بیماری سلیاک یک اختلال سیستمیک با واسطه سیستم ایمنی در بدن انسان است و در افرادی که دارای استعداد ژنتیکی هستند پس از مصرف گلوتن به عنوان بخشی از پروتئینهای مشخصی به نام پرو لامین ها در روده کوچک به وقوع می پیوندد(1و2). آنتی بادیهای اندومیوزال (EMA) و آللهای ژنتیکی مرتبط با بیماری سلیاک HLA-DQ2و HLA-DQ8 می باشند، لازم به ذکر است که روشهای تشخیص این بیماری بر پایه آزمایشهای کلینیکی و ارزیابی تاریخچه شامل بیوپسی از روده کوچک (روش طلایی) و تستهای سرولوژی مانند تست تشخیص آنتی بادی ها  در خون مانند آنتی ترانس گلوتامیناز بافتی(anti-TTg)و تست آندو میزال(antiendomysial)می باشند(1و3).

تظاهرات و اختلالات مرتبط با این بیماری شامل اختلالات تغذیه ای خارج روده ای و اختلالات مرتبط می باشند(1). اختلالات تغذیه ای شامل کم خونی مرتبط با کمبود آهن و فولات و ندرتا ویتامینB12، استئومالاسی، استئوپونی، شکستگی ها (کمبود ویتامین D و جذب ناکافی کلسیم ) اختلال در انعقاد خون به علت کمبود ویتامینK، هیپوپلازی مینای دندان تاخیر در رشد و بلوغ  و کمبود آنزیم لاکتاز است. اختلالات خارج روده ای شامل بیحالی، آرتریت و آرترالژی،عوارض عصبی(فلج،تشنج، و پلی نرو پاتی)، عقیمی و افزایش خطر سقط جنین،هپاتیت، سنگهای صفراوی و سندرومهای روانی می باشند. اختلالات مرتبط شامل بیماری های خود ایمنی، دیابت نوع اول،تیروئیدیت،هپاتیت و بیماری های کلاژنی عروق و بدخیمی های دستگاه گوارش و همچنین کمبود آنتی ژن igA می باشند(4و5).

شیوع بیماری سلیاک به عنوان یکی از شایع ترین بیماری های ژنتیکی در سطح جهان بسیار متنوع می باشد(6و7). سیر افزایشی شروع بیماری سلیاک در مناطق مختلف جهان (بسته به ژنتیک و رژیم غذایی) متفاوت می باشد و شیوع این بیماری در سطح جهانی در زنان بیشتر از مردان و کودکان بیشتر از بالغین می باشد و بر اساس سن، جنس و موقعیت جغرافیایی متفاوت می باشد(6و7). در مطالعه ای که در سطح قاره ای در سال 2018انجام شد میزان شیوع سلیاک مورد بررسی قرار گرفت نسبت ابتلا به بیماری سلیاک به ترتیب در آمریکای جنوبی 4/0% جمعیت عمومی، در افریقا و آمریکای شمالی 5/0%، در آسیا 6/0% و8/0% در اروپا و اقیانوسیه تعیین شده است(6). در مطالعات دیگری به صورت میانگین نسبت شیوع بیماری سلیاک در اروپا و آمریکا (حدودا یک مورد به ازای هر 123 نفر در امریکا)در جمعیت عمومی حدودا 1 % است در حالی که در کشور فنلاند و سوئد به ترتیب بالاتر از 2-3% جمعیت عمومی را شامل می شود در حالی که در کشور آلمان این مقدار 2/0 %می باشد که نشان دهنده متفاوت بودن شیوع این بیماری متناسب با موقعیتهای مختلف جغرافیای مختلف می باشد(7). بالاترین شیوع این بیماری در جهان مر بوط به مناطق شمالی قاره آفریقا با 6/5درصد در جمعیت عمومی می باشد. بیماری سلیاک بصورت پیش رونده در کشورهای آسیایی و آفریقایی مانند کشورهای توسعه یافته در حال افزایش است مانند شمال افریقا و هندوستان که این کشوردر سال 2015 به عنوان یک کشور آسیای بیشترین نظریات را مبنی بر نسبت بالای وجود بیماری سلیاک را به خود معطوف کرده است، طوری که مطالعات و جود 10-8 میلیون فرد مبتلا به بیماری سلیاک در این کشور را تخمین زده اند. در بین کشورهای آسیای بعد از هند، چین به علت نسبت جمعیت بالا (بیشتر شمال چین )، در مقایسه با کشورهایی همچون کره جنوبی،اندونزی، فلیپین و غیره درصد بیشتری از بیماری سلیاک در جمعیتش وجود دارد(7).

میزان شیوع بیماری سلیاک در ایران به طور متوسط در جمعیت عمومی با یک بررسی متا آنالیزکه در سال 2016انجام شد(شهباز خانی و همکاران - خوشنیا و همکاران- اکبری و همکاران- فرهمند و همکاران- بهاری و همکاران- دهقانی و همکاران- صابری و فیروزی و همکاران- قاصدی و همکاران- جوشاقانی و همکاران) مشخص شد که 83/0% ( 1%-5/0) است که این مقادیر حدودا شبیه جمعیتهای کشورهای امریکایی و اروپایی می باشد که به طور میانگین از هر 100 نفر یک نفر مبتلا به این بیماری است(8)، که بر اساس موقعیت های جغرافیای مختلف (متناسب با استعداد ژنتیکی افراد و رژیم غذاییشان ) این میزان متفاوت می باشد(6و7و8). میزان شیوع سلیاک در استان سیستان بلو چستان، در مطالعه ای از 1600فرد اهدا کننده خون 28 نفر مبتلا به بیماری سلیاک بودند که نشان دهنده نسبت  8/1 %ابتلای جمعیت عمومی به بیماری سلیاک است. این مقدار نسبتا از رنج میانگین ابتلا به این بیماری در سطح کشور بالاتر می باشد(9). در مطالعه ای دیگر در این استان از بین 300کودک موردمطالعه 40نفر علاِئم بیماری سلیاک مانند کم وزنی و اسهال را نشان دادند(10و11).

عوامل مختلفی باعث بروز این بیماری می شوند همچون استعداد ژنتیکی، تاثیرات و عوامل موثر محیطی، پاسخهای اتوایمیون، رژیم غذایی ، تاثیرات رژیم غذایی از عوامل بسیار مهم و تاثیر گذار بر بروز بیماری سلیاک می باشد که علت آن مصرف گلوتن است(1). گلوتن به بخشهای پپتیدی ویژه ی پروتئینهای مشخصی به نام پرولامینها گفته می شود که در گندم ،چاودار و جو بارلی یافت می شود، این پروتئینها در گندم شامل گلوتنین و گلایدین ها ،در چاودار سکالین و در جوبارلی هوردینها ست(1). این پپتیدها عموما نسبت به هضم مقاوم می باشند، در افراد سالم بی خطر بوده ولی در افراد مستعد ژنتیکی و دارای بیماری سلیاک این پپتید های دست نخورده در لومن روده شروع کننده پاسخ های التهابی خواهند بود که باعث مسطح شدن پرزهای سطح روده و اختلال در کریپت های سلولهای روده ای می شود. حذف کامل سلیاک تنها راه درمانی بیماری سلیاک می باشد و بهبود غشای موکوسی روده بدنبال رژیم عاری از گلوتن حاصل می شود. به صورت کلی اکثر میوه ها و سبزیجات،غلات،گوشتها،و محتویات لبنی به صورت ساده و بدون افزودن ادویجات و طعم دهنده ها و اطمینان از عدم و جود پرو آمینها برای استفاده این بیماران مناسب می باشد(1و6).

با توجه به اینکه بیماران مبتلا به سلیاک لزوما باید از مواد غذایی عاری از سلیاک استفاده کنند چندین مطالعه مواد و ترکیبات غذایی مختلفی را با هدف تعیین میزان حساسیت این بیماران مورد بررسی قرار داده اند به طور مثال در نتایج مطالعه ای  استفاده از آرد کامل کینوا و پودر برگ گیاه خرفه برای تولید کیک بدون گلوتن امکان پذیر است(17)،و در نتیجه مطالعه ای دیگر مصرف گندم سیاه به این علت که فاقد پرو تئین گلوتن می باشد در بیماران سلیاکی منع مصرف ندارد(18)،در نتایج مطالعه ای دیگر تاکید شد نان های بدون گلوتن حاوی هیدروکلوئید در مجموع نسبت به نان گندم از کیفیت و قابلیت پذیرش کمتری برخوردار بودند ولی امکان تولید و فراوری آنها وجود دارد(19).

به نظر می رسد در رابطه با عوامل پیشگیری کننده و به نوعی  راه کارهای به تعویق انداختن بروز علائم بیماری سلیاک به ویژه در مقالات داخلی مطالعات مستدلی صورت نگرفته است، از جمله این عوامل می توان به تغیرات اپی ژنتیکی در جهت تغییر بیان ژنهای مرتبط با بیماری سلیاک. همچنین بررسی عوامل و راهکارهای تغذیه در جهت کاهش پاسخ های اتوامیون مرتبط با ایجاد و گسترش بیماری سلیاک در گروهای مختلف سنی، همچنین تعیین راهکار های قطعی برای غیر فعال کردن پروتئینهای عامل ایجاد بیماری سلیاک (پرولامینها)، همچنین بررسی سبک زندگی و رژیم غذایی والدین قبل از تولد بر بروز بیماری سلیاک در نوزادان دارای استعداد ژنتیکی. با توجه به اینکه یکی از شایع ترین بیماری های عفونی در استان سیستان و بلوچستان که دارای  تعداد مراجعه کنندگان بالابه بیمارستانهای سطح شهر زاهدان بیماری سلیاک است و بیشترین فراوانی از این مراجعه کنندگان کودکان به ویژه تا سن پیش دبستانی هستند. همچنین  با توجه به تاکید مقالات علمی معتبر و متون علمی مرجع بر نقش رژیم غذایی بر کاهش بروز این بیماری، و همچنین وجود تفاوتهای موثر در بروز این بیماری مانند تفاوتهای ژنتیکی، سن، جنس، موقعیت جغرافیایی و عدم وجود مطالعات  مشخص و مدون بررسی کننده دقیق نقش رژیم غذایی با رویکرد کاهش پاسخ های اتوایمنی در دستگاه گوارش، بر آن شدیم به بررسی عوامل مرتبط با  ابتلا به سلیاک در کودکان پیش دبستانی مراجعه کننده به بیمارستان علی اصغر شهر زاهدان بپردازیم.

همچنین در استان سیستان و بلوچستان مطالعاتی در رابطه بیماری سلیاک مانند اثرات مثبت شدن تست آندو مزیال بر تغییرات مخاط گوارشی کودکان مبتلا به سلیاک-بیماری سلیاک در جنوب شرق ایران(برسی اثرات سلیاک بر کمبود اهن و میزان طول قد) میزان شیوع بیماری سلیاک در اهداکنندگان خون بیمارستانهای زاهدان،رابطه میان میزان شیوع تشنج با بیماری سلیاک مراجعه کنندگان بیمارستانهای زابل، شیوع بیماری سلیاک در کودکان در اولین مراحل بستگی  در استان سیستان و بلوچستان، انجام شده است(10).

مروری بر مطالعات مرتبط پیشین

• Singh و همکاران مطالعه ای متا آنالیز در سال 2018 بر روی 3843 مقاله در سطح جهانی انجام دادند که در نهایت 96 مقاله انتخابی از سال 2016-1991 مورد بررسی گرفتند. در این مطالعه مشخص شد که سهم زنان بیشتر از مردان از نظر ابتلا به بیماری سلیاک می باشد. بر اساس نتایج این مطالعه، شیوع این بیماری در سطح جهان دارای تنوع زیادی می باشد. از جمله عوامل مرتبط بر این بیماری رژیم غذایی عنوان شده است.  در مورد برسی بیماری سلیاک و عوامل مرتبط با پیشگیری و درمان بیماری سلیاک، علائم التهابی مرتبط با بیماری سلیاک،ارزیابی ترکیبات دارای پرولامین و باید ها و نباید ها در رابطه با آن رویکردهای مطالعاتی باید پایه ریزی شوند (6).
• Plotوهمکاران در سال 2008 مقاله ای تحت عنوان برسی رابطه التهاب با بیماری سلیاک منتشر کردند.در این پژوهش تعداد52 بیمار بالغ دارای اختلالات گوارشی تحت برسی آزمایشات مربوط به سیستم ایمنی قرار گرفتند.نتایج این مطالعه نشان داد که چندین عوامل التهاب زا در سطوح مختلف شکل گیری بیماری سلیاک دخیل هستند.از جمله آن عوامل اختلالات ایمنی و واسطه های ایمنی پاتوژنز در پیشرفت بروز علائم بیماری سلیاک میباشند. این شواهد نشان دهنده این هستند که بروزبیماری سلیاک مرتبط با عوامل التهابی در قبل و بعد از تولد انسان می باشد از همین حیص شیر انسان میتواند نقش محافظتی برای این بیماری داشته باشد.بررسی ها و مشاهدات اشاره می کنند اختلالات ویروسی مانند هپاتیتc  با پیشرفت بیماری سلیاک مرتبط اند.آگاهی در مورد رابطه عوامل اتهاب زا و متعاقب آن بروز پاسخ های اتوایمنی در تشخیص سریع بیماری و همچنین در پیشگیری از آن قابل پیشبینی می باشد(12).
• بهاری و همکاران در سال 2010مقاله ای تحت عنوان شیوع بیماری سلیاک در اهدا کنندگان خون دراستان سیستان و بلوچستان، جنوب شرق ایران منتشر کردند.در این پژوهش تعداد1600  به صورت گروه شاهد و کنترل به مراکز بیمارستانی منتخب مراجعه کردند.نتایج این مطالعه نشان داد که تعداد 28 نفر از 1600فرد بالغ که که تحت آندوسکوپی قرار گرفتند(8/1 %)دارای تست مثبت آنتی ترانس گلوتامیناز بافتی بودندو مبتلا به سلیاک قلمداد شدند و دارای علاِم گوارشی اسهال،سوءهضم و جذب ،سوءتغذیه و سایر اختلالات گوارشی بودند. همچنین عوامل مرتبط با سلیاک وجود شاخصهای آزمایشگاهی مانند tTGA (آنتی ترانس گلوتامین بافتی) وIGA یا igG مثبت به عنوان شاخصهای پیشنهاد دهنده جهت انجام ازمایشهایی همچون آندوسکوپی معدی –روده ایی،و بیوپسی مخاط دئودنوم روده بودند(9).
•  Leonardو همکاران در سال2015مقاله ای تحت عنوان مطالعه عوامل ژنتیکی،محیطی،متابولیکی،و میکروبیال موثر بر بیماری سلیاک در جهت رویکرد اینده نگر برای پیشگیری از بروز بیماری سلیاک در افراد مستعد منتشر کردند.در این پژوهش گروهی از افراد مستعد بیماری سلیاک از نظر ژنتیکی در مرکز بهداشتی تحت برسی بالینی در دستگاه گوارش و ارزیابی فاکتورهای ایمنی قرار گرفتند. نتایج این بیماری نشان می دهد که بسیاری از عوامل محیطی به منظور وجود رابطه موثر ترکیبات میکروبیال روده (فلور روده)با پیشرفت بیماری سلیاک نیز شناخته شده اند.که این عوامل شامل چگونگی فراغت از زایمان،تغذیه نوزاد و آنتی بیوتیکهای مورد استفاده دارد. همچنین سایر عوامل مرتبط با بیماری سلیاک فلور میکروبی دستگاه گوارشو سایر محرکهای محیطی شناخته شدند.(13).
• شهرامیان و همکاران در سال  1395 مقاله ای تحت عنوان برسی شیوع بیماری سلیاک در کودکان و نوجوانان مبتلا به تشنج مراجعه کننده به بیمارستان امیر المومنین(ع)شهر زابل منتشر کردند.در این پژوهش تعداد100کودک 18-2ساله مبتلا به تشنج به صورت مقطعی در بیمارستان امیر المومنین شهر زابل مورد مطالعه قرار گرفتند. نتایج این مطالعه نشان داد میانگین سنی این افراد  16/8 سال بود. ۵۴ درصد بیماران به تشنج جنرالیزه تونیک کلونیک و ۴۶ درصد نیز به تشنج پارشیال کمپلکس مبتلا بودند. ۳ نفر از افراد مبتلا به تشنج جنرالیزه تونیک کلونیک و ۲ نفر از افراد مبتلا به تشنج پارشیال کمپلکس دارای IgAtTg- مثبت بودند. شیوع سلیاک در میان افراد مبتلا به تشنج ۵ درصد بود(16).
•  احدی و همکارن در سال 2016مقاله ای تحت عنوان مرور سیستماتیک و متاآنالیز شیوع بیماری سلیاک در مبتلایان به سندرم روده تحریک پذیر در ایران منتشر کردند. در این پژوهش آنالیز از طریق پایگاهای اطلاعاتی همچون مد لاین ، اسکاپوس،تمام مقاله های منتشر شده در مجلات ایرانی و بین المللی،گزارش نهایی طرح های پژوهشی و مقالات مرتبط ارائه شده در کنگره ها،و نیز پایان نامه های دانشجویی، با استفاده از کلید واژه های استاندارد و حساس مرور شدند.نتایج این بررسی نشان داد که 7 پژوهش کمترین و بیشترین شیوع بیماری سلیاک در مبتلایان به سندرم روده تحریک پذیر 59 / 2% و 5/ 13 % محاسبه شد و برآورد شیوع کلی این بیماری بر اساس مدل ثابت ،26/6 % با شاخص هیتروژنیتی برابر با Q=13.74و ضریب اطمینان 99% و به دلیل هتروژنیتی بالا بر اساس مدل تصادفی میزان شیوع کلی و نهایی بیماری سلیاک در مبتلایانبه سندرم روده تحریک پذیر برابر 7/ 59 % با شاخص هتروژنیتی برابر باQ=25و دامنه اطمینان 95 % محاسبه گردید. هم چنین با استفاده از روش متارگرسیونی عوامل اصلی ایجادکننده ی عدم تجانس، متغیرهای مکان، زمان و جنسیت بیماران معرفی شدند.P(<0.05) با توجه به اینکه شیوع بیماری سلیاک در مبتلایان به سندرم روده تحریک پذیر در کشور بالاست،،و عوامل ژنتیکی ،گوارشی و سایر فاکتورهای محیطی در شکل گیری بیماری سلیاک دخیل هستند.
• Again و همکاران در سال 2018مقاله ای تحت عنوان شیوع  باکتری هلیکو باکتر پیلوری درکودکان ترکی مبتلا به بیماری سلیاک اثر آن بر روی وظعیت بالینی و آسیبهای بافتی و شاخص های آزمایشگاهی منتشر کردند.در این پژوهش تعداد1012 کودک بیمار در مراکز بهداشتی مربوطه مورد مطالعه قرار گرفتند.نتایج مطالعه نشان داد که 56 بیمار با کودک تشخیص داده شده سلیاکی از طریق ازمایشات سرمی و گوارشی معدی روده ای در دپارتمان اختلالات معدی روده ای در ترکیه از سال 2017-2012 از بین 1012بیمار با شکایت های مربوط به هضم و جذب شناسایی شدند.  ازجمله عوامل مرتبط با بیماری سلیاک  وجود هلیکوباکتر پیلوری و سوابق تاریخی مربوط به روده و و جود و عدم وجود هلیکو باکتر وابسته سن، جنس،شدت عوارض،و شاخصهای ازمایشگاهی و ویزه گیهای بالینی بود. هدف از این مطالعه بررسی شیوع باکتری هلیکو باکتر پیلوری در کودکان مبتلا به بیماری سلیاک،و رابطه آن با وظعیت بالینی ،آسیبهای بافتی مربوطه و شاخصهای آزمایشگاهی بود. از سایر عوامل مرتبط با بیماری سلیاک می توان به  عارضه سوءهازمه دارای هلیکو باکتر مثبت بودند.سن  و اسهال و دردها و مشگلات شکمی و اختلالات هاضمه اشاره کرد (15).

با توجه به اینکه یکی از شایع ترین بیماری های عفونی در استان سیستان و بلوچستان که دارای  تعداد مراجعه کنندگان بالابه بیمارستانهای سطح شهر زاهدان بیماری سلیاک است و بیشترین فراوانی از این مراجعه کنندگان کودکان به ویژه تا سن پیش دبستانی هستند. و با در نظر گرفتن این  نکته که عوامل مختلفی در ایجاد این بیماری نقش دارند هدف از این مطالعه تعیین ارتباط عوامل تغذیه ای و سایر عوامل خطر زا با بیماری سلیاک در کورکان 6-2ساله مراجعه کننده به بیمارستان علی اصغر شهر زاهدان در سال 1399 می باشد.

1. توزیع جنس در کودکان 2 تا 6 سال مبتلا به سلیاک مراجعه‌کننده به بیمارستانهای منتخب شهر زاهدان با گروه شاهد تفاوت دارد.
2. توزیع سطح تحصیلات مادر در کودکان 2 تا 6 سال مبتلا به سلیاک مراجعه‌کننده به بیمارستانهای منتخب شهر زاهدان با گروه شاهد تفاوت دارد.
3. توزیع محل سکونت (شهر / حاشیه شهر / روستا) در کودکان 2 تا 6 سال مبتلا به سلیاک مراجعه‌کننده به بیمارستانهای منتخب شهر زاهدان با گروه شاهد تفاوت دارد.
4. وضعیت درآمد خانوار در کودکان 2 تا 6 سال مبتلا به سلیاک مراجعه‌کننده به بیمارستانهای منتخب شهر زاهدان با گروه شاهد تفاوت دارد.
5. متوسط سن در کودکان 2 تا 6 سال مبتلا به سلیاک مراجعه‌کننده به بیمارستانهای منتخب شهر زاهدان و مقایسه با گروه شاهد تفاوت دارد.
6. متوسط شاخص توده بدنی در کودکان 2 تا 6 سال مبتلا به سلیاک مراجعه‌کننده به بیمارستانهای منتخب شهر زاهدان با گروه شاهد تفاوت دارد.
7. متوسط وزن هنگام تولد در کودکان 2 تا 6 سال مبتلا به سلیاک مراجعه‌کننده به بیمارستانهای منتخب شهر زاهدان با گروه شاهد تفاوت دارد.
8. نوع تغذیه (شیر مادر / شیرخشک / هردو) 6 ماه اول در کودکان 2 تا 6 سال مبتلا به سلیاک مراجعه‌کننده به بیمارستانهای منتخب شهر زاهدان با گروه شاهد تفاوت دارد.
9. وضعیت تغذیه‌ای مادر در 6 ماه اول در کودکان 2 تا 6 سال مبتلا به سلیاک مراجعه‌کننده به بیمارستانهای منتخب شهر زاهدان با گروه شاهد تفاوت دارد.
10. وضعیت تغذیه‌ای کودک در کودکان 2 تا 6 سال مبتلا به سلیاک مراجعه‌کننده به بیمارستانهای منتخب شهر زاهدان با گروه شاهد تفاوت دارد.
11. وضعیت تولد (ترم و پری ترم) در کودکان 2 تا 6 سال مبتلا به سلیاک مراجعه‌کننده به بیمارستانهای منتخب شهر زاهدان با گروه شاهد تفاوت دارد.
12. نوع زایمان (سزارین / طبیعی) در کودکان 2 تا 6 سال مبتلا به سلیاک مراجعه‌کننده به بیمارستانهای منتخب شهر زاهدان با گروه شاهد تفاوت دارد.
13. توزیع ابتلا به بیماری‌های گوارشی در کودکان 2 تا 6 سال مبتلا به سلیاک مراجعه‌کننده به بیمارستانهای منتخب شهر زاهدان با گروه شاهد تفاوت دارد.
14. توزیع ابتلا به بیماری‌های گوارشی والدین کودکان 2 تا 6 سال مبتلا به سلیاک مراجعه‌کننده به بیمارستانهای منتخب شهر زاهدان با گروه شاهد تفاوت دارد.
15. توزیع ابتلا به بیماری‌های خودایمنی والدین کودکان 2 تا 6 سال مبتلا به سلیاک مراجعه‌کننده به بیمارستانهای منتخب شهر زاهدان با گروه شاهد تفاوت دارد.
16. عوامل مرتبط با ابتلا به بیماری سلیاک در کودکان 2 تا 6 سال مراجعه‌کننده به بیمارستانهای منتخب شهر زاهدان چه هستند؟

تعیین عوامل مرتبط با ابتلا به سلیاک در کودکان 2 تا 6 سال مراجعه‌کننده به  بیمارستان علی اصغر شهر زاهدان، سال 1399

1. تعیین توزیع جنس در کودکان 2 تا 6 سال مبتلا به سلیاک مراجعه‌کننده به بیمارستانهای منتخب شهر زاهدان و مقایسه با گروه شاهد
2. تعیین توزیع سطح تحصیلات مادر در کودکان 2 تا 6 سال مبتلا به سلیاک مراجعه‌کننده به بیمارستانهای منتخب شهر زاهدان و مقایسه با گروه شاهد
3. تعیین توزیع محل سکونت (شهر / حاشیه شهر / روستا) در کودکان 2 تا 6 سال مبتلا به سلیاک مراجعه‌کننده به بیمارستانهای منتخب شهر زاهدان و مقایسه با گروه شاهد
4. تعیین وضعیت درآمد خانوار در کودکان 2 تا 6 سال مبتلا به سلیاک مراجعه‌کننده به بیمارستانهای منتخب شهر زاهدان و مقایسه با گروه شاهد
5. تعیین متوسط سن در کودکان 2 تا 6 سال مبتلا به سلیاک مراجعه‌کننده به بیمارستانهای منتخب شهر زاهدان و مقایسه با گروه شاهد
6. تعیین متوسط شاخص توده بدنی در کودکان 2 تا 6 سال مبتلا به سلیاک مراجعه‌کننده به بیمارستانهای منتخب شهر زاهدان و مقایسه با گروه شاهد
7. تعیین متوسط وزن هنگام تولد در کودکان 2 تا 6 سال مبتلا به سلیاک مراجعه‌کننده به بیمارستانهای منتخب شهر زاهدان و مقایسه با گروه شاهد
8. تعیین نوع تغذیه (شیر مادر / شیرخشک / هردو) 6 ماه اول در کودکان 2 تا 6 سال مبتلا به سلیاک مراجعه‌کننده به بیمارستانهای منتخب شهر زاهدان و مقایسه با گروه شاهد
9. تعیین وضعیت تغذیه‌ای مادر در 6 ماه اول در کودکان 2 تا 6 سال مبتلا به سلیاک مراجعه‌کننده به بیمارستانهای منتخب شهر زاهدان و مقایسه با گروه شاهد
10. تعیین وضعیت تغذیه‌ای کودک در کودکان 2 تا 6 سال مبتلا به سلیاک مراجعه‌کننده به بیمارستانهای منتخب شهر زاهدان و مقایسه با گروه شاهد
11. تعیین وضعیت تولد (ترم و پری ترم) در کودکان 2 تا 6 سال مبتلا به سلیاک مراجعه‌کننده به بیمارستانهای منتخب شهر زاهدان و مقایسه با گروه شاهد
12. تعیین توزیع نوع زایمان (سزارین / طبیعی) در کودکان 2 تا 6 سال مبتلا به سلیاک مراجعه‌کننده به بیمارستانهای منتخب شهر زاهدان و مقایسه با گروه شاهد
13. تعیین توزیع ابتلا به بیماری‌های گوارشی در کودکان 2 تا 6 سال مبتلا به سلیاک مراجعه‌کننده به بیمارستانهای منتخب شهر زاهدان و مقایسه با گروه شاهد
14. تعیین توزیع ابتلا به بیماری‌های گوارشی والدین کودکان 2 تا 6 سال مبتلا به سلیاک مراجعه‌کننده به بیمارستانهای منتخب شهر زاهدان و مقایسه با گروه شاهد
15. تعیین توزیع ابتلا به بیماری‌های خودایمنی والدین کودکان 2 تا 6 سال مبتلا به سلیاک مراجعه‌کننده به بیمارستانهای منتخب شهر زاهدان و مقایسه با گروه شاهد
16. تعیین عوامل مرتبط با ابتلا به بیماری سلیاک در کودکان 2 تا 6 سال مراجعه‌کننده به بیمارستانهای منتخب شهر زاهدان

پزشکان – متخصصین تغذیه – مراکز بهداشت

بیماری سلیاک

تعریف نظری: بیماری سلیاک یک اختلال سیستمیک با واسطه سیستم ایمنی در بدن انسان است و در افرادی که دارای استعداد ژنتیکی هستند پس از مصرف گلوتن به عنوان بخشی از پروتئینهای مشخصی به نام پرو لامین ها در روده کوچک به وقوع می پیوندد(1).

تعریف کاربردی: در این پژوهش، مبتلایان به بیماری سلیاک از بیماران سلیاکی مراجعه کننده به بیمارستان علی اصغر ع شهر زاهدان انتخاب خواهند شد.

برای تعیین شیوع از مطالعه مقطعی استفاده می شود.

برای تعیین عوامل مرتبط با سلیاک از مطالعه  مورد – شاهدی استفاده میشود.

جامعه مورد مطالعه برای گروه مورد و شاهد به ترتیب زیر هستند:

گروه مورد:

تمامی کودکان 2 تا 6 سال مبتلا به سلیاک مراجعه‌کننده به  بیمارستان علی اصغر ع شهر زاهدان

معیارهای ورود:

1. رضایت آگاهانه و کتبی برای ورود به مطالعه
2. دارای ملیت ایرانی
3. ساکن استان سیستان و بلوچستان
4. سن بین 2 تا 6 سال
5. مبتلا به بیماری سلیاک (طبق نظر پزشک متخصص و درج در پرونده)

معیارهای خروج:

1. انصراف از ادامه همکاری در حین مطالعه به هر دلیلی

گروه شاهد:

تمامی کودکان 2 تا 6 سال مراجعه‌کننده به  پایگاههای بهداشتی شهر زاهدان

معیارهای ورود:

1. رضایت آگاهانه و کتبی برای ورود به مطالعه
2. دارای ملیت ایرانی
3. ساکن استان سیستان و بلوچستان
4. سن بین 2 تا 6 سال
5. عدم ابتلا به بیماری سلیاک

معیارهای خروج:

1. انصراف از ادامه همکاری در حین مطالعه به هر دلیلی

برای تعیین عوامل موثر بر سلیاک از فرمول

n = 50 + 8k

که در آن k تعداد پارامترها است استفاده میشود. از آنجا که در این پژوهش، k برابر با 17 می باشد حجم نمونه برابر با 186  کودک در هر گروه (مورد و شاهد) مورد نیاز است.

برای تعیین عوامل مرتبط، گروه مورد از بین بیماران سلیاک مراجعه کننده به بیمارستان علی اصغر ع و گروه شاهد از کودکان سالم مراجعه کننده به پایگاههای بهداشتی سطح شهر استفاده خواهد شد. همچنین دو گروه از نظر سن و جنس به صورت فراوانی نیز همسان خواهند شد.

جهت گرد اوری اطلاعات از پرسش نامه وضعیت تغذیه مادران در 6 ماهه اول تولد نوزاد (ضمیمه 1) و پرسشنامه وضعیت تغذیه کودکان 2 تا 6 ساله (ضمیمه 2) استفاده می شود.

فرم اطلاعاتی

پس از تصویب طرح در معاونت پژوهشی دانشگاه و اخذ مجوز، این طرح با بررسی اطلاعات در دو گروه مورد و کنترل انجام شده و اطلاعات بدست آمده میدانی در دو گروه  با هم مقایسه می شوند و تفاوت های ناشی از متغیر های مختلف بر بروز بیماری سلیاک در کودکان 6-2ساله مبتلا به سلیاک و معنا دار بودن آنها ذکر می شود و در نهایت نتیجه گیری لازم به عمل می اید.

برای توصیف داده‌‌های کیفی از جداول توزیع فراوانی و نمودارهای متداول میله‌ای یا دایره‌ای استفاده می‌شود. هم‌چنین برای توصیف داده‌های کمی از شاخص‌های متداول مرکزی (میانگین و میانه) و شاخص‌های پراکندگی (انحراف معیار و دامنه میان‌چارکی) به همراه کمینه و بیشینه استفاده می‌شود.

برای تعیین عوامل احتمالی تاثیرگذار بر سلیاک، مدل آماری رگرسیون لوژستیک چندگانه (multiple logistic regression) بکار برده خواهد شد. قبل از برازش این مدل، مشکل هم‌خطی چندگانه (multicolinearity) که به همبستگی شدید بین متغیرهای پیشگو اشاره دارد بررسی و اصلاح می‌شود. برای انتخاب متغیرهای پیشگو در مدل نیز از روش گام به گام (stepwise) دستی اقدام می‌شود. برای ارزیابی مناسبت مدل از آزمون هاسمر و لمی‌شو (Hosmer and Lemeshow) استفاده می‌شود. در تمام تحلیل‌ها، ۰۵/۰ > P به عنوان سطح معناداری درنظرگرفته خواهد شد.

در این پژوهش از کدهای مندرج در «راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران»  و ' راهنمای اخلاقی پژوهش بر گروه‌های آسیب‌پذیر'مصوب سال ۱۳۹۲ به شرح زیر‌ استفاده خواهد شد:

کدهای مربوط به راهنمای اخلاقی پژوهش بر گروه‌های آسیب‌پذیر:

فصل اول: کلیات

1- در پژوهش‌های علوم پزشکی نباید از افراد آسیب‌پذیر به‌عنوان آزمودنی ترجیحی استفاده شود و تنها در صورتی باید از این افراد در پژوهش استفاده شود که  دلیل موجهی برای آن وجود داشته باشد.

2- افراد آسیب‌پذیر باید در تمامی مراحل طراحی و اجرا و گزارش پژوهش مورد حفاظت ویژه قرار بگیرند.

3- طراحی و اجرای پژوهش باید به‌گونه‌ای باشد که کرامت انسانی، احترام و تمامیت جسمانی و روانی این شرکت کنندگان رعایت و حفاظت شود.

4- در صورت ضرورتِ استفاده از افراد آسیب‌پذیر در پژوهش، باید تا حد ممکن افرادی به‌عنوان آزمودنی انتخاب شوند که درجات کم‌تری از آسیب‌پذیری را دارا باشند.

5- در پژوهش‌های غیر درمانی تنها در صورتی باید از افراد آسیب‌پذیر استفاده شود که نتایج پژوهش برای خود شرکت‌کننده یا سایر افرادی که به همان گروه آسیب‌پذیر تعلق دارند مفید باشد و خطر پژوهش برای هر شرکت‌کننده بیش از حد متعارف در زندگی روزمره نباشد.

7- داشتن تصمیم‌گیرنده‌ی جایگزین، ضرورت اخذ رضایت‌آگاهانه از خود آزمودنی را مرتفع نمی‌کند. در مورد افرادی که تصمیم‌گیرنده‌ی جایگزین (اعم از سرپرست قانونی) دارند، باید تا حد ممکن از خود فرد هم رضایت آگاهانه و آزادانه اخذ شود.

8- امتناع فرد از قبول یا ادامه‌ی شرکت در مطالعه را باید جدی گرفت و به آن احترام گذاشت.

فصل دوم: نوزادان و کودکان

1. در این راهنما دوره‌ی نوزادی از بدو تولد تا پایان 28 روزگی در نظر گرفته می‌شود. دوره‌ی کودکی نیز به سنینی اطلاق می شود که پس از نوزادی آغاز و تا پایان 18 سالگی ادامه می‌یابد. هم‌چنین، سرپرست قانونی به ولی، قیم، یا فرد بزرگسال دیگری اطلاق می‌شود که بر طبق قانون، سرپرستی کودک را بر عهده دارد.

2- هدف از پژوهش باید پیشبرد دانش در رابطه با سلامت نوزادان و کودکان یا ارتقای سلامت و مراقبت از این گروه باشد.

3- در نوزادان باید رضایت کتبی هم از پدر و هم از مادر نوزاد گرفته شود. در صورت عدم دسترسی به آن‌ها یا فقدان ظرفیت تصمیم‌گیری درهریک از والدین، رضایت از یکی از آن‌ها کفایت می‌کند. در صورت عدم دسترسی یا فقدان ظرفیت در هر دو والد، رضایت سرپرست قانونی واجد صلاحیت برای انجام پژوهش‌های درمانی لازم است، اما در پژوهش‌های غیردرمانی انجام پژوهش‌ها در چنین شرایطی ممنوع است.

4- کودکان از نظر دارا بودن ظرفیت برای دادن رضایت به سه گروه سنی تقسیم می‌شوند:

زیر 7 سال، 7 تا 15 سال، و بالای 15سال.

1-4- در کودکان زیر 7 سال: باید رضایت کتبی هم از پدر وهم از مادر نوزاد گرفته شود. در صورت عدم دسترسی به یکی از آن‌ها یا فقدان ظرفیت تصمیم‌گیری درهریک از والدین، رضایت از یکی از آن‌ها کفایت می‌کند. در صورت عدم دسترسی یا فقدان ظرفیت در هر دو والد، رضایت سرپرست قانونی واجد صلاحیت برای انجام پژوهش‌های درمانی لازم است، اما در پژوهش‌های غیردرمانی انجام پژوهش‌ها در چنین شرایطی ممنوع است.

6- اگر سن سرپرست قانونی کم‌تر از 18 سال باشد، تنها در صورتی می تواند به نیابت از کودک رضایت دهد که ظرفیت تصمیم‌گیری در ایشان محرز شود.

7- پژوهش بر نوزادان یا کودکان تنها در صورتی باید انجام گیرد که انجام آن پژوهش بر روی سنین بالاتر امکان‌پذیر نباشد یا توجیه اخلاقی برای انجام آن پژوهش بر روی کودکان وجود داشته باشد.

2-10-  هدف از پژوهش دستیابی به اطلاعات پزشکی مهم است که از روش‌های دیگر قابل دسترسی نیست و هیچ‌گونه خطر بیش‌تری در نتیجه‌ی شرکت نوزاد در پژوهش برای وی به‌وجود نمی‌آید.

11- پژوهش‌هایی که مستقیماً سودی به کودکان و نوزادان شرکت‌کننده نرساند، در صورتی که باعث ایجاد منافع برای گروه کودکان و نوزادان شود اخلاقی محسوب می‌شود. البته با این شرط که ضرری را متوجه آزمودنی‌ها نکند.

16- در پژوهش‌هایی که شامل پرسشگری - اعم از مصاحبه یا تکمیل پرسشنامه - اند، باید توجه داشت که احساس گناه، بدبینی یا نگرانی نامناسب در والدینی که مورد پرسشگری قرار می‌گیرند ایجاد نشود. برای این منظور، باید توضیحات لازم در ضمن اخذ رضایت آگاهانه ارائه شود.

17- نباید هیچ‌گونه هزینه‌ی مالی برای شرکت در پژوهش به کودکان یا سرپرست قانونی آنان پرداخت شود ولی هزینه‌هایی که در نتیجه‌ی شرکت در پژوهش متحمل شده‌اند باید پرداخت شود. دادن هدیه‌های کوچک و فاقد ارزش مالی بالا (مانند بسته کوچک مدادرنگی یا کاغذ رنگی یا میان وعده‌های ساده) به کودکان شرکت کننده در پژوهش از نظر اخلاقی ایرادی ندارد و تشویق می‌شود.

18- سرپرستان کودک این حق را دارند که در طی انجام پژوهش کودک خود را همراهی کنند.

19- سرپرستان کودک، در صورت تمایل، باید از فرصت کافی برای مشورت با بستگان، مراقبان بهداشتی و مشاورین مستقل در رابطه با شرکت در پژوهش، برخوردار شوند.

20- باید به تمامی سؤالات و دغدغه‌های سرپرستان کودک در طی پژوهش پاسخ مناسب داده شود.

21- اخذ رضایت آگاهانه از کودک و سرپرستان او ترجیحاً باید توسط شخص یا اشخاصی انجام گیرد که در تیم درمانی او مشارکت ندارند.

کدهای مربوط به راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های دارای آزمودنی انسانی:

۱- هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

۲- در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی  بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

۴- مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینه‌ی پایین‌تر و/ یا صرفاً عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود.

۵- قبل از آغاز هر پژوهش پزشکی ، باید اقدامات  اولیه جهت به حداقل رساندن زیان احتمالی وارده به آزمودنی‌ها و تامین سلامت آن‌ها انجام گیرد.

۸- طراحی و اجرای پژوهش‌هایی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرند، باید منطبق با اصول علمی پذیرفته شده بر اساس دانش روز و مبتنی بر مرور کامل منابع علمی موجود و پژوهش‌های قبلی آزمایشگاهی، و  در صورت لزوم،  حیوانی مناسب باشد. مطالعات حیوانی باید با رعایت کامل اصول اخلاقی کار با حیوانات آزمایشگاهی انجام شوند.

۱۰- هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرح‌نامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی‌های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرح‌نامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده‌ها، وابستگی‌های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه‌ی دیگر، مشوق‌های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش. در مواردی که لازم است رضایت‌نامه‌ی آگاهانه به‌صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایت‌نامه باید تدوین و به طرح‌نامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرح‌نامه از سوی کمیته‌ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.

۱۱- کمیته‌ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح‌نامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرح‌‌ها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته‌ی اخلاق درخواست می‌شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.    

۱۲- انتخاب آزمودنی‌های بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به‌نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه‌ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض‌آمیز نباشد.

۱۳- کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه‌ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته‌ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه‌ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.

۱۵- پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش‌های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به‌عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که می‌توانند در تصمیم‌گیری او مؤثر باشند، به‌نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به‌کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه‌مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی  سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیان‌هایی که انتظار می‌رود مطالعه در بر داشته باشد. هم‌چنین، هر آزمودنی باید بداند که می‌تواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره‌ی خطرات و زیان‌های بالقوه‌ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر هم‌چنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه‌های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایت‌نامه‌ی آگاهانه منعکس شود.

۱۶- پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می‌شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. هم‌چنین، در پژوهش‌هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

۱۷- پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه‌ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به‌دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنی‌ها، این اطلاع‌رسانی از طریق شخص دیگری انجام می‌گیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.

۱۸- در پژوهش‌هایی که از مواد بدنی (شامل بافت‌ها و مایعات بدن انسان)  یا داده‌هایی استفاده می‌شود که هویت صاحبان آن‌ها معلوم یا قابل کشف و ردیابی است، باید برای جمع‌آوری، تحلیل، ذخیره‎سازی و /یا استفاده‌ی مجدد از آن‌ها رضایت آگاهانه گرفته شود. در مواردی که اخذ رضایت غیرممکن باشد یا اعتبار پژوهش را خدشه‌دار کند، می‌توان در صورت بررسی مورد و تصویب کمیته‌ی اخلاق ، از داده‌ها یا مواد بدنی ذخیره شده، بدون اخذ رضایت آگاهانه استفاده کرد.

۱۹- عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچ‌گونه تأثیری بر خدمات درمانی که در همان مؤسسه – نظیر بیمارستان – به فرد ارائه می‌شود، داشته باشد. این موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود.

۲۵- پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

۲۶- هر نوع آسیب یا خسارت ناشی از شرکت در پژوهش باید بر طبق قوانین مصوب جبران خسارت شود. این امر باید در هنگام طراحی پژوهش لحاظ شده باشد. نحوه‌ی تحقق این امر ترجیحاً به‌صورت پوشش بیمه‌ای نامشروط باشد.

۲۷- در پایان پژوهش، هر فردی که به‌عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره‌ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روش‌هایی که سودمندی‌شان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره‌مند شود.

۲۸- پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

۲۹- نحوه‌ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی‌ها و مؤسسه‌ی حمایت کننده‌ی  پژوهش باشد.

۳۰- گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

۳۱- روش پژوهش نباید با ارزش‌های احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

ندارد

بیماری سلیاک، شیوع، کودک

1. L.KATHLEEN MAHAN JANICEL. RAYMOND and et al, KRAUSE S food and nutrition care process.2017,season 28, valume520-541.

2. Kamila Agnieszka, Kwiatek-Średzińska, et al, Liver pathology in children with newly diagnosed celiac disease, Clin  Exp HEPATOL 2019; 5, 2: 129–132.

3. Naiyana Gujral, Hugh j Freeman, And Alan BR Thomson, celiac disease:prevalence. diagnosis. pathogenesis and treatment world j Gastroentrol.2012 NOV 14:18(42):6036-6059.

4. Shahraki T,Hill ID.clinical spectrum of celiac disease in children in sistan and baluchestan province.2016:19(11):762-767.

5. H. Vogelsang,S. Hänel,B. Steiner,G and et al. Diagnostic Duodenal Bulb Biopsy in Celiac Disease. Heruntergeladen von: University of Pennsylvania Libraries. Urheberrechtlich geschützt. Endoscopy 2001; 33.

6. Prashant Singh, Ananya  Arora, et al,Global Prevalence of Celiac Disease: Systematic Review and Meta-analysis, Clinical Gastroenterology and Hepatology. 2018;16:823–836.

7. Carlo Catassi  Simona  Gatti Elena Lionetti, World Perspective and Celiac Disease Epidemiology, Dig Dis 2015;33:141–146.

8. Zeinab Ahadi, Gita Shafiee et al, Prevalence of celiac disease among the Iranian population: A systematic review and meta-analysis of observational studies, Turk J Gastroenterol 2016; 27: 122-8.  

9-Ali Bahari MD, Mehrbod Karimi MD ,et al, Prevalence of Celiac Disease among Blood Donors in Sistan and Balouchestan Province, Southeastern Iran, Archives of Iranian Medicine, July 2010, Volume 13.

10. Touran Shahraki, Nasrin Khalesi, Mansour Shahraki, Ali Bahari, Association Between Severity of Small Intestine Mucosal Changes with Positive Endomysial Antibody in Children with Celiac Disease at Zahedan, Journal of Digestive Diseases 2016; 17; 685–691.

11. M Rostami Nejad, K Rostami, MH Emami, MR Zali,et al, Epidemiology of Celiac Disease in Iran:A Review, Middle East J Dig Dis. 2011 Mar; 3(1): 5–12.

12. Leeor Plot,Howard Amital and etal. Infectious associations of Celiac disease. Autoimmunity Reviews 8 (2009) 316–319. 

13. Maureen M. Leonard , Stephanie Camhi  and et al. Celiac Disease Genomic, Environmental, Microbiome, and  Metabolomic  (CDGEMM) Study Design: Approach to the Future of Personalized. 16 September 2015 ; Accepted: 4 November 2015 ; Published: 11 November 2015.

14-Zeinab Ahadi, Gita Shafiee and et al. Prevalence of celiac disease among the Iranian population: A systematic review and meta-analysis of observational studies. Turk J Gastroenterol 2016; 27: 122-8.

15-Mehmet Agin , Inci Batun, et al,Prevalence of Helicobacter pylori in Turkish children with celiac disease and its effect on clinical, histopathological, and laboratory parameter ls, Arch Med Sci 2019. 83699.

 16-شهرامیان و همکاران ، برسی شیوع بیماری سلیاک در کودکان و نوجوانان شهرستان زابل بیمارستان امیر المومنین .مجله دانشگاه علوم پزشکی ایلام دوره بیستو ششم شماره ششم.بهمن1395

17- شیما جلدلنی،بهزاد ناصحی و همکاران.بهینه سازی فورمول کیک بدون گلوتن حاوی آرد برنج،آرد کینوا،و پودر برگ گیاه خرفه،مجله علوم و صنایع غذایی ایران،سال سیزدهم شماره چهار زمستان1397صفحات121-113.

18- بهزاد, فرزانه ، نمازی زاده, علیرضا ، عبدالله زاده سفار و همکاران. بررسی اثر گندم سیاه در درمان بیماری سلیاک. مین کنفرانس ملی تازه های سلولی ومولکولی و اولین سمپوزیوم ژنومیکس و پروتئو میکس, 26 -27 مهر 1396, اردبیل – ایران.

19- اسماعیل پور نسیم و همکاران تاثیر افزودن هیدروکلوئیدهای مختلف روی ویژگی های حسی و بیاتی نان بدون گلوتن.بهار و تابستان 1389دوره 320شماره یک از صفحه 115

هدف از اجرای این طرح تحقیقاتی 'بررسی شیوع بیماری سلیاک و عوامل مرتبط با آن در کودکان پیش دبستانی مراجعه کننده به بیمارستانهای منتخب شهر زاهدان' است.

رضایت نامه از ولی یا قیم کودک اخذ خواهد شد و بنا به فهم کودک از خود وی نیز رضایت شفاهی گرفته می شود.

ندارد

شناسایی عوامل مرتبط با ابتلا به بیماری سلیاک و کنترل و پیشگیری از وقوع آن

ندارد

در صورت بروز هر گونه عارضه ای، گروه تحقیق موظف به پیگیری و جبران خسارت خواهد بود.

هزینه های مربوط به این طرح پژوهشی اعم از انجام آزمایشها، جمع آوری نمونه ها، تکثیر و تکمیل پرسشنامه ها و هزینه های پرسنلی و سایر هزینه ها، توسط معاونت محترم تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی زاهدان پرداخت خواهد شد. شرکت در این طرح تحقیقاتی برای تمامی شرکت کنندگان رایگان است.

ندارد

به منظور پاسخ به هر گونه سوال احتمالی در ارتباط با طرح مذکور، شرکت کنندگان محترم می توانید با مجریان تحقیق به صورت مستقیم تماس حاصل فرمایید:

آقای محسن ملکی

09150486695

شرکت کننده گرامی، حضور شما در این پژوهش کاملا داوطلبانه و  بدون هیچ گونه اجبار است. شرکت یا عدم شرکت شما هیچ گونه تاثیر منفی در ارتباط بین شما و پزشک تان نخواهد داشت. 

شما می توانید در هر زمان که تمایل داشتید حتی پس از اخذ رضایت نامه، بدون ذکر هیچ دلیلی و با اختیار خودتان از مطالعه خارج شوید. خروج شما از پژوهش باعث محرومیت از دریافت خدمات درمانی معمول نخواهد شد.

اینجانب با مطالعه فرم رضایت نامه و استماع توضیحات دقیق مجری طرح پژوهشی و بدون هیچ گونه اجبار و تنها با اختیار و میل شخصی ام و همچنین داشتن فرصت کافی برای تصمیم گیری، موافقت آگاهانه و کتبی خود را برای شرکت در این تحقیق اعلام میدارم. 

پبوست