مقایسه تاثیر اموزش چهره به چهره و تله مدیسین بر خودمراقبتی در زنان حامله نوجوان مراجعه کننده به مراکز بهداشتی شهر زاهدان در سال 1399

طبق تعریف سازمان جهانی بهداشت سنین 10 تا 19 سال سنین نوجوانی است. در صورتی که بارداری در این سنین رخ دهد به آن بارداری در نوجوانان اطلاق می شود (1). بارداری نوجوانان به یک موضوع پیچیده و یک مشکل مهم بهداشتی– اجتماعی در کشورهای با درآمد بالا، متوسط و کم تبدیل شده است (2). در سراسر جهان 6/11 درصد بارداری ها مربوط به سنین نوجوانانی است که 95 درصد این موارد در کشورهای با درآمد متوسط و پائین رخ می دهد. در کشور های در حال توسعه سالانه، حدود 21 میلیون دختر 19-15 سال باردار می شوند و 777000 نوزاد نیز توسط دختران زیر 15 سال به دنیا می آیند (3).

بر اساس آخرین آمار های صندوق جمعیت ملل متحد در سال های 2019-2015 میزان باروری ویژه سنی در سنین 19-15 سال سراسر جهان 5/42 بوده و نسبت به سال های گذشته روند کاهشی داشته است (4). علی رغم این روند در کشورهای در حال توسعه میزان بروز بارداری در نوجوانان به علت بلوغ زودرس، افزایش فعالیت جنسی و کمبود اطلاعات در رابطه با روش های جلوگیری از بارداری در حال افزایش است (1). همچنین در بسیاری از کشورهای در حال توسعه ازدواج در سنین پایین رخ می دهد و اکثر دختران با فاصله کوتاهی از اولین قاعدگی[1] خود باردار می شوند (3) در ایران نیز آمار بارداری نوجوانان در حال افزایش است که اکثر موارد آنها ناشی از ازدواج های زود هنگام است (5). آمارها نشان می دهد: در کشور ما میزان باروری اختصاصی سنی 19 -15 سال از  5/31 در سال های 2010- 2005 به  6/40 در سال های 2019-2015 رسیده است (4). افزایش بارداری نوجوانان به معنای افزایش عوارض پره ناتال است (6).

بارداری نوجوانان با پیامدهای منفی بر سلامتی فردی و اجتماعی در ارتباط است که برخی فرایند والدی و برخی زندگی آینده فرد را تحت تأثیر قرار می دهند. در مقایسه با سایر مادران، مادران نوجوان در مکان های نامناسب و شلوغ زندگی می کنند و حمایت کمتری از طرف جامعه دریافت می کنند (7). زنان باردار نوجوان بیشتر خشونت خانگی را تجربه می کنند و بارداری منجر به اخراج شدن آنها از مدرسه می شود و فرصت آموزش و اشتغال را از دست می دهند. پایین بودن تحصیلات در این زنان شروع کننده چرخه فقر بین نسلی خواهد بود (8). در مقایسه با سنین بالاتر زایمان در این زنان خطرات بیشتری دارد و عوارض و مرگ و میر[2] در بارداری آنها افزایش می یابد (7)، به طوری که عوارض بارداری و زایمان دومین علت مرگ نوجوانان سنین 19-15 سال است (8). فشار خون بـالای ناشی از حاملگی، پره اکلامپسی[3]، اکلامپسی[4]، اندومتریت[5]، عفونت های سیستمیک[6]، سقط های غیر ایمن[7] در بارداری نوجوانان افزایش می یابد. سالانه 9/3 میلیون سقط غیر بهداشتی در زنان باردار سنین 19-15 سال رخ می دهد (7, 8). مرگ های جنینی- مادری  تنها بخشی از پیامد های نامطلوب سلامتی بارداری نوجوانان است (9). عوارض روانی نیز در این بارداری ها افزایش می یابد علائم افسردگی و اضطراب، استفاده از تنباکو، خودکشی در این بارداری ها افزایش می یابد (6). علاوه بر پیامدهای مادری، پیامدهای نوزادی از قبیل: زایمان زودرس[8]، مرگ و میر نوزادی، وزن کم زمان تولد نیز در این گروه سنی افزایش می یابد (10, 11). نوزادان این مادران بیشتر از سایرین در بخش مراقبت های ویژه بستری می شوند و ناهنجاری های مادرزادی[9] در آنها بیشتر است (6) همچنین این بارداری ها هزینه های مادی، جسمی و روحی زیادی را به فرد و جامعه تحمیل می کنند (10, 11).

عوارض بارداری نوجوانان در کشورهای کمتر توسعه یافته بیشتر است به طوری که 99% مرگ های ناشی از بارداری و زایمان بارداری نوجوانان در کشورهای با درآمد پایین و متوسط رخ می دهد (12). طبق آمـار بـه دست آمده در کشورهای توسعه یافته از هر 3800 دختر نوجوان یک نفر بر اثر حاملگی می میرد در حالی که در کشورهای در حال توسعه از هـر 150 دختر نوجوان یک نفر بـه دلیـل بـارداری در سن پایین، جان خود را از دست می دهد (13).

عوامل متعددی باعث افزایش عوارض و پیامدهای نامطلوب در بارداری نوجوانان می شود، نسـبت بالاتر فقر، محرومیـت بیشتر برای کودکان و مادران نوجوان در استفاده از خدمات و سطح اموزش و آگاهی پائین از جمله این موارد است (14). علاوه بر این اکثریت بارداری های نوجوانان بدون برنامه ریزی و ناخواسته است، تعداد ویزیت های دوران بارداری در آنها کمتر است و حتی اکثریت آنها بعد از 12 هفتگی اولین مراقبت بارداری را دریافت می کنند. همچنین مطالعات نشان می دهد زنان باردار نوجوان رفتارهای پر خطر بیشتری انجام می دهند و اعتماد به نفس کمتری دارند (6). عامل دیگری که می تواند منجر به افزایش عوارض بارداری نوجوانان شود خود مراقبتی پایین آنها است چنانچه Gamora و همکاران در مطالعه خود نشان دادند زنان باردار جوان خود مراقبتی پایین تری نسبت به سایر زنان دارند (15).

خودﻣﺮاﻗﺒﺘﯽ اﻗﺪاﻣﺎت و ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎی آﮔﺎﻫﺎﻧﻪ و ﻫﺪﻓﻤﻨﺪی استﮐﻪ ﻓﺮد ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺣﻔﻆ ﺣﯿﺎت و ارﺗﻘﺎی ﺳﻼﻣﺖ ﺧـﻮد و ﺧﺎﻧﻮاده خود اﻧﺠﺎم ﻣﯽدﻫﺪ (16). خودمراقبتی جز لاینفک تمام سطوح مراقبت بهداشتی اولیه و تخصصی است.  تخمین زده می شود که ۶۵ تا۸۵% همه مراقبت های سلامت به وسیله خود شخص و خانواده اش بدون دخالت متخصصین اعمال می شود (17). حمایت از خود مراقبتی، بهبود سطح سلامتی، کیفیت زندگی، افزایش رضایت بیماران، منطقی شدن استفاده از خدمات و کاهش هزینه های سلامت را در بردارد و می تواند وضعیت بهداشتی، اقتصادی و اجتماعی کل جمعیت را بهبود بخشد (17). با خودمراقبتی ویزیت پزشکان عمومی تا۴۰%، ویزیت سرپایی تا ۱۷% و همچنین روزهای غیبت از کار می تواند تا ۵۰% کاهش یابد و همچنین صرفه جویی ۷ تا۲۰% را در هزینه های بهداشتی خواهیم داشت (18). اجرای برنامه خودمراقبتی می تواند انگیزه، اعتماد به نفس (19) قدرت عملکرد های ارادی و سنجیده را در فرد بالا برده و او را قادر می سازد عملکرد هدفمندانه و مستقل داشته باشد (20، 21) و در نهایت باعث ارتقای کیفیت زندگی و افزایش رضایتمندی شود (22). با این وجود خودمراقبتی در کشورهای درحال توسعه در مراحل اولیه است و رشد قابل توجهی در این زمینه وجود ندارد. متخصصان همچنان مهمترین مهره سیستم سلامت هستند و هنوز نقش مردم در سلامتی شان در مقابل پزشک کم رنگ است (17). مطالعات نشان داده اند که زنان علی رغم اینکه خود را علاقمند و فعال در امر خود مراقبتی می دانند، ولی عملکرد کافی در این زمینه ندارند (23). کمبود اگاهی، دانش، انگیزه، امکانات و محدودیت زمانی از موانع خود مراقبتی (24-26) و عواملی مانند تحصیلات، حمایت خانواده و مراقبین سلامت و دسترسی به منابع اطلاعاتی به عنوان تسهیل کننده های آن ذکر شده اند (18, 27).

ﺧﻮدﻣﺮاﻗﺒﺘﯽ در دوران ﺑﺎرداری ﺑــﻪ ﺗﺼﻤﯿﻤﺎت و ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎﯾﯽ اﺷﺎره ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﮐـﻪ ﯾـﮏ ﻓـﺮد ﺑﺎردار اﻧﺠﺎم ﻣﯽدﻫﺪ ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﺪ بر ﻣﺸﮑﻼت و ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺳﻼﻣﺘﯽ ﺧﻮد در اﯾﻦ دوران غلبه کرده ﯾﺎ ﺑﺎﻋﺚ ﺑﻬﺒﻮد ﺳﻼﻣﺘﯽ ﺧﻮد ﺷﻮد. فعاﻟﯿﺖﻫﺎی ﺧﻮدﻣﺮاﻗﺒﺘﯽ در دوران ﺑﺎرداری، ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑـﻪ ﺣﻔﻆ ﺳﻼﻣﺖ ﻣﺎدر و ﺟﻨﯿﻦ در دوران ﺑﺎرداری، زاﯾﻤﺎن و ﭘﺲ از زاﯾﻤﺎن ﺷﻮد (16). از جمله آیتم های برنامه های خودمراقبتی در بارداری شیوه های تغذیه ای، فعالیت فیزیکی، مراقبت های قبل از تولد، مصرف مکمل ها، سومصرف مواد و انجام مراقبت های دوران بارداری را می توان ذکر نمود (28). فعالیت فیزیکی و ورزش یکی از آیتم های مهم خود مراقبتی در بارداری است. ورزش دوران بارداری منجر به کاهش عوارض دوران بارداری از قبیل: وزن گیری زیاد در بارداری، عدم تحمل گلوکز، دیابت ملیتوس، پره اکلامپسی، پره ترم لیبر، کوچک یا بزرگ بودن وزن جنین برای بارداری (29, 30) و واریس و ترومبوز ورید عمقی می شود (31) و با فوایدی مادری و جنینی و نوزادی در ارتباط است. کاهش کمردرد، ﺷﺪت درد زاﻳﻤﺎن، ﺑﻲاﺧﺘﻴﺎری ادرار و دردﻫﺎی ﻟﮕﻨﻲ (32, 33)، یبوست و گرفتگی های عضلانی، بازگشت سریعتر ﺷﻜﻞ ﻇﺎﻫﺮی ﺑﺪن ﺑﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﭘﻴﺶ از ﺑﺎرداری ﺑﻌﺪ از زاﻳﻤﺎن از مزایای جسمانی ورزش در بارداری است (34). فواید ورزش صرفا جسمانی نیست از نظر روان شناختی ورزش در بارداری خستگی، استرس، اضطراب و افسردگی را کاهش می دهد، کیفیت زندگی و الگوی خواب را بهبود می بخشد و علائم افسردگی پس از زایمان را کاهش می دهد (31, 34). کاهش افت قلب جنین، مایع آمنیون مکونیال و دیسترس جنینی، بهبود عملکرد جفت، بهبود رشد جنین و افزایش میزان حجم مایع امنیون از فواید جنینی ورزش مادر در بارداری است (31, 34). از دیگر آیتم های مورد بررسی در خودمراقبتی ، پرهیز از سو مصرف مواد می باشد. امروزه سوءمصرف مواد و سیگار بسیاری از مرزهای اجتمـاعی، اقتــصادی و جغرافیــایی را در نوردیــده و از معــضلات عمــده بهداشتی است که بسیاری از جوامع با آن رو به رو هستند. از ایـن رو سوءمصرف مواد و نیز سیگار از خطـرات بـالقوهای اسـت کـه گروه های جمعیتی مختلـف از جملـه زنـان بـاردار را در معـرض تهدید قرار می دهـد و از رفتارهـای پرخطـر بهداشـتی محـسوب میشود که عوارض و پیامدهای نامناسبی را در مادر و جنین بـه دنبال دارد. بر اساس نتایج مطالعات، شیوع سوءمـصرف مـواد در زنان در دو دهـه اخیـر در حـد قابـل تـوجهی افـزایش یافتـه و عمدتاً این زنان در سـنین بـاروری هـستند (35). مصرف دخانیات و مواد مخدر بـروز عوارضی نظیر سقط، عدم کفایت جفت، مرگ داخل رحمی و نیز بیماری هـای عفـونی و منتقلـه از راه جنـسی افـزایش مـی یابـد (36). همچنین پیامد اعتیاد زن در بارداری بر نوزاد وی نیز مـشهود است. به گونه ای که این نوزادان از وزن و دور سر کمتر و نیز قد کوتاه تری هنگام تولد برخوردارند و رشد این کودکان در مراحـل بعدی زندگی نیز دچار اختلال خواهد شد (36, 37). جنبه مهم دیگر خود مراقبتی در بارداری تغذیه می باشد. به علت تغییرات فیزیولوژیک در این دوران نیاز های تغذیه نیز تغییر می کند (38) تغذیه یکی از مهمترین عوامل تأثیر گذار در نتایج بارداری است و بر سلامت مادر و فرزند او بسیار تأثیر گذار است. تغذیه مناسب در پیشگیری و برطرف کردن مشکلاتی از قبیل یبوست، سوزش سر دل، آنمی که در بارداری از مشکلات شایع محسوب می شوند مؤثر است (39). از اثرات تغذیه نامطلوب در بارداری می توان به زایمان زودرس، اختلالات رشد جنین، آنمی، فشار خون القا شده در اثر بارداری، پره اکلامپسی، اختلالات لیبر و مرگ ومیر مادری و جنینی اشاره نمود (38, 39) در نتیجه نیاز به توجه کافی به دریافت مناسب ریز مغذی ها و درشت مغذی ها در بارداری وجود دارد (38). رعایت بهداشت فردی از جنبه های بسیار مهم حفظ سلامتی است. بهداشت فردی ابزاری پیشگیرانه در حوزه سلامت محسوب می شود. رعایت بهداشت فردی موجب حفاظت فرد در مقابل ایجاد بیماری های ناشی از عوامل میکروبی، ویروس ها و انگل های محیط می گردد، مشکلات بهداشت دهان و دندان و طرد از اجتماع و انزوای اجتماعی را کاهش می دهد. در نتیجه بهداشت فردی نقطه عطفی در سلامت جسمانی، روانی اجتماعی است (40) و ارتقا آن در بارداری نیز نیازی اساسی محسوب می شود. رعایت نکردن بهداشت فردی در بارداری با عوارضی همراه است از جمله آنها می توان به افزایش زایمان زودرس در اثر عدم رعایت بهداشت دهان و دندان و افزایش مخاطرات جنینی با نسبتن کمربند در حین رانندگی اشاره نمود (41). مراقبت های بارداری از مهمترین جنبه های بهداشت باروری است. دریافت نامناسب مراقبت های دوران بارداری باعث افزایش عوارض دوران بارداری و حتی مرگ و میر مادری و جنینی می شود در حالی که بسیاری از این عوارض نیز قابل پیشگیری هستند (42). مراقبت های دوران بارداری از طریق توصیه های تغییر سبک زندگی و همین طور غربالگری ها به کاهش عوارض دوران بارداری کمک می کند (43). دریافت ناکافی مراقبت های دوران بارداری با افزایش زایمان زودرس، سقط های غیر ایمن، وزن کم هنگام تولد، مرده زایی و مرگ ومیر مادری در ارتباط است (44). با به کار گیری مراقبت های لازم می توان از بسیاری از این عوارض پیشگیری نمود.

عوامل تأثیر گذار بر خود مراقبتی در بارداری نوجوانان عبارتند از : درآمد خانواده، دسترسی به خدمات بهداشتی، حمایت اجتماعی درک شده، اعتماد به نفس، خودکارآمدی درک شده و آگاهی از خود مراقبتی (6). یکی از عوامل تأثیر گذار در خود مراقبتی بارداری در نوجوانان دانش و آگاهی از خود مراقبتی است، در نتیجه ﺑﺮای افزایش اﺛﺮ بخشی ﺧﻮدﻣﺮاﻗﺒﺘﯽ، زﻧﺎن ﺑﺎردار ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ درﯾﺎﻓﺖ آموزش جهت کسب اﻃﻼﻋﺎت و ﻣﻬﺎرتﻫﺎ ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ (16). یکی از مهمترین اهداف آموزش بهداشت در بارداری ارتقا خود مراقبتی است که می تواند منجر به کاهش عوارض و مرگ و میر[10]، کاهش هزینه های مراقبت های بهداشتی و بهبود کیفیت زندگی شود (45).

 آموزش بهداشت به طرق مختلفی از جمله: چهره به چهره و تله مدیسین[11] قابل اجرا است. آموزش چهره به چهره یکی از قدرتمندترین راه های تأثیرگذاری بر فراگیر می باشد. در این روش مدرس می تواند فرصت یادگیری فعال در شرایط واقعی را در حالی که الگوهای مطلوب و متناسب با خصوصیات فردی ارایه می دهد مهیا سازد. این شیوه به سبب تعامل که بین آموزش دهنده و گیرنده ایجاد می کند به عنوان یک رویکرد مناسب آموزش به خصوص در گروه های کوچک است. طبق نظر بسیاری از محققان آموزش چهره به چهره موثرترین راه برای ارائه آموزش است، زیرا اجازه می دهد تا شرکت کنندگان بازخورد های کلامی و غیر کلامی را دریافت نمایند و همچنین برقراری ارتباط از طریق زبان بدن را فراهم می کند (46).

تله مدیسین به عنوان روش نوینی در آموزش می تواند راهکاری در آموزش افرادی که امکان مراجعه حضوری ندارند باشد. با توجه به منابع محدود در کشورهای در حال توسعه استفاده از مداخلات با استفاده از تله مدیسین یک گزینه مناسب برای این کشورهاست (47, 48). در این کشورها منابع ناکافی منجر به ارائه نامناسب و ناعادلانه خدمات می شود و تله مدیسین به عنوان راهکاری در دسترس، مورد توجه ویژه قرار گرفته است (49).  در میان فناوری های مختلف استفاده از برنامه های تلفن همراه در مراقبت های بهداشتی، توجه گسترده ای به خود جلب کرده است (49). تله مدیسین وسیله ای مفید برای آموزش مادران باردار و همچنین ارائه دهندگان خدمت است. دسترسی به خدمات بهداشتی را افزایش می دهد. این افزایش پیامدهای قبل از تولد[12] را در مادر و کودک او ارتقا می دهد. هر چه دسترسی به مراقبت ها راحت تر باشد احتمال استفاده از خدمات مناسب هم افزایش می یابد. تله مدیسین منجر به صرفه جویی در زمان و پول برای بیمار می شود و نیاز او برای مراجعه کاهش می یابد. برای بسیاری از مراجعان رفتن به مکان دریافت خدمات یک مانع دریافت خدمات است که تله مدیسین این مانع را کاهش می دهد (50). با استفاده از این برنامه ها زنان باردار می توانند درتمام مراحل بارداری خود، همکاری داشته و می توانند فعالیتهای خودمراقبتی را انجام دهند (51).

رضوانی و همکاران (2017) آموزش خود مراقبتی را در زنانی که قصد بارداری داشتند انجام دادند و اثر آن را بر فعالیت فیزیکی و تغذیه آنها بررسی نمودند آموزش ها به صورت چهره به چهره در 5 جلسه ارائه شده و نتایج آنها نشان داد خود مراقبتی در زمینه تغذیه و فعالیت فیزیکی پس از مداخله افزایش داشت (52). عشقی مطلق و همکاران (2019) از آموزش چهره به چهره جهت ارتقا خود مراقبتی زنان باردار پیش دیابتی[13] استفاده نمودند. مطالعه آنها نشان از اثر مثبت این شیوه آموزش در ارتقا خود مراقبتی و خودکارآمدی زنان بود (53). عباسپور و همکاران (2018) مطالعه ای جهت مقایسه تأثیر ارسال پیام کوتاه و آموزش چهره به چهره در ارتقا خود مراقبتی در زنان باردار پیش دیابتی اهواز انجام دادند. در مقایسه با آموزش فردی ارسال پیامک نتوانسته بود سطح قند خون را به نحو مناسبی کنترل نماید اما تغذیه و میزان فعالیت فیزکی را در حد قابل قبولی افزایش داده بود (54). مطالعه ای دیگر در زنان دیابتی مصر نشان داد استفاده از تله مدیسین منجر به ارتقا سبک زندگی، رضایت از خدمات، استفاده از خدمات، خودکارآمدی و کنترل بهینه قند خون در آنها گردید (55).

 با توجه به بررسی هایی که انجام دادیم تا کنون هیچ برنامه ای جهت افزایش خود مراقبتی خاص زنان نوجوان ارائه نشده است و اکثریت برنامه های آموزشی مربوط به زنان مبتلا به دیابت بارداری بوده است. در حالی که خود مراقبتی امری مهم و ضروری برای بارداری نوجوانان است و مطالعات نشان می دهد ارتقا رفتارهای خود مراقبتی و سبک زندگی در بارداری نوجوان در سلامتی خوب مادر و جنین او کمک می کند (6)، همچنین آموزش مناسب و ارتقا مهارت های زندگی می تواند فرصت امیدوراکننده ای برای نوجوانان ایجاد کند (8). در نتیجه نیاز به بررسی روش های مختلف آموزش و انتخاب بهترین روش جهت استفاده در خدمات خاص این گروه سنی است تا به گذار سالم، تجربه مطلوب تر و پیامد های بهتر بارداری کمک نماید. مقایسه روش ها به ما در انتخاب بهترین روش کمک خواهد نمود. اما تا کنون مقایسه ای بین روش های آموزش خود مراقبتی در بارداری انجام نشده است. در نتیجه با توجه به نقش ماما در ارتقا سلامت زنان به خصوص در دوران بارداری و کمبودهای مطالعاتی در نوجوانان ما در این مطالعه قصد داریم به بررسی و مقایسه تأثیر دو روش آموزش چهره به چهره و تله مدیسین بر ارتقا خود مراقبتی زنان باردار نوجوان شهر زاهدان بپردازیم تا گامی در جهت ارتقا تجربه مادری سالم برای این مادران و خدمات سلامت بارداری دوستدار نوجوانان برداریم.

بررسی متون:

در این بخش مروری بر مقالات و متون مرتبط با موضوع پژوهش در ایران و جهان که از سال 2000 تا کنون انتشار یافته اند ارائه می‌گردد. برای بررسی مطالعات انجام‌گرفته در ایران، با جستجو در موتور جستجوگر Google Scholar و بانک های اطلاعاتی SID, Irandoc, Magiran,Iran Medex و با ترکیبات مختلفی از لغات کلیدی: بارداری، بارداری نوجوان، آموزش، آموزش چهره به چهره، تله مدیسین، خود مراقبتی صورت گرفت. برای بررسی مطالعات انجام‌شده در سایر کشورها، موتور جستجوگر Google Scholar و بانک‌های اطلاعاتی,Web of Science, ProQuest, Scopus،  Pubmed وsciencedirect  با استفاده از ترکیبات مختلفی از لغات کلیدی: face-to-face training،telemedicine، Training, education ، self-care، adolescent pregnancy، pregnancy مورد جستجو قرار گرفتند. در بررسی متون، پژوهش‌های انجام‌شده در ایران و سایر کشورها به ترتیب سال از جدید به قدیم در دو قسمت مطالعات ایرانی و خارجی ارائه خواهند گردید.

مطالعات خارجی

1-  Farrag  در سال2016 مطالعه ای با عنوان 'تأثیر خدمات تله نرسینگ بر سبک زندگی سالم و خودکارآمدی در زنان مبتلا به دیابت بارداری' در کشور مصر انجام داد. این پژوهش یک مطالعه نیمه تجربی بود که برای برای بررسی تأثیر خدمات تله پرستاری بر سبک زندگی و خودکارآمدی در زنان مبتلا به دیابت بارداری، در مرکز بهداشت مادران و کودکان در بیمارستان دانشگاه فائوم انجام شده است. 102 مادر مبتلا به دیابت بارداری وارد مطالعه شده اند و به طور تصادفی ساده با استفاده از سکه (شیر یا خط) به دو گروه مداخله و کنترل تقسیم شده اند و 56 مادر در هر گروه قرار گرفتند. گروه مداخله، مراقبت معمول بارداری را به علاوه برنامه تلفنی (تله نرسینگ) دریافت کردند. محتوای اموزش تلفنی دستورالعمل سازمان جهانی بهداشت درباره دیابت بارداری و سایر مقالات علمی بود که توسط متخصصان تهیه شده بود. در هر تماس، از مادر درباره مشکلاتش سؤال می شد و محقق مادران را راهنمایی می کرد. قسمت دیگر گفتگو مربوط به رفتار سالم در زندگی شامل: رژیم غذایی، ورزش، پایبندی به داروها، اهمیت حفظ قند خون در محدوده طبیعی، نحوه ثبت سطح گلوکزخون، مانیتورینگ مداوم سطح گلوکز خون توسط فرد، مدیریت استرس و یادآوری مراجعه بعدی بود. تماس ها یک بار در هفته بود. گروه کنترل فقط مراقبت های روتین را از کلینیک دریافت می کردند. ابزار جمع اوری اطلاعات پرسشنامه سبک زندگی ارتقا دهنده سلامت و پرسشنامه خودکارآمدی رفتار بهداشتی بود. پرسشنامه ها بین هفته های 24تا 28 بارداری، هفته 32 حاملگی و مجدد هفته 37 حاملگی تکمیل شدند. میانگین سنی شرکت کندگان در گروه مداخله 37/1 ± 3/19 و در گروه کنترل 49/1 ± 99/18 بوده است. نتایج نشان داد مداخله منجر به افزایش معنی دار نمرات سبک زندگی درهفته 32 و 37 (به ترتیب p=0.003 و (p=0.001 و خود کارآمدی در هفته 32 و 37 (به ترتیب p=0.003  و  (p=0.001شده بود (55).

2-  Abd El-Razek در سال 2013 مطالعه ای با عنوان 'تقویت شیوه های خودمراقبتی مادران جهت تسکین ناراحتی های جزیی در دوره پست پارتوم' انجام داد. این مطالعه یک مطالعه نیمه تجربی بود که در واحد پس از زایمان و یک کلینیک سرپایی در بیمارستان اموزشی البشر در کشور اردن انجام شده است. مادران از دفتر  ثبت در اتاق زایمان و به صورت تدریجی طی 10 ماه انتخاب شدند. معیارهای ورود به مطالعه: 1. قرار داشتن در دوران بلافاصله پس از زایمان 2. نوزاد سالم 3. سن بین 20تا 35سال 4. عاری از هرگونه عارضه مامایی بود. جمع آوری داده ها با استفاده از چک لیست ارزیابی توانایی در انجام  اقدامات خودمراقبتی برای کاهش ناراحتی جزئی در دوره پس از زایمان بود. مداخله به صورت یک دوره تدریس فردی برای مادران منتخب انجام شده است. این مداخله شامل آموزش هایی از قبیل تعریف ازدوره پس از تولد، انواع لوشیا[14]، علائم هشدار دهنده در دوران پس از تولددوره، وسایل بهداشت شخصی، فواید ورزش بعد از زایمان، پوزیشن های خواب، اهمیت شیردهی، زمان شروع از شیر گرفتن، تعریف از شیر گرفتن و اهمیت تنظیم خانواده بود. بعد از 6 هفته مادران پیگیری شدند و دانش و عملکردشان در دوره پس از زایمان مجدد ارزیابی شد. بیش از یک سوم واحدهای پژوهش (5/37%) در رده سنی 20 تا 25 سال بودند. نتایج نشان داد: مداخله دانش (P<0/05) و عملکرد مادران را در زمینه خود مراقبتی (p=0.001) در زمان پست پارتوم را ارتقا داد (56).

مطالعات داخلی

1. مطلق و همکاران در سال1397 مطالعه ای جهت بررسی تأثیر برنامه مداخله آموزشی مبتنی بر نظریه خودکارآمدی بندورا بر خودمراقبتی، خودکارآمدی و کنترل سطح قند خون در مادران مبتلا به پره دیابت در دوران بارداری انجام دادند. این کارآزمایی بالینی تصادفی دو گروهی بر روی 100 زن باردار مبتلا به پره دیابت در شیروان انجام شد. داده ها با استفاده پرسشنامه فعالیت های خود مراقبتی در دیابت و پرسشنامه های خودکارآمدی دیابت و اندازه گیری سطح قند خون جمع آوری شده است. گروه مداخله آموزش هایی براساس سازه های تئوری بندورا و گروه کنترل مراقبت های معمول را دریافت کرده اند. مداخله به صورت 3جلسه 90 دقیقه ای آموزش چهره به چهره بصورت یک روز در میان انجام شده است. نتایح نشان داد: میانگین سنی شرکت کندگان در گروه مداخله 1/7 ± 9/28 و در گروه کنترل 2/6 ± 3/29 بوده است.  گروه مداخله در مقایسه با گروه کنترل، درمورد رفتارهای خودمراقبتی و احساس خودکارآمدی نمرات بالاتری کسب کردند که نشان دهنده تفاوت آماری معنادار بین2 گروه بود (p<0.001) (53).
2. هوشمندپور و همکاران مطالعه ای با عنوان 'تأثیر مشاوره گروهی ماما محور بر پایه مدل خود مراقبیتی اورم بر خود مراقبتی و توانمند سازی زنان نخست زا: یک مطالعه کارآزمایی بالینی' انجام دادند. این مطالعه بر روی 74 زن باردار شهرستان طالش در سال 1396 انجام شد. نمونه ها با استفاده از بلوک4تایی به 2 گروه کنترل و مداخله تقسیم شدند. گروه مداخله 6 جلسه بصورت 1ساعت و نیم و یک جلسه 60 دقیقه ای در هفته آموزش دریافت کردند و گروه کنترل مشاوره بارداری روتین را دریافت کرده بود. ابزارهای مورد استفاده  شامل: پرسشنامه خودمراقبتی دارای 96 آیتم  در 5 بعد و پرسشنامه توانمندسازی زنان در 27 آیتم بود. رده سنی اکثر مشارکت کنندگان در هر دو گروه مطالعه 30 -25 سال بود. نتایج نشان داد که مداخله باعث افزایش معنی دار خود مراقبتی و توانمند سازی زنان شد ( به ترتیبp<0.001  و p<0.001 ) (57).
3. صلحی و همکاران مطالعه ای با عنوان 'تأثیر آموزش سواد سلامت بر خود مراقبتی در زنان باردار یک کارآزمایی بالینی تصادفی' در دو مرکز بهداشت در پاکدشت در سال 1395 انجام دادند. از 10مرکز بهداشتی موجود در پاکدشت 2مرکز به روش تصادفی ساده انتخاب شدند و بصورت تصادفی به گروه کنترل و مداخله تقسیم شدند و از هر مرکز 40 زن باردار وارد مطالعه شدند. مداخله شامل 4جلسه 45 دقیقه ای آموزش و مشاوره گروهی بود. جهت آموزش از سخنرانی، بحث گروهی، پرسش و پاسخ، مشاوره گروهی و تمرینات عملی استفاده شد. محتوی آموزش در برگیرنده سواد بهداشتی و خودمراقبتی در دوران بارداری و تاثیر آن بر روی زنان باردار بود. محتوی آموزش در جلسه اول راجع به تغییرات آناتومی و فیزیولوژیکی بدن در طول بارداری و شکایات شایع بارداری و چگونگی کنارآمدن با آنها، جلسه دوم شامل تست های بارداری، علائم خطر در دوران بارداری و نحوه مقابله با آنها، جلسه سوم شامل عادات و رفتارهای رژیم غذایی و سلامت فردی و جلسه چهارم شامل سلامت روان، رضایت از بارداری ،آمادگی برای داشتن فرزند، مقابله با استرس بود. ابزار مورد استفاده پرسشنامه محقق ساخته خود مراقبتی و سواد سلامت بود که قبل مداخله 1و 2 ماه بعد مداخله توسط نمونه ها تکمیل شده است. اکثریت نمونه ها در گروه مداخله در رده سنی 29-25 سال و در گروه کنترل در رده سنی 24-20 سال بودند. یک ماه و دو ماه بعد مداخله تفاوت آماری معناداری بین 2 گروه از نظر نمره خود مراقبتی و سواد سلامت مشاهده شد (به ترتیب P<0.001 و(P<0.001  (58).
4. ژیانیان و همکاران در سال1393 مطالعه ای با عنوان 'بهبود رفتارهای خودمراقبتی در زنان حامله شهر زاهدان: کاربردی  از تئوری خودکارآمدی' انجام دادند. این مطالعه بر روی 300 زن باردار مراجعه کننده به مراکز بهداشتی زاهدان انجام شد. نمونه گیری تصادفی چند مرحله ای در 5 منطقه مختلف از زاهدان انجام شده و در نهایت به صورت تصادفی مادران در گروه مداخله (150زن) و گروه شاهد (150زن) تقسیم شدند. ابزار جمع اوری اطلاعات پرسشنامه محقق ساخته بررسی خود مراقبتی در بارداری بود که هر دو گروه قبل از اموزش آن را تکمیل کردند. دو جلسه آموزشی گروهی برای گروه مداخله با استفاده از سخنرانی، پرسش و پاسخ، استفاده ازاسلاید انجام شده و پمفلت آموزشی نیز در اختیار آنها قرار گرفته است. یک ماه و مجدد یک ماه و نیم بعد از اموزش هر دو گروه پرسشنامه خود مراقبتی را تکمیل کردند. میانگین سنی شرکت کندگان در گروه مداخله 25/5 ± 49/24 و در گروه کنترل 23/5 ± 77/24 بوده است. نتایج نشان داد که تفاوت آماری معناداری در بین دو گروه از نظر خود مراقبتی وجود داشت (p<0.0001)   و آموزش در ارتقا خود مراقبتی در بارداری مؤثر واقع شده بود (45).
5. قطبی و همکاران در سال 1393 مطالعه ای با عنوان 'بررسی تاثیر اموزش رفتارهای خودمراقبتی مبتنی بر الگوی توانمندسازی خانواده محور در دیابت نوع 2' انجام دادند. این مطالعه یک مطالعه نیمه تجربی بود نمونه گیری به روش مبتنی بر هدف انجام شد که 40 بیمار مراجعه کننده به مرکز دیابت بیمارستان آموزشی شهر لامرد به صورت تصادفی در گروه مداخله و کنترل قرار گرفتند. رفتارهای خودمراقبتی در چهار حیطه تغذیه، فعالیت جسمی و ورزش، دارو و کنترل عوارض و مراقبت از پا با استفاده از پرسشنامه سنجش رفتارهای خود مراقبتی، قبل و یک ماه و نیم بعد از اجرای آموزش، اندازه گیری شد. اموزش به صورت آموزش رفتارهای خودمراقبتی مبتنی بر الگوی توانمندسازی خانواده محوردر ارائه شده است. مداخله مذکور بصورت 5 جلسه90 دقیقه ای طی 5 هفته و به صورت جلسات خانوادگی با مشارکت فعالانه بیمار و اعضای خانواده، بحث و تبادل نظر، پرسش و پاسخ، توسط پژوهشگر در منزل بیمار انجام شده است. میانگین سنی واحد های پژوهش در گروه مداخله و کنترل به ترتیب 3/48 و 7/49 سال بود. نتایج آنالیز آماری نشان داد که  نمره کل رفتارهای خود مراقبتی و نمره حیطه های آن افزایش یافت که این تفاوت از نظر آماری معنادار بود (p<0.01)(59).
6. رضاییان و همکاران در سال ۲۰۱۴ مطالعه ای تحت عنوان 'کاربرد تئوری اورم در ارتقای رفتارهای خودمراقبتی زنان باردار در معرض خطر زایمان زودرس: یک کارآزمایی بالینی' انجام دادند. این مطاله یک کارآزمایی بالینی بود که بر روی۱۷۶ زن باردار ۲۴_۲۸هفته در معرض خطر زایمان زودرس مراجعه کننده به مراکز درمانی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی شهر مشهد انجام شد. روش نمونه گیری چند مرحله ای در این مطالعه استفاده شده است و از بین مراکز بهداشتی در مجموع 24 مرکز و پایگاه انتخاب شد که 12 مرکز و پایگاه به گروه مداخله و 12 مرکز و پایگاه به گروه کنترل اختصاص یافتند. ابزارهای مورد استفاده شامل پرسشنامه غربالگری زایمان زودرس هولبروک، فرم مشخصات فردی و مامایی و پرسشنامه اقدامات مراقبتهای دوران بارداری هارت بود. بر اساس پرسشنامه غربالگری زایمان زودرس هولبروک، افراد واجد شرایط ورود به مطالعه انتخاب شدند. براساس پرسشنامه مراقبتهای دوران بارداری هارت، نیازهای آموزشی گروه مداخله ارزیابی شد. آموزش های لازم در 3جلسه 45 تا 60 دقیقه ای در 3 هفته متوالی بصورت چهره به چهره و فردی به شیوه پرسش و پاسخ وکارت های آموزشی ارائه شده است. در انتهای جلسه سوم محتوای کلی آموزش به صورت جزوه آموزشی در اختیار آنان قرار گرفته است. میانگین سنی شرکت کندگان در گروه مداخله 2/6 ± 6/28 و در گروه کنترل 6/6 ± 4/28 بوده است. نتایج نشان داد: قبل از مداخله آموزشی، میانگین نمره خودمراقبتی دوران بارداری در دو گروه مداخله و کنترل تفاوت آماری معناداری نداشت  (p<0.899)، اما در هفته اول (P<0.0001) و دوم بعد از مداخله (p<0.0001) و همچنین بعد از زایمان؛ میانگین نمره خودمراقبتی دوران بارداری در گروه مداخله بالاتر از گروه کنترل بود (p<0.0001)  (60).

جمع بندی بررسی متون

بررسی پژوهش های انجام شده نشان می دهد، مطالعات موجود تنها به یک روش بسنده نموده اند و در خصوص اموزش خودمراقبتی از طریق تله مدیسین مطالعات کمتری انجام شده است. در مجموع هیچ مطالعه ای به مقایسه ۲روش اموزش چهره به چهره و تله مدسین برای ارتقای رفتارهای خودمراقبتی نپرداخته است. همچنین طبق بررسی ما مطالعه ای در خصوص ارتقا خود مراقبتی زنان بارداری نوجوان انجام نشده است در حالی که این گروه سنی با توجه به مخاطراتی که در بارداری با آن روبرو هستند نیازمند توجه و مراقبت ویژه هستند در نتیجه بر آن شدیم در مطالعه حاضر به مقایسه  تأثیر دو روش آموزش چهره به چهره و تله مدیسین در ارتقای رفتارهای خودمراقبتی در زنان باردار نوجوان بپردازیم.

1.         ورزش و فعالیت فیزیکی در گروه های آموزش چهره به چهره، تله مدیسین و کنترل پس از مداخله متفاوت است.

2.         رژریم غذایی در گروه های آموزش چهره به چهره، تله مدیسین و کنترل پس از مداخله متفاوت است.

3.         استعمال دخانیات و مخدر در گروه های آموزش چهره به چهره، تله مدیسین و کنترل پس از مداخله متفاوت است.

4.         بهداشت فردی در گروه های آموزش چهره به چهره، تله مدیسین و کنترل پس از مداخله متفاوت است.

5.         مراقبت های بارداری در گروه های آموزش چهره به چهره، تله مدیسین و کنترل پس از مداخله متفاوت است.

مقایسه تاثیر آموزش چهره به چهره و تله مدیسین بر خود مراقبتی در زنان حامله نوجوان مراجعه کننده به مراکز بهداشتی شهر زاهدان در سال۱۳۹۹

1- مقایسه نمره ورزش و فعالیت فیزیکی در گروه آموزش چهره به چهره، تله مدیسین و کنترل قبل و بعد از مداخله

2-        مقایسه نمره رژیم غذایی در گروه آموزش چهره به چهره، تله مدیسین و کنترل قبل و بعد از مداخله

3-        مقایسه نمره استعمال دخانیات و مخدر در گروه آموزش چهره به چهره، تله مدیسین و کنترل قبل و بعد از مداخله

4-        مقایسه نمره بهداشت فردی در گروه آموزش چهره به چهره، تله مدیسین و کنترل قبل و بعد از مداخله

5-        مقایسه نمره مراقبت های بارداری در گروه آموزش چهره به چهره، تله مدیسین و کنترل قبل و بعد از مداخله

مراکز بهداشتی و درمانی

تله مدیسین

تعریف نظری: چتری از واژه ها و اصطلاحات است که بر خدمات پزشکی از راه دور تأکید دارد (61).  ارائه خدمات مراقبتی سلامت از راه دور توسط متخصیصن سلامت با استفاده از تکنولوژی ارتباطات و اطلاعات برای انتقال اطلاعات معتبر جهت تشخیص، درمان و پیشگیری از بیماری ها و حوادث، تحقیقات، ارزیابی و آموزش مداوم ارائه دهندگان خدمات سلامت در راستای توسعه سلامت افراد و جوامع (62).

تعریف عملی: در مطالعه حاضر منظور از تله مدیسین استفاده از برنامه های قابل نصب روی موبایل که قابلیت انتقال فایل های آموزشی را داشته باشند مانند واتساپ و سروش می باشد که برای انتقال مطالب آموزشی و همین طور پیگیری در گروه تله مدیسین از آن استفاده می گردد. فایل های آموزشی از طریق پیام رسان به صورت یک روز در میان یا دو روز درمیان بسته به راحتی واحد پژوهش در 5 نوبت برای او ارسال خواهد شد.

آموزش چهره به چهره

تعریف نظری: شامل روش هایی است که بین آموزش دهنده و گیرنده ارتباط مستقیم و حضوری برقرار می شود و ارتباط حالت رو در رو دارد. این شیوه از قدرتمندترین شیوه های اثر گذاری بر فراگیر است. در این روش مدرس فرصت یادگیری فعال در شرایط واقعی را مهیا می سازد (63).

تعریف عملی: در مطالعه حاضر منظور از اموزش چهره به چهره استفاده از اموزش فردی و حضوری است که فرد در 5 جلسه اموزشی  به مدت 45تا 60 دقیقه با محتوی خودمراقبتی در بارداری که با فاصله های یک روز در میان ارائه می شود، مشارکت می نماید. روش های مختلف مانند سخنرانی، پرسش و پاسخ، و جزوه آموزشی برای آموزش استفاده خواهد شد.

خودمراقبتی

تعریف نظری : خودﻣﺮاﻗﺒﺘﯽ اﻗﺪاﻣﺎت و ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎی آﮔﺎﻫﺎﻧﻪ و ﻫﺪﻓﻤﻨﺪی استﮐﻪ ﻓﺮد ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺣﻔﻆ ﺣﯿﺎت و ارﺗﻘﺎی ﺳﻼﻣﺖ ﺧـﻮد و ﺧﺎﻧﻮاده اﻧﺠﺎم ﻣﯽدﻫﺪ (16).

تعریف عملی: در مطالعه حاضر منظور از خود مراقبتی فعالیت های مراقبتی زنان باردار نوجوان در حیطه های فعالیت فیزیکی، تغذیه، استعمال دخانیات و مخدر، مراقبت های دوران بارداری و بهداشت فردی است.

نیمه تجربی

جامعه پژوهش را در این مطالعه زنان باردار 10 تا 19 ساله با سن بارداری 15 تا 20 هفته مراجعه کننده به مراکز بهداشتی شهر  زاهدان در سال 1399 تشکیل خواهند داد.

معیار های ورود به مطالعه:

• سن 10 تا 19 سال
• سن بارداری 15 تا 20 هفته بر اساس اولین روز آخرین قاعدگی یا سونوی سه ماهه اول حاملگی
• بارداری اول
• فقدان هر گونه بیماری زمینه ای و اختلال روان شناختی
• عدم ابتلا به هر گونه عارضه در بارداری  و فقدان کنتراندیکاسیون ورزش در بارداری از قبیل: چند قلویی، جفت سر راهی، بیماری قلبی، ریوی، سرویکس نارسا و سرکلاژ، سابقه لیبر پره ترم در بارداری فعلی، خونریزی در بارداری، پارگی پرده ها، پره اکلامپسی و هایپرتانسیون، کم خونی شدید، آریتمی قلبی مادر، برونشیت مزمن، دیابت شیرین کنترل نشده نوع 1، چاقی مرضی شدید، شاخص توده بدنی([1]BMI) کمتر از 12 مادر، محدودیت رشد جنین، هایپر تانسیون خوب کنترل نشده، اختلالات تشنجی خوب کنترل نشده، هیپرتیروییدی خوب کنترل نشده، استعمال شدید دخانیات.
• داشتن حداقل سواد ابتدایی
• توانایی فهمیدن و صحبت کردن به زبان فارسی
• داشتن امکانات استفاده از پیام رسان از جمله گوشی و دسترسی به اینترنت
• داشتن توانایی استفاده از پیام رسان از جمله دانلود کردن فایل ها

معیارهای خروج شامل:

• عدم تمایل مادر به ادامه شرکت،
• عدم تکمیل پرسشنامه ها،
• عدم شرکت در یک جلسه آموزشی در هر دو شیوه آموزش
• رخداد هر گونه عارضه در بارداری طی مطالعه که نیاز به بستری مادر و یا تغییر در سبک زندگی او وجود داشته باشد از قبیل: فشارخون بالا، تروما، تهوع و استفراغ شدید، تهدید به سقط، خونریزی، افزایش ناگهانی وزن و عفونت ادراری، علائم لیبر پره ترم لیبر، پارگی پرده ها، پره اکلامپسی و هایپرتانسیون، کم خونی شدید، محدودیت رشد جنین، هایپر تانسیون خوب کنترل نشده، اختلالات تشنج.

حجم نمونه با در نظر گرفتن ضریب اطمینان 95٪ و توان آزمون 80٪ با توجه به متغیر های موجود در مقاله ژیانیان و همکاران (2015) در هر گروه 28 نفر برآورد شد. با توجه به این که 3 گروه مورد مطالعه قرار می گیرند، حجم نمونه در (جذر 2) عدد 4/1 ضرب گردید . نهایتا در هر گروه40 نفر و در مجموع 120  نفر به عنوان نمونه مشارکت خواهد نمود (45).

n    =           حجم نمونه               α=0/05                      Z1-α/2:   1.96                Z1-β=0.84                   

μ1= 5.3           μ2= 6.69           S1= 1.86               S2= 1.86

نمونه گیری در این مطالعه از نوع چند مرحله ای خواهد بود. ابتدا شهر به 4 منطقه شمال، جنوب، شرق و غرب تقسیم خواهد شد. در هر منطقه مراکز بهداشتی به عنوان خوشه در نظر گرفته خواهند شد. در هر منطقه با استفاده از قرعه کشی سه مرکز انتخاب می شوند و به عبارتی در کل 12 مرکز انتخاب خواهد شد. سپس بین مراکز در هر منطقه قرعه کشی می شود و یک مرکز جهت مداخله تله مدیسین، یک مرکز برای مداخله فردی و یک مرکز جهت گروه کنترل انتخاب می شود. در هر مرکز از مراجعان واجد شرایط مطالعه که تمایل به مشارکت در مطالعه داشته باشند دعوت به مشارکت می شود و در کل در هر مرکز 10 نفر با روش آسان انتخاب خواهند شد.

ابزار گرداوری داده های دراین مطالعه شامل فرم جمع آوری اطلاعات دموگرافیک و بارداری (پیوست 2) و پرسشنامه خود مراقبتی (پیوست 3) است. پرسشنامه خود مراقبتی، پرسشنامه ای محقق ساخته شامل: عملکرد تغذیه، ورزش و فعالیت فیزیکی، استعمال دخانیات و مخدر، بهداشت فردی و مراقبت های روتین بارداری خواهد بود. جهت طراحی پرسشنامه خود مراقبتی ابتدا مطالعات کتابخانه ای انجام شده است به این ترتیب که محقق پس از انجام مطالعات کتابخانه ای و مقالات و وب سایت های معتبرپرسشنامه اولیه را طراحی نموده است. این پرسشنامه تحت نظر اساتید راهنما و مشاور بررسی و اصلاح گردید. پرسشنامه اولیه شامل 20 آیتم جهت بررسی عملکرد تغذیه،  6 آیتم در حیطه ورزش و فعالیت فیزیکی، 4 آیتم در حیطه استعمال دخانیات و مواد مخدر، 24 آیتم در حیطه بهداشت فردی و 14 آیتم در حیطه مراقبت های روتین بارداری بود. پس از طراحی اولیه روایی محتوی پرسشنامه به صورت کمی بررسی گردید، پرسشنامه توسط 10 نفر از متخصصین بهداشت باروری و مامایی مورد بررسی قرارگرفت و اصلاحات انجام شد. ابتدا شاخص نسبی روایی محتوی ([1]CVR)  برای هر یک از آیتم ها محاسبه گردید با توجه به این که ما از نظرات 10 نفر از اساتید استفاده نمودیم طبق جدول لاوشه مقادیر CVR بالاتر از 62/0 قابل قبول بود و آیتم هایی که نمره مد نظر را کسب نکردند از پرسشنامه کنار گذاشته شدند. سپس شاخص روایی محتوی ([2]CVI) برای تمام آیتم ها محاسبه گردیدکه مقادیر بالاتر از 79/0 نشان از مناسب بودن سئوال بود. نمرات CVR و CVI تمام ایتم ها در جدول نشان داده شده است. با توجه به نمرات CVR آیتم های 3، 10، 11، 12 و 19 در حیطه رژیم غذایی، آیتم های 3 و 4 در حیطه های ورزش و فعالیت فیزیکی، آیتم 9 در حیطه بهداشت فردی و آیتم های 4 ، 10 و 11 در حیطه مراقبت های بارداری از پرسشنامه حذف گردید. آیتم 6 از حیطه ورزش و فعالیت فیزیکی بررسی و مجدد به صورت واضح تر نگارش شد و توصیه ها و راهنمایی های اساتید جهت بهبود سادگی و وضوح بررسی و انجام گردید. سپس پایایی پرسشنامه با روش انسجام درونی بررسی شد و پرسشنامه در اختیار 30 نفر قرار گرفت و آلفای کرونباخ حیطه ها و کل پرسشنامه محاسبه  شد. آلفای کرونباخ حیطه تغذیه: 86/0، ورزش: 88/0، استعمال دخانیات: 72/0، بهداشت فردی: 77/0، مراقبت های بارداری 78/0 و کل پرسشنامه 86/0 براورد گردید. لازم به ذکر است پاسخ های بر مبنای مقیاس لیکرت 4 نقطه ای (همیشه ، اکثر اوقات ،گاهی اوقات ، هرگز) طبقه بندی شده است و به هرکدام به ترتیب نمره 0 تا 3 تعلق میگیرد، هرچه نمرات واحدهای پژوهش بالاتر باشد، نشان دهنده سطح بالاتر و بهتر خودمراقبتی می باشد. پرسشنامه نهایی شامل 15آیتم جهت بررسی عملکرد تغذیه،  4آیتم در حیطه ورزش و فعالیت فیزیکی، 4 آیتم در حیطه استعمال دخانیات و مواد مخدر، 23آیتم در حیطه بهداشت فردی و 11 آیتم در حیطه مراقبت های روتین بارداری می باشد.

نمرات CVR و CVI پرسشنامه خودمراقبتی

روش کار بدین صورت است که پژوهشگر پس از اخذ مجوزها از دانشگاه و اخذ کد اخلاق مجوز نمونه گیری را در  12 مرکز بهداشت را در سطح شهر کسب خواهد نمود. جهت انتخاب مراکز بهداشت ابتدا شهر به 4 منطقه شمال، جنوب، شرق و غرب تقسیم خواهد شد. در هر منطقه مراکز بهداشتی به عنوان خوشه در نظر گرفته خواهند شد. در هر منطقه با استفاده از قرعه کشی سه مرکز انتخاب می شوند و به عبارتی در کل 12 مرکز انتخاب خواهد شد. سپس بین مراکز در هر منطقه قرعه کشی می شود و یک مرکز جهت مداخله تله مدیسین، یک مرکز برای مداخله فردی و یک مرکز جهت گروه کنترل انتخاب می شود. سپس محقق با ابزار روا و پایا به مراکز مراجعه کرده، پس از معرفی خود و بیان اهداف و اهمیت پژوهش، در مراجعانی که تمایل به مشارکت داشته باشند معیارهای ورود به مطالعه را بررسی خواهد نمود، افراد دارای معیار ورود انتخاب می گردند و رضایت نامه کتبی (پیوست 1) اخذ خواهد شد. سپس پرسشنامه های اولیه خود مراقبتی (پیوست 3) و اطلاعات فردی و بارداری (پیوست 2) توسط واحد پژوهش تکمیل خواهد شد. نحوه مشارکت در مطالعه به فرد توضیح داده می شود. نام فرد به همراه شماره تماس او جهت هماهنگی جلسات اخذ می گردد. در گروه مداخله چهره به چهره هماهنگی برای جلسات آموزش انجام می شود و آموزش ها طی 5 جلسه به صورت یک روز درمیان یا دو روز درمیان بسته به راحتی واحد پژوهش و به مدت 60-45 دقیقه، ارائه می گردد. محتوی آموزش در خصوص: بهداشت فردی، تغذیه، فعالیت فیزیکی و ورزش، مراقبت های روتین بارداری، علائم خطر بارداری، خودداری  از استعمال دخانیات و مخدر، خواهد بود. جلسات آموزش به صورت سخنرانی، پرسش و پاسخ و جزوه آموزشی خواهد بود. مجدد واحد های پژوهش در پایان هفته 28 بارداری پرسشنامه خود مراقبتی را تکمیل خواهند نمود. در طی این مدت نیز، پیگیری تلفنی به صورت هفتگی توسط پژوهشگر انجام می شود. در انتها پژوهشگر شماره تلفن خود را در اختیار آنها قرار می دهد تا در صورت وجود سوالات احتمالی تماس بگیرند. برای جلوگیری از تبادل اطلاعات  در سه گروه ، هر گروه از مراکز جداگانه انتخاب می شوند.

برنامه مداخله آموزشی در گروه آموزش چهره به چهره :

جلسه اول

عنوان جلسه: آشنایی با تغییرات فیزیولوژیک و آناتومیک بارداری و آشنایی با علائم غیر طبیعی و مراقبت های روتین بارداری:

مکان: مراکز بهداشتی و درمانی

زمان: در ساعتی که برای واحد پژوهش مشارکت آسان باشد در ساعات کاری مراکز بهداشت

مدت زمان: 45 تا 60 دقیقه

روش آموزش: سخنرانی، پرسش و پاسخ

وسایل کمک آموزشی: لپ تاپ، جزوه

گروه هدف: زنان باردار دارای معیار ورود به مطالعه

آموزش دهنده: مریم پالیزوان

اهداف آموزشی:

1. آشنایی مادر با تغییرات آناتومیک و فیزیولوژیک در بارداری
2. آشنایی مادر با آزمایشات ، غربالگری ها و سونوگرافی و زمان انجام آنها در طی انجام مراقبت های روتین بارداری
3. آشنایی مادر با تعداد و زمان مراقبت های بارداری
4. اشنایی با واکسن ها در بارداری
5. آشنایی مادر با علائم خطر در بارداری و نحوه مدیریت علائم خطر

جلسه دوم

عنوان آموزشی : آشنایی با بهداشت فردی

مکان: مراکز بهداشتی و درمانی

زمان: در ساعتی که برای واحد پژوهش مشارکت آسان باشد در ساعات کاری مراکز بهداشت

مدت زمان: 45 تا 60 دقیقه

روش آموزش: سخنرانی، پرسش و پاسخ

وسایل کمک آموزشی: لپ تاپ، جزوه

گروه هدف: زنان باردار دارای معیار ورود به مطالعه

آموزش دهنده: مریم پالیزوان

اهداف :

1. آشنایی با میزان خواب کافی در شبانه روز و وضعیت های مناسب خوابیدن
2. آشنایی مادر با بهداشت دهان و دندان و مراجعه به موقع به دندانپزشک
3. آشنایی مادر با نحوه صحیح شستن دستها
4. آشنایی مادر با بهداشت ناحیه تناسلی
5. آشنایی مادر به استفاده از آب سالم و بهداشتی
6. آشنایی مادر به عدم استفاده خودسرانه از داروهای شیمیایی و گیاهی
7. آشنایی مادر با شماره های اورژانسی و تماس در موارد ضرورت
8. آشنایی مادر به استفاده از کمربند ایمنی و کفش مناسب و مخصوص بارداری
9. آشنایی مادر با عوارض امواج الکترومغناطیسی از قبیل تلفن همراه و...
10. آشنایی مادر با روش های تن آرامی برای جلوگیری از فشارهای روانی
11. آشنایی مادر با عوارض نگهداری از حیوانات خانگی مانند گربه و...

جلسه سوم

عنوان :آشنایی با تغذیه و رژیم غذایی مناسب

مکان: مراکز بهداشتی و درمانی

زمان: در ساعتی که برای واحد پژوهش مشارکت آسان باشد در ساعات کاری مراکز بهداشت

مدت زمان: 45 تا 60 دقیقه

روش آموزش: سخنرانی، پرسش و پاسخ

وسایل کمک آموزشی: لپ تاپ، جزوه

گروه هدف: زنان باردار دارای معیار ورود به مطالعه

آموزش دهنده: مریم پالیزوان

اهداف:

1. آشنایی با تعادل و تنوع در رژیم غذایی
2. آشنایی با نکات بهداشتی در تهیه و مصرف مواد غذایی
3. آشنایی با مصرف میزان کافی گروه های 5 گانه غذایی
4. آشنایی با مصرف کافی نمک و شکر
5. آشنایی با غذاهای ممنوع در بارداری
6. آشنایی با مصرف میزان کافی مایعات.

جلسه چهارم

 عنوان :آشنایی با ورزش های دوران بارداری و فعالیتهای فیزیکی

مکان: مراکز بهداشتی و درمانی

زمان: در ساعتی که برای واحد پژوهش مشارکت آسان باشد در ساعات کاری مراکز بهداشت

مدت زمان: 45 تا 60 دقیقه

روش آموزش: سخنرانی، پرسش و پاسخ

وسایل کمک آموزشی: لپ تاپ، جزوه

گروه هدف: زنان باردار دارای معیار ورود به مطالعه

آموزش دهنده: مریم پالیزوان

اهداف:

1. آشنایی با فواید ورزش در بارداری برای مادر و جنین
2. آشنایی با فواید ورزش در دوران پس از زایمان و دوران کودکی
3. آشنایی با اصول ورزش در بارداری
4. آشنایی با ورزش های مجاز در بارداری
5. آشنایی با علائم خطر کنار گذاشتن ورزش
6. آشنایی با ورزش های ممنوعه در بارداری

جلسه پنجم

عنوان: آشنایی با عوارض استعمال دخانیات و مخدر ها

مکان: مراکز بهداشتی و درمانی

زمان: در ساعتی که برای واحد پژوهش مشارکت آسان باشد در ساعات کاری مراکز بهداشت

مدت زمان: 45 تا 60 دقیقه

روش آموزش: سخنرانی، پرسش و پاسخ

وسایل کمک آموزشی: لپ تاپ، جزوه

گروه هدف: زنان باردار دارای معیار ورود به مطالعه

آموزش دهنده: مریم پالیزوان

اهداف:

1. آشنایی با پیامدهای استعمال دخانیات توسط مادر و اطرافیان بر بارداری
2. آشنایی با پیامدهای استعمال مخدر ها توسط مادر و اطرافیان بر بارداری
3. آشنایی با روش های کاستن از مواجه احتمالی با دخانیات و مخدرها

در گروه آموزش تله مدیسین محتوی آموزشی همانند آموزش حضوری خواهد بود و تنها روش آموزش متفاوت خواهد بود. واحد پژوهش در مرکز پرسشنامه ها تکمیل می نماید و سپس فایل های آموزشی از طریق پیام رسان به صورت یک روز در میان یا دو روز درمان بسته به راحتی واحد پژوهش در 5 نوبت در برای او ارسال خواهد شد . جهت ارسال مطالب از قبل با واحد پژوهش هماهنگ می شود که چه زمانی برای آنها بهتر است که فایل برای آنها ارسال گردد. محتوی آموزش از طریق صوت، تصاویر، فیلم و انیمیشین از طریق پیام رسان واتس اپ ارسال می شود و قبل از ارسال فایل پیگیری از طریق همان نرم افزار انجام خواهد شد تا مطمئن شویم فایل قبلی را فرد دریافت و مطالعه نموده است. هر هفته نیز پیگیری از طریق همان برنامه انجام خواهد شد و در نهایت پرسشنامه خود مراقبتی را واحد پژوهش در پایان هفته 28 بارداری تکمیل می نماید.

در گروه کنترل هیچ مداخله ای انجام نمی شود و و تنها پژوهش در پایان هفته 28 بارداری از آنها خواسته می شود پرسشنامه را مجدد تکمیل نمایند و طی این مدت مراقبت های روتین را دریافت خواهند کرد و در نهایت برای قدردارنی از مشارکت آنها فایل های آموزشی به صورت جزوه یا از طریق پیام رسان بعد از اتمام مداخله برای آنها ارسال خواهد شد و راهنمایی های لازم برای آنها انجام خواهد گرفت.

تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه 21 و با در نظر گرفتن سطح معناداری p<0.5 انجام می گردد. جهت اهداف توصیفی از قبیل درصد، فراوانی، میانگین، انحراف معیار استفاده می شود. جهت اهداف تحلیلی در ابتدا جهت بررسی توزیع نرمال داده ها از آزمون شاپیرو ویلک استفاده می شود. بر اساس نتایج این آزمون در داده های با توزیع نرمال از آزمون آنالیز واریانس و تی زوجی و تست تعقیبی توکی و در داده هایی که توزیع نرمال نداشته باشند از کروسکال والیس، ویلکاکسون، و یو من ویتنی جهت آنالیزها استفاده خواهد گردید.

در این پایان نامه کدهای راهنمای عمومی اخلاق در پژوهشهای علوم پزشکی  دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران (شماره های 1-2-3-7-8-10-11-12-13-14-15-16-17-19-25-26-27-28-29-30 و 31)

کدهای راهنمای عمومی اخلاق در پژوهشهای علوم پزشکی  دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران

1-       هدف اصلی هر پژوهش باید ارتقای سلامت انسانها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

2-       در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام میگیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزماییهای بالینی  بر روی بیماران یا داوطلبهای سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

3-       پژوهش بر انسان فقط در صورتی توجیه پذیر است که منافع بالقوه ی آن برای هر فرد آزمودنی بیشتر از خطرهای  آن باشد..

7-اگر در حین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت در این پژوهش برای آزمودنیها بیش از فواید بالقوه ی آن است، باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود.

8-       طراحی و اجرای پژوهشهایی که بر روی آزمودنی انسانی انجام میگیرند، باید منطبق با اصول علمی پذیرفته شده بر اساس دانش روز و مبتنی بر مرور کامل منابع علمی موجود و پژوهشهای قبلی آزمایشگاهی، و  در صورت لزوم،  حیوانی مناسب باشد.

10-    هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرحنامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرحنامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده ها، وابستگی های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه ی دیگر، مشوق های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایت نامه ی آگاهانه به صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایت نامه باید تدوین و به طرحنامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرحنامه از سوی کمیته ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.

11-    کمیته ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرحنامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرحها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته ی اخلاق درخواست میشود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.   

12-    انتخاب آزمودنیهای بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض آمیز نباشد.

13-    کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا میشود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

14-    اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.

15-    پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که میتوانند در تصمیم گیری او مؤثر باشند، به نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی  سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیانهایی که انتظار میرود مطالعه در بر داشته باشد. همچنین، هر آزمودنی باید بداند که میتواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره ی خطرات و زیان های بالقوه ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر همچنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایت نامه ی آگاهانه منعکس شود.

16-    پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی میشود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد- نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. همچنین، در پژوهشهایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

17-    پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنیها، این اطلاع رسانی از طریق شخص دیگری انجام میگیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.

19-    عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچگونه تأثیری بر خدمات درمانی که در همان مؤسسه – نظیر بیمارستان – به فرد ارائه میشود، داشته باشد. این موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود.

25-    پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده ها یا اطلاعات به دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

26-    هر نوع آسیب یا خسارت ناشی از شرکت در پژوهش باید بر طبق قوانین مصوب جبران خسارت شود. این امر باید در هنگام طراحی پژوهش لحاظ شده باشد. نحوه ی تحقق این امر ترجیحاً به صورت پوشش بیمه ای نامشروط باشد.

27-    در پایان پژوهش، هر فردی که به عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روشهایی که سودمندیشان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره مند شود.

28-    پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهشهای خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته هایی که از نظر حمایت کننده ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

29-    نحوه ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنیها و مؤسسه ی حمایت کننده ی  پژوهش باشد.

30-    گزارش ها و مقالات حاصل از پژوهشهایی که مفاد این راهنما را نقض کرده اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

31-    روش پژوهش نباید با ارزشهای احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

• استفاده از خود گزارش دهی در گروه تله مدیسین جهت اطمینان از مشارکت آنها در آموزش ها یکی از محدودیت مطالعه است که محقق سعی می نماید با انجام پیگیری پس از هر بار ارسال مطالب اثر آن را کاهش دهد.
• محدودیت دیگر، عدم امکان نظارت دقیق بر فعالیت های خودمراقبتی و گرد آوری داده ها با استفاد از روش خود گزارشی است که محقق با توضیح دقیق اهداف و اهمیت کار به واحد پژوهش سعی در کاهش آن خواهد نمود.
• مدت زمان کم پیگیری مداخله در مطالعه محدودیت دیگری است.

خودمراقبتی ، تله مدیسین، آموزش،  بارداری نوجوانان، بارداری، نوجوانان

 Self Care, Telemedicine, Education, Pregnancy in Adolescence, Pregnancy, Adolescence

1. Lawot I, Tamrakar A, Sharma S. Outcome of Pregnancy among Teenage Mothers: Hospital Based Study in Western Region of Nepal. IOSR-JNHS. 2018;7(2):47-51.

2. UNICEF. Ending Child Marriage Progress and Prospects.[online] Available at: http://www. unicef. org/media/files. Child_Marriage_Report_7_17_LR pdf [Accessed 9 February 2015]. 2013.

3. World Health Organisation. Adolescent pregnancy. 2020. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/adolescent-pregnancy.

4. United Nations eoEaSA. World Population Prospects 2019.2019. Available from: https://population.un.org/wpp/.

5. Dehghan-Nayeri N, Tajvidi M. Experiences of pregnancy among Iranian adolescents: A qualitative study. Iranian journal of nursing and midwifery research. 2014;19(7 Suppl 1):7-12.

6. Panthumas S, Kittipichai W, Pitikultang S, Chamroonsawasdi K. Self-care behaviors among Thai primigravida teenagers. Global journal of health science. 2012;4(3):139.

7. Xavier CG, Brown HK, Benoit AC. Teenage pregnancy and long-term mental health outcomes among Indigenous women in Canada. Archives of Women's Mental Health. 2018;21(3):333-40.

8. Darroch JE, Woog V, Bankole A, Ashford LS, Points K. Costs and benefits of meeting the contraceptive needs of adolescents. Guttmacher Institute. 2016; 1(1):1-16.

9. Panagopoulos P, Salakos N, Bakalianou K, Davou E, Iavazzo C, Paltoglou G, et al. Adolescent Pregnancy in a Greek Public Hospital During a Six-year Period (2000–2005)—A Retrospective Study. Journal of pediatric and adolescent gynecology. 2008; 21(5):265-268.           

10. Charlton BM, Corliss HL, Missmer SA, Rosario M, Spiegelman D, Austin SB. Sexual orientation differences in teen pregnancy and hormonal contraceptive use: an examination across 2 generations. American journal of obstetrics and gynecology. 2013; 209(3): 204. e1-204. e8.

11. Coyne CA, Långström N, Lichtenstein P, D'Onofrio BM. The association between teenage motherhood and poor offspring outcomes: a national cohort study across 30 years. Twin research and human genetics. 2013;16(3):679-89.

12. Neal S, Matthews Z, Frost M, Fogstad H, Camacho AV, Laski L. Childbearing in adolescents aged 12–15 years in low resource countries: a neglected issue. New estimates from demographic and household surveys in 42 countries. Acta obstetricia et gynecologica Scandinavica. 2012;91(9):1114-8.

13. World Health Organisation. Why Is Giving Special Attention to Adolescents Important for Achieving Millennium Development Goal 5? Fact sheet, WHO/MPS/0814. 2008. Available from: http://origin.who.int/maternal_child_adolescent/events/2008/mdg5/adolescent_preg.pdf

14. Safari T, Fazeli R, Moghasemi S. Seifi Fh. The Pregnancy and Childbirth Outcome of Adolescent and Young Mothers in Dezyani Hospital of Gorgan, Iran, Journal of Gorgan Bouyeh Faculty of Nursing & Midwifery. 2009;7(1):34-40.

15. Gomora A, Mukona D, Zvinavashe M, Dhaka A. The relationship between prenatal self care and adverse birth outcomes in young women aged 16 to 24 years. IOSR Journal of Nursing and Health Science. 2015;4(1):72-80.

16. Naghizadeh S. Comparison of Pregnancy Self-Care, Perceived Social Support and Perceived Stress in Low-risk and High-risk Groups. Journal of Health and Care. 2019;21(1):16-25.

17. Rafieefar S AM, Ahmadzadeh Asl M. Comprehensive system of empowering people to take care of their health. 1st ed Tehran: Mehrravash. 2005: 30-40.

18. Fanni Z HS, Aghaei P. The evaluation of Urban Life quality, with emphasis on gender, Case Study: Ghorveh City. Biannual Journal of Urban Ecology. 2016;2(12):65-78.

19. Ghafourifard M EH. The effect of Orem's self-care model-based training on self-care agency in diabetic patient. Sci J Hamadan Nurs Midwifery Facul. 2015; 23(1);5-13.

20. Aggleton P CH. Nursing models and nursing practice. 1st ed Canada: The PhilPapers Foundation. 2000:27.

21. MR A. Nursing theory: utilization and application. 24th ed. New York: Elsevier Health Sciences; . 2006.

22. Eftekhar H, Mohammad K, Tavafian S, Mirkarimi K, Ramezanzadeh A. The perceived of self care among general people living in south of Tehran, Iran. Iranian Journal of Epidemiology. 2009;5(1):33-9.

23. Ghahremani L, Mousavi Z, Kaveh MH, Ghaem H. Self-care education programs based on a trans-theoretical model in women referring to health centers: Breast self-examination behavior in Iran. Asian Pacific journal of cancer prevention: APJCP. 2016;17(12):5133.

24. Baumann LC, Dang TTN. Helping patients with chronic conditions overcome barriers to self-care. The Nurse Practitioner. 2012;37(3):32-8.

25. Brown CJ. Self-renewal in nursing leadership: the lived experience of caring for self. Journal of Holistic Nursing. 2009;27(2):75-84.

26. Bayliss EA, Steiner JF, Fernald DH, Crane LA, Main DS. Descriptions of barriers to self-care by persons with comorbid chronic diseases. The Annals of Family Medicine. 2003;1(1):15-21.

27. Byers D GK, Manley D, Chlebowy D. Facilitators and Barriers to Type 2 Diabetes SelfManagement Among Rural African American Adults. Journal of Health Disparities Research and Practice. 2016;9(1):164-174.

28 Avelyn G. The relationship between prenatal self-care practices during pregnancy and birth outcomes among young mothers aged 16 to 24 years delivering at Gweru Maternity Hospital. Zimbabwe: University  of  Zimbabwe 2014.

29. Di Fabio DR, Blomme CK, Smith KM, Welk GJ, Campbell CG. Adherence to physical activity guidelines in mid-pregnancy does not reduce sedentary time: an observational study. Int J Behav Nutr Phys Act. 2015;12(1):27.

30. Sehati Shasaei F, Sheibaei F. Lifestyle and its relation with pregnancy outcomes in pregnant women referred to Tabriz Teaching hospitals. IJOGI. 2015;17(131):13-9.

31. Evenson KR, Barakat R, Brown WJ, Dargent-Molina P, Haruna M, Mikkelsen EM, et al. Guidelines for physical activity during pregnancy: comparisons from around the world. Am J Lifestyle Med. 2014;8(2):102-21.

32. Prather H, Spitznagle T, Hunt D. Benefits of exercise during pregnancy. PM&R. 2012;4(11):845-50.

33. Hasanabadi H, Bahri N, Tara F, Bahri N. The effects of exercise on back pain during pregnancy: A review article. IJOGI,. 2014;17(127):16-28.

34. Abedzadeh M, Taebi M, Sadat Z, Saberi F. Knowledge and performance of pregnant women referring to Shabihkhani hospital on exercises during pregnancy and postpartum periods. J Jahrom Univ Med Sci. 2011;8(4):212-18.

35. Kuczkowski K. Cocaine abuse in pregnancy–anesthetic implications. International journal of obstetric anesthesia. 2002;11(3):204-10.

36. Bada HS, Das A, Bauer CR, Shankaran S, Lester B, Wright LL, et al. Gestational cocaine exposure and intrauterine growth: maternal lifestyle study. Obstetrics & Gynecology. 2002;100(5):916-24.

37. Hanlon-Lundberg KM, Williams M, Rhim T, Covert RF, Mittendorf R, Holt JA. Accelerated fetal lung maturity profiles and maternal cocaine exposure. Obstetrics & Gynecology. 1996;87(1):128-32.

38. Khayat S, Fanaei H, Ghanbarzehi A. Minerals in pregnancy and lactation: a review article. Journal of clinical and diagnostic research: JCDR. 2017;11(9):QE01.

39. Karimi M, Mirglobayat V. Nutritional Knowledge, Attitude, and Practice of Pregnant Women Based on Food Guide Pyramid. Journal of Health and Care. 2017;19(3):125-35.

40. Saffari M, Sanaeinasab H, Rashidi-jahan H. Personal Hygiene and its Determinants among Military Forces. Tolooe Behdasht. 2013;13 (6):57-71.

41. Cunningham F, Leveno K, Bloom S, Spong CY, Dashe J. Williams obstetrics, 25e: Mcgraw-hill; 2018.

42. Khayat S, Dolatian M, Navidian A, Mahmoodi Z, Kasaeian A, Fanaei H. Factors Affecting Adequacy of Prenatal Care in Suburban Women of Southeast Iran: A Cross-sectional Study. Journal of Clinical & Diagnostic Research. 2018;12(4):1-5.

43. Yeo S, Crandell JL, Jones-Vessey K. Adequacy of Prenatal Care and Gestational Weight Gain. Journal of women's health (2002). 2016;25(2):117-23.

44. Tayebi T, Zahrani ST, Mohammadpour R. Relationship between adequacy of prenatal care utilization index and pregnancy outcomes. Iranian journal of nursing and midwifery research. 2013;18(5):360-6.

45. Zhianian A, Zareban I, Ansari-Moghaddam A, Rahimi SF. Improving self-care behaviours in pregnant women in Zahedan: Applying self-efficacy theory. Caspian Journal of Health Research. 2015;1(1):18-26.

46. Sankar L, Sankar CS, editors. Comparing the Effectiveness of Face-to-Face and Online Training on Teacher Knowledge and Confidence. Proceedings of Informing Science and IT Education Conference (InSITE 2010); 2010: Citeseer.

47. Hayavi Haghighi M, Alipour J, Mastaneh Z, Mouseli L. Feasibility study of telemedicine implementation in Hormozgan university of medical sciences. Bimonthly Journal of Hormozgan University of Medical Sciences. 2011;15(2):128-37.

48. Zollo SA, Kienzle MG, Henshaw Z, Crist LG, Wakefield DS. Tele-education in a telemedicine environment: implications for rural health care and academic medical centers. Journal of medical systems. 1999;23(2):107-22.

49. Cho Y-M, Lee S, Islam SMS, Kim S-Y. Theories applied to m-health interventions for behavior change in low-and middle-income countries: a systematic review. Telemedicine and e-Health. 2018;24(10):727-41.

50. Sciences UoAfM. Telemedicine in the OB Practice 2020 [Available from: https://angels.uams.edu/telemedicine-in-the-ob-practice/.

51. Malasanos T. ANALYSIS: mobile phones integrated into diabetes management: a logical progression. Journal of diabetes science and technology. 2008;2(1):154-5.

52. Mansouri A, Shahdadi H. The Effect of Self-care Education Program Based on. Journal of Diabetes Nursing. 2017;5(2):157-66.

53. Eshghi Motlagh A, Babazadeh R, Akhlaghi F, Esmaily H. Effect of an educational intervention program based on bandura's self-efficacy theory on self-care, self-efficacy, and blood sugar levels in mothers with pre-diabetes during pregnancy. Evidence Based Care. 2019;9(2):53-64.

54. Abbaspoor Z, Amani A, Afshari P, Jafarirad S. The effect of education through mobile phone short message service on promoting self-care in pre-diabetic pregnant women: a randomized controlled trial. Journal of telemedicine and telecare. 2018:1357633X18791419.

55. Farrag RE. Effect of Tele-nursing S ervices on Healthy Lifestyle and Self-Efficacy among Gestational Diabetes Women. International Journal of Novel Research in Healthcare and Nursing. 2016.

56. Abd El-Razek A. Enhancement of mothers self-care practices for reliving minor discomfort during post-partum period. The Arab journal of the social sciences. 2013;1(13):316-32.

57. Houshmandpour M, Mahmoodi Z, Lotfi R, Tehranizadeh M, Kabir K. The effect of midwife-oriented group counseling, based on oremâ s model on self-care and empowerment, in primiparous women: A clinical trial. Shiraz E Medical Journal. 2019;20(3): e70685.

58. Solhi M, Abbasi K, Azar FEF, Hosseini A. Effect of Health Literacy Education on Self-Care in Pregnant Women: A Randomized Controlled Clinical Trial. International journal of community based nursing and midwifery. 2019;7(1):2.

59. Ghotbi N. Seyed Bagher Maddah S, Dalvandi A, Arsalani N, Farzi M. The effect of education of self care behaviors based on family-centered empowerment model in type II diabetes. Journal of Shahid Beheshti School of Nursing & Midwifery. 2014;23(83):43-50.

60. Rezaeean M, Abedian Z, Roudsari R, Mazloom R, Dadgar S. Application of Orem's theory for promotion of self-care behaviors of pregnant women at risk for preterm delivery: A clinical trial. IJOGI. 2017;20(2):68-77.

61. Wootton R. Recent advances: Telemedicine. BMJ (Clinical research ed). 2001;323(7312):557-60.

62. World Health Organization. Telemedicine: opportunities and developments in member states. Report on the second global survey on eHealth: World Health Organization; 2010. Available from: https://apps.who.int/iris/handle/10665/44497

63. Mousavi S, Sabzevari S, Abbaszade A, Hosseinnakhaie F. The effect of preparatory face to face education to reduce depression and anxiety in open heart surgery adult patient in Shafa hospital in Kerman, 2008. IRANIAN JOURNAL OF NURSING RESEARCH . 2011;6(21):29-38.

مقایسه تاثیر اموزش چهره به چهره و تله مدیسین بر خودمراقبتی در زنان حامله نوجوان مراجعه کننده به مراکز بهداشتی زاهدان در سال 1399

ندارد

استفاده از آموزش خود مراقبتی دوران بارداری و اصلاح سبک زندگی و در نتیجه نتایج بهتر برای بارداری و جنین

ندارد

مورد ندارد

تمام هزینه با محقق است

اطلاعات کاملا محرمانه خواهد ماند

مریم پالیزوان

• آدرس: زاهدان، میدان دکتر حسابی، دانشکده پرستاری و مامایی، گروه مامایی
• تلفن همراه: 09057022726

شرکت در مطالعه کاملا آزادانه با حفظ حق انصراف است.

از ابتدای فرایند نمونه گیری رضایت نامه کسب می شود.

پیوست1:رضایت نامه آگاهانه شرکت در طرح تحقیقاتی

1. من  می‌دانم  که هدف این پژوهش کمک به زنان باردار نوجوان جهت انجام دادن خود مراقبتی دوران بارداری است.
2. من می­دانم که شرکت من در این پژوهش کاملاً داوطلبانه است و مجبور به شرکت در این پژوهش نیستم. به من اطمینان داده شد که اگر حاضر به شرکت در این پژوهش نباشم، از مراقبت‌های معمول تشخیصی و درمانی محروم نخواهم شد و رابطه درمانی من با مرکز درمانی و پزشک معالجم دچار اشکال نمی‌شود.
3. من می‌دانم که حتی پس از موافقت با شرکت در پژوهش می‌توانم هر وقت که بخواهم، پس از اطلاع به مجری، از پژوهش خارج شوم و خروج من از پژوهش باعث محرومیت از دریافت خدمات درمانی معمول برای من نخواهد شد.
4. نحوه‌ی همکاری اینجانب در این پژوهش به این‌صورت است: که ممکن است به صورت تصادفی در هر یک از سه گروه این مطالعه قرار گیرم. در صورتی که در گروه مداخله چهره به چهره قرار بگیرم باید در 5 جلسه آموزشی مشارکت نمایم و در صورتی که در دو گروه دیگر قرار بگیرم نیاز به مراجعه حضوری نمی باشد. ضمن این که در این مطالعه خونگیری و یا اقدامات دیگر انجام نخواهد شد.
5. منافع احتمالی شرکت اینجانب در این مطالعه استفاده از آموزش خود مراقبتی در بارداری و در نتیجه نتایج بهتر برای بارداری و جنین من می باشد.
6. آسیب‌ و عارضه ای احتمالی ناشی از شرکت در این مطالعه مرا تهدید نمی کند.
7. در صورت عدم تمایل به شرکت در مطالعه روش معمول مراقبت بارداری برای من ارائه خواهد شد.
8. من می­دانم که دست اندر کاران این پژوهش، کلیه اطلاعات مربوط به من را نزد خود به صورت محرمانه نگه‌داشته و اجازه دارند فقط نتایج کلی و گروهی این پژوهش را بدون ذکر نام و مشخصات اینجانب منتشر کنند.
9. من می‌دانم که  هیچ‌یک از هزینه‌های انجام مداخلات پژوهشی بر عهده من نخواهد بود.
10. خانم مریم پالیزوان جهت پاسخگویی به اینجانب معرفی شد و به من گفته شد تا هر وقت مشکلی یا سوالی در رابطه با شرکت در پژوهش مذکور پیش آمد با ایشان در میان بگذارم و راهنمایی بخواهم.

آدرس و شماره تلفن همراه ایشان به شرح به من ارائه شد

• آدرس: زاهدان، میدان دکتر حسابی، دانشکده پرستاری و مامایی، گروه مامایی
• تلفن همراه: 09057022726

11. من  می‌دانم که اگر در حین و بعد از انجام پژوهش هر مشکلی اعم از جسمی و روحی به علت شرکت در این پژوهش برای من  پیش آمد درمان عوارض، و هزینه‌های آن و غرامت مربوطه بر عهده مجری خواهد بود.
12. من می­دانم اگر اشکال یا اعتراضی نسبت به  دست اندرکاران یا روند پژوهش دارم می­توانم با کمیته اخلاق در پژوهش دانشگاه علوم پزشکی زاهدان با شماره : 33295789-054 تماس گرفته و مشکل خود را به صورت شفاهی یا کتبی مطرح نمایم.
13. این فرم اطلاعات و رضایت آگاهانه در دو نسخه تنظیم شده و پس از امضا یک نسخه در اختیار من و نسخه دیگر در اختیار مجری قرار خواهد گرفت.

پیوست2: فرم اطلاعات دموگرافیک و بارداری

فرم اطلاعات دموگرافیک

1. سن ........................... سال
2.  وزن شما قبل از بارداری:     .......................... کیلو گرم  (در صورتی که وزن خود را قبل از بارداری نمی دانید اولین وزنی که در اولین مراقبت برای شما ثبت شده است چقدر بوده است:       ...........................)
3. قد:    ..............................   سانتی متر
4. میزان تحصیلات: ...............................................................
5. شغل:       

خانه دار                         کارمند                     آزاد                         سایر (نام ببرید:                       )

6. سن منارک (اولین دفعه سیکل قاعدگی): .......................................
7. سن ازدواج :.................................................
8. وضعیت تأهل:         

 ازدواج دائم                ازدواج موقت              مطلقه           همسر فوت کرده        

9. سن همسر:  ..............................     سال
10. شغل همسر:

 بیکار             کارگر                    کارمند              آزاد             سایر (نام ببرید:                            )

11. میزان تحصیلات همسر: .........................................
12. قومیت: .....................................
13. آیا درآمد ماهیانه خانواده کفاف زندگی را می دهد؟   

 اصلا کفایت نمیکند                     نسبتا کفایت می کند                    کفایت می کند

فرم اطلاعات بارداری

1. اولین روز آخرین قاعدگی: .......................................
2. سن بارداری بر اساس LMP: ....................................
3. سن بارداری بر اساس سونوگرافی (سه ماهه اول): .............................................
4. بارداری شما خواسته بوده است؟           بله               خیر
5. در این بارداری اولین مراقبت را در چه ماه یا هفته ای از حاملگی دریافت نموده اید؟  ..................... هفته
6. در این بارداری تا کنون چند مراقبت  توسط مر کز بهداشت یا مامای خصوصی و پزشک دریافت نموده اید؟

مرکز بهداشت ......... ماما ........... پزشک عمومی.............. متخصص زنان .................

پیوست شماره 3: پرسشنامه خود مراقبتی

پرسشنامه خود مراقبتی در بارداری