بررسی تاثیر مدل مراقبت پیگیر بر کیفیت زندگی بیماران مبتلا به تالاسمی ماژور مراجعه کننده به بخش تالاسمی بیمارستان حضرت علی اصغر (ع) زاهدان در سال 1399

بیماری تالاسمی یک بیماری اتوزوم مغلوب و نوعی هموگلوبینوپاتی ارثی ناشی از نقص ساخت زنجیره‌های گلوبین می‌باشد، که بسته به نوع زنجیره هموگلوبین درگیر، دو نوع تالاسمی مجزا وجود دارد؛ آلفا و بتا تالاسمی. تالاسمی بتا مهمترین نوع است (1)، تالاسمی ماژور در اولین سال زندگی و آسیب های متعدد اعضای مختلف بدن در بیشتر مبتلایان به فرم هموزیگوت تظاهر پیدا میکند، اغلب بسیار شدید است و در صورتی که تزریق مکرر خون به زودی آغاز نشود، کشنده است(2)، شایع ترین کم خونی بین انسان هاست (3). امروزه این بیماری به یک بیماری مزمن تبدیل شده است (4-5) ؛ به صورتی که، در بیش از 60 کشور جهان یافت می‌شود، و توسط سازمان بهداشت جهانی به عنوان شایع ترین اختلال خونی در سطح جهان شناخته شده است(6)؛ حدود 300 میلیون بیمار تالاسمی در سراسر جهان وجود دارد و سالانه حدود 200 هزار نوزاد مبتلا به تالاسمی در دنیا متولد می‌شوند (7-8). در ایران تالاسمی به عنوان شایع‌ترین بیماری مزمن شناخته شده است، و بیش از 30 هزار بیمار تالاسمی وابسته به تزریق خون در ایران وجود دارد (9). بیماری تالاسمی در ایران در مناطق مختلف دارای شیوع متفاوتی می‌باشد به طوری که شیوع این بیماری در اطراف دریای خزر و خلیج فارس بیش از 10% و در مناطق دیگر بین 4% -8% گزارش شده است. بیشترین شیوع آن مربوط به استان‌های مازندران، هرمزگان، خوزستان، گیلان، فارس و سیستان و بلوچستان می‌باشد(10-11). با این تعداد بیمار، ایران از نظر نسبت مبتلایان به تالاسمی به کل جمعیت جهان مقام اول را دارد(12). استان سیستان و بلوچستان با دو میلیون و هفتصد هزار نفر جمعیت و 2700 بیمار تالاسمی ماژور  بالاترین نسبت ماژور به جمعیت را بین استان‌های کشور به خود اختصاص داده است(13). معمولا زمانی تالاسمی ماژور تشخیص داده می‌شود که کودک چند ماهه است و همچنین این بیماران از همان دوران کودکی جهت بقاء احتیاج به دریافت مرتب خون و جابه‌جا کنندۀ آهن(شلاتور) دارند(14، 15). درمان فعلی تالاسمی وابسته به انتقال خون بوده، و هدف از آن جهت حفظ و یا رساندن هموگلوبین خون بیشتر از 9mg / dl  می‌باشد (17،16). عموما مرگ در این بیماران در سنین کمتر از 22 سالگی به علت بیماری قلبی و اختلال در کار غدد به دنبال اضافه بار آهن رخ می‌دهد(18). از زمان شروع تجویز دسفرال، میزان مرگ و میر مرتبط با تالاسمی به طور معنی داری کاهش یافته است(19) به طوری که در سال‌های اخیر عمر بیماران بیشتر شده و در سال 2009 میلادی، 60% این بیماران، تا 30 سال هم عمر نموده‌اند (20). اما به هر حال خوشایند نبودن، طولانی و مکرر بودن رژیم‌های درمانی مورد استفاده برای درمان این بیماران می‌تواند سایر جنبه‌های زندگی را در بسیاری از بیماران مبتلا به تالاسمی تحت تاثیر قرار دهد؛ به گونه‌ای که اثرات شدید و قابل مشاهده‌ای را بر سلامت عمومی، سلامت روانی و کیفیت زندگی بیماران و خانواده‌های آنها داشته باشد(21). طبق تعریف سازمان بهداشت جهانی، کیفیت زندگی درک فرد از موقعیت زندگی خود در زمینه‌های مختلف سیستم فرهنگی و ارزش‌های جامعه‌ای است که در آن زندگی می‌کند. کیفیت زندگی مرتبط با اهداف، انتظارات، استانداردها و نگرانی‌های شخص است و به عنوان یکی از شاخص‌های مهم و مؤثر درمان محسوب می‌شود، که باعث تأثیرگذاری‌ بر سلامت فیزیکی فرد، وضعیت روحی و روانی، استقلال، روابط اجتماعی و باورهای شخص می‌شود(22). اثرات تالاسمی بر سلامت جسمی منجر به کم خونی شدید، رشد ناقص، مشکلات کبدی، بزرگ شدن طحال، اختلالات استخوانی خصوصا در استخوان‌های صورت، نارسایی قلبی، آریتمی قلبی، عفونت، بلوغ دیررس و وجود گلبول قرمز میکروسیتوزیس و هیپرکروم می‌شود؛ این مشکلات موجب نقص در عملکرد جسمی، عملکرد اجتماعی و عاطفی و سلامت روان بیماران می‌شود(23)که در نهایت باعث کاهش کیفیت زندگی آنها می‌شود (25،24) نتایج مطالعه مدمولی و همکاران (1398) در ایران(9)، ال مشاری و همکاران (2019) در پاکستان(14)، ریکووس و همکاران (2020) در یونان(26)  دهیرار و همکاران(2016) در هند(27)،  حاکی از آن است که  کیفیت زندگی بیماران مبتلا به تالاسمی، از سطح قابل قبولی برخوردار نیست.  اختلال در کیفیت  زندگی در این بیماران  نه تنها اثر منفی بر فعالیتهای اجتماعی ، خانوادگی ، تفریحی داشته و بلکه  خطر بستری شدن  و مرگ در این بیماران را افزایش می دهد(28).یکی از اهداف مراقبت درمانی از این بیماران ، مطلوب نمودن کیفیت زندگی آنها است. و  یکی از راه‌های اصلاح کیفیت زندگی، استفاده از مدل‌های پرستاری است(29).در ایران مدلی با عنوان مدل مراقبت پیگیر توسط احمدی(1380) در رابطه با بیماران مزمن کرونری، طراحی و ارزیابی شده است. مدل مذکور از چهار مرحله؛ که شامل مرحله آشناسازی(orientation)، حساس سازی(sensitization)، کنترل(control)، ارزشیابی(evaluation) تشکیل شده است. از طرفی هدف از مراقبت پیگیر، برقراری و ایجاد یک رابطه مراقبتی مستمر و پویا جهت افزایش آگاهی و عملکرد فرآیند مراقبتی موثر و به دنبال آن ارتقاء و بهبود کیفیت زندگی بیماران، کاهش عوارض بیماری، افزایش رضایت مددجویان و ارتقاء سطح سلامت و کیفیت خدمات مراقبتی است. منظور از رابطه مراقبتی مستمر و موثر، ارتباط متعامل و متقابل و پویایی است که بین پرستار، بیمار و خانواده او برقرار شده و در این برقراری هم کیفیت رابطه مراقبتی و هم محتوی، روش و ماهیت خدمات ارائه شده مورد توجه قرار می‌گیرد. کارکردهای اساسی مدل مراقبت پیگیر شامل شناخت بیماری و ماهیت آن، شناخت مشکلات بالفعل و بالقوه در خصوص بیماری، پذیرش بیماری و آثار آن به عنوان سایه‌ای در مسیر زندگی، ایفاء نقش خود کنترلی مستمر(رفتارهای درمانی مراقبتی مطلوب)، سرمایه‌گذاری برای حفظ سلامتی و نگاه ارزشی به سلامت، درگیرسازی و مشارکت خانواده در اداره مسائل موجود و آنی، تغییر در الگو و سبک زندگی، ارتقاء اعتماد به نفس، شناخت تیم مراقبتی و درمانی و روند استفاده از آن است(30)با توجه به توسعه های اخیر و با لحاظ کردن اینکه اگر یک بیمار تالاسمی به خوبی درمان شود، تبدیل به فردی می شود که پتانسیل خوبی برای مشارکت اجتماعی دارد، ضروری است که پس از شناخت وضع موجود، در انجام مداخلات معمول برای این بیماران دقت و تجدید نظر شود در نتیجه تدوین سیاست بهداشتی و اجتماعی به منظور برنامه ریزی صحیح برای پیشگیری، تشخیص و درمان به موقع مشکلات حیطه های مختلف این بیماران و ارا یه خدمات و حمایت های لازم امری ضروری است و بدون توجه به همه جنبه های بیماری به ویژه بحث کیفیت زندگی نمی توان آرامش را برای این بیماران و خانواده هایشان را فراهم آورد(31) . مدملی و همکاران (1398) در ایران تاثیر مدل خود مراقبتی اورم در بیماران تالاسمی ماژور بر کیفیت زندگی (9) و رزازان و همکاران (1393) الگوی توانمندسازی خود مدیریتی بر کیفیت زندگی نوجوانان و جوانان مبتلا به تالاسمی ماژور (32) مورد مطالعه قرار دادند. در این راستا برنامه ریزی برای ارتقای سطح سلامت این بیماران ، مستلزم داشتن اطلاعات کافی در زمینه کیفیت زندگی این بیماران است . دانستن این که کیفیت زندگی بیماران چگونه است و چه عواملی بر روی آن تاثیرگذار بوده ، کمک می کند تا به گونه ای برنامه ریزی نماییم  که سبب افزایش توانایی بیمار تالاسمی در انجام فعالیت های روزانه بدون وابستگی به دیگران شود و بر کیفیت زندگی وی تاتیر مثبتی بگذارد ،.به  طوری که بیمار تالاسمی در وضعیت بهتری قرار گرفته و سطح کیفیت زندگی وی بهبود یابد. از این رو با توجه به تجربیات بالینی در مورد کیفیت زندگی بیماران مبتلا به تالاسمی، و عدم پژوهش های مستمر و قابل استناد در این زمینه، محرز گردید که تاکنون مطالعه در خصوص بکارگیری مدل مراقبت پیگیر در این بیماران صورت نگرفته ؛ از آنجایی که از این مدل؛ قبلا در بیماریهای مزمن از جمله؛ بیماران نارسایی قلبی، همودیالیز، جراحی پیوند عروق کرونر اجرا شده ، و با توجه به تعداد زیاد این بیماران در استان سیستان و بلوچستان لذا پژوهشگران بر آن شدند که مطالعه ای با هدف تعیین تاثیر مدل مراقبت پیگیر بر کیفیت زندگی بیماران مبتلا به تالاسمی ماژور مراجعه کننده به بخش تالاسمی بیمارستان حضرت علی اصغر(ع) زاهدان در سال  1399طراحی و بررسی نمایند.

مرور متون

به منظور دستیابی به مطالعات مرتبط با موضوع پژوهش حاضر با استفاده از کلید واژه‌های فارسی؛ تالاسمی ماژور، کیفیت زندگی، مدل مراقبت پیگیر، و کلید واژه‌های انگلیسی؛ thalassemia major، quality of life، Continuous Care Model،  در پایگاه اطلاعاتی Pubmed، ProQuest، SID، Magiran و IranMedex جستجو انجام شد؛ و مقالاتی که که بیشترین ارتباط را با موضوع پژوهش داشتند انتخاب شده که به ذکر تعدادی از این مقالات پرداخته می‌شود.

الف: مطالعات داخلی

1) مطالعه ای توسط مدملی و همکاران (1398)  با هدف تعیین تأثیر مدل خودمراقبتی اورم بر کیفیت زندگی بیماران مبتلا به بتا تالاسمی ماژور انجام شد. این مطالعه مداخله ای نیمه تجربی با طرح پیش آزمون و پس آزمون بود. که بر روی 80 بیمار مبتلا به بتا تالاسمی در سال 2015 در شهر دزفول انجام شد. بیماران ابتدا به روش در دسترس و سپس به طور تصادفی به دو گروه 40 نفره تقسیم شدند. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه اطلاعات دمو گرافیک و کیفیت زندگی SF-36 بود. بسته آموزشی ، خودمراقبتی مبتنی بر ارزیابی نیاز و مبتنی بر الگوی مراقبت از خود اورم ، در مدت 60 دقیقه به بیماران گروه مداخله آموزش داده شد. نتایج نشان داد که  از نظر متغیرهای جمعیت شناختی بین دو گروه اختلاف معنی داری وجود نداشت (005/0> p در حالی که بین نمرات پیش آزمون و پس آزمون گروه های کنترل و آموزش از نظر کیفیت زندگی تفاوت معنی داری وجود دارد (p<.001). (9).

2) مطالعه ای توسط رزازان و همکاران (1393) با عنوان بررسی تاثیر الگوی توانمندسازی خود مدیریتی بر کیفیت زندگی نوجوانان و جوانان مبتلا به تالاسمی ماژور، بر روی 70 نفر از نوجوانان و جوانان مبتلا به تالاسمی ماژور واجد شرایط در مراجعه کننده به مراکز تالاسمی شهر بوشهر و برازجان انجام گردید. تخصیص نمونه‌ها در دو گروه آزمون(35 نفر) و کنترل(35نفر) به صورت تصادفی انجام گردید. برای جمع آوری اطلاعات از پرسشنامه کیفیت زندگی sf-36 استفاده شد. اجرای مطالعه در 3 مرحله ، که در مرحلۀ اول (قبل از مداخله) جلسه‌ای برای شرکت کنندگان دو گروه تشکیل و ابزار پژوهش توسط نمونه‌های هر دو گروه تکمیل شد. در مرحلۀ دوم (مداخله) مرحله الگوی توانمند سازی خود مدیریتی با استفاده از 5 گام اجرا گردید. در مرحلۀ سوم (بعد از مداخله) پس از یک ونیم ماه دوره مداخله، مجددا پرسشنامه کیفیت زندگی sf-36 دراختیار شرکت کنندگان هر دو گروه قرار داده شد تا با استفاده از پاسخ فرد به پرسشنامه میزان تغییرات در کیفیت زندگی نوجوانان و جوانان بعد از مداخله نسبت به قبل از مداخله، مقایسه گردد. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از آزمون کای دو، تی مستقل، من ویتنی، و به کارگیری نرم افزار spss v.18 انجام شد. نتایج نشان داد که؛ اطلاعات دموگرافیک دو گروه از لحاظ آماری تفاوت معنی داری نداشت (p>.05) و همچنین میانگین نمرات قبل و بعد از مداخله در هریک از هشت بعد پرسشنامه کیفیت زندگی sf-36 و نمره کلی پرسشنامه قبل و بعد از مداخله در دو گروه آزمون و کنترل از لحاظ آماری معنی دار بود (p<.001). به طور کلی مطالعه نشان داد که آموزش بر مبنای الگوی توانمند سازی خود مدیریتی بر پایه نیازهای خود مدیریتی بیماران موجب بهبود کیفیت زندگی نوجوانان و جوانان مبتلا به تالاسمی ماژور می‌شود(32).

3) علیجانی و همکاران(1391) پژوهشی'با هدف تعیین تأثیر مدل مراقبت مشارکتی بر کیفیت زندگی کودکان سن مدرسه مبتلا به تالاسمی' در شهر کرد انجام دادند در این پژوهش تجربی 72 کودک مبتلا به تالاسمی ماژور به صورت در دسترس انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمون و شاهد قرار گرفتند. پرسشنامه های دموگرافیک و کیفیت زندگی عمومی((گزارش کودک و والدین) Peds-QOL قبل از مداخله در هر دو گروه تکمیل و مدل مراقبت  مشارکتی بر اساس مراحل انگیزش، آماده سازی، درگیرسازی و ارزشیابی، در گروه آزمون و با حضور مراقبت کننده اصلی در منزل به مدت 2 ماه اجرا شد. میانگین نمرات کیفیت زندگی 3 ماه بعد از مداخله با اطلاعات قبل از مداخله به کمک آزمون های آماری کای دو، فیشر و t زوجی t مستقل مقایسه گردید نتایج نشان داد که تفاوت معنی داری در کیفیت زندگی کودکان بین دو گروه قبل از مداخله وجود ندارد، میانگین نمره کیفیت زندگی پس از مداخله در همه ابعاد (گزارش والدین و کودک ) به جز عملکرد جسمی والدین در گروه آزمون بالاتر از گروه شاهد بود ( 001 (P<0/و همچنین گروه آزمون پس از مداخله  نسبت به قبل از مداخله از کیفیت زندگی بهتری برخوردار

شدند ( 001 (P<0 (33)

4) بقایی و همکاران (1394) مطالعه ای با عنوان 'بررسی تاثیر به کار گیری مدل مراقبت پیگیر بر کیفیت زندگی بیماران نارسایی قلبی انجام داند. این مطالعه از نوع کارازمایی بالینی بوده که بر روی 60 بیمار با تشخیص نارسایی قلبی در بیمارستان های سید الشهداء و طالقانی ارومیه در سال 1392 انجام گرفت. نمونه های پژوهش به صورت در دسترس انتخاب و سپس به صورت تصادفی در دو گروه 30 تایی مداخله و کنترل تقسیم بندی شدند. برای سنجش کیفیت زندگی از ابزار استاندارد مینه سوتا که حاوی 21 سئوال در سه حیطه جسمی ، روحی روانی، اقتصادی و اجتماعی  است، استفاده شد.مدل مراقبت پیگیر در طی 3 ماه اجرا شد. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از آزمون کای دو، تی مستقل، من ویتنی، و به کارگیری نرم افزار spss v.19 انجام شد. نتایج نشان داد که در تمام ابعاد کیفییت زندگی در دو گروه کنترل و مداخله اختلاف معنی داری و جود دارد، و نشان دهنده افزایش کیفیت زندگی در تمامی ابعاد کیفیت زندگی در گروه مداخله است. پژوهشگران چنین نتیجه گیری نمودند که اجرای مدل مراقبت پیگیر می تواند باعث افزایش کیفیت بیماران با نارسایی قلبی گردد(34).

مطالعات خارجی

1) ال سید و همکاران (2019) مطالعه ای نیمه تجربی  با عنوان ' تأثیر برنامه های آموزشی شلاتون تراپی بر کیفیت زندگی کودکان تالاسمی در مصر' انجام دادند. این  مطالعه به مدت 12 ماه از اوریل  2015 تا 2016 به طول انجامید. 50 کودک مبتلا به تالاسمی ماژور به روش در دسترس انتخاب سپس به صورت تصادفی در دو گروه کنترل و آزمون قرار گرفتند.  جهت جمع آوری  اطلاعات از پرسشنامه محقق ساخته مربوط به دانش کودکان در مورد بیماری تالاسمی و در مان آن به ویژه در مورد شلاتون تراپی و پرسشنامه کیفیت زندگی کودکان عمومی Peds QL 4.0(گزارش کودک و والدین) استفاده شد. اطلاعات از طریق مصاحبه با کودک و والدین  قبل از انجام مداخله آموزشی در دو گروه  توسط  پژوهشگر جمع آوری شد. سپس آموزش به گروه مداخله در 5 جلسه  دو بار در هفته هر جلسه به مدت 45 تا 60 دقیقه  داده شد و سپس 3 ماه پس از اتمام آموزش،  پس آمون انجام شد. نتایج نشان داد که تفاوت معنی داری در کیفیت زندگی کودکان بین دو گروه قبل از مداخله وجود ندارد، میانگین نمره کیفیت زندگی پس از مداخله در همه ابعاد (گزارش والدین و کودک ) در گروه آزمون بالاتر از گروه شاهد بود ( 001 (P<0/و همچنین درگروه آزمون پس از مداخله  نسبت به قبل از مداخله از ارتقا دانش و کیفیت زندگی بهتری گزارش شد(35).

2) میکائیل و همکاران (2018) در پژوهشی تحت عنوان،' بررسی عوامل مؤثر بر کیفیت زندگی کودکان و نوجوانان مبتلا به تالاسمی در کردستان عراق' با هدف ارزیابی کیفیت زندگی مرتبط با سلامتی (HRQOL) در کودکان و نوجوانان کرد عراقی انجام دادند. در بازه زمانی ماه مه تا ژوئن 2018، 100 بیمار تالاسمی و 100 فرد سالم بین سنین 6-18 سال وارد مطالعه کردند. 73 بیمار مبتلا به تالاسمی ماژور(TM) و 27 بیمار مبتلا به تالاسمی متوسط (TI) بودند. بیماران از نظر بالینی مورد ارزیابی قرار گرفتند، و کیفیت زندگی آن‌ها توسط خود فرد و خانواده افراد ارزیابی شد. نتایج حاصل از مطالعه نشان داد که نمره کیفیت زندگی کودکان و نوجوانان مبتلا به تالاسمی به طور معنی داری کمتر از افراد سالم می‌باشد و کمترین نمره را در عملکرد جسمی به خود اختصاص داده‌اند. پژوهشگران پیشنهاد نمودند که ، جهت بهبود زندگی بیماران مبتلا به تالاسمی  از برنامه‌های مدیریت روانی و اجتماعی و  آموزش استفاده شود(36).

3) سیدیکوی و همکاران(2014) در پژوهشی تحت عنوان،'بررسی کیفیت زندگی در بیماران مبتلا به تالاسمی ماژور در یک کشور در حال توسعه'  با هدف تعیین مشکلات پیش روی این بیماران در زندگی شخصی و مشکلات روانی و اجتماعی آن‌ها بر روی 101 نفر از بیماران مبتلا به  تالاسمی ماژور در کشور پاکستان اجرا گردید. جمع آوری اطلاعات در این پژوهش از طریق پرسشنامه کیفیت زندگی sf-36 بود، که توسط 101 بیمار  تکمیل شد. نتایج نشان داد میانگین سنی بیماران مورد مطالعه 10.5 سال. کمتر از یک سوم  بیماران احساس کردند که نسبت به سال گذشته سلامتی آن‌ها کمتر شده است.44% از بیماران به دلیل بیماری خود احساس تنهایی داشتند. والدین 36 نفر از کودکان(35.6%) در بعضی مواقع به دلیل بیماری اجازه ندادند که فرزندانشان بازی کنند. 28 نفر از کوکان(27.7%) در ارتباط با سایر کودکان در سن خود مشکل داشتند. 71 نفر (70.3%) از بیماران گزارش کردند که در بعضی مواقع نگران زندگی و شغل آینده خود هستند. در حالی که 70 نفر (69.3%) از آن‌ها اعلام کردند که بیشتر از طرف دوستانشان مراقبت می‌شوند و 56 نفر(55.4%) اعلام کردند که توسط معلمان خود مراقبت می‌شوند. پژوهشگران چنین نتیجه گیری نمودند که تالاسمی به شدت می‌تواند کیفیت زندگی افراد را تحت تاثیر قرار بدهد. وجود اختلالات جسمی، فشارهای اجتماعی، فشارهای مالی، مشکلات تحصیلی و شغلی آن‌ها باعث می‌شود، خیلی زود در معرض آسیب‌های روانی قرار گیرند. همۀ عوامل فوق مانعی برای رشد آن‌ها در بزرگسالی و عملکرد مستقل آن‌ها در آینده خواهد شد(37).

نقدی بر مطالعات:

اکثر مطالعات انجام شده در زمینه کیفیت زندگی بیماران تالاسمی ماژوربه روش توصیفی انجام گردیده ، رزازان و همکاران (1393)مطالعه ای با عنوان تاثیر الگوی توانمندسازی خود مدیریتی بر کیفیت زندگی نوجوانان و جوانان مبتلا به تالاسمی ماژور(32) انجام داده این مطالعه براساس الگوی خود مدیریتی انجام شده بوده  مدت زمان اجرای پژوهش یک و نیم ماه و از پرسشنامه  کیفیت زندگی sf-36 استفاده نموده ،  همچنین مطالعه مدملی و همکاران (1398) که مطالعه ای  با هدف تعیین تأثیر مدل خود مراقبتی اورم بر کیفیت زندگی بیماران مبتلا به بتا تالاسمی ماژور انجام داد.که  در این مطالعه میزان جلسه آموزشی یک جلسه 60 دقیقه ای واز پرسشنامه  کیفیت زندگی sf-36 استفاده گردید در حالی که در مطالعه حاضر از مدل مراقبت پیگیر و پرسشنامه کیفیت زندگی (WHOQOL-BREF) ومدت زمان پیگیری 3 ماه  و میزان جلسات آموزشی 6 جلسه  و ارزشیابی در دو  مرحله (یک و سه ماه)خواهد بود. همچنین از مدل مراقبت پیگیر  بر کیفیت زندگی بیماران در بیماریهای مزمن از قبیل بیماران نارسایی قلبی، جراحی پیوند عروق کرونر، و بیماران همودیالیزی، انجام شده است؛ در حالی که از  این مدل در بیماران مبتلا به تالاسمی ماژور استفاده نشده و از آن جایی که عوامل فرهنگی ، اقتصادی، اجتماعی بر روی کیفیت زندگی تاثیر گذار بوده و با توجه به شیوع بالای تالاسمی در ایران، به ویژه دراستان سیستان و بلوچستان و عدم انجام پژوهش در زمینه استفاده از مدل مراقبت پیگیر برای این بیماران، این مطالعه  با هدف  'بررسی تاثیر مدل مراقبت پیگیر بر روی کیفیت زندگی بیماران مبتلا به تالاسمی ماژور' انجام می شود.

کیفیت زندگی در بیماران مبتلا به تالاسمی ماژور در دو گروه مداخله و کنترل یک و سه ماه بعد از اجرای مدل مراقبت پیگیر، متفاوت است.

تعیین تاثیر مدل مراقبت پیگیر بر کیفیت زندگی بیماران مبتلا به تالاسمی ماژور مراجعه کننده به بخش تالاسمی بیمارستان حضرت علی اصغر _(ع) زاهدان در سال 1399

تعیین و مقایسه میانگین نمره کل کیفیت زندگی بیماران تالاسمی ماژور،  قبل ، یک و سه  ماه  بعد از اجرای مدل مراقبت پیگیردر گروه مداخله و کنترل

تعیین و مقایسه میانگین نمره سلامت جسمی بیماران تالاسمی ماژور،  قبل ، یک و سه ماه بعد از اجرای مدل مراقبت پیگیردر گروه مداخله و کنترل

تعیین و مقایسه میانگین نمره سلامت روان بیماران تالاسمی ماژور،  قبل ، یک و سه ماه بعد از اجرای مدل مراقبت پیگیردر گروه مداخله و کنترل

تعیین و مقایسه میانگین روابط اجتماعی بیماران تالاسمی ماژور،  قبل ، یک و سه ماه بعد از اجرای مدل مراقبت پیگیردر گروه مداخله و کنترل

تعیین و مقایسه میانگین نمره سلامت محیط بیماران تالاسمی ماژور،  قبل ، یک  و سه ماه بعد از اجرای مدل مراقبت پیگیردر گروه مداخله و کنترل

بیمارستان‌ها و مراکز مراقبت کننده از بیماران مبتلا به تالاسمی ماژور و بیماران و خانواده‌های این افراد

بیماری تالاسمی ماژور

تعریف نظری

تالاسمی از بیماری‌های ژنتیکی است که در اثر آن هموگلوبین ساختار طبیعی خود را از دست می‌دهد و هموگلوبین غیر مؤثر در بدن ایجاد می‌شود در نتیجه هموگلوبین معیوب قادر به اکسیژن رسانی مطلوب به اعضا بدن نیست. تالاسمی ماژور یا کم خونی Cooley’s Anemia این مرحله شدیرترین فرم تالاسمی بتا می‌باشد که کمبود شدید پروتئین بتا در هموگلوبین منجر به یک‌کم خونی تهدیدکننده حیات می‌شود و فرد به انتقال خون منظم و مراقبت‌های طبی فراوانی نیازمند می‌شود(15).

تعریف عملی

بیمارانی که با تشخیص طبی تالاسمی ماژور در کلینیک حضرت علی اصغر _(ع) زاهدان دارای پرونده هستند و جهت درمان به صورت مستمر به این مرکز مراجعه می‌کنند. 

مدل مراقبت پیگیر

تعریف نظری

مراقبت پیگیر یا مستمر، فرآیندی منظم جهت برقراری ارتباط مؤثر، متعامل و پیگیر بین مددجو و پرستار به عنوان ارائه دهنده خدمات بهداشتی مراقبتی به منظور شناخت نیازها و مشکلات و حساس سازی مددجویان برای قبول رفتارهای مداوم بهداشتی و کمک به حفظ بهبودی و ارتقاء سلامتی آنها میباشد که کاملاً با ویژگیهای بیماری مزمن و پویایی مشکلات آن، مناسبت و هماهنگی دارد(29).

تعریف عملی

منظور اجرای مدل مراقبت پیگیر در چهار مرحله (آشناسازی، حساس سازی، کنترل و ارزشیابی) جهت بیماران تالاسمی ماژور

 مراجعه کننده به کلینیک علی اصغر با محتوای مشخص می باشد که در مرحله حساس سازی  بر اساس نیازهای آموزشی  6 جلسه آموزشی 60 تا 45 دقیقه  به صورت انفرادی و چهره به چهره جهت بیمار اجرا خواهد شد.

کیفیت زندگی

تعریف نظری

 از دیدگاه سازمان جهانی بهداشت، کیفیت زندگی مفهومی گسترده بوده و ترکیبی از درک افراد از وضعیت فیزیکی،روانی، سطح استقلال، ارتباط اجتماعی و تعامل با محیط، اعتقادات و ارزش های شخصی است. کیفیت زندگی در بیماری، درک ذهنی افراد درباره تأثیر شرایط بالینی درزندگی است و معمولا اشخاص با بیماری مزمن درک متفاوتی از زندگی داشته اند(35) .

تعریف عملی

نمره‌ای که بیمار از پرسشنامه کیفیت زندگی سازمان بهداشت جهانی ( WHOQOL.BREF)  خاص بیماران مزمن شامل  26 سوال در چهار بعد ( سلامت جسمی، سلامت روان، روابط اجتماعی، سلامت محیط )، بین  100-0 کسب می کند.

این مطالعه یک پژوهش از نوع نیمه تجربی می باشد که برروی دو گروه آزمون و کنترل به صورت قبل و بعد انجام خواهد شد.

در این مطالعه، جامعه پژوهش را کلیه بیماران  مبتلا به تالاسمی ماژور  واجد شرایط ورود به مطالعه مراجعه کننده به کلینیک بیمارستان حضرت علی اصغر_(ع)،  در سال 1399 تشکیل می دهند

الف)معیارهای ورود:

1. سن بالای 18 سال
2. نداشتن  مشکلاتی از قبیل عقب ماندگی ذهنی ، اختلال رفتاری و ذهنی، شنوایی، گفتاری طبق پرونده پزشکی
3. امکان دسترسی و کنترل بیمار در طی 3 ماه
4. رضایت کامل بیمار  و خانواده جهت مراجعه و پیگیری به صورت تلفنی و در صورت لزوم به صورت حضوری به منظور مراقبت و ادامه آموزش و مشاوره مراقبتی مورد نیاز توسط پژوهشگر
5. ساکن زاهدان
6. داشتن تلفن همراه  به صورت شخصی یا در خانواده  یا  داشتن تلفن ثابت در محل زندگی
7. عدم  شرکت در  دوره های آموزشی مشابه
8. داشتن حداقل سواد
1. کسب نمره کیفیت زندگی کمتر از 50 از پرسشنامه  کیفیت زندگی (32)WHOQOL-BREF

ب)معیارهای خروج:

1. عدم تمایل به ادامه همکاری
2. بروز عوارض جسمی شدید ناشی از بیماری

حجم نمونه بر اساس میانگین نمره کل کیفیت زندگی در مطالعه رزازان و همکاران (2014) و با در نظر گرفتن ضریب اطمینان 95 درصد و توان آماری 95 درصد بر اساس فرمول زیر در هر گروه حدود 13 برآورد گردید(32). به منظور اطمینان از کفایت حجم نمونه و در نظر گرفتن ریزش احتمالی در هر گروه 30  نفر و در مجموع 60  نفر وارد مطالعه خواهند شد.           

نمونه گیری به روش در دسترس انجام خواهد شد. هر بیمار تالاسمی ماژور مراجعه کننده به کلینیک بیمارستان حضرت علی اصغر_(ع)، که معیار ورود به مطالعه را داشته باشد، وارد مطالعه خواهد شد. سپس بیماران منتخب به صورت تصادفی به دو گروه کنترل و مداخله تقسیم می شوند. بدین صورت که ابتدا به تعداد کل افراد مورد مطالعه پاکت حاوی نام گروه تهیه و به صورت تصادفی مرتب شده و با مراجعه و انتخاب تدریجی افراد،  به ترتیب یکی از کارت ها بدان ها اختصاص خواهد یافت، که تعیین کننده گروه فرد در گروه مداخله یا کنترل خواهد بود. با توجه به نمونه گیری تصادفی، نمونه‌های مورد پژوهش شانس مساوی برای انتخاب شدن در دو گروه مداخله و کنترل را خواهند داشت.

ابزار جمع آوری اطلاعات در این پژوهش پرسشنامه می‌باشد، که متشکل از دو بخش می‌باشد. بخش اول  پرسشنامه جمع آوری اطلاعات دموگرافیک، بخش دوم چک لیست کنترل اجرای برنامه مراقبتی ، پرسشنامه کیفیت زندگی کیفیت زندگی سازمان بهداشت جهانی (WHOQOL-BREF)

الف ) پرسشنامه اطلاعات دموگرافیک شامل ( سن ، جنس، و....)

ب) چک لیست کنترل اجرای برنامه مراقبتی

ج) پرسشنامه کیفیت زندگی کیفیت زندگی سازمان بهداشت جهانی (WHO Quality of Life-BREF (WHOQOL-BREF

پرسشنامه کیفیت زندگی سازمان بهداشت جهانی (WHOQOL-BREF) یک پرسشنامه ۲۶ سوالی است که کیفیت زندگی کلی و عمومی فرد را می‌سنجد. این مقیاس در سال ۱۹۹۶ توسط گروهی از کارشناسان سازمان بهداشت جهانی و با تعدیل گویه‌های فرم ۱۰۰ سوالی این پرسشنامه ساخته شد. این پرسشنامه دارای ۴ زیرمقیاس و یک نمره کلی است. این زیر مقیاس‌ها عبارتند از: سلامت جسمی، سلامت روان، روابط اجتماعی، سلامت محیط اطراف و یک نمره کلی. هر یک از زیر مقیاس ها به ترتیب دارای 7، 6، 3 و 8 سئوال می باشند ، دو سئوال به هیچ یک از حیطه ها تعلق ندارند و وضعیت سلامت و کیفیت زندگی را به طور کلی مورد ارزیابی قرار می دهند، بنابراین این پرسشنامه در مجموع 26 سئوال دارد. نمره گذاری در این پرسشنامه بدین صورت است که در ابتدا باید به هر یک از 26 سوال، نمره 1 تا 5 داده شود. برای سهولت در نمره گذاری، این نمرات در داخل خود پرسشنامه به صورت عدد وارد شده‌اند. سوالات 3 و 4 و 26 به صورت وارونه نمره گذاری می‌شوند. در مرحله بعد باید نمره خام هر زیر مقیاس را به دست آورید که به ترتیب زیر است:

زیرمقیاس سلامت جسمی: جمع نمرات سوالات 3- 4- 10- 15- 16- 17- 18 در پرسشنامه. دامنه نمرات این زیر مقیاس بین 7 تا 35 خواهد بود و تفاضل این دو 28 است

زیرمقیاس سلامت روان: جمع نمرات سوالات 5- 6- 7- 11- 19- 26 در پرسشنامه. دامنه نمرات این زیر مقیاس بین 6 تا 30 خواهد بود و تفاضل این دو 24 است.

زیرمقیاس رابط اجتماعی: جمع نمرات سوالات 20- 21- 22 در پرسشنامه. دامنه نمرات این زیر مقیاس بین 3 تا 15 خواهد بود و تفاضل این دو 12 است.

زیرمقیاس سلامت محیط: جمع نمرات سوالات 8- 9- 12- 13- 14- 23- 24- 25 در پرسشنامه. دامنه نمرات این زیر مقیاس بین 8 تا 40 خواهد بود و تفاضل این دو 32 است.

کیفیت زندگی و سلامت عمومی کلی: جمع نمرات سوالات 1 و 2 در پرسشنامه. دامنه نمرات این زیر مقیاس بین 2 تا 10 خواهد بود و تفاضل این دو 8 است

پس از به دست آوردن نمرات خام هر خرده مقیاس باید آن را به یک نمره استاندارد از 0 تا 100 تبدیل کنیم که این نمره را با توجه به فرمول زیر محاسبه می‌کنیم(38)

نمره زیر مقیاس‌ها به توجه به فرمول بالا به این ترتیب محاسبه خواهد شد:

در طی مطالعه ای روایی و پایایی این پرسشنامه توسط نجات و همکاران (1385) انجام شده است. در این مطالعه پایایی از روش آزمون- بازآزمون برای زیرمقیاس‌ها به این صورت به دست آمد: سلامت جسمی 77/0، سلامت روانی 77/0، روابط اجتماعی 75/0، سلامت محیط 84/0 به دست آمد. سازگاری درونی نیز با استفاده از آلفای کرونباخ محاسبه شد که سلامت جسمانی به آلفا 72% ، سلامت روان، %70 ، روابط اجتماعی، 52% سلامت محیط، 72% تایید شد(39) . یوسفی و همکاران (2010) در طی مطالعه ای پایایی ابزار  از طریق الفای کرونباخ گزارش نمودند: بعد سلامت فیزیکی با آلفای81% ، سلامت روان 78%، روابط اجتماعی 82%، سلامت محیط 80%تایید نمودند.(40)  در این مطالعه نیز پایایی ابزار  از طریق آلفا کرونباخ برآورد خواهد شد.

پس از تایید و تصویب پروپوزال توسط معاونت تحقیقات و فناوری و کمیته اخلاق دانشگاه و دانشکده و اخذ معرفی نامه و ارائه آن به مسئولین بیمارستان حضرت علی اصغر _(ع) و کسب اجازه جهت انجام پژوهش، و مراجعه به کلینیک ، پژوهشگر به روش در دسترس از بین بیماران مبتلا به تالاسمی ماژور که واجد شرایط ورود به مطالعه باشد ، شروع به نمونه‌گیری می‌نماید. بدین ترتیب که پژوهشگر با بیمار و خانواده مصاحبه کرده، برای هریک از شرکت کنندگان موضوع تحقیق، اهداف، مراحل تحقیق توضیح داده خواهد شد و جهت همکاری از بیماران مبتلا به تالاسمی ماژور دعوت به عمل می آمد . برای افراد جنبه اختیاری بودن شرکت در این پژوهش و محرمانه بودن اطلاعات توضیح داده می شود، و در نهایت رضایت نامه کتبی از افراد گرفته خواهد شد، به نمونه‌ها توضیح خواهد داده شد که برای ترک و ادامه مطالعه آزادی عمل دارند، عدم مشارکت یا خروج آن ها تأثیری بر درمان آنها نخواهد داشت.پس از انتخاب، به منظور یکنواخت شدن شرایط تحقیق برای دو گروه  مداخله و کنترل از روش تخصیص تصادفی استفاده خواهد شد.

در صورتی که بیمار در گروه مداخله قرار گرفت ، مدل مراقبت پیگیر اجرا خواهد شد. برنامه مراقبت پیگیر پیوستگی و انسجام خاص خود را دارد و به ترتیب شامل چهار مرحله آشناسازی، حساس سازی، کنترل و ارزشیابی می باشد. که به صورت انفرادی جهت بیمار توسط پژوهشگر اجرا خواهد شد.

1.مرحله آشنا سازی نقطه شروع تلقی شده ، اولین جلسه به منظور توجیه و ترغیب بیمار و خانواده اش و احساس نیاز به ضرورت فرایند پیگیری بیماران در طی جلسه ای 40-30 دقیقه ای با حضور بیمار و خانواده اش تشکیل خواهد شد. در این مرحله پژوهشگر و بیمار و خانواده اش با یکدیگر آشنا خواهند شد. انتظارات خود را بیان نموده، و توصیه های مبنی بر لزوم تداوم و حتی الامکان عدم قطع رابطه مراقبتی درمانی بین طرفین تا انتهای زمان مقرر برگزار خواهد نمود. اقدامات این مرحله از مداخله  شامل معرفی پژوهشگر به بیمار و خانواده، تکمیل پرسشنامه اطلاعات دموگرافیک و کیفیت زندگی (WHOQOL-BREF) بیمار توسط پژوهشگر، تعیین توافق جهت زمان اوقات حضوری بیمار به کلینیک ( این زمان بر اساس خواسته و نظر بیمار و خانواده مشخص خواهد شد) و زمان تماس های تلفنی و چگونگی برقراری ارتباط ( طبق نظر بیمار و خانواده) نیز صحبت خواهد شد.

 2. حساس سازی : برطبق مدل مراقبت پیگیر جلسه بعد به منظور حساس سازی و درگیر کردن بیمار و خانواده در امر مراقبت و پیگیری برگزار خواهد شد که در محل اجرای تحقیق(کلینیک حضرت علی اصغر _(ع) )  به صورت چهره به چهره و با هماهنگی قبلی با مسئولین کلینیک، بیمار و خانواده آنها به مدت 45 تا 60 دقیقه و با توجه به سطح تحمل صورت خواهد گرفت. همچنین در طی تعامل فردی بین پژوهشگر و بیمار سئوالاتی اولیه جهت شناسایی میزان آگاهی آنها (در مورد بیماری تالاسمی و عوارض آن، رفتارهای خود مراقبتی ، شلاتون درمانی، تزریق خون، عوارض بیماری و توصیه های درمانی) پرسیده خواهد شد . محتوای برنامه آموزشی  بر طبق جدیدترین مقالات و مشاوره با اساتید صاحب نظر تنظیم خواهد شد. تعداد جلسات برای هر یک از نمونه ها به میزان آگاهی، دانش بیمار بستگی خواهد داشت. به طور متوسط 6 جلسه و سه بار در هفته با حضور بیمار و خانواده بر ساس وقت تعیین شده در مرحله آشناسازی بر طبق خواسته بیمار و خانواده در کلینیک ، در محل کلاس بیمارستان علی اصغر (ع)  به صورت چهره به چهره و انفرادی برگزار خواهد شد. در انتهای جلسات بسته آموزشی شامل کتابچه شامل محتوای آموزشی در اختیار بیمار و خانواده قرار خواهد گرفت.

3. کنترل : هدف از این مرحله استمرار روند اجرای مراقبت پیگیر می باشد. شکی نیست که مناسب ترین  برنامه ها بدون کنترل و پیگیری، با گذشت زمان به فراموشی سپرده می شوند و یا تأثیر مطلوب خود را از دست می دهند. لذا با توجه به اینکه مدل مورد استفاده تحت عنوان مراقبت مستمر و پیگیر است ؛ پژوهشگر هر هفته یک بار طی تماس تلفنی (روز هفته و زمان تماس در مرحله حساس سازی با بیمار و خانواده هماهنگ و مشخص  شده است) ارتباط برقرار نموده و از طریق  چک لیست مراقبتی و آموزشی از انجام مداخلات اطمینان حاصل می نماید، علاوه بر آن نیز در رابطه با آموزشهای داده شده از بیمار سئوالاتی می پرسد تا از یادگیری محتوای جلسات آموزشی مطمئن گردد . در صورتی که بیمار در انجام و یا یادگیری آموزشهای داده شده دچار مشکل بود مجدد یک جلسه آموزش یادآور برای وی گذاشته می شود، همچنین پژوهشگر با بیماران و خانواده آنان قرار گذاشته که در منزل با هر مشکل و سؤالی روبرو شده با تلفن همراه پژوهشگر تماس گرفته و چاره جویی نمایند. به مدت 3 ماه ادامه مراقبت پیگیر به صورت تلفنی(هفته ای یکبار) ، به طور مکرر با اهداف بررسی روند مراقبت ها (از طریق چک لیست مراقبتی و پرسیدن سئوال) به طور مداوم و مستمر اجرا خواهدشد

4. ارزشیابی: ارزشیابی گام چهارم و نهایی مدل است . ارزشیابی به عنوان مرحله نهایی مدل مراقبت پیگیر  مطرح ، اما در تمامی مراحل مطالعه مورد توجه و جاری است. در این مطالعه ارزشیابی در دو مرحله انجام خواهد شد. مرحله اول پس از گذشت یک ماه  و مرحله دوم پس از 3 ماه از اجرای مدل طی تماس تلفنی پژوهشگر با بیمار  زمان و مکان را هماهنگ نموده و مجدداّ پرسشنامه کیفیت زندگی را تکمیل می نماید. مدت زمان انجام مداخله 4 ماه می باشد.

در صورتی­که بیمار در گروه کنترل اختصاص یافت ابتدا جهت شروع پیش آزمون پرسشنامه اطلاعات دموگرافیک، پرسشنامه استاندارد کیفیت زندگی توسط پژوهشگر تکمیل گردیده و این گروه هیچ مداخله­ای به جز مراقبت­های روتین را دریافت نمی‌کنند. پس آزمون، همزمان با گروه مداخله طی تماس تلفنی توسط پژوهشگر که زمان و مکان آن بر اساس خواسته و نظر بیمار و خانواده اش می باشد یک و 3 ماه بعد تکمیل می گردد. در انتهای مداخله ، کتابچه آموزشی شامل مطالب آموزش  داده شده در اختیار بیمار و خانواده گروه کنترل قرار خواهد گرفت.

                                  ساختار جلسات و محتوای برنامه آموزشی

جهت انجام تجزیه و تحلیل آماری، داده ها جمع­آوری و پس از کدگذاری وارد  نرم افزار spss  نسخه 22 خواهد شد. جهت توصیف ویژگی­های فردی در گروه­های مورد مطالعه و تعیین شاخص­های مرکزی و پراکندگی همچون حداقل، حداکثر، دامنه تغییرات، میانگین، انحراف معیار، درصد و فراوانی از آمار توصیفی استفاده خواهد شد. برای مقایسه میانگین­های قبل و بعد و تغییرات در هر گروه از آزمون تی مستقل، برای مقایسه فراوانی متغیرهای کیفی دو گروه از آزمون کای دو، برای مقایسه میانگین­ها در هر گروه  قبل و (یک و سه ماه )بعد از اجرای مداخله از آزمون تی زوجی و آزمون آنالیز تکراری  استفاده خواهد شد. برای تعیین اثربخشی مداخله بر کیفیت زندگی هم­زمان با تعدیل اثر برخی متغیرهای کمی از آزمون تحلیل کوواریانس استفاده می­شود. سطح معناداری در این مطالعه 05/. مد نظر است. با استفاده از آزمون کولموگروف طبیعی بودن داده ها بررسی  خواهد شد ، در صورت نرمال نبودن داده ها از آزمون­های معادل ناپارامتریک استفاده خواهد شد.

'راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران سال 1392'

( در صورت لزوم فرم رضایت آگاهانه ضمیمه گردد. درج کدهای اخلاقی منطبق با کدهای مصوب حفاظت از آزمودنی در پژوهش های علوم پزشکی الزامی است.)

2-در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی  بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است

13- کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا میشود‌. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف ‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

 16- پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می‌شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. هم‌چنین، در پژوهش‌هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند

25-پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

28-پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

- احتمال ریزش نمونه ها به دلیل بروز عوارض بیماری،  که برا ی یپیشگیری از آن حجم نمونه افزایش خواهد یافت.

  میزان یادگیری بیماران شرکت کننده مورد پژوهش با یکدیگر متفاوت است که آموزش بر مبنای میزان یادگیر ی خواهد بود.

تالاسمی ماژور، کیفیت زندگی، مدل مراقبت پیگیر

Thalassemia major،  Quality of Lief،  Continuous Care Model

1. Behrman RE, Vaughan III VC. Nelson textbook of pediatrics. WB Saunders company; 1983.

2. Kasper DL, Fauci AS, Dan LL, Braunwald E, Hauser SL. Harrison’s textbook of internal medicine.2018.

3. Platania S, Gruttadauria S, Citelli G, Giambrone L, DiNuovo S. Associations of Thalassemia Major and satisfaction with quality of life: The mediating effect of social support.Health Psychol Open. 2017;4(2):2055102917742054.

3. Ayyash H, Sirdah M. Hematological and biochemical evaluation of .-thalassemia major (TM) patients in Gaza Strip: A cross-sectional study. Int J Health Sci (Qassim).2018;12(6):18-24

4. Caocci G, Efficace F, Ciotti F, Roncarolo MG, Vacca A, Piras E, et al. Health related quality of life in Middle Eastern children with beta-thalassemia. BMC Blood Disord 2012; 12: 6

5. Gollo G, Savioli G, Balocco M, Venturino C, Boeri E, Costantini M, Forni GL. Changes in the quality of life of people with thalassemia major between 2001 and 2009. Patient Prefer Adherence 2013; 7: 231-6.

6.  Maheri A, Sadeghi R, Shojaeizadeh D, Tol A, Yaseri M,EbrahimiM. Associations between a health promoting lifestyle and quality of life among adults with beta- thalassemia major. Epidemiol Health. 2016;38:e2016050.

7. Thavorncharoensap M, Torcharus K, Nuchprayoon I, Riewpaiboon A, Indaratna K, Ubol BO. Factors affecting health-related quality of life in Thai children with thalassemia. BMC Blood Disord 2010; 10: 1.

8.Azami M, Parizad N, Sayehmiri K. Prevalence of Hypothyroidism, Hypoparathyroidism  and Thefrequency of Regular Chelation Therapy in Patients with Thalassemia Major in Iran: A Systematic Review and Meta-Analysis Study. Iran J Ped Hematol Oncol. 2016; 6(4): 261-276. (Persian)

9. Madmoli Y, Salimi M, Madmoli M, Maraghi E, Pelarak F, Korkini N, Mashalchi H. The effect of orem self-care model on health-related quality of life of patients with thalassemia major. Journal of Research in Medical and Dental Science. 2019 Apr;7(2):170-6.

10. Hekmatipour N, Vaghee S, Nekah A, Mohsen S.Effects of storytelling on educational self-efficacy in children with thalassemia,aged 7-12 years old. Evidence Based Care J 2015; 5(3): 19-28.

11. Hashemizadeh H, Noori R. Assessment of physical growth in patients with beta thalassemia major in

Mashhad. Sci J Iran Blood Transfus Organ 2013; 9(4): 446-54. (Persian)

12.  Menghari MB, Khaleghkhah A. Path analysis model between spiritual health, quality of life with depression thalassemia major patients. Health Psychology J 2016; 5(1): 119-34. (Persian)

13. Miri-Moghaddam E, Eshghi P, Sanei Moghadam E, Hashemi SM. Prevalence of hemoglobinopathies in Sistan and Balouchestan province, in the sout east of Iran. Sci J Iran Blood Transfus Organ 2013;9(4):406-413.

14. Al-Moshary M, Al-Mussaed E, Khan A. Prevalence of Transfusion Transmitted Infections and the Quality of Life in β-thalassemia Major Patients. Cureus. 2019 Nov;11(11).

15. Mirbaha M. Handy thalassemia. 1st ed. Tehran. Foundation Special Affairs disease.2005:103-107.

(Persian).

16.  John MJ, Jyani G, Jindal A, Mashon RS, Mathew A, Kakkar S, Bahuguna P, Prinja S. Cost effectiveness of hematopoietic stem cell transplantation compared with transfusion chelation for treatment of thalassemia major. Biology of Blood and Marrow Transplantation. 2018 Oct 1;24(10):2119-26.

17- Cappellini MD, Cohen A, Porter J, et al. Guidelines for the Management of Non Transfusion Dependent Thalassaemia (NTDT). 3^rd ed.Nicosia, Cyprus: Thalassaemia International Federation; 2014

18. Zarezadeh Y, Ebrahimi E, Ghaydari ME, Amani A, Jalili A. The effects of aerobic exercise on body Iron indices in normal subjects and in patients with thalassemia major. 2001.

19. Borgna-Pignatti C. The life of patients with thalassemia major. Haematologica; 2010.

20. Dahlui M, Hishamshah MI, Rahman AJ, Aljunid SM. Quality of life in transfusion-dependent thalassaemia patients on desferrioxamine treatment. Singapore medical journal. 2009;50(8):794-9.

21. Sadati S, Tamadoloni A, baghianimoghadam MH. Quality of Life in Patients Suffering from Beta Thalassemia Major in Amirkola Iran. J Community Health Res. 2015; 4(3):234-238.

22. Salama H, Hussein H, Al Faisal W, Belhool K, Hasan Mahdy N, El Sawaf E. Health-Related Quality of Life in Transfusion-Dependent Thalassemia Major Patients and Associated Factors in Dubai, UAE, 2011. Middle East Journal of Psychiatry and Alzheimer's. 2014; 5(3): 3-10.

23. Naderi M, Hormazi MR, Ashrafi M, Emamdiadi A. Evaluation of Mental Health and Related Factors among Patients with Beta-thalassemia Major in South East of Iran Iranian. J Psychiatry. 2012; 7(1): 47-51.

24. Giorgio l, Caocci G, Efficace F, Dessi C, Vocca A, Piras E, et al. Long-term health related quality of life evaluated more than 20 years after hematopoietic stem cell transplantation for thalassemia. Blood J. 2016; 122(13): 2262-70.

25. Mazzone L, Battagilo L, Andreozzi F, Antoneittaromeo M, Mazzone D. Emotional impact in .-thalassaemia major children following cognitive-behavioural family therapy and quality of life of caregiving mothers. Clin Pract Epidemiol Ment Health. 2009; 5(5):1-6.

26. Rikos N, Giannadaki GK, Spontidaki A, Tzagkaraki M, Linardakis M. Health status, anxiety, depression, and quality of life of patients with thalassemia. Journal of Public Health. 2020 Mar 13:1-8.

27. Dhirar N, Khandekar J, Bachani D, Mahto D. Thalassemia Major: how do we improve quality of life?. SpringerPlus. 2016 Dec 1;5(1):1895.

28. Torcharus K, Pankaew T. Health-related quality of life in thalassemia treated with iron chelation. Royal Thai Army Medical Journal. 2011;64(1):3-10.

29. Rahimi A, Ahmadi FA, Gholyaf M. Effects of applying continuous care model on blood tests in hemodialysis patients. Tehran University Medical Journal. 2008;66(1):43-51

30. Ahmadi F. Design and evaluation of care model for follow-up coronary control disorder [Dissertation]. Tehran: Tarbiat Modarres University; 2001. )Persian(

31. Alavi A, Parvin N, Shiri S, Hamidzadeh S, Thahmasebi S. [Comparison of perspective of children

with major thalasseamia and their parents about Quality of in Shahrekord]. Journal of Shahrekord

university of medical science. Winter 2007; 8(4). (Persian)

32. Razzazan N, Ravanipour M, Gharibi T, Motamed N, Zarei A. Effect of self-management empowering model on the quality of life in adolescents and youths with major thalassemia. Journal of nursing education. 2014 Aug 15;3(2):48-59.

33. Alijany-Renany H, Tamaddoni A, Haghighy-zadeh M, Pourhosein S. The effect of using partnership care model on the quality of life in the school-age children with β-thalassemia. Journal of Shahrekord University of Medical Sciences. 2012 Apr 15;14(1):41-9.

34. Baghaei R, Khalkhali HR, Mashalahi A. The effect of applying continuous care model on the quality of life in heart failure patients. The Journal of Urmia Nursing and Midwifery Faculty. 2015;13(8):666-75.

35. El-Said Zaghamir D, Hanie El-Kazaz R, Ahmed Khalil Morsy A, Ahmed Elmazahy MM. Impact of Educational Program about Iron Chelation Therapy on the Quality of Life for Thalassemic Children. Port Said Scientific Journal of Nursing. 2019 Dec 1;6(3):33-49.

36.Mikael NA, Al-Allawi NAJSmj. Factors affecting quality of life in children and adolescents with thalassemia in Iraqi Kurdistan. 2018;39(8):799.

37. Siddiqui SH, Ishtiaq R, Sajid F, Sajid RJJJotCoP, Surgeons--Pakistan. Quality of life in patients with thalassemia major in a developing country. 2014;24(7):477.

38. World Health Organization. WHOQOL-BREF: introduction, administration, scoring and generic version of the assessment: field trial version, December 1996. Geneva: World Health Organization; 1996.

39. Nejat SA, Montazeri A, Holakouie Naieni K, Mohammad KA, Majdzadeh SR. The World Health Organization quality of Life (WHOQOL-BREF) questionnaire: Translation and validation study of the Iranian version. Journal of School of Public Health and Institute of Public Health Research. 2006 Jul 15;4(4):1-2.

40. Usefy AR, Ghassemi GR, Sarrafzadegan N, Mallik S, Baghaei AM, Rabiei K. Psychometric properties of the WHOQOL-BREF in an Iranian adult sample. Community mental health journal. 2010 Apr 1;46(2):139-47.

نوع مطالعه نیمه تجربی می‌باشدکه با هدف تعیین  بررسی تاثیر مدل مراقبت پیگیر بر کیفیت زندگی بیماران مبتلا به تالاسمی ماژور مراجعه کننده به بخش تالاسمی بیمارستان حضرت علی اصغر (ع) شهرستان زاهدان در سال 98 انجام خواهد شد.

هیچ گونه مداخلۀ تهاجمی بر روی بیمار و یا همراهان وی ، از قبیل خونگیری انجام نخواهد شد.

بیماران تالاسمی به نسبت سایر افراد، از کیفیت زندگی پایین تری برخوردار هستند و همچنین عواملی از قبیل؛ قدمت بالای زمان ابتلا به تالاسمی ماژور و افزایش تعداد دفعات دریافت کیسه خون و سطح بالای آهن ذخیره بدن و ....... سبب پایین آوردن هر چه بیشتر کیفیت زندگی در این بیماران، می‌شود(27, 30, 31).ضمنا  مدل مراقبت پیگیر بر کیفیت زندگی بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن از قبیل بیماران نارسایی قلبی، جراحی پیوند عروق کرونر،  و بیماران همودیالیزی، انجام شده است؛ (24, 26, 29)  در حالی که در بیماران مبتلا به تالاسمی ماژور استفاده نشده،  و با توجه به شیوع بالای تالاسمی در ایران، به ویژه دراستان سیستان و بلوچستان و عدم انجام پژوهش در زمینه استفاده از مدل مراقبت پیگیر برای این بیماران، این مطالعه  با هدف  'بررسی تاثیر مدل مراقبت پیگیر بر روی کیفیت زندگی بیماران مبتلا به تالاسمی ماژور' انجام می شود.

به دنبال اجرای مطالعه فوق، هیچ گونه عوارضی، برای بیمار و همراهانش ایجاد نخواهد شد.

هیچ گونه عارضه‌ای برای بیمار و همراهانش ایجاد نخواهد شد.

هیچ هزینه‌ای بر عهده نمونه نمی باشد.

هیچ گونه روش جاگزینی جهت انجام مداخله و تکمیل پرسشنامه‌های فوق، به جزء موارد فوق الذکر وجود نخواهد داشت.

پس از آن که بیماران دارای شرایط ورود به مطالعه را داشتند، فرم رضایت از بیمار در اختیار بیمار و یا همراهانش و در صورت عدم توانایی فرد در خواندن و نوشتن، فرم مربوطه برای بیمار قرائت شده و به بیمار توضیح داده می‌شود که تمام اطلاعات گرفته شده از پرونده وی، بدون درج نام و مشخصات فرد مطرح خواهد شد.

 پژوهشگر با بیماران و خانواده (گروه مداخله) آنان قرار گذاشته که در منزل با هر مشکل و سؤالی روبرو شدند، با تلفن همراه پژوهشگر تماس گرفته و چاره جویی نمایند.

بر اساس فرم رضایت از بیمار، در آن فرم درج گردیده است که بیمار آزادی عمل داشته، و هر زمانی که بخواهد می‌تواند بدون هیچ گونه دلیلی، از مطالعه خارج شود.

بیمارانی که شرایط ورود به مطالعه را  داشته‌اند، بر اساس فرم رضایت آگاهانه بیمار که محقق ساخته نیز می‌باشد، در اختیار بیمار و یا همراهانش قرار داده می‌شود و در صورت عدم توانایی در خواندن و نوشتن، فرم توسط محقق برای بیمار قرائت شده و به وی توضیح داده می‌شود که نام و نام خانوادگی او نیز در اختیار محقق بوده است و با رعایت نکات احتیاط محفوظ باقی خواهد ماند.