بررسی تاثیر الگوی توانمند سازی خانواده محور بر خودکارامدی و کیفیت زندگی بیماران مبتلا به پرفشاری خون مراجعه کننده به مراکز جامع سلامت شهر زاهدان در سال 1399

بیماری های مزمن به طور گسترده به عنوان شرایطی تعریف می شوند که 1 سال یا بیشتر طول بکشد و نیاز به توجه مداوم پزشکی یا محدود کردن فعالیت های زندگی روزانه یا هر دو را دارد. (1, 2) امروزه، دیگر علت اصلی مرگ در جهان بیماری های واگیر و عفونی نیست بلکه با پیشرفت علم و تکنولوژی، ارتقای سطح سواد، دسترسی به خدمات بهداشتی و درمانی و تغییر در شیوه زندگی؛ سیمای سلامت، ازنظر علت بیماری و مرگ در دنیا تغییر پیدا کرده است. امروزه اتیولوژی مرگ در جهان بیماری های مزمن و متابولیک هستند. (3, 4) بیماری های مزمن نه تنها در کشورهای در حال توسعه بلکه در بسیاری از کشورهای توسعه یافته، بخش عمده ای از مشکلات مربوط به سلامت را به خود اختصاص می دهند. (5)پرفشاری خون به عنوان یک بیماری مزمن، به معنی افزایش نیروی خون در رگ های خونی به طور مداوم است. (6) پر فشاری خون با شیوع بالا و عوارض جدی که بر ارگان های بدن برجای می گذارد؛ این بیماری را به یک مشکل عمده بهداشتی در سراسر دنیا تبدیل نموده است. وجود یک بیلیون فرد مبتلا به پرفشاری خون و وقوع سالانه 4 میلیون مرگ در جهان از نتایج مستقیم این بیماری است. (7) تخمین زده می شود در سال 2025 بیشتر از 1.5 بیلیون نفر در سرتاسر جهان مبتلا به  فشار خون خواهند شد، که باعث می شود تا 50% ریسک بیماری قلبی و 75% ریسک سکته افزایش یابد. (8)، برطبق جدیدترین آمار AHA ، 103 میلیون  در ایالات متحده ) بیشتر از 3/2 بزرگسالان( به پرفشاری خون مبتلا می باشد. (9) طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت در سال 2017 ،16415 مورد مرگ ناشی از پرفشاری خون گزارش شده است که از این حیث ایران رتبه جهانی 17 را دارد. (10) در حال حاضر  یک چهارم بزرگسالان آسیایی مبتلا به فشارخون هستند. بر اساس پیمایش ملی در سال ۱۳۹۵، حدود یک سوم جمعیت بزرگسالان ایران از پرفشاری خون رنج می‌برند. (11) بر طبق گزارش دبیرخانه کمیته ملی بیماری‌های غیر واگیر در پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم‌پزشکی تهران، ۹۷ هزار ایرانی در سال ۲۰۱۷ بر اثر بیماری‌های مرتبط با پر فشاری خون جان باختند. در سال 98، 21 هزار نفر در استان سیستان و بلوچستان با فشار خون بالا شتاسایی شدند و بر اساس گزارش ها در سال 96 حدود 700 نفر بر اثر فشار خون بالا فوت شده اند. (13) از سال ۱۹۹۰ تا سال ۲۰۱۶، شیوع پرفشاری خون در ایران حدودا ۳ برابرشده است. لذا لازم است، توزیع منابع آموزشی و بهداشتی دراین حوزه براساس وضعیت مناطق و با توجه به شرایط فرهنگی، تغذیه‌ای،اجتماعی، رفتاری و سیستم‌های درمانی باشد. (14) شایان ذکر است در سال ۱۳۹۵ به طور متوسط  ۲۲ درصد زنان و ۲۱ درصد مردان ایرانی مبتلا به فشارخون بالا بوده اند، همچنین گروه سنی ۵۵ تا ۶۹ سال نیز بیش از ۵۰ درصد دچار عارضه فشارخون بالا بودند که متاسفانه برآوردها حاکی از آن است که حدود ۶۰ درصد مبتلایان به فشارخون بالا از این مسئله آگاهی ندارند.  (11)

با توجه به اینکه بیماری فشارخون قابل اصلاح ترین ریسک فاکتور قلبی عروقی (15)و بزرگ ترین عامل بار جهانی بیماری تلقی می شود. درغیاب کنترل و درمان مناسب ،حدود نیمی از بیماران به علت بیماری کرونری ،یک سوم به دلیل پارگی میوکارد و 10-15% به دلیل بیماری کلیوی می میرند. اورژانس ها و عوارضی چون انفارکتوس میوکارد، سکته مغزی، نارسایی قلبی، فیبریلاسیون دهلیزی، پارگی^[1] آئورت، بیماری عروق شریان محیطی و مشکلات شناختی می توانند با تشخیص به موقع پر فشاری خون پیشگیری شوند. پرفشاری خون یک عامل خطر قابل پیشگیری برای این عوارض می باشد. (12) درمان بیماران با پر فشاری خون اقدامی چالش برانگیز است زیرا مستقل از نشانه های بیماری است و  از طرف دیگر پذیرش بیماری توسط بیماران مبتلا به پرفشاری خون سخت است و آنها اغلب تشخیص شان را انکار می کنند. (16)شیوه ای که یک فرد با پر فشاری خون زندگی می کند شامل نیازهای حمایتی متفاوتی است. این حمایت در زمینه های تعاملی مختلف و با شیوه های متفاوت رخ می دهد و از منابع مختلفی منشا می گیرد. تمرکز انواع حمایت برای افراد با پر فشاری خون تاکید بر نیازهایی شامل رژیم غذایی، مانیتورینگ فشارخون، ملاقات پزشک، فعالیت فیزیکی، درمان دارویی، پیشگیری و کنترل عوارض می باشد. (17) پرفشاری خون با اقداماتی مانند: اصلاح شیوه ی زندگی ازجمله محدود کردن سدیم در رژیم غذایی، کاهش وزن، افزایش فعالیت و ورزش، خوردن میوه و سبزیجات بیشتر ،محدود کردن مصرف مشروبات الکلی و رعایت رژیم دارویی تجویز شده قابل کنترل است. (18) از این جهت خودکارآمدی، پیش نیازی مهم در فرایند تغییر رفتار و ارتقای کیفیت زندگی است. طبق گفته بندورا خودکارآمدی عبارت است از اعتماد و اطمینان فرد به توانایی خود در انجام فعالیت های خودمراقبتی به شکل منظم، به طوری که اجرای این رویه  فرد را به  نتایج مطلوب برساند و این مهم با تکرار در عملکرد، ساده کردن و تقسیم کردن یک کار به مراحل کوچک می تواند فرد را خودکفاکند و درنهایت به خودکارآمدی کامل منجر شود. (19)  وی معتقد است که خودکارآمدی تمام جنبه های رفتار را تحت تاثیر قرار می دهد، لذا می تواند مهارکننده یا القا کننده اقدامات مناسب باشد. (20) همچنین  خودکارآمدی برای کنترل بیماری های مزمن، قابل اجرا می باشد زیرا  اگر شخصی، خودکارآمدی بالایی برای اجرای تغییرات در شیوه ی زندگی خود داشته باشد، می تواند بیماری مزمن خود را کنترل نماید و درنتیجه، احتمال موفقیت وی بیشتر خواهد بود. لذا بسیاری از مطالعات خودکارآمدی را مهم ترین عامل پیش بینی کننده ی رفتار های بهداشتی بزرگسالان و سالمندان دارای بیماری مزمن دانسته اند. (21) از طرف دیگر با توجه به اینکه  خودکارآمدی یک جز از اجزای تغییرات سبک زندگی است چرا که می تواند باعث بهبود بیماری های مزمن از جمله پر فشاری خون شود. همچنین افراد با خودکارآمدی بالا، معتقدند که می توانند تغییرات خاصی را برای ترویج بهبود سلامتشان ایجاد کنند، درحالیکه کسانی که خودکارآمدی پایین دارند، نسبت به تغییر رفتارهای بهداشتی شان ضعیف تر عمل می کنند. لذا پیشنهاد شده است با آموزش مناسب به  افراد مبتلا به پر فشاری خون، به آنها جهت رسیدن به این اعتقاد که می توانند رفتارهای مراقبت از خود را انجام دهند، یاری رسانیم. در نتیجه فرد با رسیدن به این اعتقاد، می تواند موانع را برطرف کند و در نهایت، آنجاست که رفتار صورت خواهد گرفت. (22) در تایید موارد ذکر شده بررسی مطالعات دیگر نیز نشان می دهد که بهره مندی از سطح بالاتری از خودکارآمدی باعث درگیری بیشتر فرد در مراقبت از خود و رفتارهای بهداشتی و در نتیجه خودکارآمدی بیشتر برای کنترل بیماری مزمن می شود. لذا شناخت آن دسته از بیمارانی که از خود کارآمدی بالایی برخور دارند برای مشارکت در رفتارهای خاص سلامتی اهمیت دارد. در عین حال، شناسایی بیمارانی که از خود کارامدی کمتری در مشارکت رفتارهای بهداشتی ویژه دارند نیز برای اصلاح رفتارشان بسیار مهم است. افزایش خودکارآمدی آن دسته از بیماران با خودکارآمدی پایین تر در هر یک از مقوله های رفتارهای بهداشتی باعث بهبود نتایج سلامت در پر فشاری خون می شود. (18) همچنین افراد با باورهای خودکارآمدی ضعیف، به جای برخورد با موانع از آن‌ها اجتناب می‌کنند و به صورت غیرواقع‌بینانه‌ای معیارهای بالایی برای خود بر می‌گزینند و سعی می‌کنند بر خلاف توانایی‌های خود انتظارات فوق‌العاده‌ای را برآورده کنند؛ در نتیجه با شکست‌های پیاپی مواجه می‌شوند که این شکست‌ها به احساس بی‌ارزشی و افسردگی منجر می‌شوند. (23) متاسفانه تنها در ۲۰ درصد بیماران مبتلا به فشارخون بالا در کشور، فشار خون قابل کنترل است. (11)

از آنجایی که اکثریــت بــالایی از بیمــاران بــا تــشخیص پرفشاری خون، خودکارآمـدی نـسبتاً پایینی دارند، در نتیجه با وجود آمـوزش هـای معمـول، کنتـرل مناسبی در فشارخون خود ندارند؛ بنابراین، ضـرورت بکارگیری روش های مؤثرتر وجود دارد . (24) در این زمینه مداخلات آموزشی بر اساس تئوری پرستاری اورم (25)، خودمدیریتی براساس مدل 5A (26)، راهنمای سبک زندگی (27) الگوی توانمندسازی اجرا شده است. (28)  از نظر پیامدهای سلامت جسمی و روانی یک اندازه گیری مهم برای بیماری های مزمن، کیفیت زندگی مرتبط با سلامتی است.(29) امروزه انسان ها، نه تنها تمایل به افزایش عمر دارند،  بلکه خواستار بهبود کیفیت زندگی می باشند. (30) براساس مطالعات انجام شده، کیفیت زندگی بیماران مبتلا به پرفشاری خون اغلب پایین تر از حد انتظار و نامطلوب می باشد؛ بنابراین در مطالعات مختلف لزوم تغییر در سبک زندگی این بیماران مورد تأکید قرار گرفته است. (31) وجود هر نوع بیماری مزمن بر کیفیت زندگی بیماران تأثیر بسیار دارد. در بیماری های مزمن، به علت طول مدت و شدت بیماری آنها ابعاد جسمی، روانی، اجتماعی و اقتصادی کیفیت زندگی دستخوش تغییر فراوان می شود. (32) کیفیت زندگی یک موضوع توصیفی و چند بعدی است که به خوب بودن فیزیکی،  اجتماعی و عاطفی افراد و توانایی آنها برای عملکردشان در وظایف عادی زندگی بر میگر دد.(33).کیفیت زندگی مرتبط با سلامت، انعکاسی از تأثیرات بیماری و درمان آن با توجه به دیدگاه و تجارب بیمار است. کیفیت زندگی نامطلوب با تشدید وخامت بیماری،  بقای کمتر، افزایش تعداد روزها ی بستری  و کاهش فعالیت های عملکردی بیماران قلبی همراه است. (34)

سازمان بهداشت جهانی کیفیت زندگی را ارزیابی و ادراک فرد از موقعیت زندگی خود که تحت تاثیر نظام ارزشی و فرهنگی ان است، تعریف می کند و اعتقاد دارند که انتظارات، معیارها و خواسته های فرد به میزان وسیعی بر وضعیت جسمانی، روانی و روابط اجتماعی و اعتقادات فرد تاثیر می گذارد. (35) الگوی زندگی و توجه به کیفیت زندگی تا حد بسیار زیادی می تواند باعث افزایش کارایی و استقلال بیماران شود و به درمان های مختلف آن کمک نماید. (36) درخور ذکر است به تازگی یکی از مهمترین اهداف مهم سیستم بهداشتی-درمانی کشور، بهبود کیفیت زندگی به شمار می رود. (37)

در این زمینه مداخلات آموزشی (38)، الگوی توانمندسازی (39)، آموزش خودمراقبتی (40) و استراتژی تلفیقی ارائه خدمات بهداشتی و درمانی صورت گرفته است. (41) در این بین شناخت مراقبت خانواده محور به عنوان یک رویکرد نو آورانه برای برنامه ریزی ، ارائه و ارزیابی مراقبت های بهداشتی تعریف شده است، که برمبنای همکاری سودمند و متقابل میان بیمار، خانواده ها و فراهم کنندگان مراقبت است. (42) برونر در امر کنترل بیماری پرفشاری خون بر شرکت خانواده در برنامه آموزشی و مشاوره تاکید دارد، تا اعضای خانواده بتوانند از تلاش های بیمار برای کنترل پرفشاری خون حمایت کنند. او معتقد است خانواده بیمار باید در برنامه آموزشی مشارکت کنند تا بتوانند نیازهای بیمار را درک کرده، از رعایت برنامه درمانی توس بیمار حمایت و مراقبت کنند و بدانند چه موقع از راهنمایی های پزشک استفاده کنند.(43) لذا آموزش به اعضای خانواده در کنترل بیماری و حتی پیش گیری می تواند حائز اهمیت باشد چرا که بین خانواده و وضعیت سلامتی هر یک از اعضا یک ارتباط قوی وجود دارد. در بیماری های مزمنی مانند پرفشاری خون افراد به اعضای خانواده خود وابسته اند حتی نگرش آنها تحت تاثیر خانواده قرار می گیرد. (44) از این جهت  مراقبت خانواده محور بعنوان یک فلسفه مراقبتی است که اهمیت واحد خانواده را به عنوان نقطه تمرکز اصلی در تمام مراقبت های بهداشتی به رسمیت می شناسد. (45)  ازطرفی این اصطلاح به عنوان یکی از مفاهیم اصلی پرستاری است که هدف آن حفظ یکپارچگی خانواده و ارائه مراقبت منحصر به فرد برای بیمار می باشد. (46) توانمندسازی و قادرسازی دو مفهوم اصلی در مراقبت خانواده محور است. قادر سازی برای خانواده ها، بستری جهت نمایش توانایی ها و صلاحیت هایشان فراهم می کند. توانمندسازی نشان دهنده تعامل حرفه ای با خانواده ها است تا در بستر آن اعضای خانواده به حس کنترل بر زندگی خود دست یابند. (47) لذا  امروزه توانمندسازی بخش مهمی از سیستم مراقبت بهداشتی برای تصمیم گیری یک جانبه در خدمات بهداشتی است. (48) در این رابطه، اصطلاح «توانمندسازی بیمار» جایگاه مهمی را در مطالعات پرستاری و پزشکی در دهه های اخیر داشته است و این، به عنوان ضرورت فرایند پرستاری درنظر گرفته شده است. (49) با توجه به اینکه توانمندسازی، ارتقای تلاش‌های آگاهانه مراقبت از خود افراد، خانواده و جوامع در راستای مسئولیت‌گرفتن در ارتقای بهداشت و حفظ سلامت است. (50) حال در این ارتباط منظور از توانمندسازی خانواده محور کمک به خانواده است، به نحوی که بتواند به تغییر برسد. (51) خواستن به تنهایی برای تغییر عادات سلامتی کافی نیست. چرا که به محرک ها و مهارت های خودکار آمدی نیاز دارد.از این جهت  مردم باید یاد بگیرند عدم رعایت رفتار های سلامتی و عواقبی که در پی آن رخ می دهند را پایش کنند تا بتوانند از اهداف کوتاه مدت برای انگیزه دادن به خودشان استفاده و رفتارشان را هدایت کنند. از طرف دیگر  نظر به اینکه  اغلب  خط مشی های پزشکی برای بیماری های مزمن مناسب نیست و بیشتر بیماری های حاد را پوشش می دهند. لذا درمان بیماری های مزمن باید بر توانمندسازی شرایط فیزیکی در طول زمان متمرکز باشد. (22) در همین راستا  مطالعات زیادی بر روی توانمند سازی خانواده محور در بیماری های مزمن ازجمله بیماران مبتلا به تالاسمی (50)، بیماران مولتیپل اسکلروزیس  (52)، انفارکتوس میوکارد  (53)، بیماران تحت بای پس عروق شریان کرونری(54)، بیماران نارسایی مزمن کلیه (55)  و بیماران مبتلا به دیابت نوع 1 انجام شده است که نشان دهنده تاثیرات مثبت در بکارگیری این الگو بوده است. در نهایت اینکه الگوی توانمندسازی خانواده محور به عنوان یک الگوی موفق در آموزش بیماران مطرح می باشد. (54) که مدل مذکور از چهار مرحله آشناسازی^[1]، حساس سازی^[2]، کنتر ل^[3] و ارزشیابی^[4] تشکیل شده (56) و با تاکید بر موثر بودن نقش فرد و سایر اعضای خانواده در سه حیطه شناختی، عملکردی، روحی و روانی توسط الحانی و همکاران در سال 1382 به زبان فارسی ارائه شده است. (57) با توجه به اینکه امروزه بار بیماری از نوع حاد به نوع مزمن در حال تغییر است، توانمند سازی بیماران مزمن نمونه ای از کاربرد خود کارآمدی و خودتنظیمی برای توسعه مدل مقرون به صرفه با کاربرد اجتماعی بالا می باشد. (22) لازم به توضیح است که  پرستاری، حرفه ای تخصصی با نقش های چندگانه می باشد که دربرگیرنده وظایف عمومی و اختصاصی است. پرستاران، گروه وسیعی از کادر بهداشتی درمانی را در همه کشورها تشکیل داده و بخش کلیدی در بهبود پیامدهای بیمار دارند. (58) لذا صرف وقت برای آموزش پرستاران فرد بعنوان مراقب از اهمیت بالایی برخوردار است و با توجه به نقش بسیار مهم خانواده های بیماران برای ادامه درمان بیماری های وخیم ، تکیه بر مراقبت خانواده محور منطقی تر از مراقبت بیمار محور است. (59) از طرفی نتایج مطالعات حاکی از آن است که پرستاران درزمینه مراقبت اولیه بهتر از پزشکان از  عهده امر آموزش بر می آیند، همچنین استفاده از نیروی پرستار می تواند به ارائه مراقبت با کیفیت مطلوب و در عین حال کم هزینه منجر شود. (60) در اکثریت بخش های مراقبت از بیماران مبتلا به پرفشاری خون، پرستاران اطلاعات، مشاوره و مهارت های لازم را برای اطمینان از این که بیماران تغییر در شیوه زندگی را که به طور مطلوب بر پر فشاری خون موثر است را که یاد گرفته اند ، ارائه می دهند. پرستار به طور فعالانه بیمار را در امر مراقبت با استفاده از استراتژی های ترکیبی پیشگیری ، تشخیص و پاسخ به مشکلات پیگیری، درگیر می کند و بدین وسیله پیگیری طولانی مدت و کنترل فشارخون را به حداکثر می رساند. (8) بدون در نظر گرفتن سن بیمار، پرستاران حرفه ای باید بیماران با تشخیص پرفشاری خون را تشویق کنند تا با اتخاذ شیوه ی زندگی سالم به فشار خون مناسب و هدف خود برسند. این تغییرات همچنین بر داروهای  ضد فشارخون اثر فزاینده دارند. (15)

در زمینه دانـش بیمـاری، آمـوزش گروهی (بیمار و خانواده) نسبت به آموزش فـردی تـاثیر بهتری بر دانش بیمار وخانواده ی وی دارد و بهتـر اسـت که آموزش بیماران مبـتلا بـه بیمـاری مـزمن بـه صـو رت گروهی و با حضور اعضای خانواده باشد. (61) تدابیر پرستاری که برای توانمندسازی لازم است باید در راستای ایجاد مشارکت پرستار و خانواده با تأکید بر کاهش عوامل خطرزا و ارتقاء بهداشت باشد. در این زمینه پرستار باید به شیوه ای موثر برای مشارکت خانواده عمل کرده و روی ظرفیت ها بیشتر از مشکلات و کمبودها تأکید داشته باشد. هدف از روش توانمندسازی ایجاد مشارکت بین پرستار و خانواده از طریق مسئولیت پذیری و همکاری است. (62)

با توجه به نتایج مطالعات مشخص گردیده  است که  شرایط تاریخی در دهه‌های اخیر موجب تغییرات گسترده در شیوه زندگی مردم از قبیل: رشد شهرنشینی، آلودگی هوا، مصرف غذاهای پر نمک به عنوان بزرگترین عامل ایجاد پرفشاری خون، شده است که از عوامل اصلی خطر بروز پرفشاری خون می باشد و جهان با طغیان پرفشاری خون مواجه است. خوشبختانه نکته در خور توجه و کلید اصلی مبارزه با فشارخون نیز در مدیریت همین عوامل خطر نهفته بدون علامت واضح  است  چرا که معمولا افراد یا از بیماری خود اطلاع ندارند یا اینکه به ان ،به دلیل نداشتن علامت مشخص اهمیت  زیادی نمیدهند، در حالیکه رعایت صحیح و کنترل این عوامل از سوی آحاد جامعه (من جمله عادات غذایی نامناسب) بیشترین کمک را در کاهش موارد ابتلا به این بیماری مهلک فراهم خواهد آورد (نه استفاده از اقدامات درمانی پیشرفته و دارای هزینه بالا). همچنین در ارتباط با اهمیت نقش پرستاران بر اساس مطالعات مورد اشاره، وی به عنوان یک عامل مهم در آموزش خودکارآمدی و افزایش کیفیت زندگی در پیشگیری از ایجاد عوارض و کنترل بیماری، به نظر می رسد. لذا  الگوی توانمندسازی خانواده محور و پکیج برگرفته از این چهارچوب معتبر می تواند در شناسایی نیازهای مراقبتی و تثبیت ان بر اساس الگوی طراحی شده ( 4 جلسه آموزش طی 4 هفته و سنجش تاثیر آن یک ماه و دوماه بعد از مداخله ) جهت ارتقا خودکارآمدی و کیفیت زندگی بیماران موثر باشد و با توجه به اینکه آموزش به بیمار و همراهش علاوه بر  پیامد های مثبتی که  پیش بینی می شود داشته باشد؛ مداخله ای مقرون به صرفه است و نیاز به صرف وقت زیادی  ندارد و با در نظر گرفتن اینکه مداخله ای با صرفه چون آموزش می تواند از پیامدهای خطرناکی که بار اقتصادی زیادی بر سیستم سلامت وارد کنند، پیشگیری کند. در همین راستا وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی همزمان با روز جهانی فشار خون (٢٧ اردیبهشت) به عنوان آغاز بسیج ملی کنترل فشار خون بالا در اولویت برنامه‌های بهداشتی سال ۱۳۹۸ قرار داده است. (63) در این بین با توجه به اهمیت تاثیر آموزش در تغییر رفتار و ویژگی های فرهنگی و اجتماعی در استان سیستان و بلوچستان که سبب شده تا نقش عوامل محیطی به ویژه جایگاه خانواده در رفتارهای فردی چشمگیر باشد ما بر آن شدیم تا مداخله توانمندسازی خانواده محور را برگزینیم و با استفاده از الگوی توانمند سازی  خانواده محور ، وی را در جهت خودکارامدی هرچه بیشتر یاری رسانیم. لذا این مطالعه با هدف تعیین تاثیر الگوی توانمندسازی خانواده محور برکیفیت زندگی وخودکارآمدی بیماران مبتلا به پر فشاری خون  انجام می شود.

مرور مطالعات:

در این مطالعه از کلید واژه های 'خودکارآمدی'، 'کیفیت زندگی '، 'پرفشاری خون'، 'توانمندسازی خانواده محور'، 'hypertention'، family centered education”'،“family centered empowerment” ، ' self-efficacy ،  quality of lifeاستفاده شده است. این کلید واژه ها در بانک های اطلاعاتی و وبسایت های معتبری چون SID^[5]، PubMed، Science Direct، Scopus، Google Scholar،Academia ،ProQuest  در بازه زمانی سال 1999 تا 2020 مورد جستجو قرار گرفته است. بر اساس جستجوی انجام شده در این قسمت به 6 مورد مقاله خارجی و 5 مورد مقاله داخلی که ارتباط نزدیک تری با موضوع پژوهش حاضر داشتند، انتخاب و شرح داده شده است.

1. مینی و همکاران(2019) مطالعه ای با هدف  تاثیر اموزش برنامه ریزی شده بر کنترل فشارخون بین معلمان مدارس کرالا^[6] هند انجام دادند. این مطالعه  بصورت کارآزمایی بالین  با  برنامه ی مداخله رفتاری کنترل شده، تصادفی به صورت خوشه ای بر روی 92 مدرسه شامل 2200 معلم، در سال 2018 انجام شد. مداخله طی 3 ماه ا صورت گرفت و پرسشنامه^[7]  3 ماه پس از انجام مداخله تکمیل شد. نتایج نهایی پژوهش نشان داد که مداخله رفتاری تاثیر بسزایی در کنترل فشارخون دارد. (64)
2. مایور و همکاران(2018) مطالعه ای با هدف بررسی تاثیر آموزش بر بیماران در مواجهه با ریسک مشکلات قلبی عروقی در بیماران با کنترل ضعیف فشارخون انجام دادند. این مطالعه تجربی یک کارآزمایی تصادفی خوشه ای بود که در این مطالعه از 22 مرکز مراقبت، 185 نفر در گروه مداخله و 226 نفر در گروه کنترل گنجانده شدند. این مطالعه در اسپانیا به مدت 12 ماه به طول انجامید. نتایج نهایی این پژوهش نشان داد که اختلاف آماری معنا داری بین 2 گروه وجود دارد و آموزش باعث کنترل بهتر فشار خون و کاهش کلسترول خون می شود. (65)
3. گنگ^[8] و همکاران(2015) مطالعه ای با هدف اثر بخشی برنامه فعالیت فیزیکی مبتنی بر جامعه در پیشگیری از سکته مغزی و حمله قلبی درمیان مبتلایان به پرفشاری خون اولیه انجام دادند. این کارآزمایی کنترل شده تصادفی به روش خوشه ای انجام گرفت. در این مطالعه تجربی 218 بیمار در گروه مداخله و 232 بیمار در گروه کنترل گنجانده شدند. بیماران از 12 مرکز سلامت در ووهان چین وارد مطالعه شدند و گروه مداخله آموزش استاندارد را به همراه  برنامه KM2H^2[9] به مدت 8 جلسه دریافت کردند. حمله قلبی، سکته، فشارخون، فعالیت فیزیکی ابتدا ،3 و6 ماه پس از مداخله ارزیابی شدند. نتایج مطالعه نشان داد تفاوت معناداری در میزان بروز سکنه و حمله قلبی وجود داشت و میزان فعالیت بدنی در گروه مداخله پس از 6 ماه افزایش یافته بود. (66)
4. ادلمان^[10] و همکاران (2015) مطالعه ای تحت عنوان 'تاثیر اموزش پرستار محور بیماران مبتلا به دیابت و فشارخون در عملکردشان در جامعه: کارآزمایی بالینی  تصادفی'  انجام دادند. . در این مطالعه تجربی، 193 بیمار در گروه مداخله و 184 بیمار در گروه کنترل گنجانده شدند. این مطالعه بر بیماران  مراجعه کننده به کلینیک دوک^[11] در درهام^[12] آمریکا انجام شد. پرستار هر ۲ ماه یک بار طی ۲ سال با بیمار تماس می گرفت. فشارخون سیستولیک و هموگلوبین A1C ابتدا، 6، 12و 24 ماه پس از مداخله اندازگیری شد. نتایج نشان داد که مدیریت بیمار با تماس پرستار هیچ بهبودی  در میزان A1C و SBP به جای نمی گذارد و موثر نمی باشد. (67)
5. پارک و همکاران(2010) مطالعه ای تحت عنوان 'بررسی تاثیر برنامه آموزشی توانمندسازی بر خودمراقبتی، خودکارآمدی و پارامترهای آزمایشگاهی بیماران تحت همودیالیز' انجام دادند. در این مطالعه تجربی 36 بیمار در گروه مداخله و 35 بیمار در گروه کنترل گنجانده شدند. برنامه آموزشی توانمندسازی به مدت چهار هفته جهت گروه مداخله انجام شد. ابزار جمع آوری داده ها پرسشنامه خودمراقبتی و خودکارآمدی بود. داده ها قبل و بلافاصله بعد از مداخله جمع اوری گردید. نتایج نشان داد که نمره خودمراقبتی و خودکارآمدی به طور معنی داری در گروه برنامه آموزشی توانمندسازی نسبت به گروه کنترل افزایش یافته است. .(68)
6. بایرامی و همکاران(2017) مطالعه ای تحت عنوان' ارتباط بین رفتارهای خودمراقبتی و کیفیت زندگی در بیماران مبتلا به پرفشاری خون مراجعه کننده به مراکز جامع سلامت شهر همدان' انجام دادند. پژوهش حاضر یک مطالعه توصیفی از نوع مقطعی بود که در سال 1396 روی 200 نفر از بیماران مبتلا به پرفشاری خون مراجعه کننده به 10 مرکز جامع سلامت شهر همدان که به صورت نمونه گیری چندمرحله ای انتخاب شدند، صورت گرفت. ابزار گردآوری داده ها شامل: اطلاعات دموگرافیک، پرسشنامه های رفتارهای خودمراقبتی ^[13]و استاندارد کیفیت زندگی^[14] بود.  نتایج نهایی این پژوهش نشان داد  بین نمرات کلی کیفیت زندگی و رفتارهای خودمراقبتی همبستگی مثبت و معناداری مشاهده گردید. (69)
7. تیموری و همکاران (2017) مطالعه ای تحت عنوان 'تعیین تاثیر مدل توانمندسازی خانواده محور بر خودکارآمدی و اعتماد به نفس در کودکان مبتلا به آسم' در تهران بر روی 60 کودک و والدین آنها در مدارس پسرانه منطقه 9 انجام دادند. این مطالعه به صورت نیمه تجربی با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی به وسیله 3 پرسشنامه اطلاعات جمعیت شناسی ،پرسشنامه خودکارآمدی ،مقیاس اعتماد به نفس استاندارد شده توسط روزنبرگ و سیمون برای کودکان 8 تا 12 ساله انجام شد. نتایج نهایی این پژوهش نشان داد که توانمندسازی کودکان مبتلا به آسم می تواند منجر به افزایش خودکارآمدی و اعتماد به نفس و کمک به آنها در مراقبتهای کارآمد شود، همچنین میتواند موجب بهبودی نیز شود. (70)
8. کشوری و همکاران (2015) مطالعه ای با عنوان 'بررسی تاثیر مدل توانمندسازی خانواده محور بر فشار خون و میزان توانمندسازی در سالمندان مبتلا به فشارخون' انجام دادند. جامعه پژوهش در این کارآزمایی بالینی، سالمندان مبتلا به فشارخون بالا  مراجعه کننده به بیمارستان های شهر لنجان اصفهان در سال 2013 بود. 62بیمار به روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای دو گروه مداخله (31 نفر) و کنترل (31 نفر) قرار گرفتند. داده های مورد نیاز به وسیله تکمیل پرسشنامه اطلاعات جمعیت شناختی و پرسشنامه ارزیابی توانمندسازی و دستگاه فشارسنج، 1 هفته و 5/1 ماه بعد از مداخله جمع آوری شد. در گروه مداخله مراحل مختلف توانمندسازی خانواده محور^[15] در 4 گام، طی 1 ماه مورد توجه قرار گرفت. مقایسه نتایج یافته ها در دو گروه نشان داد که توانمندسازی سالمندان مبتلا به فشار خون منجر به بهبود میزان فشارخون می شود. (71)
9. نوری و همکاران(2015) مطالعه ای تحت عنوان 'تاثیرالگوی توانمندسازی خانواده محور برکیفیت زندگی بیماران مبتلا به فشار خون بالا' انجام شد. این مطالعه مداخله ای طی بهار 1392 در شهرستان گناباد انجام شد. 120 بیمار مبتلا به پرفشاری خـون به روش نمونه گیری طبقه ای انتخاب و به صورت تصادفی به دو گروه آزمون و کنتـرل تخصـیص داده شـدند. ابزارهای پژوهش شامل فشارسنج عقربه ای، پرسشنامه های اطلاعـات دموگرافیک بیمار و کیفیت زندگی SF36 بودند. بعد ازمداخله میانگین نمـرات کیفیـت زنـدگی در گروه آزمون نسبت به گروه شاهد به طور معنی داری افزایش یافت و میانگین فشار خون سیسـتولیک و دیاسـتولیک در گـروه آزمـون نسـبت بـه گـروه شـاهد بـه طـور معنی داری کاهش یافت. نتایج مطالعه نشان داد که استفاده از الگوی توانمندسازی خانواده- محور میتوانـد موجـب افـزایش سـطح کیفیت زندگی و کاهش فشار خون بیماران مبتلا به پرفشاری خون شود. (72)
10. هدایتی (2015) مطالعه ای با عنوان 'تعیین تاثیر مدل توانمندسازی خانواده محور بر اعتماد به نفس سالمندان مبتلا به فشارخون' انجام داد. جامعه پژوهش در این کارآزمایی بالینی، سالمندان مبتلا به فشارخون بالا  مراجعه کننده به بیمارستان های شهر لنجان اصفهان بود. 62 بیمار به روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای دو گروه مداخله (31 نفر) و کنترل (31 نفر) قرار گرفتند. داده های مورد نیاز به وسیله تکمیل پرسشنامه اطلاعات جمعیت شناختی و پرسشنامه ارزیابی توانمندسازی عزت نفس اسمیت^[16] جمع آوری شد. در گروه مداخله مراحل مختلف FCEM  طی 1 ماه مورد توجه قرار گرفت. مقایسه نتایج یافته ها در دو گروه نشان داد که توانمندسازی سالمندان مبتلا به فشار خون می تواند منجر به افزایش عزت نفس شود. (73)

نقدی بر مطالعات:

با مرور بر پژوهش های داخلی و خارجی انجام شده در این زمینه مشخص گردید که خودکارآمدی و کیفیت زندگی در بیماری های مزمنی چون فشارخون در سطح مطلوب نمی باشد و انجام مداخلات رفتاری ،  داشتن فعالیت فیزیکی، کاهش وزن، توانمندسازی بیمار و خانواده وی بر کیفیت زندگی، خودمراقبتی و خود کارآمدی بیماران تاثیر مثبت دارد و بر انجام آنها توصیه شده است. از طرفی نکته قابل توجه در این مطالعات این است که برای سنجش کیفیت زندگی مرتبط با سلامتی از چندین ابزار عمومی ارزیابی کیفیت زندگی مانندSF-36  و  WHOQOL وEQ-5D استفاده شده است و اکثر مطالعات از نوع توصیفی مقطعی می باشد و مداخله ای صورت نگرفته است. از طرفی با توجه به زمان لازم جهت تاثیر برنامه طراحی شده در تغییر کیفیت زندگی و خودکارآمدی، زمان ارزشیابی نهایی در اکثر مطالعات مورد اشاره  بلافاصله و 1 ماه بعد از مداخله در نظرگرفته شده است که به نظر می رسد نسبت به مطالعات انجام شده، جهت بررسی مجدد کیفیت زندگی و خودکارآمدی بیماران مبتلا به پرفشاری خون  با استفاده از پرسشنامه های اختصاصی کیفیت زندگی و خود کارامدی ارزشیابی سه ماه بعد، جهت تشخیص تغییر رفتار بیماران مورد مطالعه  به عنوان نکته قوت مناسب باشد، که در این بین بر آن شدیم تا  با توجه به اهمیت تاثیر آموزش در تغییر رفتار بر مبنای  ویژگی های فرهنگی ، اجتماعی و عوامل محیطی متفاوت به ویژه جایگاه خانواده در رفتارهای فردی بصورت چشمگیر بران شدیم تا مطالعه فوق را انجام دهیم.  

1. خودکارامدی بیماران گروه دریافت کننده مدل توانمندسازی خانواده محور  و گروه کنترل  در یک و سه ماه پس از مداخله متفاوت است.
2. کیفیت زندگی بیماران گروه دریافت کننده مدل توانمندسازی خانواده محور  و گروه کنترل  در یک و سه  ماه پس از مداخله متفاوت است.

تعیین تاثیر الگوی توانمند سازی خانواده محور بر خودکارامدی و کیفیت زندگی بیماران مبتلا به پرفشاری خون مراجعه کننده به مراکز جامع سلامت شهر زاهدان در سال 1399

1. تعیین و مقایسه میانگین نمره خودکارامدی قبل، یک و سه  ماه بعد از مداخله در گروه بیماران دریافت کننده مدل توانمندسازی خانواده محور و گروه کنترل.
2. تعیین و مقایسه میانگین نمره کیفیت زندگی قبل، یک و سه ماه بعد از مداخله در گروه بیماران دریافت کننده مدل توانمندسازی خانواده محور و گروه کنترل.

مراکز جامع سلامت، بیمارستان ها، موسسات ،....

توانمندسازی خانواده محور:

توانمندسازی خانواده محور کمک به خانوادهاست به نحوی که بتوانند به توان تغییر  برسند و برای کمک جهت کسب موفقیت، باید آن ها را هدایت کرد تا قادر باشند زندگی خود را (تک تک اعضاء) تغییر  دهند. هدف اصلی آن توانمند شدن سیستم خانواده در جهت ارتقاء بهداشت می باشد. (74)

تعریف عملیاتی: الگوی توانمندسازی خانواده محور براساس گام های الگو (تهدید درک شده، خودکارآمدی، خودباوری و افزایش اعتماد به نفس، ارزشیابی) طراحی شده است. در این الگو طی 4 جلسه 90 دقیقه ای به مدت 4 هفته به صورت جلسات خانوادگی، با مشارکت فعالانه بیمار و اعضای خانواده به صورت ارائه مطالب براساس جدول محتوای آموزشی، بحث و تبادل نظر و پرسش و پاسخ توسط پژوهشگر انجام خواهد شد.

خودکارآمدی:

خودکارآمدی اعتقاد افراد نسبت به توانایی های آنها برای تولید سطوح مشخص شده از عملکرد است که بر رویدادهایی که بر زندگی آنها تأثیر می گذارد، موثر است. (75)

تعریف عملی:

در پژوهش حاضر منظور از خودکارآمدی نمره کسب شده از پرسشنامه خودکارآمدی در پرفشاری خون می باشد. طیف پاسخ هر شرکت کننده بین 4-1 می باشد و 1 نشان دهنده اصلا نمی توانم و 4 نشان دهنده کاملا قادر به انجام دادن هستم در نظر گرفته شده است. نمره کسب شده بین 17 تا 68 متغیر است که کسب نمره بالاتر به منزله خودکارآمدی بیشتر است. 767)

تعریف نظری کیفیت زندگی:

سازمان بهداشت جهانی کیفیت زندگی را ارزیابی و ادراک فرد از موقعیت زندگی خود که تحت تاثیر نظام ارزشی و فرهنگی آن است تعریف می کند و اعتقاد دارند که انتظارات، معیارها و خواسته های فرد به میزان وسیعی بر وضعیت جسمانی، روانی و روابط اجتماعی و اعتقادات فرد تاثیر می گذارد. (35)

تعریف عملی:

در پژوهش حاضر منظور از کیفیت زندگی نمره ای است که بیمار پس از تکمیل پرسشنامه محقق ساخته کیفیت زندگی اختصاصی در بیماران مبتلا به فشار خون، کسب می کند. طیف پاسخ هر شرکت کننده بین 5-1 می باشد و 5 نشان دهنده خیر ( هیچگاه) و 1 نشان دهنده همیشه در نظر گرفته شده است. نمره کسب شده بین42 تا 210 متغیر است که کسب نمره بالاتر به منزله کیفیت زندگی بیشتر است. (77)

تعریف نظری پرفشاری خون :

طبق گزارش ACC/AHA پرفشاری خون  ،فشار خون سیستولیک بیشتر از 130 و فشارخون دیاستولیک بالاتر از 80 میلی متر جیوه براساس متوسط دوبار یا بیشتر اندازه گیری صحیح فشارخون، طی دونوبت  یا بیشتر در فاصله 1تا 4 هفته مراجعه به مراقبین بهداشتی تعریف شده است. اما طبق گزارش ESC/ESH پرفشاری خون  ،فشار خون سیستولیک بیشتر از 140 و فشارخون دیاستولیک بالاتر از 90 میلی متر جیوه می باشد. (78)

تعریف عملی: منظور  بیمارانی  هستند که با تشخیص پرفشاری خون و با معیار فشار خون بیشتر از 90/140 mmHg در مراکز بهداشت زاهدان دارای پرونده می باشند.

نیمه تجربی دو گروهه

معیارهای ورود به مطالعه فرد بیمار:

• بیماری پرفشاری خون فرد حداقل 6 ماه قبل تشخیص داده شده باشد.
• مراقب حداقل سواد خواندن و نوشتن را داشته باشد.
• سن بین 25-65 داشته باشند.
• طی 6 ماه گذشته در برنامه آموزشی مشابه با برنامه آموزشی حاضر شرکت نکرده باشد.

معیار خروج از مطالعه بیمار :

• ابتلا به بیماری های حاد دیگر بالزوم بستری شدن دربیمارستان درطول مداخله
• عدم تمایل  بیمار و خانواده وی به ادامه مشارکت در پژوهش
• در پس آزمون شرکت نکند.

برای تعیین حجم نمونه، بر اساس مطالعه خضری و همکاران(2016) با ضریب اطمینان 95% و توان آزمون آماری 95% بر اساس فرمول زیر در هرگروه 8.24  تقریبا  8  بیمار محاسبه شد اما بر اساس مطالعات مشابه و احتمال ریزش 35 بیمار در هر گروه و در مجموع 70 بیمار  مورد بررسی قرار خواهند گرفت. (79)

1.96=Z (1-a/2) (ضریب اطمینان 95%)

1.64= Z (1-B/2) (توان آزمون 95%)

S1 =1180.    S2 =1802.      M1 = 68.01     M2 = 41.01

این پژوهش در بیماران مبتلا به پرفشاری خون مراجعه کننده به مراکز جامع سلامت شهر زاهدان در سال 1399 انجام خواهد شد.

نمونه گیری به صورت چند مرحله ای انجام خواهد شد ابتدا مناطق شهری به عنوان  خوشه در نظر گرفته می شود سپس دو منطقه به طور تصادفی انتخاب وسپس از هر منطقه یک  مرکز با قرعه کشی مشخص گردیده و تعیین مراکز به عنوان مداخله یا کنترل نیز با قرعه کشی مشخص خواهد شد. سپس نمونه ها از مراکز انتخاب شده به صورت  در دسترس براساس معیارهای ورود مورد مطالعه قرار خواهند گرفت.

جهت جمع آوری داده ها در این پژوهش از پرسشنامه  ، خودکارآمدی اختصاصی بیماران فشارخون بالا و پرسشنامه 2 قسمتی شامل مشخصات جمعیت شناختی و کیفیت زندگی اختصاصی بیماران فشارخون بالا استفاده خواهد شد. این پرسشنامه به صورت خود گزارش دهی توسط آنها تکمیل خواهد گردید.

پرسشنامه خودکارآمدی در بیماران مبتلا به فشار خون بالا^[1] درسال 2014 توسط هان وهمکاران طراحی شد که توسط قانعی و همکاران (2018) در ایران روان سنجی شد. این ابزار دارای 17 گویه است که پاسخ های آن در طیف لیکرت چهار درجه ای کاملاً مطمئنم (نمره 4)، مطمئنم (نمره 3)، تا حدودی مطمئنم (نمره 2) و مطمئن نیستم (نمره 1) چیده شده است. نمره کسب شده بین 17 تا 68 متغیر است که کسب نمره بالاتر به منزله خودکارآمدی بیشتر است. درتحلیل عامل اکتشافی سه عامل (رژیم غذایی، مدیریت بیماری و تبعیت از درمان) استخراج شدند که به ترتیب 015/5، 632/1 و 415/1 مقدار ویژه را به خود اختصاص داده بودند و در مجموع 5/47% کل واریانس خودکارآمدی در بیماران مبتلا به فشارخون بالا را تبیین می کردند. بعد رژیم غذایی: سوالات 2 تا 11،بعد تبعیت از درمان: 12، 13، 14 و 17،بعد مدیریت درمان: 1، 15 و 16،گویه های بعد مدیریت بیماری: 1، 2، 15 و 16،گویه های تبعیت از درمان: 12، 13، 14 و 17،گویه های رژیم غذایی: 3، 4، 5، 6، 7، 8، 9، 10 و 11،پایایی کلی ابزار با استفاده از ضریب آلفا ی کرونباخ (822/0) و با استفاده از تست مجدد 957/0 بود. همسانی درونی ابعاد رژیم غذایی، مدیریت بیماری و تبعیت از درمان براساس آلفای کرونباخ به ترتیب برابر 849/0، 471/0 و 572/0 وضریب آلفای کرونباخ کل پرسشنامه 822/0 بود. پایایی ابعاد مذکور براساس ضریب مکدونالد امگا به ترتیب برابر 831/0، 717/0 و 716/0 بود. (68) پایایی ابزار در این مطالعه با استفاده از آلفای کرونباخ سنجیده خواهد شد.

پرسشنامه کیفیت زندگی:

قسمت اول آن شامل فرم مشخصات جمعیت شناختی شامل جنس، سن، وضعیت تاهل، سطح تحصیلات، شغل، سال های ابتلا به بیماری پرفشاری خون، قومیت، میزان مصرف داروها، روش کنترل فشارخون، سابقه ابتلا خانواده درجه 1 به پرفشاری خون، ابتلا به بیماری های دیگر می باشد.

قسمت دوم پرسشنامه خودگزارشی با عنوان کیفیت زندگی بیماران مبتلا به فشارخون که توسط افضل شمسی (1395) طراحی و اعتباریابی شده است. این پرسشنامه بر اساس مفهوم کیفیت زندگی در بیماران مبتلا به فشارخون در متن فرهنگ ایرانی طراحی شده و در سال 94-95 در تهران انجام شده است. پاسخ های آن در طیف لیکرت پنج درجه ای: خیر (نمره 5 )، بهندرت (نمره 4)، گاهی اوقات (نمره 3) و اکثر اوقات (نمره 2) ، همیشه (نمره 1) چیده شده است. نمره کسب شده بین42- 210 متغیر است که کسب نمره بالاتر به منزله کیفیت زندگی بیشتر است. ویژگی های اعتباریابی پرسشنامه با استفاده از روایی صوری، محتوا، سازه و همچنین پایایی با روشهای همسانی درونی و ثبات مورد بررسی قرار گرفت. این پرسشنامه بیانگر وجود سه عامل شامل سیطره بیماری، رویارویی با بیماری و تطابق با دارودرمانی بود که در مجموع 65/55 درصد از واریانس کل را تبیین کردند. آلفا کرونباخ برای سه عامل و کل پرسشنامه به ترتیب، 93/0، 82/0، 84/0، و 91/0 بود. ضریب همبستگی دورن طبقه ای در دو بار اجرای پرسشنامه نیز 91/0 بود. نتایج این مطالعه نشان داد پرسشنامه 43 گویه ای کیفیت زندگی بیماران مبتلا به فشارخون از روایی و پایایی قابل قبول برخوردار است. بنابراین می تواند جهت مقاصد آموزشی، پژوهشی و درمانی درنظر گرفته شود. (69) پایایی ابزار در این مطالعه با استفاده از آلفای کرونباخ سنجیده خواهد شد.

در این پژوهش پس از تصویب پروپوزال و کسب معرفی نامه های مربوط از معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه به مراکز جامع سلامت شهر زاهدان مراجعه خواهد شد و پس از هماهنگی با مسئولین، جهت اجرای طرح و جمع آوری داده ها به مراکز مراجعه خواهد شد. شرکت کنندگان در پژوهش را با توجه به معیارهای ورود به پژوهش بر اساس پرونده انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه مداخله و کنترل قرار خواهیم داد. سپس  محقق بعد از معرفی خود و بیان اهداف به واحد های مورد پژوهش، رضایت کتبی جهت ورود به پژوهش را از بیمار و همراه وی اخذ خواهد نمود. در ابتدا بعد از دادن توضیحاتی درباره نحوه انجام کار به بیمار یا همراه وی فرم مشخصات جمعیت شناختی به روش مصاحبه با بیماران یا به صورت خود گزارش دهی توسط آنها تکمیل خواهد گردید.

سپس برنامه زمانبندی شده به اطلاع گروه مداخله خواهد رسید. توانمندسازی خانواده محور بر اساس گام ها یا الگو برطبق برنامه آموزشی طراحی شده  برای هر گروه طی 4 جلسه 60 دقیقه ای به مدت 4 هفته یه صورت انفرادی، با مشارکت فعالانه بیمار و یکی از اعضای خانواده )حداقل مراقب اصلی خانواده(  به صورت بحث و تبادل نظر و پرسش و پاسخ، توسط پژوهشگر در مکان مناسب آموزش در مراکز جامع بهداشت و ترجیحا در ساعات اداری  با استفاده از وسایل کمک آموزشی ازجمله پاورپوینت، فیلم آموزشی و کتابچه آموزشی انجام خواهد شد وگروه کنترل هیچ گونه آموزشی دریافت نخواهند کرد.

گام اول( درک تهدید ):  اولین مرحله در الگوی توانمندسازی خانواده محور، افزایش شدت و حساسیت درک شده است که به منظور حساس سازی و بالا بردن سطح اطلاعات بیماران و خانواده هایشان به روش سخنرانی و بحث در مورد ماهیت و عوارض بیماری، عوامل تشدید کننده بیماری، عوامل تغذیه ای، ورزش و عوامل موثر در کنترل بیماری اجرا خواهد شد. در پایان جلسه آموزشی پرسش و پاسخ به منظور اطمینان از درک مطالب انجام خواهد شد.

 گام دوم(خودکارآمدی) : در این مرحله مشکل گشایی یا حل مسئله به اجرا در خواهد آمد. برای این منظور جلسات حل مسئله (دو جلسه 60 دقیقه ای) برای بیماران و خانواده هایشان یه صورت انفرادی برگزار خواهد شد. در این جلسات بیماران و خانواده ها عملاً با مشکلات و فرآیند حل مسئله مواجه خواهند شد، از آنان خواسته خواهد شد تا مثال های عینی از وضعیت خود و اینکه برای بهبود مشکل چه اقدامی انجام داده اند بحث و گفتگو بپردازند. همچنین در این جلسه روش های عملی اندازه گیری وزن و فشارخون (باجزئیات) و پیامدهای ناشی از عدم کنترل این دو متغیر و میزان طبیعی آن توضیح داده خواهد شد. و سپس از بیماران و خانواده ها خواسته خواهد شد تا این مهارت را انجام دهند. در این مرحله بهترین راه جهت حل مشکلات بیماران انتخاب و بر مهارت های مددجو تاکید خواهد شد.

گام سوم (خودباوری و افزایش اعتماد به نفس): در این مرحله از بیمار خواسته خواهد شد تا با کمک پژوهشگر در طی یک جلسه مطالب مطرح شده در جلسات قبلی را به خانواده آموزش دهد و چنانچه نیاز به کمک و راهنمایی باشد پژوهشگر این کار را انجام خواهد داد. هدف از این مرحله افزایش اعتماد به نفس بیماران به دلیل مشاهده توانائی خود در ارائه اطلاعات به اعضای خانواده و حمایت خانواده است. جهت اطمینان و پیگیری انجام این مرحله تعدادی سوال در رابطه با مسائل آموزشی داده شده، به بیمار داده خواهد شد تا همراه اعضای خانواده آن ها را تکمیل و به پژوهشگر تحویل دهند(یک هفته).

گام چهارم (ارزشیابی) : ارزشیابی فرآیند طی فرآیند مداخله در تمامی جلسات با پرسش و پاسخ در مورد موارد گفته شده در جلسات قبلی صورت خواهد گرفت. ارزشیابی نهایی پس از گذشت یک وسه ماه از انجام مداخله در دو گروه با تکمیل پرسشنامه های کیفیت زندگی و خود کارآمدی انجام خواهد شد.  همچنین در طول اجرای پژوهش، پژوهشگر از طریق تلفن به منظور رفع مشکلات و سوالات احتمالی با واحدهای پژوهش در تماس خواهد بود.به لحاظ رعایت مسائل اخلاقی در انتهای مداخله کتابچه آموزشی  بر اساس متون معتبر علمی زیر نظر متخصصین این حوزه تهیه خواهد شد و در اختیار شرکت کنندگان هر دو گروه مداخله و کنترل قرار خواهد گرفت. در طی پر نمودن پرسشنامه ها پژوهشگر در کنار مددجو حضور خواهد داشت تا در صورت داشتن سوال جهت پر نمودن پرسشنامه ها همکاری نماید و یا در صورتی که بیمار و همراه وی سواد نداشتن پرسشنامه ها به صورت مصاحبه تکمیل خواهد شد. پرسشنامه ها پس از تکمیل از نظر پاسخ دهی به تمام سوالات بررسی خواهند شد. پس از جمع آوری داده ها اطلاعات جهت استخراج نتایج مورد تجزیه و تحلیل آماری قرار خواهد گرفت.

جدول محتوای آموزش و جلسات:

داده ها پس از جمع آوری در نرم افزار SPSS   نسخه 22  وارد شده و سپس مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهند گرفت. ابتدا فراوانی، درصد، میانگین، انحراف معیار حداقل و حداکثر نمره به کمک آمار توصیفی محاسبه شد برای مقایسه میانگین های قبل و بعد در هر گروه از آزمون تی زوجی، مقایسه میانگین دو گروه مداخله و کنترل از آزمون تی مستقل و مقایسه میانگین های یک و سه  ماه بعد از مداخله در گروه ها از آزمون آنالیز واریانس اندازه های  تکراری و برای مقایسه فراوانی متغیر های کیفی دو گروه از آزمون کای دو استفاده  خواهد شد .با استفاده از آزمون شاپیرو- ویلک نرمال بودن داده های به دست آمده کنترل و سطح معنی دار در این مطالعه 05/0منظور خواهد شد.

در صورت نرمال نبودن داده ها از آزمون های معادل نا پارامتریک من ویتنی، ویلکاکسون و فریدمن استفاده خواهد شد.

جدول میانگین ....... قبل، 1 ماه و 2 ماه بعد از برنامه توانمندسازی خانواده محور در گروه های مداخله و کنترل

براساس 'راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران سال 1392' کدهای اخلاقی به شماره های مندرج در ذیل رعایت خواهند شد.

کدهای شماره 1 – 2 – 3 – 4 – 5 – 7 – 8 -  10 – 11 – 12 – 13 – 14 – 15 – 16 – 17 – 19 – 25 – 26 – 27 – 28 – 29 – 30 و 31

1-    هدف اصلی هر پژوهش باید ارتقای سلامت انسان ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

2-  در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی های بالینی  بر روی بیماران یا داوطلب های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

3-  پژوهش بر انسان فقط در صورتی توجیه پذیر است که منافع بالقوه ی آن برای هر فرد آزمودنی بیشتر از خطرهای  آن باشد. در پژوهش های دارای ماهیت غیر درمانی، سطح آسیبی که آزمودنی در معرض آن قرار میگیرد نباید بیشتر از آنچه باشد که مردم عادی در زندگی روزمرهی خود با آن مواجه می شوند. حصول اطمینان از این امر برعهده ی طراحان، مجریان و همکاران پژوهش و تمامی شوراهای بررسی یا پایش کننده ی پژوهش از جمله کمیته ی اخلاق در پژوهش است.

4-  مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینهی پایین تر و یا صرفاً عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود.

5-  قبل از آغاز هر پژوهش پزشکی ، باید اقدامات  اولیه جهت به حداقل رساندن زیان احتمالی وارده به آزمودنی ها و تامین سلامت آنها انجام گیرد.

7- اگر در حین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت در این پژوهش برای آزمودنی ها بیش از فواید بالقوه ی آن است، باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود.

8-طراحی و اجرای پژوهش هایی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می گیرند، باید منطبق با اصول علمی پذیرفته شده بر اساس دانش روز و مبتنی بر مرور کامل منابع علمی موجود و پژوهش های قبلی آزمایشگاهی و  در صورت لزوم،  حیوانی مناسب باشد.

10-هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرح نامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرح نامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده ها، وابستگی های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوهی دیگر، مشوق های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش. در مواردی که لازم است رضایت نامه ی آگاهانه به صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایت نامه باید تدوین و به طرح نامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرح نامه از سوی کمیته ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.

11-کمیته ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح نامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرح ها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته ی اخلاق درخواست می شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.    

12-انتخاب آزمودنی های بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض آمیز نباشد.

31-کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

14-اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.

15- پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که می توانند در تصمیم گیری او مؤثر باشند، به نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی  سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیان هایی که انتظار می رود مطالعه در بر داشته باشد. همچنین، هر آزمودنی باید بداند که میتواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره ی خطرات و زیان های بالقوه ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر همچنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایتنامه ی آگاهانه منعکس شود.

16-پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. همچنین، در پژوهشهایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

17-پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنی ها، این اطلاع رسانی از طریق شخص دیگری انجام می گیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.

19-عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچگونه تأثیری بر خدمات درمانی که در همان مؤسسه – نظیر بیمارستان – به فرد ارائه می شود، داشته باشد. این موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود.

25-پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنیها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار دادهها یا اطلاعات به دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

26-هر نوع آسیب یا خسارت ناشی از شرکت در پژوهش باید بر طبق قوانین مصوب جبران خسارت شود. این امر باید در هنگام طراحی پژوهش لحاظ شده باشد. نحوه ی تحقق این امر ترجیحاً به  صورت پوشش بیمه ای نامشروط باشد.

27-در پایان پژوهش، هر فردی که به عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روش هایی که سودمندیشان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره مند شود.

28-پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته هایی که از نظر حمایت کننده ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

29-نحوهی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی ها و مؤسسه ی حمایت کننده ی  پژوهش باشد.

30-گزارشها و مقالات حاصل از پژوهش هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

31-روش پژوهش نباید با ارزشهای احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

با توجه به دوره پیگیری، ممکن است نمونه ها ریزش پیدا کنند.

توانمند سازی خانواده محور – خودکارآمدی – کیفیت زندگی – پرفشاری خون 

family-based empowerment model - self-efficacy - quality of life - hypertension

1. Beramen A SS, Kozier B, Genora E. Fundamentals of Nursing2017.
2. National Center for Chronic Disease Prevention and health promotion (NCCDPHP) U.S. Department of health and human services [Available from: www.cdc.gov/chronicdisease.
3. Rafie F SM, Seyedfatemi N. An analaysis of the concept of participation in a patient with chronic illness. nursing iran. 2010;48(23):35.
4. Fateme koohi Hs, Abdollah mohammadian-hashejani. Trends in mortality from cardiovascular disease in iran american heartassociation. 2015.
5. Bagheri lankarani N SaA, Sedighi J, Katayoun S, Ainparast A, Omidvari S, et al. Chronic diseases in a population-based study: A study of health from the point of view of the Iranian people. researchgate. 2011;10(3):5-393.
6. American heart association, about high blood pressure 2017 [
7. F. Sadat Hossaini HF, T. Aghamolaei, A. Madani, A. Ghanbarnejad. Lifestyle of Patients With High Blood Pressure in Rural Areas of Jahrom, Iran. Journal of preventive medicine. 2015;1(1):1-9.
8. Himmelfarb CRDC-M, Yvonne Hill, Martha N. Expanding the Role of Nurses to Improve Hypertension Care and Control Globally. Annals of Global Health. 2016;82(2):243.
9. Heart www.heart.org2018 [
10. Eftekhar Ardebili H fS, Moradi H, Mahmoudi M, mahery A. Effect of Educational Intervention based on the Health Belief Model in Blood Pressure Control in Hypertensive Women. J Mazandaran Univ Med Sci. 1393;24(19):62-71.
11. Izzadirad H MGR, Zareban I. The effect of family counseling on blood pressure on patients with hypertension. Health journal. 2013;2
12. braunwald. heart disease. 10 ed2019.
13. shahri H. 2019 [Available from: tasnimnews.ir.
14. Ostovar A. Iranian students news agency Isna news2019 [Available from: www.isna.ir.
15. Davis LL. Hypertension: How Low to Go When Treating Older Adults. The Journal for Nurse Practitioners. 2019;15(1):1-6.
16. blood pressure 2019 [Available from: cdc.gov/bloodpressure/index.htm.
17. Santos Rd. The implication of social suppot in the lives of people with hypertention. Rev Gaúcha Enferm. 2013;34(3):14-21.
18. Mularcik Ka. Self-efficacy Toward Health Behaviors to Improve Blood Pressure in Patients who Receive Care in a Primary Care Network2009.
19. Mirzaei Alavijeh M NM, Jalilian F, Mostafavei F, Hafezi M. Self-efficacy of health promotion behaviors in hypertensive patients. DMed. 2012;19(98):51-8.
20. k KNM. The Effect of Youth Diabetes Self-efficacy on the Relation Among Family Conflict, Disease Care and Glycemic Control. medicine. 2014.
21. Fekrizadeh NRMKZ. Self-efficacy of self-care behaviors of elderly patients with hypertension. Quarterly journal of sabzevar university of medical science. 2015;21(5).
22. Bandura. Health Education & Behavior. 2004.
23. Bandura A BC, Caprara GV, Pastorelli C. Multifaceted impact of self-efficacy beliefs on academic functioning. Child Development. 1996;67(3):1206-22.
24. Dean S KS, Cappuccio F, Oakeshott P. Pilot study of potential barriers to blood pressure control in patients with inadequately controled hypertension. fam prac. 2007;24:259-61.
25. Khademian Z, Ara FK, Gholamzadeh S. The Effect of Self Care Education Based on Orem’s Nursing Theory on Quality of Life and Self-Efficacy in Patients with Hypertension: A Quasi-Experimental Study. International Journal of Community Based Nursing and Midwifery. 2020;8(2):140.
26. Mojtaba Moradi MN, Mehri Jahanshahi, Mahmod Hajiahmadi. The Effects of a Self‑Management Program Based on the 5 A’s Model on Self‑Efficacy among Older Men with Hypertension. 2018.
27. Fathia A. Mersal NAM. Effect of Evidence Based Lifestyle Guidelines on Self Efficacy of Patients with Hypertension. IntJCurrMicrobiolAppSci. 2015;4(3):244-63.
28. Hedayati B. The effect of implementation of family-centered empowerment model on the self-esteem of the old people with hypertension. Iranian Journal of ageeng. 2015;13(1):86-9.
29. Xiao M, Zhang F, Xiao N, Bu X, Tang X, Long Q. Health-related quality of life of hypertension patients: a population-based cross-sectional study in Chongqing, China. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2019;16(13):2348.
30. Edward S VR, Panniyammakal J, Jemima H, Kaman o, Vikram R, Michael E. Quality Improvement For Cardiovascular Diseases Care In low And Middle Income Countries. PLoS One 2016;11(6).
31. Trevisol DJ ML, Kerkhoff A, Fuchs SC, Fuchs FD. Health-related quality of life and hypertension: a systematic review and meta-analysis of observational studies. J Hypertens. 2011;29(2):88-179.
32. Elis K MG, Stefanos P. Quality of life of Children with Chronic Illnesses. Procedia Social and Behavioral Sciences. 2010;2(2):4763–7.
33. D. B. Quality of life issues in mental healthcare. Past, Present, and Future. German J Psychol. 2010;7(3):35-43.
34. SC. L. Teaching the spiritual dimension of nursing care: A survey of U.Sbaccalaureate nursing programs. Journal of Nursing Education. 2002;41(11):482- 90.
35. Benito‐Leon J MJ, Rivera‐Navarro J.. Eur J Neurol. Health‐related quality of life and its relationship to cognitive and emotional functioning in multiple sclerosis patients. European Journal of Neurology. 2002;9(5):497–502.
36. Van Malderen L MT, Gorus E. Interventions to enhance the Qualityof Life of older people in residential long-term care: a systematic review. Ageing Res Rev. 2013;12(1):5-141.
37. Masror Roudsari DD DGM, Haghani H. Relationship between adherence to therapeutic regimen and health related quality of life in hypertensive patients. Iran J Nurs. 2013;26(85):44-54.
38. Elmosalami MA, Mahammoud AA, Al-Khawaja M. Hypertension and Health-Related Quality of Life: A Community Based Epidemiological Study in An Egyptian Village. International Journal of Medical Arts. 2020;2(1):232-40.
39. Reza Noori AA, Ali Delshad Noghabi. Effect of Family-centered Empowerment Model on Quality of Life in Patients with Hypertension. 2015.
40. Najafi-Ghezeljeh T, Shahidi M, Ghiasvandian S, Haghani H. The effect of self-care educational program on quality of life in patients with hypertension. Cardiovascular Nursing Journal. 2015;4(1):40-7.
41. Miao Y, Zhang L, Sparring V, Sandeep S, Tang W, Sun X, et al. Improving health related quality of life among rural hypertensive patients through the integrative strategy of health services delivery: a quasi-experimental trial from Chongqing, China. International Journal for Equity in Health. 2016;15(1):132.
42. Institute for Family-Centered Care2005.
43. Jafari N AN, FazlollahA, Nemdian M. The effect of family counseling on blood pressure in women with hypertension. zanjan university of medical sciences & health services. 2005;47:44-59.
44. Sadeghi M PRS, Nikbakht Nasrabadi A, Ebrahimi H, Kazemnejad A. Comparison of the impact of education based on the empowerrment model and family-center empowerrment model on knowledge and metabolic control of patients with type 0diabetes mellitus 0213;0(3):.07-14. Journal of Nursing Education. 2013;2(3):18-27.
45. Berben L BL, Leventhal ME ,Fridlund B, Jaarsma T, Norekvål TM. Which interventions are used by health care professionals to enhance medication adherence in cardiovascular patients? A survey of current clinical practice. . European Journal of Cardiovascular Nursing. 2011;10(1):14-21.
46. Meetoo D GH. Empowerment: giving power to people with diabetes. Journal of Diabetes Nursing. 2005;9(1):28-32.
47. Hockenberry MJ WD. Wong's Nursing Care of Infants and Children 2014.
48. Fahimeh Abedini AZ, Fatemeh Alhani, Fatemeh  Teymouri. Assessing the Impact of Family-Centered Empowerment Model on Self-Care of Patients With Prosthetic Heart Valves. Journal of Critical Care Nursing. 2016.
49. Seyed Nematollah Roshan F NH, Alhani F. Effect of Family-Centered Empowerment Model (FCEM) on quality of life of mothers having teenagers with iron deficiency anemia. Nurs Edu. 2014;3(2):27–40.
50. Allahyari A AF, Kazemnejad A. The effect of family-centered empowerment model on the Quality of Life of school-age B-thalassemic children. Iranian Journal of Pediatrics. 2006;16(4):61-455.
51. Adams EK GN, Ayadi MF, Santelli J, Raskind-Hood C. The costs of public services for teenage mothers post-welfare reform: A ten-state study. Journal of Health Care Finance.35(3):44-58.
52. Masoodi R AF, Moghadassi J, Ghorbani M. . The effect of family-centered empowerment model on skill, attitude, and knowledge of multiple sclerosis caregivers. Journal of Birjand University of Medical Sciences. 2010;17(2):87-97.
53. Vahedian Azimi A AF, Ahmadi F, Kazemnejad A. Effect of family-centered empowerment model on the life style of myocardial infarction patients. Journal of Critical Care Nursing. 2010;2(4).
54. Sanaie N BF, Zolfaghari M, Alhani F. The Effect of Family-Centered Empowerment Model on Treatment Plans Adherence of Patients Undergoing Coronary Artery Bypass Graft. Journal of Critical Care Nursing. 2016;9(3).
55. Ghazavi Z MM, Abdeyazdan Z, Gheissari A. Effect of family empowerment model on quality of life in children with chronic kidney diseases. Iranian journal of nursing and midwifery research. 2014;19(4).
56. Sousa P AA, Carvalho J, Casey A. Parental perspectives on negotiation of their child’s care in hospital: Study finds communication between parents and children’s nurses is vital, but negotiating care needs roles to be defined clearly. Nursing children and young people. 2013;25(2):8-24.
57. Alhani F, etal. Family-based empowerment model design and its effect on prevention of iron deficiency anemia in adolescent girls. 2005;8(4):9-15.
58. Alhani F NS-D, The Alchemist S, Kazemnejad A ,Hidarnia A. Design of family-centered empowerment model and assess its effect on the prevention of iron deficiency anemia in adolescent girls. . Faculty of Medical Sciences, Tarbiat Modarres University. 2004;8(4).
59. Dodek PM HD, Rocker GM, Cook DJ. Translating family satisfaction data into quality improvement. . Critical care medicine. 2004;32(9):7-1922.
60. Ohman-Strickland PA OA, Hudson SV, Solberg LI, DiCiccio-Bloom B, O’Malley D. Quality of diabetes care in family medicine practices: influence of nurse-practitioners and physician’s assistants. The Annals of Family Medicine. 2008;6(1):14-22.
61. Wiser NA SJ, Mc Guigan AT, Memken JA, Olsson PJ. The effects of a group nutrition education program on nutrition knowledge, nutrition status, and quality of life in hemodialysis patients. J Renal Nutr. 1997;7(4):187-93.
62. Stanhope M LJ. Community & public health nursing. 6th, editor2004.
63.  center prai. national scan in blood pressure control Ministry of health and medical education2019
64. G. K. Mini PSSaKRT. Cluster randomised controlled trial of behavioural intervention program: a study protocol for control of hypertension among teachers in schools in Kerala (CHATS-K), India. BMC Public Health. 2019;19:1718.
65. Esperanza Escortell-Mayor IdC-Gl, Elena Ojeda-Ruiz. A primary healthcare information intervention for communicating cardiovascular risk to patients with poorly controlled hypertension: The Education and Coronary Risk Evaluation (Educore) study—A pragmatic, clusterrandomized trial. 2020.
66. Jie Gong XC, Sijian Li. Efficacy of a Community-Based Physical Activity Program KM2H2 for Stroke and Heart Attack Prevention among Senior Hypertensive Patients: A Cluster Randomized Controlled Phase-II Trial. 2015.
67. David Edelman RJD, Cynthia J. Coffman. Nurse-Led Behavioral Management of Diabetes and Hypertension in Community Practices: A Randomized Trial. Society of General Internal Medicine. 2014;30(5):626–33.
68. Park HM LH. Effects of empowerment education program for hemodialysis patients on self-efficacy, self-care agency, self-care activities and physiologic parameters. The Korean Journal of Rehabilitation Nursing. 2010;13(2):60-151.
69. Shayesteh Bayrami Yf, Samaneh Mohammadinasab. Relationship between self-care behaviors and quality of life among hypertensive patient visiting comprehensive health centers in hamadan. Journal of Education and Community Health. 2017;4(1):20-7.
70. Teymouri F AF. The Effect of Family-Centered Empowerment Model on Self-Efficacy and Self-Esteem of the Children With Asthma. Preventive Care in Nursing & Midwifery Journal. 2017;7(1):18-26.
71. Mahrokh Keshvari BH, Mahin Moeini, and Fatemeh Alhani. A survey on the effect of implementation of a family-centered empowerment model on blood pressure and empowerment dimensions in the elderly people with hypertension. education and heakth promotion. 2015.
72. Reza Noori AA, Ali Delshad Noghabi. Effect of Family-centered Empowerment Model on Quality of Life in Patients with Hypertension. J Mazandaran Univ Med Sci. 2015; 25(127):100-7.
73. Batool H. The effect of implementation of family-centered empowerment model on the self-esteem of the old people with hypertension. j educ health promot. 2015;30(4):74.
74. Musick K MR. Recent trends in the inheritance of poverty and family structure. The AmericanJournal of Medicine. 2006;35(7):99-471.
75. A B. Self-Efficacy In Encyclopedia of Human Behavior, New York. Academic Press. 1994;14: 71-81.
76. Reza Ghanei Gheshlagh  NP, Mahdie Ghalenoee , Sahar Dalvand , Vajiheh Baghi , Fereshteh Najafi , Abbas Ebadi Psychometric Features of the Persian Version of Self-Efficacy Tool for Patients with Hypertension. international cardiovascular research journal. 2018;12(2):6-50.
77. Shamsi A. Development and Validation of the quality of life questionnaire in the patients with hypertension: Tehran University of Medical Science School of Nursing and Midwifery; 2017.
78. H.K. Chopra CV. recent guidelines for hypertension, a clarion call for blood oressure control in india. circulation research. 2019;124(7):984-6.
79. Roghieh Khezri MR, Niloofar Motamed, Hakime Vahedparast. Effect of Self-management Empowering Model on the Quality of Life in the Elderly Patients with Hypertension. Iranian Journal of Ageing. 2016;10(39):68-79.

این پژهش یک مطالعه نیمه تجربی 2 گروهه می باشد.

بر روی 70 بیمار مبتلا به پرفشاری خون که به مراکز جامعه سلامت مراجعه کرده اند، الگوی توانمند سازی خانواده محور در طی ٤ جلسه طی 1 ماه اجرا خواهد شد.

قبل، 1 ماه و 3 ماه پس اتمام مداخله پرسشنامه کیفیت زندگی و خودکارامدی مختص به بیماری پرفشاری خون تکمیل خواهد شد.

پس از جمع آوری داده ها از نرم افزار spss نسخه ٢٢ برای تجزیه و تحلیل آماری استفاده خواهد شد.

هیچ مداخله تهاجمی مبنی بر خونگیری یا کار دیگر بر روی بیمار و همراهان وی در طی انجام پژوهش رخ نخواهد داد.

با توجه به نتایج مطالعات مشخص گردیده  است که  شرایط تاریخی در دهه‌های اخیر موجب تغییرات گسترده در شیوه زندگی مردم از قبیل: رشد شهرنشینی، آلودگی هوا، مصرف غذاهای پر نمک به عنوان بزرگترین عامل ایجاد پرفشاری خون، شده است که از عوامل اصلی خطر بروز پرفشاری خون می باشد و جهان با طغیان پرفشاری خون مواجه است. خوشبختانه نکته در خور توجه و کلید اصلی مبارزه با فشارخون نیز در مدیریت همین عوامل خطر نهفته بدون علامت واضح  است  چرا که معمولا افراد یا از بیماری خود اطلاع ندارند یا اینکه به ان ،به دلیل نداشتن علامت مشخص اهمیت  زیادی نمیدهند، در حالیکه رعایت صحیح و کنترل این عوامل از سوی آحاد جامعه (من جمله عادات غذایی نامناسب) بیشترین کمک را در کاهش موارد ابتلا به این بیماری مهلک فراهم خواهد آورد (نه استفاده از اقدامات درمانی پیشرفته و دارای هزینه بالا). همچنین در ارتباط با اهمیت نقش پرستاران بر اساس مطالعات مورد اشاره، وی به عنوان یک عامل مهم در آموزش خودکارآمدی و افزایش کیفیت زندگی در پیشگیری از ایجاد عوارض و کنترل بیماری، به نظر می رسد. لذا  الگوی توانمندسازی خانواده محور و پکیج برگرفته از این چهارچوب معتبر می تواند در شناسایی نیازهای مراقبتی و تثبیت ان بر اساس الگوی طراحی شده ( 4 جلسه آموزش طی 4 هفته و سنجش تاثیر آن یک ماه و  سه ماه بعد از مداخله ) جهت افزایش آگاهی نسبت به خطرات و  ارتقا خودکارآمدی و کیفیت زندگی بیماران موثر باشد و اینکه آموزش به بیمار و همراهش علاوه بر  پیامد های مثبتی که  پیش بینی می شود داشته باشد؛ مداخله ای مقرون به صرفه است و نیاز به صرف وقت زیادی  ندارد و می تواند از تحمیل بار مالی هنگفت بر سیستم درمان و اقتصاد خانواده ها و کشور جلوگیری کند. در همین راستا وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی همزمان با روز جهانی فشار خون (٢٧ اردیبهشت) به عنوان آغاز بسیج ملی کنترل فشار خون بالا در اولویت برنامه‌های بهداشتی سال ۱۳۹۸ قرار داده است. (54) در این بین با توجه به اهمیت تاثیر آموزش در تغییر رفتار و ویژگی های فرهنگی و اجتماعی در استان سیستان و بلوچستان که سبب شده تا نقش عوامل محیطی به ویژه جایگاه خانواده در رفتارهای فردی چشمگیر باشد ما بر آن شدیم تا مداخله توانمندسازی خانواده محور را برگزینیم و با استفاده از الگوی توانمند سازی  خانواده محور ، وی را در جهت خودکارامدی هرچه بیشتر  مدیریت بیماری یاری رسانیم. لذا این مطالعه با هدف تعیین تاثیر الگوی توانمندسازی خانواده محور برکیفیت زندگی وخودکارآمدی بیماران مبتلا به پر فشاری خون  انجام می شود.

این پژوهش هیچگونه عارضه جانبی در پی نخواهد داشت اما در صورت بروز کد های اخلاقی زیر در نظر رفته خواهد شد.

پژوهشگر در طول اجرای پژوهش، هرگونه حادثه یا عارضه‌ی نامطلوب جدی قابل انتساب به پژوهش را در اولین زمان ممکن، به کمیته‌ی اخلاق در پژوهش و سایر مراجع قانونی ذیربط گزارش خواهد داد (کد اخلاق 3 حیطه سود و زیان).

در صورت وقوع عوارض یا حوادث نامطلوب قابل انتساب به پژوهش، در حین و پس از مطالعه، اقدامات درمانی و مراقبتی مناسب برای آزمودنی، بدون تحمیل هزینه به وی، فراهم خواهد شد (کد اخلاق 9 حیطه سود و زیان)

هر گونه خسارت وارده به آزمودنی که ناشی از مشارکت او در کارآزمایی باشد، به‌نحوی که اگر فرد وارد مطالعه نمی‌شد چنین اتفاقی برای وی رخ نمی‌داد، به‌نحو مناسب جبران خواهد شد ( کد اخلاق 1 حیطه پرداخت غرامت).

در صورت وقوع عوارض یا حوادث نامطلوب قابل انتساب به پژوهش، در حین و پس از مطالعه، اقدامات درمانی و مراقبتی مناسب برای آزمودنی، بدون تحمیل هزینه به وی، فراهم خواهد شد (کد اخلاق 9 حیطه سود و زیان)

هر گونه خسارت وارده به آزمودنی که ناشی از مشارکت او در کارآزمایی باشد، به‌نحوی که اگر فرد وارد مطالعه نمی‌شد چنین اتفاقی برای وی رخ نمی‌داد، به‌نحو مناسب جبران خواهد شد ( کد اخلاق 1 حیطه پرداخت غرامت).

هیچ هزینه ای برای شرکت کننده ندارد.

در صورت عدم دستدسی به نمونه های مورد نظر در مراکز جامع سلامت به بیمارستان ها ،مراکز بهداشت و مطب ها می توان مراجعه نمود و به تعداد نمونه های مورد نیاز دستدسی پیدا کرد.

تمامی اقدامات احتیاطی لازم جهت حفظ حریم خصوصی آزمودنی‌‌ها، محرمانه ماندن اطلاعات مربوط به ایشان و هم‌چنین کاهش تأثیر نامطلوب مطالعه بر سلامت جسمی و روانی آزمودنی‌ها  به ‌عمل خواهد آمد (کد اخلاق 7 حیطه سود و زیان).

^{پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنیها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنیها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار دادهها یا اطلاعات بهدست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.}

پژوهشر موظف به پاسخگویی به تمامی سوالات مددجو می باشد به طوری که برای وی قابل فهم و توجیه باشد.

عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچگونه تأثیری بر خدمات درمانی که در همان مؤسسه – نظیر بیمارستان – به فرد ارائه میشود، داشته باشد. این موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود.

رضایت آگاهانه توسط پژوهشگر ارشد پژوهش اخذ می شود ( کد اخلاق 1 حیطه رضایت آگاهانه).

- در مواردی که فرد به هر دلیلی قادر به خواندن فرم رضایت‌نامه‌ی مکتوب نباشد، فرد ثالثی که دارای تعارض منافع نباشد، مندرجات فرم را به زبان قابل فهم برای آزمودنی توضیح داده، به پرسش‌های او پاسخ خواهد دهد. در این حالت، فرم باید علاوه بر امضای پژوهشگر و امضا یا اثر انگشت آزمودنی، واجد امضای فرد ثالث پیش‌گفته نیز باشد (کد اخلاق 3 حیطه رضایت آگاهانه).

- برای اخذ رضایت، اطلاعات باید به زبانی ارائه خواهد شد که برای آزمودنی قابل فهم باشد. آزمودنی یا نماینده‌ی قانونی او باید فرصت کافی برای پرس‌وجو در مورد جزییات کارآزمایی را داشته باشند. باید به‌طور مشخص اعلام شود که کارآزمایی یک فرایند پژوهشی است که مشارکت در آن داوطلبانه است و عدم قبول شرکت یا خارج شدن از کارآزمایی در هر زمانی، مراقبت از نمونه، حقوق و سلامت وی را تحت تأثیر قرار نخواهد داد (کد اخلاق 3 حیطه رضایت آگاهانه).

شروع و تداوم شرکت آزمودنی در پژوهش آزادانه می باشد (کد اخلاق 9 حیطه رضایت آگاهانه).

پرسشنامه خودکارآمدی در بیماران مبتلا به فشار خون بالا

لیست زیر توصیه های متداول برای افراد مبتلا به فشار خون بالاست. شما چقدر به خودتان اطمینان دارید که بتوانید این کارها را انجام دهید.