تاثیر اجرای برنامه شادکامی فوردایس بر ولع مصرف وامید به زندگی معتادان در حال ترک مراجعه کننده به مرکز روانپزشکی شهر زاهدان در سال 1399

اعتیاد یکی از مشکلاتی است که طی دهه های  اخیرجامعه بشری را گرفتار کرده است(1)اعتیاد یا سوء مصرف مواد یک   ناتوانی روانی وجسمی برای متوقف کردن مصرف یک ماده شیمیایی، موادمخدر، فعالیتی اماده است، حتی اگر باعث آسیب روانی وجسمی شود.(2)پیامدهای وخیم وناخوشایند ناشی از آن به عنوان یکی از مهمترین خطرات سلامت روانی وجسمانی، همچنین بحران سلامت معاصر به شمار می رود(3).کشور ایران به دلیل شرایط ویژه جغرافیایی مانند همجواری با کشورهای بزرگ تولیدکننده موادافیونی دارای شرایط مناسب برای روی آوردن جامعه به سمت اعتیاد است واهمیت موضوع اعتیاد در کشور به جهت شیوع وگستردگی آن در بین افراد جامعه است(4). شیوع آن طبق آمار سازمان بهداشت جهانی 230میلیون نفر در جهان برآورد شده است(5).آمار اعتیاد در ایران بهعلت دشواری درتشخیص وگزارش صحیح موارد،آمار دقیقی نیست اما به نظرمی رسدکه بین1/2تا6میلیون نفر درایران به اشکال وابسته و یا تفننی موادمصرف می کنند.براساس مستندات موجود،تعداد معتادان به طور تقریبی هر12سال دوبرابرشده وسالانه 8 درصدبرجمعیت آن افزوده میگردد. در هر حال آمارموجود برای سلامت فرد و جامعه زنگ خطر وتهدیدی جدی به شمار می آید(6).

خصوصیت اصلی وابستگی به مواد از دست دادن کنترل بر روی مصرف وتداوم مصرف علی رغم مواجهه با مشکلات سلامتی،خانوادگی،شغلی وقانونی مرتبط با آن است.با اعتیاد،مصرف موادبه اولویت اصلی زندگی فرد تبدیل می شود وتهیه مواد مخدر  برای فرد به صورت غیر عادی ارزش پیدا میکند. همچنان این موضوع فرد را نسبت به لغزش وعود تا مدتها پس از قطع مصرف مواد آسیب پذیر می کند؛ این اساس طبیعت مزمن وعود کننده اعتیاد را تشکیل می دهد(7).

یکی از عواملیکه منجر به تداوم و مصرف مجدد موادمی شود ولع یا میل به مصرف می باشد(8). در واقع این میل انگیزه اصلی مصرف مواد است (9).هورمس وروزین(2010)ولع راحساس بسیار قوی خواستن فوری یک چیز بیان میکنند(10)به طوری که هسته مرکزی تمرکز فرد موضوع خواسته شده می باشد (11).

مطالعات متعددنشان داده اند که بسیاری از افراد پس از اتمام دوره دارویی ترک مواد، مجدد به مصرف مواد روی می آورند(12-16). یک نشانه تصویری یا غیرتصویری ویا تخیل در مورد مصرف مواد می تواند عامل القای ولع مصرف وعود گردد(17-19). این نشانه ها منجر می شود فرد به استفاده مجدد از مواد مخدر روی آورد در واقع در فرد نوعی کشش درونی ومشغولیت ذهنی  با مواد مخدر ایجاد می کند(20). این میل از ساعات اولیه پس از شروع درمان شروع می شودوتا ماهها پس از پایان درمان  دیده می شود میزان این وسوسه کم کم کاهش می یابد اما به ندرت به طور کامل از بین می رود(21).مطالعه موکری وهمکاران (2008) نشان داد ولع مصرف با طول مدت اعتیاد به مواد مخدر ارتباط مستقیم دارد(11 ). همچنین مطالعه فاکس وهمکاران(2005)نشان داده افرادی که به مدت بیشتری کوکایین استفاده  کرده اند ولع بیشتری برای مصرف مجدد دارند(22) از طرفی مطالعه قربانی وهمکاران(2019)نشان داده حالات هیجانی وعاطفی فرد می تواند بر ولع اثر گذار باشد،عاطفه منفی می تواند سبب روی آوردن به مواد شود(23).Prestonو همکاران (2011)  در مطالعه ای که بر روی بیماران تحت درمان نگهدارنده متادون  انجام داده بودند گزارش کردند بین متغیرهای روانشناختی استرس و خلق با ولع و مواجهه با مواد ارتباط وجود دارد(24).از این رو برای پاک ماندن افراد پس از ترک مواد  کنترل ولع اهمیت بسزایی دارد.مطالعات نشان داده برخورداری از نشاط و امید داشتن می تواند بر ولع تاثیر داشته باشد(25).

یکی از عوامل موثربر سلامتی، امید به بهبودی است(26).امید یکی از ویژگی های زندگی است که موجب می شود فرد به آینده امیدوار باشد ودر جستجوی فردایی بهتر به دنبال موفقیت باشد(27) امید می تواند یک عامل انگیزشی برای حفظ عملکردبه سوی اهداف باشد(28).در واقع باعث می شود فرد از پیامدهای منفی زندگی دوری کند وبرای دستیابی به اهداف برنامه ریزی نماید و از این برنامه ریزی استفاده نماید(29). امید درمقابل ناامیدی قرار داردیعنی این انتظار که اتفاقات مطلوبی رخ نخواهد داد وپیامدهای بسیار ناراحت کننده ای رخ خواهد داد.آئرون بک (یکی از نظریه پردازان افسردگی وپیشگام درمان های روانشناختی) بیان میکند که ناامیدی هم فلج کننده  اراده است وهم باعث تحمل ناپذیرشدن ومیل به گریز از یک موقعیت می شود(30).امید همسو با خوش بینی،احساس کنترل بر رفتار و  ایجاد انگیزه  در رسیدن به اهداف شخصی می باشد(31).افراد با امیدواری پایین نه تنها احتمال پیدا کردن راه حل های ممکن برای رسیدن به اهدافشان را ندارند بلکه انگیزه ای نیز برای رسیدن به اهداف و خواسته هایشان ندارند(32). نتایج پژوهش عباسی وهمکاران(2017) نشان داد که بین امید به زندگی با طول دوره پاکی معتادان به مواد مخدر رابطه معنی داری وجود دارد(33).  به عبارتی هر چه میزان امیدواری در فرد بالاتر باشد طول دوره پاکی بیشتر خواهد بود. اهمیت توجه به امید زمانی مشخص میشود که بدانیم فرد در حال ترک یا معتاد از یک سو ولع برای مصرف دارد واز سوی دیگر، فرد مورد پذیرشی در جامعه نیست(34و35). در فرد معتاد، امید به زندگی پایین است وبرای تغییر شرایط زندگی نیازمند افزایش امید به زندگی است وتا هنگامی که امید به زندگی در وی ارتقاء نیابد با مشکل روبرو است(28). در همین راستا یافته های مطالعه ای که به دنبال ارتقا امید در افراد معتاد بود نشان داد امید در پایداری ترک و افزایش سازگاری اجتماعی آنان موثر بوده است(33).

بر اساس مطالعه شاطریان وهمکاران (2015)به منظور پیشگیری از عوامل خطر عود مواد مخدر، یک برنامه چند بعدی مورد نیاز است که با اجرای آن میتوان از اعتیاد مجدد در معتادان تحت درمان جلوگیری کرد(36).نتایج پژوهش ها حاکی از آن است که کاستن از عواطف منفی وایجاد حس آرامش با کاهش خطر عود همراه است (37و38)و احساسات منفی و عدم مدیریت صحیح چنین احساسی به عنوان محرک مهم دیگری برای وسوسه مصرف بیان شده است(39).  همچنین یافته ها نشان دادند که امید با عاطفه مثبت ارتباط مستقیم داشته و با افسردگی که از پیامدهای برآورده نشدن ولع در فرد معتاد است ارتباط معکوس دارد(33و40).لیوبومرسکی ولایوس(2013)معتقدند مداخله های مثبت گرا باافزایش هیجان مثبت وافکار مثبت سبب کاهش افسردگی در افراد می شود(41).

شادکامی از متغیرهایی است که طی سال های اخیر مورد توجه قرارگرفته و به عنوان پیش بینی کننده سلامت روان در معتادان شناخته شده است(39و42). یافته های مطالعه زند و همکاران(2017)  نشان داد بین شادکامی و دفعات عود رابطه معنادار معکوسی وجود دارد(42). شادکامی حالتی حاکی بر ابراز هیجانات مثبت،خوشحالی،رضایت از زندگی و داشتن خلق شاد توصیف کرده اند که ناشی از قضاوت درباره چگونگی گذراندن زندگی است(40). طبق تعریف سازمان بهداشت جهانی درجه شادکامی هر فرد بر اساس خلق مثبت(احساس روانی خوب وآرامش)،سرزندگی(فعال بودن وسرحال بیدارشدن)و علاقمندی های عمومی اندازه گیری می شود(42و43).نتایج پژوهش توکل وانصاری(2015) نشان داد که گرایش بیشتربه سوءمصرف مواد با پایین بودن میزان شادی ارتباط دارد وشادکامی باعث کاهش احساس اضطراب واحساس محرومیت در افراد معتاد می شود(44).

با توجه به اینکه شادی امری درونی است و تعبیر و تفسیر حوادث و رویـدادها باعث شادی می شود، بنابراینبرای ایجاد شادی در افراد می توان فرایندهای را که باعث ایجاد یا افزایش شادی می شود به افراد آموزش داد. بـه اعتقـاد  فوردایس شادی قابـل تعلـیم و آمـوزش دادن مـی باشـد. فوردایس از صاحبنظران روان شناسی شادی با بررسی تحقیقـات متعـددی، مجموعـه ای بـا عنـوان 'آموزش شادمانی' ارائه داده است. این برنامه دارای 14 اصل است. از این تعداد اصول، 8 مورد شناختی و 6 مورد رفتاری می باشد. اعتقاد فوردایس بر این است که به غیـر از عوامل مختلفی چون ژنتیک، شخصیت، میزان درآمد، طبقه اجتماعی و اقتصادی، میـزان تحصیلات و ... در میزان شادی افراد ویژگی های خاص دیگری نیز وجـود دارنـد کـه وجود آنها موجب کسب شادی می گردد. زیر بنای شادمانی فوردایس این است که اگر شخص بخواهد می تواند همانند افراد شاد، شاد باشد. ایـن برنامـه ترکیبـی از نظریـات شناختی و رفتاری می باشد. (45و46) در مطالعات مختلف از عناصر شناختی یا رفتاری و یا برخی از اصول آن مورد استفاده قرار گرفته است.( 45و46  )

تاکنون شادکامی بر روی متغیرهای مختلف( جسمی و روانی) از جمله امید، خودکارآمدی، استرس،میگرن،کیفیت زندگی، عود مجدد اعتیاد، عزت نفس در جوامع سالمندان، مادران دارای فرزند مبتلا به بیماری شکاف لب و بیماران دیابتی ومعتادان بررسی شده است که نشاندهنده اثربخشی این مداخله بوده است(47-50)

با توجه به شیوع بالای عود مجدد مصرف مواد نیاز است به متعیرهایی که می توانند از عود جلوگیری کنند توجه بیشتری شود با وجودی که طیف متنوعی از مداخلات دارویی؛ روانشناختی و مداخلات اجتماعی برای ترک اعتیاد استفاده می شود(51) اما بازگشت مجدد افراد به سمت مصرف مواد وجود داشته است.یکی از عوامل اصلی بازگشت به سمت مصرف مواد ولع می باشد(9) واز طرفی امید در پایداری ترک موثر بوده است(33).بنابراین اجرای مداخلاتی که بتواند ولع بیماران را کاهش دهد و نیز بتواند امید افراد را ارتقا دهد ضروری به نظر می رسد. با توجه به اینکه برخی مطالعات بین خلق پایین و ولع مصرف(52) و بین شادکامی با عودمجدد(42) و همچنین بین امید و مصرف مواد  ارتباط معناداری گزارش کرده اند(53).لذا باید در کنار درمانهای دارویی برای ترک مواد از برنامه هایی مبتنی بر روشهای شادکامی که طبق مطالعات منجر به افزایش امید به زندگی(54) و کاهش ولع مصرف(52) می شوداستفاده کرد. از این رو مطالعه حاضر با هدف تاثیر برنامه شادکامی فوردایس بر ولع مصرف و امید به زندگی معتادان در حال ترک مراجعه کننده به مرکز روانپزشکی شهر زاهدان انجام خواهد شد.

مروری بر مطالعات:

در مطالعه حاضربه منظور دستیابی به مطالعات انجام شده از کلید واژههای انگلیسیFordyce happiness، life expectancy،craving،addictionو کلید واژههای فارسی شادکامی فوردایس ،امید به زندگی،ولع مصرف،سوءمصرف مواد و اعتیاد از پایگاههای اطلاعاتیSience Direct،SID،Google scholar، Pubmed،Magiran،ELSIVIER استفاده شد، برخی از مطالعات مرتبط  در این قسمت ارائه می شود.

معین و آزاد (2017) پژوهشی با هدف  تعیین اثربخشی آموزش شادکامی گروهی بر بهبود مهارت های مقابله ای و پیشگیری از عود در افراد معتاد انجام دادند. این پژوهش  نیمه تجربی 30 نفر از معتادانی که در مرکز خود معرف بهزیستی شیراز دوره سم زدایی را با موفقیت به پایان رسانده بودند، در دو گروه مداخله( 15 نفر) و کنترل ( 15 نفر) قرار گرفتند. گروه مداخله به مدت 10 جلسه 90 دقیقه ای تحت آموزش شادکامی گروهی قرار گرفت و گروه کنترل درمان خاصی دریافت نکردند. همه شرکت کنندگان در پژوهش، در آغاز پژوهش و یک ماه پس از پایان درمان، پرسشنامه راهبردهای مقابله ای کارور را تکمیل کردند و از نظر مورفین ادرار مورد سنجش قرار گرفتند. نتایج نشان داد میزان عود در دو گروه تفاوت معناداری داشته است. در واقع آموزش گروهی شادکامی در بهبود سبک های مقابله ای و پیشگیری از عود افراد معتاد موثر بوده است(55).

زند و همکاران(2017) مطالعه ای با هدف ارتباط بین شادکامی و عود مصرف مواد انجام دادند. در این مطالعه مقطعی 68 نفر از معتادان ساکن در یکی از مراکز ترک اعتیاد شهر تهران به روش نمونهگیری تصادفی ساده انتخاب و بررسی شدند. برای جمعآوری اطاعات، از پرسشنامهای اطلاعات دموگرافیک معتاد و شرایط وی در زمینه اعتیاد و نسخه فارسی شده پرسشنامه ارزیابی شادکامی سازمان بهداشت جهانی استفاده شد. سپس به کمک آزمون همبستگی پیرسون، رابطه بین شادکامی و اجزای مختلف آن با عود سوءمصرف مواد بررسی شد. یافته ها نشان داد بین شادکامی و دفعات عود رابطه معنادار معکوسی وجود دارد. همچنین این رابطه بین اجزای'سرزندگی' و 'سرحال از خواب بیدار شدن' شاخص شادکامی با دفعههای عود وجود داشت. آنان اذعان داشتند که سطح شادکامی ضعیف با عود بیشتر همراهی دارد(42).

عرب (2017) در مطالعه ای به بررسی رابطه امید به زندگی با نگرش به رفتار بزهکارانه و تجربه مصرف مواد مخدر در میان دانش­آموزان پرداخت. نوع مطالعه توصیفی- همبستگی بود. تعداد 200 نفر از دانش‌آموزان (100دانش‌آموز از  شیرآباد و ۱۰۰ دانش‌آموز از مرکز شهر) با استفاده از روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای به‌عنوان مشارکت‌کنندگان در پژوهش انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ سنجش نگرش به رفتارهای بزهکارانه و پرسشنامه امید میلر بود. نتایج نشان داد که بین امید به زندگی با  رفتارهای بزهکارانه و  مصرف مواد  رابطه معنی‌دار منفی  وجود دارد(53).

مطالعه ای نیمه تجربی توسط نویدیان وهمکاران(2016) تحت عنوان اثربخشی مصاحبه انگیزشی گروهی بر میزان ولع مصرف در معتادین به مواد مخدر تحت درمان نگهدارنده با متادون بر روی 100نفر از مردان وابسته به مواد تحت درمان نگهدارنده با متادون در کلینیک ترک اعتیاد انجام شد.  نمونه ها به صورت تصادفی به دو گروه 50نفری کنترل و مداخله قرار گرفتند. گروه مداخله ابتدا 5 جلسه مصاحبه انگیزشی دریافت کردند و سپس وارد فرایند درمان شدند. گروه کنترل درمان معمول کلینیک ترک اعتیاد را دریافت کردند. میانگین ولع گروه کنترل در مقاطع زمانی 2، 6 و 12 ماه پس از ترک اعتیاد به طور معناداری بیشتر از گروه مداخله بود و نتایج نشان داد که مصاحبه انگیزشی بر کاهش ولع مصرف مواد تاثیر داشته است(56).

مطالعه ای توسط پیرنیا وهمکاران (2016)تحت عنوان مقایسه اثربخشی الگوهای درمان فراشناختی گروهی و مثبتگرا بر شاخص ولع مصرف مردان معتاد به داروهای محرک انجام شد.این مطالعه نیمه تجربی 45 مرد مصرف کننده متآمفتامین که تحت درمان اقامتی به گونه هدفمند انتخاب وبه طور تصادفی در سه گروه دسته بندی شدند.برنامه درمانهای فراشناختی ومثبت گرا به صورت گروهی به مدت8هفته به آزمودنی های گروههای مداخله ارائه شد. شاخص شدت ولع مصرف در دو مرحله قبل از درمان ودوهفته پس از اتمام درمانارزیابی شدند که نشان داد هردو درمان نسبت به گروه کنترل اثربخشی معنی داری را ایفا نمودند. همچنین بین دو گروه درمانی تفاوت معنی داری مشاهده شد. درمان فراشناختی گروهی نسبت به درمان مثبت گرا در کاهش میزان ولع مصرف موثرتر بود (57).

مطالعه ای توسط خالدیان ومحمدی فر(2014)تحت عنوان مقایسه اثربخشی درمان گروهی شناختی –رفتاری ومعنا درمانی بر کاهش افسردگی وافزایش امید به زندگی در افراد معتاد به موادمخدر در یکی از مراکز ترک اعتیاد انجام شد.این مطالعه از نوع پیش آزمون پس آزمون بود 60نفر در این مطالعه شرکت داشتند. براساس نمرات پرسشنامه افسردگی بک وامید به زندگی اشنایدر تعداد30نفراز این افراد به طور تصادفی در دو گروه مداخله وکنترل قرار گرفتند. یک گروه مداخله 10جلسه معنا درمانی وگروه دوم  مداخله 13جلسه روان درمانی رفتاری-شناختی را دریافت کردند.گروه کنترل مداخله ای را دریافت نکردند. نتایج نشان داد بین درمان شناختی رفتاری  ومعنا درمانی در کاهش افسردگی تفاوت وجود ندارد اما درمان شناختی رفتاری در افزایش امید به زندگی تاثیر بیشتری نسبت به معنا درمانی داشته است(58).

مطالعه ای توسط دلاور وهمکاران(2016)تحت عنوان اثربخشی درمان مبتنی بر کیفیت زندگی بر بهزیستیذهنی،خودکارآمدی ترک مواد و ولع مصرف معتادان تحت درمان نگهدارنده متادون انجام شده است. مطالعه از نوع نیمه تجربی با پیش آزمون وپس آزمون بود. از میان مراجعه کنندگان به کلینیک ها ،تعداد45نفر به عنوان نمونه انتخاب وبه صورت تصادفی در دو گروه مداخله و کنترل قرار گرفتند. گروه  مداخله 8جلسه درمان مبتنی بر کیفیت زندگی به شیوه گروهی دریافت کردند واعضای گروه کنترل هیچ مداخله ای دریافت نکردند.ابزارهای مورداستفاده در پژوهش شامل پرسشنامه های بهزیستی ذهنی،خودکارآمدی ترک برامسون وولع مصرف بود.  نتایج نشان داد درمان مبتنی برکیفیت زندگی که از ترکیب روان شناسی مثبت نگر با رویکرد شناختی –رفتاری شکل گرفته، توانسته است در ارتقا بهزیستی ذهنی و خودکارآمدی ترک وهمچنین کاهش ولع مصرف افراد مبتلا به سوء مصرف مواد موثر باشد(59).

قنبریان و همکاران(2016) در مطالعه ای به بررسی  رابطه بین شادکامی و امید به زندگی در دانشجویان انجام پرداختند. در این مطالعه 100.نفر به صورت تصادفی ساده انتخاب شدند. ابزار پژوهش شامل پرسشنامه شادکامی آکسفورد و امید به زندگی میلر بود.یافته ها نشان داد بین شادکامی و امید به زندگی در دانشجویان دختر و پسر رابطه معنی‌داری وجود دارد  و توجه به این که با بالارفتن میزان شادکامی، امید به زندگی دانشجویان نیز افزایش می‌یابد باید برنامه‌هایی جهت افزایش میزان شادکامی دانشجویان در نظر گرفته شو(54).

مطالعه ای توسط علمی منش و دستگردی (1397) با هدف تعیین تاثیر آموزش شادمانی فوردایس بر کاهش شیوع و شدت افسردگی و اضطراب و افزایش کیفیت زندگی در بیماران مراجعه کننده به مراکز ترک اعتیاد به شیوه متادون درمانی شهر بجنورد  انجام دادند. در این مطالعه که به صورت نیمه تجربی انجام گرفت، از افراد مراجعه کننده به مراکز ترک اعتیاد به شیوه متادون درمانی به روش نمونه گیری خوشه ای، 30 نفر انتخاب شدند. سپس به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (15 نفر) و کنترل (15 نفر) جای گرفتند. ابزار به کار رفته در این پژوهش، پرسشنامه سرایه روانشناختی لوتانز و مقیاس فرم کوتاه کیفیت زندگی سازمان بهداشت جهانی بود. مداخله آموزش جز رفتاری شادمانی فوردایس، طی 6 جلسه و هر جلسه 2 ساعت برای گروه آزمایش ارایه  دادند. یافته ها نشان داد که تفاوت بین میانگین نمرات پیش آزمون و پس آزمون گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل، پس از حذف اثر نمرات پیش آزمون، در افزایش میزان سرمایه روانشناختی تاثیر معنی داری داشته است.(46)

مطالعه ای توسط گاناوادیا وهمکاران(2013)تحت عنوان اثربخشی دو روش مداخله روانشناختی(خواندن-نوشتن درمانی درمقابل بازیها- داستان  درمانی) و یک  مداخله انگیزشی  برای تمایل به مصرف درمیان بیماران مبتلا به اعتیاد دخانیات والکل انجام شد. این مطالعه از نوع کارآزمایی بالینی تصادفی دوسوکور بوده ودر هند انجام شدهاست.82شرکت کننده به سه گروه(در گروهA28نفر،درگروهB27نفرودرگروهC27نفر) به روش تصادفی تقسیم شدند. کل زمان مداخله6ماه طول کشیدو برای هر گروه مداخله به مدت یکماه اجراشد.گروهAمداخله انگیزشی تنها دریافت کردند،گروهBبازی ها وداستان درمانی همراه با مداخله انگیزشی دریافت کردند وگروهCخواندن ونوشتن درمانی همراه با مداخلات انگیزشی دریافت کردند. برای سنجش میزان وابستگی از آزمایش ادار استفاده شده است.پیگیری پس از مداخله در دو زمان انجام شد. یک مرحله بعد از پایان مداخله دیگری یکماه بعد از پایان مداخلهانجام شد. نتایج نشان داد هر سه  مداخلات اثربخش بودند و منجر به کاهش تمایل به مصرف شده بودند اما تفاوت معنی داری در بین گروههای وجود نداشت.درپیگیری دوم نشان داده شد تمایل به مصرف در افراد شرکت کننده بیشتر از پیگیری مرحله  اول بود. یافته ها نشان داد هر سه روش منجر به کاهش تمایل به مصرف الکل و سیگار  در کوتاه مدت شده بودند اما پس از یک ماه از مداخله تمایل به مصرفافزایش یافته بود(60).

مطالعه ای توسط احمدی پناه وهمکاران درسال2013تحت عنوان اثربخشی برنامه آموزش مهارتهای مقابله ای برای کاهش ولع مصرف معتادان مراجعه کننده در مراکز تحقیقات اختلالات رفتاری وسوءمصرف مواد مخدر در همدان انجام شد.این مطالعه از نوع کارآزمایی بالینی تصادفی کنترل شده بر روی 70نفر(35نفر مداخله و35نفر کنترل)انجام شده جلسات45تا60 دقیقه ای تازمان یادگیری افراد اجرا شد و سه ماه پس از برنامه مجددارزیابی شدند.ابزار جمع آوری اطلاعات شامل بخش اطلاعات دموگرافیک، اطلاعات برای باورهای ولع و آگاهی از علائم عود مجدد بود. نتایج نشان دهنده تاثیرمثبت برنامه آموزش مهارتهای مقابله ای پس از سم زدایی بر کاهش ولع  در معتادان به موادمخدر است(61).

Delfino  و همکاران (2001) در مطالعه ای به تحلیل رابطه بین سیگار کشیدن و حالات خلقی زنان و مردان پرداختند. در این مطالعه حالاتهای خلق و نیاز به مصرف سیگار را بررسی کردند.  در این مطالعه 25 زن سیگاری و 35 مرد سیگاری (42-18 ساله) به مدت 2 روز مورد بررسی قرار گرفتند. بینعصبانیت،اضطرابزنانومردانارتباطمثبتمعناداریمشاهدهشد. سیگارکشیدنمنجر به کاهشمیزانعصبانیتدرزنانومردان شده بود.علاوه بر این در مردان منجر به کاهش غمگینی  نیز شده بود. آنان پیشنهاد کردند از این نتایج می توان در مداخلات زودرس ترک سیگار استفاده کرد(62).

Epstein   و همکاران(2009)  مطالعه ای با هدف گزارش روزانه خلق و ولع مصرف در مواجهه و مصرف کوکایین و هرویین در بیماران سرپایی انجام دادند.این یک مطالعه کوهورت بود. شرکت کنندگان 114 بیمار سرپایی که تحت درمان متادون بودند و داوطلبانه در این مطالعه شرکت کرده بودند. آنان تغییرات خلق بصورت خود گزارش دهی در زمان  ولع و مصرف مواد تکمیل کردند.  ولع مصرف در مصرف کنندگان هرویین با خلق غمگین ارتباط معناداری داشت. اما در مصرف کنندگان کوکایین ولع با خوشحالی ارتباط داشت. در این مطالعه هدف رصد بیماران از طریق سیستم های الکترونیک بود تا بتوانند الگوی مصرف شناسایی شود. که نشان داد در مصرف مواد مختلف الگوی خلق متفاوت است(52).

سیلورمن(2011) مطالعه ای با هدف تاثیر موسیقی درمانی بر ولع بیماران تحت درمان سم زدایی انجام داد. این مطالعه از نوع کارآزمایی بالینی تصادفی بوده که در سه گروه بر روی141 نفر وبه صورت پیش آزمون –پس آزمون  انجام شده است . یک گروه موسیقی راک دریافت کردند، یک گروه کلام درمانی و یک گروه موسیقی درمانی تفریحی دریافت کردند. نتایج نشان دادهر سه برنامه در کاهش ولع موثربوده است اما بین دو گروهی که موسیقی دریافت کردند  نمره میانگین ولع تفاوت معنی داری با گروهی که فقط مداخله کلامی دریافت کردند داشت. اما بین دو گروه موسیقی تفاوت معنی داری در نمره میانگین ولع وجود نداشت(63).

مرور مطالعات نشان داد بیماران مصرف کننده مواد پس از ترک همچنان  تمایل به مصرف مواد دارند و ولع مصرف در آنان  مشاهده می شود و این سبب می شود دوباره به سمت مصرف مجدد مواد کشیده شوند. مطالعات مختلف دارویی روانشناختی و... تا کنون بر روی افراد معتاد انجام شده است با وجودی که در اکثر موارد منجر به ترک مواد شده اند ولی باز هم عود مجدد مواد وجود دارد.به علاوه یافته های مطالعه کوهورت نشان داد ولع مصرف با خلق پایین در بیماران در حال ترک  همرا است (52). برخی یافته ها نیز نشان دادند  بین مصرف مجدد مواد و شادکامی ارتباط  معکوسی وجود دارد(42). همچنین بین امید و تجربه مصرف مواد ارتباط معنی دار معکوس وجود دارد(62). مرور مطالعات نشان داد بیماران مصرف کننده مواد پس از ترک همچنان  تمایل به مصرف مواد دارند و ولع مصرف در آنان  مشاهده می شود. و این سبب می شود دوباره به سمت مصرف مجدد مواد کشیده شوند.                                                                                                                                            

از طرفی بیشتر مطالعاتی که تاکنون بر روی معتادان برای کنترل ولع و افزایش امید انجام شده است به صورت یکطرفه و از سمت پژوهش گر بوده اما در این مطالعه سعی بر آن است که بیمار خود درگیر فعالیتهای گروهی با هدف تحقق اجزا رفتاری شادکامی فوردایس گردد همچنین محدود مطالعات انجام شده در زمینه شادکامی و برنامه های شادی بخش در جامعه معتادان اکثرا ارتباطی بوده  و فقط ارتباط متغیرها را مطرح کرده اند .

یافته مطالعه معین نشان داد آموزش شادکامی توانسته در پیشگیری از عود مواد تاثیر داشته باشد(55). لذا با توجه به اینکه شادی می تواند جز زندگی عادی افراد باشد به نظر می رسد باید سراغ درمانهایی رفت که شاید بتوان آنها را در زندگی عادی و معمول این افراد وارد کرد تا شاید به این طریق بتوان ضمن ارتقا امید در آنان،  بتوان ولع مصرف را کاهش داد.

 بنابراین با اجرای برنامه فوردایس که بر فعالیتهای شادی بخش استوار است شاید بتوان این فعالیتها را وارد زندگی روز مره  افراد پس از ترک کرد. از این رو مطالعه حاضر با رویکردی مبتنی بر ارائه برنامه های شادی بر روی بیماران در حال ترک مواد انجام خواهد شد

• امید به زندگی معتادان درحال ترک بعد از اجرای برنامه شادکامی در سه زمان قبل از مداخله، بلافاصله بعد از مداخله و 2 ماه بعد از مداخله متفاوت است.
• ولع مصرف معتادان  در حال ترک  بعد از اجرای برنامه شادکامی در سه زمان قبل از مداخله، بلافاصله بعد مداخله و 2 ماه بعد از مداخله متفاوت است.

تعیین تاثیر اجرای برنامه شادکامی فوردایس بر ولع مصرف وامید به زندگی معتادان در حال ترک مراجعه کننده به مرکز روانپزشکی شهر زاهدان در سال 1399

• تعیین و مقایسه میانگین نمره امید به زندگی معتادان درحال ترک قبل، بلافاصله و دو ماه بعد از اجرای برنامه شادکامی فوردایس در دوگروه مداخله وکنترل
• تعیین و مقایسه میانگین نمره ولع مصرف معتادان در حال ترک  قبل، بلافاصله و دو ماه  بعد از  اجرای برنامه شادکامی فوردایس در دو گروه مداخله وکنترل

کلیه مراکز ترک اعتیاد

برنامه شادکامی فوردایس

 تعریف نظری:شادکامی فوردایس برنامه ای است که برای افزایش شادکامی افرادجامعه ارائه شده است. این برنامه،8عنصرشناختی و6عنصررفتاری دارد.هشت عنصرشناختی برنامه فوردایس عبارت است از :1-کاهش سطح توقعات وآرزوها2-ایجاد تفکر مثبت وخوش بینانه3-برنامه ریزی وسازماندهی امور4-تمرکز بر زمان حال5-کاهش احساسات منفی6-دوری از افکار نگران کننده7-پرورش شخصیت سالم8-اولویت دادن وارزش گذاشتن برای شادکامی.شش جزء رفتاری برنامه فوردایس شامل:1-افزایش فعالیت2-افزایش ارتباط اجتماعی3-تقویت روابط نزدیک(ایجاد صمیمیت بیشتر)4-پرورش شخصیت اجتماعی5-خلاقیت ودرگیر شدن در کارهای پرمعنا6-خود بودن. (60)

تعریف عملی: در این مطالعه منظور اجرای 6 جز رفتاری برنامه شادکامی فوردایس است که طبق برنامه تعیین شده طی 8 جلسه در مدت زمان 90-60 دقیقه اجرا خواهد شد.

امید به زندگی

تعریف نظری: امید یکی از ویژگی های زندگی است که موجب می شود فرد به آینده امیدوار باشد وعامل انگیزشی برای حفظ عملکرد در راه رسیدن به اهداف است(25و26).

تعریف عملی: در این مطالعه منظور نمره ای است که فرد از پرسشنامه 48سوالی میلر کسب کرده که در طیف48-240قرار دارد نمره بالاتر نشان دهنده امید بالاتر است.

ولع مصرف

تعریف نظری: احساس بسیار قوی خواستن فوری یک چیز؛ به طوریکه امکان هرگونه تمرکز بر موضوعی غیر از موضوع خواسته شده ناممکن باشد(9).

تعریف عملی: در این مطالعه منظور نمره ای است که فرد از پرسشنامه 14 سوالی فرانکن کسب می کند هرچه نمره بالاتر باشد نشان دهنده ولع بیشتر است.

این مطالعه از نوع نیمه تجربی دو  گروهی با طرح پیش آزمون – پس آزمون خواهد بود.

- جامعه مورد مطالعه(معیارهای ورود و خروج ذکر شود):جامعه پژوهش  شامل کلیه مردانی است  که برای ترک اعتیاد به مرکز روانپزشکی شهر زاهدان مراجعه نمایند.

معیارهای ورود:

1-علائم جسمی ترک اعتیاد را نداشته باشند ( درد، بی قراری )

2-عدم وجود اختلالات سایکوتیک توام با اعتیاد به مواد(تشخیص در پرونده)

3- ساکن شهر زاهدان جهت دسترسی به بیمار 

4- عدم شرکت در برنامه مشاوره ای دیگر به طور همزمان

5-رضایت برای شرکت در مداخله

6-عدم وجود فرد معتاد دیگر در خانواده بیمار

7- سن بین 50=18  سال

معیارهای خروج:

1-غیبت بیش از یک جلسه

2-ترخیص از بیمارستان قبل از اتمام برنامه

حجم نمونه بر اساس متغیر ولع مصرف مواد در مطالعه  همت و همکاران (2018) و با حدود اطمینان 95 درصد و توان ازمون اماری 90 درصد و بر اساس فرمول زیر در هر گروه تعداد  44 نفر بر آورد گردید (61). به منظور کفایت حجم نمونه و در نظر گرفتن ریزش احتمالی 15 درصدی در هر گروه 50 نفر و در مجموع 100 نفر نمونه تعیین گردید.

=43.75

 = 1.96      = 1.28    = 11.27    =14

= 16.66         = 23

نمونه گیری به شیوه در دسترس   انجام خواهد شد. در این پژوهش  ابتدا گروه کنترل و سپس گروه مداخله وارد مطالعه پژوهش خواهند شد. (این شیوه به دلیل جلوگیری از انتقال اطلاعات در گروهها است).

ابزار گردآوری داده ها در این مطالعه شامل فرم اطلاعات دموگرافیک و پرسشنامه های ولع مصرف فرانکن و امید میلر می باشد.

فرم اطلاعات دموگرافیک

اطلاعات دموگرافیک شامل :سن،تحصیلات ،شغل،وضعیت تاهل، طول مدت اعتیاد، تعداد دفعات ترک ونوع ماده مصرفی می باشد.

پرسشنامه ولع مصرف فرانکنDDQ[1]

پرسشنامه ولع مصرف فرانکندر سال 2002 توسط فرانکن  و همکاران طراحی شد. این پرسشنامه برای ولع مصرف انواع مواد بکار می رود. پرسشنامه ولع کنونی را بررسی می کند. این پرسشنامه 14 سوالی سه خرده مقیاس میل به مصرف مواد، تقویت منفی و کنترل ادراکشده، دارد(66).خرده مقیاس'میل به مصرف مواد' شامل 8 گویه است. گویه های 1و2و4و6و7و10و13و14 را شامل می شود.خرده مقیاس 'تقویت منفی' که شامل 4  گویه است. گویه های 5و9و11و12 را در بر می گیرد. خرده مقیاس 'کنترل ادراک شده یا کنترل مصرف مواد' شامل 2 گویه است است که گویه 3و8 را در بر می گیرد. پرسشنامه بر اساس لیکرت 7 تایی کاملاً مخالف تا کاملا موافق از 1 تا 7 نمره گذاری شده است.نمرات بالا نمایانگر ولع پایین و نمرات پایین نمایانگر ولع مصرف بالاتری است.

فرانکن اعتبار پرسشنامه را به روش آلفای کرون باخ 0.85 و برای خرده مقیاس ها میل به مصرف مواد، تقویت منفی و کنترل ادراک شده به ترتیب 0.77،  0.80 و 0.75 بدست آورد. این پرسشنامه به کرات در ایران استفاده شده است در پژوهش موسایی مقدار آلفای کرون باخ آن در مصرف کنندگان انواع مواد بالاتر از 0.90 بدست آورده است(67). قابل ذکر است این پرسشنامه اولین بار  توسط محمدی که در سال 1389  مورد استفاده قرار گرفته است و  مقدار آلفای کرونباخ کلی را 0.82 و 0.70، 0.82 و 0.70 گزارش کرد( 68). در این مطالعه نیز پایایی آن به روش آلفای کرون باخ محاسبه خواهد شد.

پرسشنامه امید میلر

پرسشنامه امید توسط میلر وپاورز (1998) ساخته شد. پرسشنامه 48 گویه دارد. است و در مقیاس لیکرت از بسیار مخالف(1)  مخالف (2) بی اعتنا(3)، موافق (4) و بسیار موافق(5) نمره گذاری می شود(69).دامنه نمرات بین 240-48 قرار دارد. 15 گویه از پرسشنامه( 11،13،16،18،25،27،28،31،33،34،38،39، 44، 47، 48) بر عکس نمره گذاری می شوند.  نمره بالاتر نشان دهنده امید بالاتر است. این پرسشنامه به کرات در ایران استفاده شده است. در پژوهش  محمد زاده و همکاران(2015) مقدار آلفای کرون باخ  0.91  بدست آمده است(70). حسینی (2006) برای تعیین روایی این پرسش‌نامه، از نمره سؤال ملاک استفاده کرد. به این ترتیب که نمره کل پرسش‌نامه با نمره سؤال ملاک همبسته شده است و مشخص شد که بین این دو رابطه مثبت معناداری وجود دارد P<0/01 و r=0.86  ) همچنین برای تعیین پایایی پرسش‌نامه از دو روش آلفای کرونباخ و تنصیف استفاده کرد که ضرایب آن به ترتیب0.90 و 0.89 بدست آمد(71).. در این مطالعه نیز پایایی آن به روش آلفای کرون باخ محاسبه خواهد شد.

   پس از دریافت اجازه از کمیته اخلاق دانشگاه ودریافت معرفی نامه به بیمارستان بهاران زاهدان مراجعه خواهد شد با مسئولین مربوطه برای همکاری در اجرای مطالعه هماهنگی لازم به عمل خواهد آمد.سپس به بخش  های ترک اعتیاد مراجعه کرده  وبعد از معرفی پژوهش و اخذ رضایت نامه کتبی،افرادی که معیارهای ورود به مطالعه را دارا باشند انتخاب خواهند شد ابتدا از افراد  گروه کنترلخواسته می شود که پرسشنامه های مطالعه را تکمیل نمایند.سپس برای افراد گروه مداخله در گروههای 12-8 نفره برنامه مداخله ای شادکامی طی 8 جلسه در مدت 90-60 دقیقه اجرا  خواهد شد.  و این روند تا زمانی که حجم نمونه کامل شود ادامه خواهد یافت. مداخله یک روز در میان خواهد بود . برنامه در فضای باز و محوطه ورزشی  بیمارستان انجام خواهد شد.  پرسشنامه ها بلافاصله پس از اتمام مداخله و پس از گذشت دو ماه از مداخله پرسشنامه ها  تکمیل خواهند شد.در  گروه مداخله پس از اتمام مداخله  هفته ای دو پیامک طی دو روز توسط پژوهشگر به بیمار ارسال می شود؛ محتوای پیامک بر حمایت و تاکید بر انجام  برخی فعالیت ها استواراست. 

 ( جهت تکمیل پرسشنامه های مرحله دوم  در هر دو گروه با نمونه ها تماس گرفته خواهد شد و در محل بیمارستان و یا مراجعه به درب منزل بیمار تکمیل خواهند شد). گروه کنترل دو  ماه بعد از تکمیل پرسشنامه مرحله اول،  به همان شیوه  مرحله اول پرسشنامه های مرحله دوم را تکمیل خواهند کرد.گروه کنترل فقط برنامه معمول بیمارستان را دریافت می کنند. به جهت ملاحظات اخلاقی پس ازپایان پژوهش درصورت امکان ازگروه کنترل هم دعوت بعمل خواهد آمد تا جلسات مذکور برای آنان نیز تشکیل شود.

محتوا وساختار جلسات

ساختار جلسات بر مبنای برنامه آموزشی فوردایس طراحی شده است. برنامه شادی بخش فوردایس برنامه ای است که برای افزایش شادکامی افرادجامعه ارائه شده است. این برنامه ،8عنصرشناختی و6عنصررفتاری دارد.  این مطالعه مبتنی بر 6 جز رفتاری است و شامل:افزایش فعالیت، افزایش ارتباط اجتماعی، تقویت روابط نزدیک(ایجاد صمیمیت بیشتر)، پرورش شخصیت اجتماعی، خلاقیت ودرگیر شدن در کارهای پرمعنا و خود بودن. است(44و45و46و60). این برنامه در گروههای مختلف از جمله بیماران معتاد در حال ترک استفاده شده است. در این مطالعه نیز محتوای برنامه  6جز رفتاری آموزش شادکامی فوردایس بر اساس مطالعاتی که از برنامه فوردایس برای معتادان  در حال ترک مواد تهیه شده (46) بصورتی پیوسته و توام با یکدیگر  اجرا خواهد شد.

داده ها پس از جمع آوری توسط نرم افزار  SPSS-21مورد تجزیه و تحلیل قرار  خواهند گرفت.  ابتدا به کمک آمار توصیفی درصد فراوانی، میانگین، انحراف معیار، دامنه تغییرات تعیین  خواهد شد سپس برای استفاده از آزمونهای آماری مناسب از آزمون شاپیرو -ویلکز استفاده خواهد شد. از آمار استنباطی در مقایسه میانگین های قبل، بلافاصله و  دو ماه بعد در گروه از آزمون طرح اندازه های تکراری (repeated measurement ) و  مقایسه میانگین های   بین گروه  ها از آزمون تی مستقل و مقایسه متغیر های کیفی از آزمون کای دو استفاده خواهد شد. در صورت عدم نرمال بودن داده ها از آزمون های ناپارامتری فریدمن استفاده خواهد شد.  برای کنترل متغیرهای مخدوش کننده از آزمون آماری  کوواریانس استفاده  خواهد شد. درمواردیکه 05/0 >pبوداختلاف معنادارگزارش خواهد شد.          

جدول .... : مقایسه میانگین ها قبل و بعد از  مداخله در گروه مداخله و کنترل

راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی 

دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران

1392

2) درپژوهش برآزمودنی انسانی،سلامت وایمنی فرد فردآزمودنی‎هادرطول وبعدازاجرای پژوهش،برتمامی مصالح دیگراولویت دارد. هرپژوهشی که برروی آزمودنی انسانی انجام میگیرد،بایدتوسط افرادی طراحی واجراشودکه تخصص ومهارت بالینی لازم ومرتبط راداشته باشند. درکارآزماییهای بالینی برروی بیماران یاداوطلب های سالم نظارت پزشک دارای مهارت ودانش متناسب الزامی است.

13-کسب رضایت آگاهانه وآزادانه درهرپژوهشی که برروی آزمودنی انسانی اجرا می شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد.  درمواردیکه اخذرضایت آگاهانه ی کتبی غیرممکن یاقابل صرفنظرباشد، باید موضوع باذکردلایل به کمیته ی اخلاق منتقل شود. درصورت تأییدکمیته ی اخلاق،اخذرضایت کتبی قابل تعویق یاتبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

16-پژوهشگربایدازآزادانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هرنحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب ویااجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی میشود. به فردباید فرصت کافی برای مشاوره باافرادیکه مایل باشد–نظیراعضای فامیل یا پزشک خانواده – داده شود. همچنین، درپژوهش هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی داشته باشد، دلایل این شیوه ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته ی اخلاق تأیید شود، دراین موارد شخص ثالث ومعتمدی باید رضایت را دریافت کند.

25-پژوهشگرمسؤول رعایت اصل رازداری وحفظ اسرارآزمودنی ها واتخاذ تدابیرمناسب برای جلوگیری از انتشارآناست. همچنین، پژوهشگر موظف است که ازرعایت حریم خصوصی آزمودنی ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشاردادههایا اطلاعات به دست آمده ازبیماران باید براساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

28-پژوهش گران موظفند که نتایج پژوهش های خود را صادقانه، دقیق ،وکامل منتشرکنند. نتایج، اعماز منفی یا مثبت، ونیز منابع تأمین بودجه، وابستگی سازمانی، وتعارض منافع–درصورت وجود–بایدکاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید درهنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچگونه شرطی را مبنی برحذف یا عدم انتشار یافته هایی که ازنظرحمایت کننده ی پژوهش مطلوب نیست، بپذیرند.

-از محدودیت های این مطالعه پیگیری افراد پس از ترخیص از بیمارستان خواهد بود. با این وجود سعی می شود در حین مطالعه با بستگان ایشان که پیگیر بهبودی کامل بیمار هستند ارتباط  برقرار کرده و شماره تماس آنان گرفته شود تا از این طریق بتوان در مواردی که دسترسی به نمونه مورد مطالعه مشکل است پیگیری  جهت تکمیل پرسشنامه ها صورت گیرد.

-محدودیت دیگر در این مطالعه خود گزارش دهی بیماران است با این وجود سعی خواهد شد تا بیماران توجیه شوند که اطلاعات آنان محرمانه باقی می مانند.

Fordyce  happiness، hope، craving، addicts

شادکامی فوردایس، امید، ولع مصرف، سوءمصرف مواد

1.Behzad S,KhodabakhshiKoolaeeA,TaghvaeeD.the Comparison of body image, quality of sleep and marital satisfaction among substance abuser and non-substance abuser. Community Health.2016;3(1):31-40.(Persian)

2. Mohammad Alizadeh Namini A, Esmaeilzadeh Akhoundi M, Mohammad Safarlou N. Evaluate the effectiveness of motivational interviewing in drug craving and drug therapy. Shenakht Journal of Psychology and Psychiatry. 2017; 4 (2) :1-11                                            

3.Deeptanshu J, Rahul S. The social mediabased addiction recovery and intervention targeting server. Bioinformatics 2020;36(6):1970-1972.

4.Parsania MehriF,TakFallahL,MohammadiS,SemaniS,JahanE,EmamiA.The evaluation of personality disorders among drug abusers.Medical Sciences Journal of Islamic Azad University,Tehran Medical Branch 2012;(22):2-28.(Persian)

5.Shamsalinai A,NouroziK,Fallahikhoshknab M,Farhoudian A.Faactors effective on the decision to quit among substance abusers:A qualitative study. Qual Res Health Sci 2013; 2(2):111-24.(Persian)

6.Naghibi S, Azizpoor M, AshariS,Hosseini S, Alizadeh A. the study of the relation between suicidal thoughts and religious belief in patients under methadone maintenance treatment (MMT) of sari in 2013. Religion and Health 2014;2(1):1-8.(Persian)

7.Mokri A, Shams J, Valujerdi AHB, Sahraei H, Yaghoobi M, Ekhtiari H. the study of the effectiveness of olanzapine as a maintenance treatment in opioid dependents, a randomized clinical traial. Research on Addiction 2009;3(10):53-76.

8.Auriacombe M. the craving and new clinic of addiction: A simplified and operational perspective. Medico-psychological Annals, psychiatric journal 2018;176(8):746-749.

9.Gordin EN, Countney KE, Ray LA. Drug-Induced Craving for Methamphetamine Is Associated with Neural Methamphetamine Cue Reactivity. J Stud Alchol Drugs 2019;80(2):245-251.

10.Hormes G, Rozin P. Dose'craving' Crave nature at the joints? Absence of a synonym for craving in many languages. Addictive Behaviors 2010;35:459-463.

11.Nasr V, Nasr N, Malakzadeh Z, Malekzadeh-Mobaraki F, Karamkhani M. Evaluating the Effectiveness of the Islamic-based Training of Alcohols Disadvantages on Reduce Alcohol Craving and Relapse in Individuals  with a History of Alcohol Addiction in the Alcoholics Anonvmous(AA) in Tehran,1396. Journal of pizhuish dar din va salamat 2020;6(1):36-46.(Persian)

12.Farzam H, Behzadi A, Sadeghi M, Mirbaha H, Noroozi L, Alavi AH, Aguide to identify and treat drug in iran.3ed.Tehran:Arjmand 2012:63-93.(Persian)

13.Lawental E. Ultra rapid opiate detoxification as compared to 30-day in patient detoxification program: A retrospective follow-up study. J Subst Abuse 2000;11(2):81-173.

14.Najafi K, Amir Alavi C, Zarrabi H, Alimohammadzadeh A, Khodaei E, Salajegheh A. Survey the prevalence of recommence in ultra rapid opiate and harion dependents. Journal of Guilan University of Medical Sciences 2008;67:55-64.(Persian)

15.SadeghiyehAhari S, Azami A, Barak M, Amani F, Seddigh A. Main factors in resorting to drug addiction among those who voluntarily referring to drug addiction among those who voluntarily referring to detox centers affiliated to Tehran welfare safe. Research and  scientificjournal of Ardabil University of Medical Sciences 2004;12(3):36-40.(Persian)

16.Noroozi MR, Naderi SH, Binazadeh M, Sefatiyan S. A comprehensive guide to treat drug addiction. 2ed. Tehran:PishgamaneTosea 2005;25-37.(Persian)

17.Ekhtiari H, Behzadi A, Oghgbiyan MA, Edalati H, Mokri A. Illustrative signs inducing craving for injecting heroin. Journal of advances in cognitive science 2006;3:43-51.(Persian)

18.Holla B, Viswanath B, Agarwal SM, Kalmady SV, Maroky AS, Jayarajan D, Bharath RD. Visual Image-Induced Craving For Ethanol (VICE): Development,Validation,andaPilot FMRI Study. J Psychol Med 2014;36(2):9-164.

19.Nastizayi N, HezarehMoghadam M, Mollazehi A. The study of factors for recurred addiction from the view of self-introduced addicts to the addiction abandonment centers of zahedan. J UrmiaNurs Midwifery Fac 2010;8(3):169-174.(Persian)

20.Gholami Z, Sharah H. The effect of therapy on the basis of reducing the desire and likelihood of the consumption of people dependenton 2015;17(6);307-347.(Persian)

21.Borhani A, Mokri A, Mirani R. Comparison of early anxity and craving in abstinent drug addicts and addicts treated with methadone maintenance and recovery centers CID. Quarterly Journal of Advanced 2017;48(12):135-151.(Persian)

22.Fox HC, Talih M, Malison R, Anderson GM, Kreek MJ. Frequency of recent cocain and alcohol use affects craving and associated responses to stress and drug-related cues. Psychoneuroendocrinology 2005;30:880-891.

23.Ghorbani F, Alimardani S, Zinolabdin Zadeh Z. The effectiveness of setting excitement training on craving in substance abuse. Social Health & Addiction 2018;5(19):53-64.(Persian)

24. Preston KL, Epstein DH. Stress in the daily lives of cocaine and heroin users: relationship to mood, craving, relapse triggers, and cocaine use.Psychopharmacology (Berl). 2011 Nov;218(1):29-37. doi: 10.1007/s00213-011-2183-x. Epub 2011 Feb 12

25.Ellingsen MM, Johannesen SL, Martinsen EW, Hallgren M. Effects of acute exercise on drug cravin, self-steem, mood and affect in adults with poly-substance dependence: feasibility and preliminary finding. Drug Alcohol Rev. 2018;37(6):789-793.

26.Synder CR, lopez S. A complement taryfocous on human eakness and strength,Model and measures of positive assessment. American Psychological Association 2003;9(2):298-306.

27.Hosseini SM. Relationship of life expectancy and psychological well-being. J Thought and Behavior 2010;3(12):57-65. 

28.Mohammadi F, DokaneiFard F, Heidari H. Effectiveness of Life in the Women Depression. Procedia-Social and Behavioral Sciences 2014;159:643-646.

29.Clark. The Mood Repair Toolkit: proven Strategies to prevent the Blues from Turning into Depression.ed1، Tehran: Arjmand;2014. P 175.

30.Alizadehaghdam MB.Assessing the amount of hope for the future and the social factors that affect it. J Applied Sociology 2013;206:48-189.(Persian)

31.Emamipoor S,ShamsAsfandabad H, Sadrasadat J, Nadery S. Comparison of psychological differences,quality of life in four men addicted suffering AIDS,non-addicted patients with AIDS, AIDS patients and health unwonted. J Med Univ City 2009;10(1):69-77.

32.Snyder CR, Lopez SJ.(Eds). Hand book of Positive Psychology. Oxford University press.2005:125-170.

33.Abbasi R, Ranjbari Poor T, Mohammadzadehasl S. Study of the relationship between life  expectancy during substance abuse period. Conference social and educational science, Humaities and psychology 2017,Tehran,Iran.(Persian)

34.Detar Todd D. Understanding the disease of addiction. Primary Care. Clinics Office Practices 2011;38(1):1-7.

35.Lander L, Janie Howsare J, Byrne M. The Impact of Substance Use Disorders on Families and Children: From Theory to Practice. Soc work Public Health 2013;28(0):194-205.

36.Shaterian M, Menati R, Kassani A, Menati W. Associated factors with addiction relapse in patients of referring to addiction treatment centers in Ilam: A case-control study. J IlamUnivMedSci 2015;22(6):73-165.(Persian)

37.Glancer-Edwards S, Mooney LJ, Ang A, Garneau HC, Hartwell E, Barecht ML, et al. Mindfulness Based Relapse Prevention for Stimulant Dependent Adults: A pilot Randomized Clinical Trial. Minfulness(NY) 2017;8(1):35-126

38.Vidrine JI, Businelle MS, Reitzel LR, Cao Y,Cincipini PM, Marcus MT, et al. Coping Mediates the Association of Mindfulness with Psychological Stress,Affect, and Depression Among Smokers Preparing to Quit.Mindfulness(NY) 2015;6(3):43-433.

39.Choopan H, Kalantarkousheh SM, Aazami Y, Doostain Y, Farhoudian A, Massah O. Effectiveness of Emotion Regulation Training on the Reduction of craving in Drug Abusers Addicts Health 2016;8(2):68-75.

40.MohammadiPashaky M, Yaghoubi A, MahmoodiMolaee A. The effect of training life expectancy and coping styles on negative emotions of cardiac surgical pationt's mental health. Journal of Nursing and Midwifery Sciences 2014;1(2):1-7.(Persian)

41.Lyubomirisky S, Layous K. How do simple positive activities increase well-being . Current Directions in Psychologyical Science 2013;22(1):57-62.

42. Zand A, Shams J, Shakeri N, Chatr-Zarrin F. The Relationship between Well-Being and Substance Abuse Relapse. Research in Medicine. 2017; 41 (1):31-36
URL: http://pejouhesh.sbmu.ac.ir/article-1-1657-fa.html

43.Babamiri M, Vatankah M, Masumi H, Nemati M, Darvishi M. The Relationship between Coping Styles, Negative Automatic Thoughts, and Hope with Happiness in Addicts of Ahvaz Drug Abuse Rehabilitation Clinics in2011. J of zanjan medicine science 2013;21(84):82-91. (Persian)

44.Tavakol F, Ansari SH. Optism, Happiness, and Recovery in Addicted Men. Contemporary Psychology 2015;10:347-350. (Persian)

45. Rabiei L, Amidi Mazaheri M, Masoudi R, Mohammad Hasheminia SA. Fordyce happiness program and postpartum depression.J Res Med Sci. 2014 Mar; 19(3): 251–256.

46.Dastgardi M, Almi Manesh N. Investigating the effect of fordicec happiness training on reducing the prevalence and severity of depression and anxiety and increasing the quality of life in patients referred to addiction treatment centers leaving addiction to Bojnord methadone treatment. 6^th Scientific and Research Conference and Pscholog, Social and Damages of Iran2018;6.2018،Tehran،Iran

47.Nourbakhsh S, Ayadi N, fayazi M, Sadri E. Effectiveness of Happiness Training Program Based on Fordyce Cognitive Behavioral Theory on Quality of life and Ability to Tolerate Disorders of Women with Physical-Motor Disabilites. Journal of Rehabilitation Research in Nursing (IJRN)2017;4(2):35-43.(Persian)

48.Hemati Z, Abbasi S, Qujian P, Kiani D. Fordyce Happiness Program and Performance for Mothers of Children with Cleft Lip and Plate Referring Health Care Team in Isfahan University of Medical Sciences in 2015.J Child Neurol 2017;11(4):15-22.

49.Hemati Z, Derakhshande F, Abbasi S, Kiani D. The effect of happiness training on self-esteem in the mothers of children with cleft lip and plate in Isfahan 2015.J Educ Health promot 2017;9(6):16-29.

50.Kamyab Z, Sodani M, Hossinpoor M. A Survey of Happiness Education Effective in Fordyce Method on Increasing of Happiness of Diabetic Patients in Behbahan City. J Knowledge & Research in applied psychology 2009;42:108-123.(Persian)

51.Ekhtiyari H, Behzadi A, Sadeghi M, Mirbaha H, Noroozi L, Alavi AH. Aguide to identify and treat drug in Iran. 3ed. Tehran:Arjmand 2012:63-93.(Persian)

52. Epstein DH, Willner-Reid J, Vahabzadeh M, Mezghanni M, Lin JL, Preston KL.Real-time electronic diary reports of cue exposure and mood in the hours before cocaine and heroin craving and use.Arch Gen Psychiatry. 2009 Jan;66(1):88-94. doi: 10.1001/archgenpsychiatry.2008.509.

53. Epstein DH, Willner-Reid J, Vahabzadeh M, Mezghanni M, Lin JL, Preston KL.Real-time electronic diary reports of cue exposure and mood in the hours before cocaine and heroin craving and use.Arch Gen Psychiatry. 2009 Jan;66(1):88-94. doi: 10.1001/archgenpsychiatry.2008.509.

54.  Ghanbarian M,   Parmouz M,  Rajabzadeh Z. The relationship between the happiness and life expectancy among the students of medical sciences in Behbahan city. Journal of Fundamentals of Mental Health. Special Issue.2016;18: 553-556.

55.Moein L, Azad Jafar Loo M, Effectiveness of Group happiness training on coping strategies and prevention of relapse of addicted people. Social and educational Sience Humanities and Psychology; July 2017, Tehran, Iran, 1-11.(Persian)

56.Navidian A, Kermansaravi F, Ebrahimi Tabas E, Saeedianezhad F. Efficiacy of Group Motivational Interviewing in the Degree of Drug Craving in the Addicts Under Methadone Maintenance Treatment(MMT) in South East of Iran. J Psychiatric Nursing 2016;30:144-149.

57.Pirnia B, Mansour S, Hajsadeghi Z, Rahmani S, Pirkhaefi AR, Soleimani AA. Comparing the effectiveness of two treatments of meta cognitive therapy (MCT) and positive-oriented therapy(PPT) for male methamphetamine users. J Community health 2016;10(2):42-51.(Persian)

58.Khaladian M, Mohammadi MA. Comparison of the effectiveness of cognitive-behavioral and therapy on depression and increasing life expectancy in drug addicts. Substance abuse 2016;38(9):63-80. (Persian)

59.Dalavar M, Gaodarzi MA, Vatankah M. Effectiveness of quality of life-based treatment on mental well-being, self efficacy and substance abuse among addicts under methadone maintenance treatment. J Clinical Psychology Achievements 2017;2(2):1-22. (Persian)

60.Ganavadiya R, Shekar BRC, Suma S, Singh P, Gupta R, Rena PT, Jain S. Effectiveness of two psychological intervention techniques for de-addiction among patient with addiction to tobacco and alcohol-A double-blind randomized control traial. J Cancer 2018;55(4):382-389.

61.Ahmadpanah M,MirzaeiAlavijeh M, Allahverdipour H, Jalilian F, Haghighi M, Afsar A, Gharibnavaz H. Effectiveness of Coping Skills Education Program to Reduce Craving Beliefs among Addicts Centers in Hamadan: A Randomized Controlled Trial. Public Health 2013;42(10):39-44.

62.Delfino RJ, Jamner LD, Whalen CK.Temporal analysis of the relationship of smoking behavior and urges to mood states in men versus women.Nicotine Tob Res. 2001 Aug;3(3):235-48.

63. Silverman M.Effects of music therapy on change readiness and craving in patients on a detoxification Unit. Journal of music therapy 2011;48(4):509-531

64.fordyce MW, A program to in crease happiness: further studies, Journal of counseling psychology 1983;30(40):483.

65.Hemmat A, Dadashi M, Momtaz S,Zenoozian S, MohammadiBytamar J. The effectiveness of group Therapy Based on Commitment to Reduce Craving and Improve The Quality of life of Addicts Undergoing Methadone Treatment. J Zanjan University of Med Sci 2018;26(116):61-74. (Persian)

66.Franken, I. H., Hendricks, V.M. Van den Brink, W. Initial validation of two opiate craving questionnaires the Obsessive Compulsives Drug Use Scale and Desires for Drug Questionnaire. Addiction Behaviors. 2002; 27, 675- 68.

67.Soleimani E, Nooeipour R, Khosravian B, Hasani A H, Hoseinian S. Effectiveness of Neurofeedback in Drug Use Craving and Attentional Bias to Drug-related Stimulants in Substance Abusers.etiadpajohi. 2019; 12(48). 61-82. URL: http://etiadpajohi.ir/article-1-1884-fa.html

68 Mohammadi, M., and Dehghanpour, M. (2004). Pathology of drug abuse, Tehran: Publishing of headquarters for Combating Drugs.

69. Miller JF, Powers MJ. Development of an instrument to measure hope. Nurs Res. 1988;37(1):6-10. www.ncbi.nlm.nih.gov/ pubmed/3340583

70. Mohammadzadeh M, jahandari P. The Relationship of Resilience and Emotional Regulation with Life Expectancy among Soldiers. MCS. 2019; 6 (3) :204-212
URL: http://mcs.ajaums.ac.ir/article-1-262-fa.html

71. Hosseini SM. [Relationship of life expectancy and psychological hardiness in male and female students (Persian)] [MSc. thesis]. Gachsaran: Islamic Azad University; 2006.

مطالعه حاضر با هدف تاثیر برنامه شادکامی فوردایس بر ولع مصرف وامید معتادان در حال ترک مراجعه کننده به مرکز روانپزشکی شهر زاهدان انجام خواهد شد.

ندارد.

نتایج احتمالا نشان از پیشگیری مصرف مجدد مواد مخدر خواهد داشت.

ندارد

ندارد.

هیچ هزینه ای بر عهده بیمار نخواهد بود.

ندارد.

پژوهشگرمسئول رعایت اصل رازداری وحفظ اسرار افراد خواهد بود.

پژوهشگر پاسخگوی سوالات نمونه های شرکت کننده در پژوهش خواهد بود.

بیمار حق دارد هر زمان که خواست از مطالعه خارج شود و هیچ مسئولیتی بر عهده او نخواهد بود.

بیمار با کسب اجازه کتبی وارد پژوهش خواهد شد.

فرم  مشخصات فردی

سن:

تحصیلات:

شغل:

وضعیت تاهل:

طول مدت اعتیاد:

تعداد دفعات ترک:

نوع ماده مصرفی:

پرسشنامه ولع مصرف

^{لطفا میزان موافقت ویا مخالفت خود را با هر یک از جملات زیر بیانکنید. بدین صورت که یک علامت × درون جدول، بین کاملا موافق و کاملا مخالف قرار دهید. هر چه علامت× به دو انتهای جدول نزدیکتر باشد یعنی که شدت موافقت و یا مخالفت شما بیشتر است. لطفا هیچ یک از جملات را جا نیاندازید. ما می خواهیم بدانیم که شما اکنون چه احساسی دارید و چگونه فکر می کنید، بنابراین این پرسشنامه را با توجه به شرایط خود در حال حاضر پاسخ دهید.}

پرسشنامه امید میلر (MHS)

لطفا به سوال ها پاسخ دهید.   پاسخ خود را به صورت ' بسیار موافق/ موافق/ بی تفاوت/ مخالف و بسیار مخالف ' مشخص نمایید.