشجویان اطلاعات کافی درمورد تمام ریسک فاکتورهای سرطان دهان و ضایعات مرتبط با بیماری ندارند⁽⁷⁾.

ارزیابی یکی از قسمت‌های مهم  پروسه آموزشی در هر زمینه‌ای است. یک شیوه ارزیابی ,خودارزیابی دانشجو از آموخته‌های خود است. مطالعات نشان داده است که خودارزیابی دانشجویان از مهارت‌های عملی ، خود اهمیت بیشتری نسبت به ارزیابی روتین دانشگاه از جمله امتحانات کتبی و عملی دارد⁽⁸⁾.

  با توجه به ارزش بالای نقطه نظرات دانشجویان در این رابطه و با درنظرگرفتن این مسئله که ارزیابی دانشجویان می‌تواند مکانیسم بازخوردی برای پیشرفت مداوم سیستم عامل آموزشی فراهم آورد و با توجه به اهمیت تشخیص به‌موقع ضایعات پیش بدخیم و اهمیت آگاهی دندان‌پزشک در مورد آن ، این مطالعه باهدف  بررسی میزان آگاهی دانشجویان دندانپزشکی  سال آخر دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در ارتباط با اسکواموس سل کارسینوما(OSCC) صورت خواهد گرفت.در صورتیکه دانشجویان اطلاعات کافی در زمینه سرطان دهان نداشته باشند از آنها خواسته میشود با توجه به اهمیت موضوع در دوره های آموزشی مربوطه شرکت کنند و سعی میشود با برنامه ریزی بهتر در جهت آموزش سایر دانشجویان نیز اقدامات لازم انجام شود.

1.متوسط میزان آگاهی دانشجویان دندانپزشکی سال آخر دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در مورد اسکواموس سل کارسینوما به تفکیک جنس چقدر است؟

2. متوسط میزان آگاهی دانشجویان دندانپزشکی سال آخر دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در مورد اسکواموس سل کارسینوما به تفکیک معدل چقدر است؟

3. متوسط میزان آگاهی دانشجویان دندانپزشکی سال آخر دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در مورد اسکواموس سل کارسینوما  برحسب تمایل دانشجویان به شرکت در سمینارهای دانشجویی چقدر است ؟       

4. متوسط میزان آگاهی دانشجویان دندانپزشکی  سال آخر دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در مورد اسکواموس سل کارسینومابه تفکیک بومی و غیربومی بودن چقدر است؟

5. متوسط میزان آگاهی دانشجویان دندانپزشکی  سال آخر دانشگاه علوم پزشکی زاهدان درمورد اسکواموس سل کارسینومابرحسب نوع پذیرش چقدر است؟

تعیین میزان آگاهی دانشجویان دندانپزشکی سال آخر دانشگاه علوم پزشکی زاهدان درباره‌ی اسکواموس سل کارسینوما ی دهانی در سال 1399

1. تعیین و مقایسه میزان آگاهی دانشجویان سال آخر دندانپزشکی درباره‌ی  اسکواموس سل کارسینوم دهانی به تفکیک جنس

   2. تعیین و مقایسه متوسط میزان آگاهی دانشجویان سال آخر دندانپزشکی درباره‌ی  اسکواموس سل کارسینوم دهانی به تفکیک معدل 

3. تعیین و مقایسه میزان آگاهی  دانشجویان سال آخر دندانپزشکی درباره‌ی اسکواموس سل کارسینوم دهانی برحسب تمایل دانشجویان به شرکت در سمینارهای دانشجویی

4.تعیین و مقایسه میزان آگاهی  دانشجویان سال آخر دندانپزشکی درباره‌ی اسکواموس سل کارسینوم دهانی برحسب بومی و غیربومی بودن دانشجویان

5  .تعیین و مقایسه میزان آگاهی  دانشجویان سال آخر دندانپزشکی درباره‌ی اسکواموس سل کارسینوم دهانی برحسب نوع پذیرش

دانشجویان دندانپزشکی

آگاهی knowlege)):

تعریف نظری:تحصیل و جمع‌آوری اطلاعات در مغز به‌منظور استفاده از آن‌ها⁽¹⁰⁾

تعریف عملی:در این تحقیق,آگاهی دانشجویان با استفاده از پرسش‌نامه استاندارد ضمیمه شماره1 که حاوی 13 سؤال است و عددی بین 0 تا 13 به دست خواهد آمد, سنجیده می‌شود.

اسکواموس سل کارسینوما ی دهانی (OSCC):

شایع‌ترین و مهم‌ترین بدخیمی حفره دهان است که 90 % تا 94%تومورهای دهان و فکین را تشکیل می‌دهد⁽¹¹⁾.

دانشجویان دندانپزشکی(Dental student):

مخاطبین اصلی سیستم آموزش در دانشگاه‌ها هستند. دانشجویان دندانپزشکی به سبب اهمیت فراگیری مطالب آموخته  شده در آینده شغلی آن‌ها به یک سیستم آموزشی مناسب و کارآمد  احتیاج بیشتری دارند⁽⁷⁾.

مقطعی از نوع توصیفی- تحلیلی 

جامعه:

دانشجویان سال آخر رشته دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان

معیارهای ورود به مطالعه:

1.وضعیت آگاهانه و آزادانه برای شرکت در مطالعه

2.دانشجوی سال آخر رشته دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان

معیارهای خروج از مطالعه:

1.انصراف از همکاری در حین مطالعه

با توجه به هدف مطالعه حاضر که تعیین آگاهی دانشجویان سال آخر دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان درباره‌ی اسکوموس سل کارسینومای دهان می‌باشد از فرمول زیر برای تعیین حجم نمونه استفاده می‌شود.

که در این فرمول   2.21 =δ,α=0.05, d=0.6 در نظر گرفته می­شوند .

با استفاده از مطالعه جمشیدی و همکاران⁽⁹⁾ در نظرگرفتن موارد فوق و انجام محاسبات ,تعداد 53 نمونه برای برآورد متوسط آگاهی دانشجویان در مورد oscc  لازم است.

تصادفی طبقه­ایی  انتخاب خواهند شد.به این صورت که طبقات دختر/پسر هستند و 53 نمونه متناسب با تعداد دانشجویان هر طبقه انتخاب خواهند شد.

از پرسش‌نامه استاندارد برگرفته از مطالعه جمشیدی و همکاران که روایی آن توسط اساتید بخش‌های تشخیص و بیماری‌های دهان,جراحی فک و صورت و پاتولوژی دهان دانشکده دندانپزشکی همدان مورد تائید قرار گرفته و اعتبار آن در 20 نفر از افراد جامعه مورد پژوهش به روش آزمون –آزمون مجدد(test-retest) سنجیده شده که ضریب همبستگی نمرات آگاهی در دو بار پاسخ به سؤالات طی دو هفته927/0 بود,مقدار آلفای کرونباخ مربوط به سؤالات نیز 85/0 به دست آمده است⁽⁹⁾,استفاده میشود.

جهت استخراج سطح آگاهی دانشجویان سال آخر درباره اسکواموس سل کارسینوما از پرسش نامه ضمیمه 1 که پایایی و روایی آن قبلا مورد تایید قرار گرفته است , استفاده میگردد.سوالات پرسش نامه براساس محتوای آموزشی تدریس شده در دانشکده های دندانپزشکی کشور و توصیه های بین المللی تدوین گردیده است.پرسش نامه شامل ویژگی و اطلاعات فردی و 13 پرسش در مورد OSCC است.  تعداد 53 دانشجوی سال آخر رشته دندانپزشکی  به روش تصادفی – طبقه ایی وارد مطالعه خواهند شد .نحوه تکمیل پرسش نامه به صورت حضوری است و اگر دانشجو فرصت پاسخ گویی در جلسه اول را نداشته باشد تقاضای وقت ملاقات دیگری از وی میشود و در صورت عدم تمایل به همکاری از لیست حذف خواهد شد.تمامی شرکت کنندگان با رضایت پرسش نامه را تکمیل مینمایند و رضایت نامه ضمیمه 2 را پر میکنند و به آن ها اطمینان داده میشود که اطلاعات آنها کاملا به صورت محرمانه باقی خواهد ماند.ضمنا کلیه پرسش نامه ها بدون نام هستند.

پس از جمع آوری (اطلاعات) پرسش نامه ها تصحیح خواهد شد به این ترتیب که برای هر پاسخ صحیح یک امتیاز مثبت و برای هر پاسخ غلط یا بدون جواب ,صفر امتیاز لحاظ میگردد.در مجموع حداکثر نمره 13 امتیاز خواهد بود و در نهایت با جمع کردن امتیاز همه سوالات پرسش نامه , نمره آگاهی برای دانشجو محاسبه میگردد.سپس داده ها وارد نرم افزار SPSS نسخه 22 میگردد و آنالیز میشود.

پس از جمع‌آوری داده‌ها اطلاعات وارد نرم‌افزار SPSS نسخه 22 خواهند شد . پس از اطمینان از کیفیت داده‌ها,اقدام به توصیف آن‌ها می‌شود برای این منظور از نمودارهای متداول آماری (نمودار میله‌ای برای کیفی‌ها؛نمودار جعبه ایی و هیستوگرام برای متغیرهای کمی), جداول توزیع فراوانی و شاخص‌های آماری مانند میانگین ,انحراف معیار و غیره استفاده خواهد شد.مقایسه بین میزان آگاهی بین گروه‌های مختلف با استفاده از آزمون آماری t مستقل یا معادل ناپارامتری آن, من – ویتنی , استفاده میشود..همچنین برای برآورد متوسط میزان آگاهی دانشجویان از برآورد فاصله‌ای 95 درصد استفاده می‌شود و 0.05>P به عنوان سطح معناداری درنظر گرفته خواهد شد.

جدول شماره 1-میزان آگاهی بر اساس جنسیت

جدول شماره 2-میزان آگاهی بر اساس نوع پذیرش

کدهای 1-2-3-4-5-7-8-11-12-13-14-15-16-17-19-21-24-25-27-28-29-30-31 راهنمایعمومی اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران رعایت خواهد شد.

امکان عدم همکاری تمام دانشجویان- دعوت از دانشجویان جهت همکاری

آگاهی ,اسکواموس سل کارسینوما دهانی, دانشجویان دندانپزشکی

Knowledge,oral squamous cell carcinoma, dental students

1- Kebabcıoğlu Ö, Pekiner FN. Assessing oral cancer awareness among dentists. J Cancer Educ. 2018;1;33(5):1020-6..  

2- Radman M, Glavina A, Sabol I. Knowledge of Oral Cancer among the Fourth and Fifth Year Dental Students. Acta stomatologica Croatica. 2018:19;52(4):340-7.

3- ‏ Gomes SV, Conceição TS, Neves PA, Lopes FF, Cruz MC. Knowledge on oral cancer among dentistry students at Federal University of Maranhão. Revista de Odontologia da UNESP. 2015:44(1):44-50..‏

4- Keser G, Pekiner FN. Assessing oral cancer awareness among dental students. J Cancer Educ. 2019:15;34(3):512-8.

5 –Bsirat M, Jahandideh Y,Zaker-jafari H, Kia SJ, Pourhabibi  Z. Evaluation of diagnostic skill of senior dental student of Guilan university of medical sciences about common oral diseases in 2014-2015, Res Med Educ 2016: 8(3):1-8.

 6- Razavi SM, Zolfaghari B, Tahani B, Doost ME, Forohande M. Senior students' and Dentists’ knowledge, attitude and practice regarding oral cancer examination in Isfahan, Iran in 2011. J Dent Med 2014: 27(1):61-70.

7-. Ebrahimzadeh Hassanabadi M, Moaddabi A. Survey of the awareness of dental students in Mazandaran University of Medical Sciences about prevention, Early Detection and Referral of Patients with Oral Cancer in 1397. Tabari Biomedical Student Research Journal. 2019 :10;1(2):16-21.

8-‏Nejad Shamsi P,Zaker-Jafari H,Basirat M, Zaker-Jafari  A.Self-Assessment of Senior Dental Students about Acquired Skills Based on the Educational Program, Res Med Educ 2017: 1;9(3):78-3.‎

9- Jamshidi, S. , Zargaran M, Moghimbeigi A, Delkhah M, Baghaei F. A comparison between the knowledge of dental students and general dentists about oral squamous cell carcinoma (Hamadan-Iran). J Mash Dent Sch. 2012; 1(36) : 23 -3

10- . Carter LM, Ogden GR. Oral cancer awareness of undergraduate medical and dental students. Br Dent J. 2007: 8;203(5):248-9.

11- Neville BW, Damm DD, Allen CM, Bouquot JE. Oral and maxillofacial pathology . 3^rd  ed.  St. Louis:  W.B.Saunders  Co;2009. P.409-15.

شما وارد طرح تحقیقاتی می‌شوید که طی آن میزان آگاهی شما درباره‌ی اسکواموس سل کارسینومای دهانی سنجیده می‌شود .

ندارد

بررسی میزان آگاهی دانشجویان سال آخر رشته دندانپزشکی منجر به بهبود  کیفیت آموزشی می‌شود.

ندارد

ندارد

کلیه هزینه‌های این تحقیق بر عهده مجری طرح خواهد بود و داوطلب هیچ‌گونه هزینه‌ای پرداخت نخواهد کرد.

ندارد

اطلاعات محرمانه خواهد ماند.

مجری موظف است پاسخگوی کلیه پرسش ها باشد. 

شرکت در این مطالعه کاملا اختیاری است و آزاد خواهم بود که از شرکت در مطالعه امتناع نمایم.

اینجانب دانشجوی دندان پزشکی ترم ..... موافقت خود را برای شرکت در مطالعه اعلام می نمایم.

ضمیمه شماره 1

پرسش‌نامه

جنس: مذکر           مؤنث

دانشجوی سال پنجم / ششم

نوع پذیرش :روزانه/بین‌الملل

محل سکونت:بومی/غیربومی

مدت زمانی که از آخرین مطالعه دانشجو در رابطه با اسکواموس سل کارسینومای دهان (OSCC) می‏گذرد: ............. ماه

تمایل شما به شرکت در سمینار‏های بازآموزی در ارتباط با OSCC:

بلی           خیر       

  ......................................................................................................                      

1.روش تشخیص قطعی یک ضایعه بدخیم دهانی مانند OSCC کدام است؟                                                       

الف) معاینه دهانی                 ب) بررسی هیستوپاتولوژیک

ج) معاینه رادیوگرافی             د) هر سه ارزش یکسان هستند

2.برای افتراق یک ضایعه بدخیم از یک ضایعه التهابی حداقل چه مدت زمان لازم است؟

الف) دو هفته              ب) 2 ماه                           ج)3ماه                     د) 6 ماه

3. کمبود کدامیک از ویتامین‏‏های زیر از عوامل مستعد کننده ایجاد ضایعات پیش سرطانی و OSCC می‌باشد؟

الفA(           ب)E               ج)K             د)D

4.شیوع OSCC در چه جنسی بیشتر است؟

الف) مؤنث                           ب) یکسان است

  ج)مذکر                             د) ارتباطی با جنس ندارد

5.OSCC در چه سنی شیوع بیشتری دارد؟

الف) زیر 20 سال                  ب) 40-20 سال          ج) بالای 40 سال                 د) ارتباطی با سن ندارد

6.شایع‏ترین جایگاه OSCC در داخل دهان کدام است؟

الف) قسمت خلفی طرفی کام سخت       ب) گونه

ج) قسمت خلفی طرفی زبان                 د) لثه

7. مهم‌ترین عامل مستعد کننده OSCC چیست؟

الف) مصرف دخانیات            ب) رژیم غذایی

ج) مصرف غذا‏های داغ          د) مصرف الکل

8. اولین جایگاه متاستاز OSCC کجاست؟

الف) گره‏‏های لنفاوی تحت فکی                ب) ریه

ج) کبد                                              د) پوست

9.شایع‏ترین جایگاه متاستاز دوردست OSCC کجاست؟

الف) ریه                                  ب) کلیه

ج) پوست                           د) پروستات

10.کدام قسمت مخاط دهان کمتر دچار OSCC می‌شود ؟

الف) سطح شکمی زبان         ب) گونه

ج) قسمت قدامی کام سخت   د) کام نرم

11. احتمال ایجاد تغییرات بدخیمی در کدام‌یک از ضایعات زیر بیشتر می‌باشد؟

الف) لیکن پلان    ب) اریتروپلاکیا

ج) لکوپلاکیا       د) در هر سه مورد یکسان می‌باشد

12.احتمال تغییرات بدخیمی، همچون OSCC در لکوپلاکیای کدام منطقه از دهان بیشتر است؟

الف) کف دهان                     ب) سطح پشتی زبان

ج) گونه                                  د) لب

13.کدامیک از روش‏‏های زیر به تنهایی در طرح درمان OSCC کاربرد کمتری دارد؟

الف) جراحی                         ب)پرتو درمانی           ج) شیمی درمان                    د) ارزش هر سه یکسان است