بررسی رابطه استرس شغلی و امید به زندگی و رفتارهای مراقبتی پرستاران شاغل در بیمارستان‌های آموزشی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال 1399

پرستاران نقش مهمی در هر موسسه مراقبت‌های بهداشتی دارند و بزرگترین نیروی کار را در هر نهاد مراقبت‌های بهداشتی در بر می‌گیرند. آن‌ها به عنوان مراقبان مستقیم بیست و چهار ساعت شبانه روز، هفت روز هفته کار می‌کنند(1). پرستاران نقش اساسی در تداوم مراقبت، ارتقاء و حفظ سلامت در سطوح مختلف سیستم ارائه خدمات سلامت ایفا می‌کنند(2). اشتغال پرستاران به طور خاص، جایگاه جالبی در فراهم کردن مراقبت‌های بهداشتی داشته است؛ آن‌ها اساس مداخلات بین پزشک و بیمار هستند(3). پرستاری از جمله حرفه هایی است که به دلیل نیاز به مهارت و تمرکز بالا در انجام کار، همکاری تیمی قوی و ارائه مراقبت شبانه روزی، استرس شغلی زیادی را ایجاد می‌کند(4). هرشغلی ممکن است استرس آور باشد، اما شغل پرستاری به علت ماهیتی که دارد، یک شغل با درجه استرس بالا بیان شده است(5). در کشور ما 80% شاغلین سیستم بهداشت و درمان را پرستاران تشکیل می‌دهند و 80% کارها در سیستم  بر دوش آن‌ها گذاشته شده است. این در حالی است که انجمن ملی ایمنی حرفه‌ای آمریکا، پرستاری را در راس 40 حرفه با شیوع  بالای بیماریهای مربوط به استرس معرفی کرده و عقیده بر این است که احتمالا حرفه پرستاری در راس مشاغل پر استرس،  در میان مشاغل بهداشتی قرار دارد(6). استرس شغلی پرستاران یک مسئله جهانی است، به طوری که 68 صدم تا 20/ 9 درصد پرستاران جهان از آن رنج می‌برند(7, 8). استرس شغلی به عنوان پاسخ‌های هیجانی یا جسمانی تعریف می‌شود و هنگامی رخ می‌دهد که تقاضاهای شغلی با ظرفیت کارکنان، منابع و نیازهای آنان همتا نیست(9). حرفه‌ی پرستاری به علت کافی نبودن تعداد پرستاران و در نتیجه فشار کاری، به خودی خود به منزله‌ی نخستین منبع استرس محسوب می‌شود(10). این استرس خصوصا در بخش های ویژه به علت بحرانی تر بودن وضعیت بیماران و نیاز بیشتر آنان به مراقبت مداوم،بیشتر است. استرس شغلی پرستاران علاوه بر بیماری های جسمانی، بهزیستی روانی آنها را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد(11). علاوه بر تأثیرات ناخوشایندی که استرس شغلی بر پرستاران دارد، برای بیماران و جو بیمارستان نیز پیامدهای منفی به دنبال دارد(12). داگت به نقل از گریوود بیان می‌کند: پرستاران ساعات طولانی کار می‌کنند، به خصوص در بیمارستان که از نظر جسمی کار سنگین است. علاوه بر این پرستاران روزانه با رنج بیمار مواجه هستند. اورژانس‌های پزشکی به تنش بیمار اضافه می‌شود و زمانی که بیمار فوت می‌کند به ویژه در بخش های ویژه که مرگ و میر  بیماران به علت شرایط حاد آنان بیشتر است، پرستاران با فقدان و اندوه مواجه می‌شوند. همه این عوامل بر سطح استرس بیمار موثر است و بر سلامت پرستاران تاثیر می‌گذارد(7). آن‌ها در محیط کاری با استرس بالا کار می‌کنند در حالی‌ که تمرکز اصلی خود را بر ارائه کمک به بیمارانی قرار می‌دهند که معمولا با بحران‌های تهدید کننده زندگی مواجه‌اند. به طور کلی ماهیت این شغل مراقبتی، از منابع متعدد استرس ساخته شده که به مخاطرات شغلی برای پرستاران، تبدیل شده است(13). براساس گزارش موسسه ملی بهداشت آمریکا، پرستاران در مراجعه به پزشک جهت بررسی مشکلات روانی خود در بین 130 شغل مورد بررسی، رتبه 27 را کسب کرده‌اند(14). استرس شغلی منجر به ترک شغل، درگیری میان همکاران، اختلال سلامتی، نارضایتی شغلی، کاهش خلاقیت، کاهش رضایت حرفه‌ای، کاهش تصمیم‌گیری صحیح و به موقع، احساس بی‌کفایتی و افسردگی، بیزاری و خستگی از کار، کاهش انرژی و بازده کاری و کاهش کیفیت مراقبت‌های پرستاری می‌شود(15). (93%) پرستاران مرتبا تحت تأثیر عوامل استر‌س‌زای محیط کار قرار می‌گیرند که این مورد می‌تواند سلامت جسمی و روانی آنان را تحت تاثیر قرار دهد(16). بنابراین بررسی ویژگی‌های روانشناختی مرتبط با سلامت پرستاران ضروری است. یکی از ویژگی‌های روانشناختی مهم، امید به زندگی است. امید به زندگی یکی از مفاهیم اساسی روانشناسی مثب تنگر و عاملی برای غنای زندگی افراد است(17). روانشناسی مثب تنگر به دنبال شناخت و ارتقاءی وجوه مثبت و نقاط قوت انسان می‌باشد(18). امید به زندگی به عنوان یک عامل شفا دهنده، چند بعدی، پویا و قدرتمند در سازگاری با مشکلات و حتی در بیمار‌یهای صعب العلاج موثر است(19). یکی از شاخه های روانشناسی سلامت، ایمنی شناسی روانی- عصبی است که به بررسی تأثیر عوامل روانشناختی بر دستگاه ایمنی بدن و افزایش خطر بیماری میپردازد. یافته های اساسی در این حوزه نشان می دهد که شخصیت، رفتار، هیجان و شناخت، همگی می توانند پاسخ ایمنی بدن و خطر ابتلا به بیماری را تغییر دهند. پژوهشگران امیدوارند که روان درمانی بتواند برای پیشگیری و درمان بیماری های جسمانی مفید و مؤثر واقع شود(20). امید نیرویی هیجانی است که تخیل را به سمت موارد مثبت هدایت می‌کند. این عامل به انسان‌ها انرژی می‌دهد و مجهزشان می‌کند، مانند کاتالیزوری برای کار و فعالیت عمل می‌نماید. امید به ما انعطاف پذیری، نشاط و توانایی خلاصی از ضرباتی را که زندگی بر ما تحمیل می‌کند، را داده و باعث افزایش رضایت از زندگی می‌شود(21) و از نظرمعنوی باعث قوت و استحکام درونی انسان می‌گردد. بر این اساس امیدواری که می‌تواند به میزان زیادی ریشه در اعتقادات مذهبی و باورهای دینی فرد داشته باشد، پیوندی است میان رفتارهای مرتبط با هدف و باورهای فرد برای رسیدن به این اهداف، میزان امیدواری بالا با بهزیستی بیشتر(که از ابعاد سلامت معنوی فرد می‌باشد) همواره بوده و از طریق تجارب موفقیت آمیز زندگی افزایش می‌یابد و به واسطه‌ی تجارب شکست تقلیل می‌پذیرد(22). نصیری و جوکار (23) نیز طی تحقیقی که در مورد رابطه بین معناداری زندگی، امید، رضایت از زندگی و سلامت روان در زنان انجام دادند، مشخص کردند که بین معناداری زندگی با امید، شادی و رضایت از زندگی که نشانه‌های سلامت هستند، همبستگی مثبت و معنی داری وجود دارد. از سوی دیگر امید یکی از مقوله های مهم در اسلام است. چنانکه خداوند همواره انسان را به امیدواری و خوش بین بودن به نظام زندگی دعوت کرده و آینده روشنی را برای او ترسیم می‌نماید، و بر عکس یاس و ناامیدی را بسیار قبیح و زشت شمرده و آن را دومین گناه کبیره قلمداد میکند چون سبب یاس از لطف، رحمت و اعتقاد نداشتن به قدرت و کرم بی پایان او می‌شود. مراقبت، پایه و اساس کار پرستاری بوده(24) و اصول نظری پرستاری بر مبنای درک از مراقبت رفتارهای مراقبتی استوار است(25). همچنین مراقبت از مهمترین و بنیادی‌ترین اجزا جهت دستیابی به تکامل و خودشکوفایی انسان می‌باشد(26). مراقبت از جمله مفاهیمی است که در چهارچوب نظری تئوری پردازان پرستاری مانند اورلاندو، پاترسون، جرارد، واتسون و لینگر مطرح شده است(27, 28). لینگر عمل مراقبت را روندی حمایتی برای اصلاح یا بهبود شرایط انسانی یا نحوه زندگی بیماران با نیازهای پنهان یا آشکار، تعریف کرده است(27). از آنجایی که مراقبت حرفه‌ای مطلوب سطح راحتی بیماران را بهبود بخشیده و وضعیت سلامتی انسان‌ها  را ارتقاء می‌بخشد(29). بنابراین، رفتارهای مراقبتی یک راهنمایی اخلاقی در حوزه پرستاری است که به حمایت، ارتقاء و حفظ ارزش‌های انسانی منتهی می‌شود(30, 31). سازه های تشکیل دهنده رفتارهای مراقبتی بسیار گسترده می‌باشد و تعریف واحدی از آن نمی توان ارائه داد. به رغم این مهم، هر تعریفی که بخواهد رفتارهای مراقبتی را توضیح دهد باید حداقل حاوی دو جزء کلیدی باشد: ابعاد یا جنبه ها ی جسمانی، تکنیکی و روانی- عاطفی مراقبت(24, 32, 33). به نظر وودوارد مراقبت از دو بعد کلیدی جسمانی و روانی- اجتماعی تشکیل شده است. مولفه های جسمانی به مولفه های فیزیکی و فنون مراقبت و مولفه‌های روانی- اجتماعی به ارضای نیازهای روانی و عاطفی بیمار مربوط می شوند. رفتارهای مراقبتی جسمانی شامل انجام کارهای روزمره، اعمال فیزیکی، مداخلات تشخیصی، درمانها، رویه‌ها، آموزش و حل مساله در مسیر دستیابی به بهبود جسمانی بیماران می‌باشد. رفتارهای مراقبتی روانی- اجتماعی نیز با ایجاد اعتماد در بیماران، پذیرش احساسات و داشتن ایمان و صداقت در رفتار ارتباط دارند(34). شواهد نشان میدهد جنبه‌ها‌ی مراقبتی پرستاران براساس فرهنگ و اقلیم متفاوت است(29). کوربین نیز معتقد است که روند ارائه مراقبت پرستاری تحت تاثیر شرایط محیط کار پرستاران و فرهنگ جامعه قرار دارد(35). به نظر اهلرز، ارائه مراقبت مطلوب، به درک پرستاران و بیماران از مفهوم مراقبت، زمینه فرهنگی و نوع موسسه درمانی بستگی دارد(36). علیرغم اهمیت مراقبت و رفتارهای مراقبتی، تفاوت زیادی در اولویت بندی رفتارهای مراقبتی به چشم می خورد که می تواند بر امر مراقبت تاثیرگذار باشد(26). اگر چه برخی از مطالعات صورت گرفته در این کشورها نیز، پرستاران مراقبتهای مرتبط با نیازهای جسمانی بیماران را مهم‌تر از سایر نیازهای ارزیابی کرده‌اند(32). مطالعات انجام شده در کشورهای در حال توسعه، بر جنبه‌های جسمانی مراقبت بیشتر از جنبه‌های روانی- عاطفی تاکید داشته‌اند(29, 37). مطالعات انجام شده در ایران نیز با نتایج متناقضی همراه است به طوری که در مطالعه خادمیان و همکاران، و اسدی و همکاران، روی جنبه‌های جسمانی مراقبت تاکید بیشتری شده(38, 39)، ولی در مطالعه سلیمی و همکاران، اختلاف معنی‌داری بین جنبه‌های جسمانی و روانی-اجتماعی مراقبت دیده نشده است(25). نکته مهم آن است که پرستاران باید در کار با بیماران به مراقبت های جسمانی و روانی –اجتماعی ارزش یکسانی قائل باشند چرا که این نوع مراقبت با انتظارات بیماران هم خوانی بیشتری دارد(25, 37). از نظر بیماران، پرستار خوب کسی است که در کنار ارائه مراقبت جسمانی مطلوب بتواند حمایت عاطفی و روانی مناسبی را ارائه کند(25). امروزه، با توجه به گستردگی  شغلی در حرفۀ پرستاری که سبب اشتغال آن‌ها در تمامی بخش‌های بیمارستان شده؛ و همچنین شیوع روز افزون استرس شغلی برای کارکنان در این حرفه و احتمال تاثیر منفی آن بر امیدواری آنها و اینکه مجموع این عوامل می توانند بر روی کیفیت کاری پرستاران و نقش اصلی آنان در بیمارستان که همان مراقبت موثر و اصولی از بیماران می‌باشد؛ اثر گذار باشد؛ مخصوصا در بخش‌های ویژه نیاز به پرستارانی دارند که از هر جهت، چه جسمی و چه روانی در سلامت کامل باشند و توانایی ارائه‌ی بهترین خدمات را به بیماران داشته باشند. معمولا در بیمارستان‌ها تمرکز اصلی بر درمان بیماران و تجهیز کادر درمان می باشد و کمترین توجه به اثرات روانی و سلامت روان کادر درمان صورت می‌گیرد، لذا امید است که نتایج حاصل از این مطالعه بتواند در کاهش اثرات منفی فشار کاری بر پرستاران، افزایش آگاهی مسئولین مربوطه از میزان استرس شغلی پرستاران و اثرات منفی آن، همچنین به موازات آن انتقال این عارضه ها به بیماران، و همچنین ارتقاء سلامت روان پرستاران جهت ارائه ی بهترین خدمات درمانی،کمک کننده باشد علاوه بر آن با توجه به اهمیت و تازگی این موضوع امید است نتایج حاصل از آن برای مطالعات آینده نیز مفید باشد. لذا ما بر آن شدیم که این مطالعه را با هدف' بررسی رابطه استرس شغلی و امید به زندگی و رفتارهای مراقبتی پرستاران شاغل در بیمارستان‌های آموزشی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال 1399' انجام دهیم تا اهمیت هر چه بیشتر کاهش استرس شغلی و تاثیر آن بر فاکتورهای موثر بر سلامت روان پرستاران را نشان دهیم.

در این مطالعه از کلید واژه های ( استرس شغلی، امید، رفتارهای مراقبتی، پرستاران) (job stress ،Expectancy،Care Behaviors ، nurses) استفاده شده است. این کلید واژه ها در بانک های اطلاعاتی و وب سایت‌های معتبری چون SID^[1]، PubMed، Science Direct، Scopus، Google Scholar در بازه زمانی سال 2000 تا 2020 مورد جستجو قرار گرفته است. بر اساس جستجوی انجام در این قسمت به 4 مورد مقاله داخلی و 3 مورد مقاله خارجی که ارتباط نزدیک‌تری با موضوع پژوهش حاضر داشتند، انتخاب و شرح داده شده است.

مطالعات داخلی:

1- در مطالعه ی مقطعی که توسط تاجور و همکارانش (1393) در بندرعباس با هدف بررسی میزان شیوع استرس شغلی و مشکلات سلامت روان در پرستاران بخش ویژه انجام شد،از بین تمامی پرستاران شاغل در بیمارستان شهید محمدی بندر عباس 72 پرستار خانم انتخاب شدند.از این تعداد 16 نفر از تکمیل پرسشنامه سر باز زدند. با استفاد از دو پرسش نامه ی سلامت عمومی (GHQ-28) جهت سنجش سلامت روان و تست استرس شغلی جهت ارزیابی استرس شغلی، رابطه ی بین این دو متغیر سنجیده شد.نتایج حاصل ازین مطالعه نشان داد که میزان استرس شغلی بین پرستاران شاغل در ICU بالاست و بین استرس شغلی و مشکلات روان ارتباط معناداری وجود دارد(40).

2- در مطاله‌ی همبستگی مقطعی که توسط دشت بزرگی و همکاران (1396) با هدف پیش بینی امید به زندگی در پرستاران بر اساس شادکامی، عمل به باورهای دینی و سرسختی روانشناختی، در اهواز به انجام رسید.220 نفر از پرستاران شاغل در بیمارستان های دولتی شهر اهواز با روش نمونه گیری خوشه ای انتخاب شدند. سپس پرسشنامه‌ی امید به زندگی (اسنایدر و همکاران 1991)، شادکامی آکسفورد (آرگایل و لو 1990)، عمل به باورهای دینی (گلزاری 1379) و سرسختی روانشناختی (کوباسا 1979) را تکمیل کردند .در نتایج حاصل از این پژوهش مشخص شد که شادکامی، عمل به باورهای دینی و سرسختی روانشناختی مؤثرترین متغیرها در پیش بینی امید به زندگی بودند. در این مدل شادکامی بالاترین وزن استاندارد را داشت. پس آنچه که در امید به زندگی نقش عمده‌ای ایفا می‌کند در درجه نخست این است که افراد چقدر کیفیت کلی زندگی خود را مطلوب ارزیابی می‌کنند. بنابراین برای بهبود امید به زندگی پرستاران می‌توان به ترتیب شادکامی، عمل به باورهای دینی و سرسختی روانشناختی آنان را افزایش داد(41).

3- در مطالعه انجام شده توسط اشتری‌نژاد و همکاران (1397) که با هدف بررسی اثر متغیرهای دموگرافیک، سازمانی و ابعاد مختلف استرس شغلی بر روی فرسودگی شغلی در میان پرستاران می باشد؛ انجام گردید. این مطالعه مقطعی برروی 170 نفر از پرستاران یکی از بیمارستان‌های شهرستان شاهرود، که به صورت تصادفی انتخاب شده و در نهایت داده‌ها با استفاده از پرسشنامه‌های دموگرافیک، استرس شغلی پرستاران (NSS) و فرسودگی شغلی مسلش (MBI) جمع آوری گردیده است. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از آزمون‌های ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون لجستیک چند متغیره و نرم افزار SPSS در سطح معنی داری 0.05 انجام شده است. نتیاج حاصل از مطالعه فوق نشان داد که؛ از میان ابعاد استرس شغلی تعارض با سایر همکاران و عدم حمایت به ترتیب دارای بیشترین (45/4±79/11) و کمترین (64/1±77/3) میانگین بودند. بیشترین میانگین فرسودگی شغلی مربوط به خستگی عاطفی (65/9±29/19) بود. خستگی عاطفی با کمبود حمایت (CI=1/14-3/18، OR=1/19)، عدم آمادگی کافی (CI=1/13-3/57، OR=2/10)، شیفت کاری  (CI=./046-./988، OR=./412)، و درگیری با پزشکان (CI=1/45-1/92، OR=1/46) رابطه معنی دار داشت. علاوه بر این، مسخ شخصیت با مرگ و مردن و کمبود حمایت، رابطه معنی دار مثبت و موفقیت فردی به ترتیب با عدم آمادگی کافی رابطه معنی دار منفی و با سابقه کار رابطه معنی دار مثبت داشت. در نهایت نتایج این مطالعه نشان داده است که با ارتقاء برخی از ابعاد استرس شغلی مانند تعارض با پزشکان، عدم آمادگی کافی، کمبود حمایت، مرگ و مردن و همچنین بهبود نظام نوبت کاری می توان باعث کاهش فرسودگی شغلی پرستاران شد(42).

 4- در مطالعه ی توصیفی تحلیلی که توسط حسین زاده و همکاران (1398) در اردبیل با هدف شناخت درک پرستاران از رفتارهای مراقبتی و تعیین عوامل موثر بر آن،به انجام رسید؛ از کلیه پرستاران شـاغل در مراکـز آموزشـی درمـانی شهر اردبیل 450 نفر با روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای با حداقل مدرک کاردانی و حداقل سابقه ی 6 ماه کار بالینی انتخاب شدند. از 450 نفر، 436 نفر پرسشنامه 3 قسمتی مشخصات فردی- اجتماعی (سن، جنس، سابقه کـار، مـدرک تحصـیلی، وضـعیت تاهـل، دانشگاه محـل تحصـیل، نـوع شـیفت کـاری و پسـت   سازمانی)، پرسشنامه ی  رفتار مراقبتی CBI-42)) ولف و همکاران (1998)  و پرسشـنامه عوامـل تعیـین  کننده رفتارهای مراقبتی پرستار( DNCB) ، را تکمیل کردند.یافته های حاصل از این پژوهش نشان داد که رفتارهای مراقبتی پرستاران در حد مطلوب بوده و آنان بیشتر بر جنبه ی مراقبت جسمانی متمرکز بودند. همچنـین مهمترین عوامل تعیین کننده رفتارهای مراقبتی شامل حجم کاری زیاد، احساس مسـئولیت و تجربـه شـغلی بودند .نتایج حاصل  از این مطالعه ی به اهمیت گنجاندن مراقبت از بعد روانی-اجتماعی در اموزش ضمن خدمت پرستاران تاکید دارد(43).

مطالعات خارجی:

1- در مطالعه‌ی مقطعی همبستگی که توسط هیس[1] و همکاران (2015) با هدف بررسی رابطه بین ویژگی‌های پرستار و کار، رضایت شغلی، استرس، فرسودگی شغلی و محیط کار پرستاران همودیالیز در استرالیا و نیوزیلند انجام شد،417 پرستار از پرستاران شاغل در انجمن کلیه‌ی استرالیا از بین 795 پرستار شاغل در بخش دیالیز با محدوده‌ی سنی 18-65 سال انتخاب شدند. جمع آوری اطلاعات بصورت آنلاین از اکتبر2011 تا اپریل 2012 انجام شد. اطلاعات با استفاده از ابزارهای سنجش محیطBrisbane ، معیار رضایت شغلی، ابزار استرس پرستاران و معیار فرسودگی Maslach  انجام گرفت. نتایج نشان داد که علی رغم رضایتی که پرستاران از محیط شغلی خود داشتند، درجات بالای فرسودگی شغلی به علت بار کاری زیاد وجود دارد؛ همچنین پرستاران جوان‌تر با سابقه‌ی کاری کمتر که در مراکز عمومی دیالیز کار می‌کردند نسبت به مسن تر‌هایی که در مراکز خانگی مشغول به کار بودند، رضایت شغلی پایین‌تر و فرسودگی شغلی بیشتر را دارا بودند(44).

2- در پژوهش همبستگی که توسط پاولس سارفیس[2] وهمکاران (2016) با هدف بررسی اثر استرس شغلی بر رفتارهای مراقبتی و کیفیت زندگی مرتبط با سلامت پرستاران انجام شد، از بین پرستاران شاغل در یک بیمارستان دولتی و سه بیمارستان خصوصی مصر ، 246 پرستار انتخاب شدند.ابزارهای مورد استفاده در این مطالعه شامل :پرسشنامه ی خصوصیات اجتماعی- دموگرافیک و خصوصیات مرتبط با شغل بود. و ابزار (CBI-GR) در رابطه با رفتارهای مراقبتی، (ENSS) برای استرس شغلی و همچنین پرسشنامه‌ی SF-12 برای کیفیت زندگی مورد استفاده قرار گرفت.نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که استرس شغلی بر خصوصیات مرتبط با سلامت موثر بر کیفیت زندگی پرستاران تاثیر منفی دارد که این خود می تواند به عنوان نتیجه ی منفی بر بیمار نیز در نظر گرفته شود(45).

3- در مطالعه‌ی مقطعی همبستگی  که توسط ایزنواجی[3] و همکاران (2019) در جنوب نیجریه با هدف بررسی استرس شغلی، فرسودگی و فاکتورهای مرتبط جامعه شناختی بین پرستاران انجام شد،393 نمونه با روش نمونه گیری تصادفی وارد مطالعه شدند. نمونه‌ها بعد از اخذ رضایت کتبی بین ژانویه تا دسامبر 2017 مورد مطالعه قرار گرفتند. از یک پرسش نامه جامعه شناختی که حاوی سوالاتی درباره‌ی ویژگی‌های پرستاران بود، استفاده شد. همچنین پرستاران سایر پرسش نامه‌ها را از طریق ایمیل دریافت کردند. استرس شغلی با استفاده از ابزار استرس پرستاران NSS، علائم فرسودگی با استفاده از ابزار فرسودگی Oldenburg(OLBI) سنجیده شدند. نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که ویژگی‌های جامعه شناختی پرستاران مثل جنسیت، سن، محیط کاری و تجربه مسئول قسمت کوچک از استرس شغلی و فرسودگی در جنوب نیجریه می باشند؛ و از بین آنها جنسیت تاثیر بیشتری دارد و از لحاظ آماری رابطه‌ی معنادار پیدا کرد. این مطالعه نشان داد که استرس شغلی و فرسودگی بین پرستاران باید بیشتر مورد توجه قرار بگیرد و برنامه‌های مدیریتی جهت تخفیف این عوارض باید ترتیب داده شود(46).

1. متوسط نمره استرس شغلی، امید به زندگی و رفتارهای مراقبتی در پرستاران شاغل در بیمارستان‌های آموزشی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان چند است؟
2. بین  نمره استرس شغلی  و امید به زندگی در پرستاران شاغل در  بیمارستان‌های آموزشی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان ارتباط وجود دارد.
3. بین نمره استرس شغلی و رفتارهای مراقبتی در پرستاران شاغل در بیمارستان‌های آموزشی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان ارتباط وجود دارد.
4. بین  نمره امید به زندگی و رفتارهای مراقبتی در پرستاران شاغل در بیمارستان‌های آموزشی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان ارتباط وجود دارد.
5. بین استرس شغلی و متغیرهای دموگرافیک (سن ، جنس و ...)در پرستاران شاغل در بیمارستان‌های آموزشی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان ارتباط وجود دارد.
6. بین امید به زندگی و متغیرهای دموگرافیک (سن، جنس و ...) در پرستاران شاغل در بیمارستان‌های آموزشی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان ارتباط وجود دارد.
7. بین رفتارهای مراقبتی و متغیرهای دموگرافیک (سن، جنس و ...)در پرستاران شاغل در بیمارستان‌های آموزشی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان ارتباط وجود دارد.

تعیین ارتباط استرس شغلی، امید به زندگی و رفتارهای مراقبتی پرستاران شاغل در بیمارستان‌های آموزشی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال1399

1. تعیین متوسط نمره استرس شغلی، امید به زندگی و رفتارهای مراقبتی در پرستاران شاغل در بیمارستان‌های آموزشی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان
2. تعیین ارتباط بین نمره استرس شغلی و امید به زندگی در پرستاران شاغل در بیمارستان‌های آموزشی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان
3. تعیین ارتباط بین نمره استرس شغلی و رفتارهای مراقبتی در پرستاران شاغل در بیمارستان‌های آموزشی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان
4. تعیین ارتباط بین نمره امید به زندگی و رفتارهای مراقبتی در پرستاران شاغل در بیمارستان‌های آموزشی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان
5. تعیین ارتباط بین استرس شغلی و متغیرهای دموگرافیک (سن، جنس و ...) در پرستاران شاغل در بیمارستان‌های آموزشی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان
6. تعیین ارتباط بین امید به زندگی و متغیرهای دموگرافیک (سن، جنس و ...) در پرستاران شاغل در بیمارستان‌های آموزشی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان
7. تعیین ارتباط بین رفتارهای مراقبتی و متغیرهای دموگرافیک (سن، جنس و...) در پرستاران شاغل در بیمارستان‌های آموزشی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان

مراکز بهداشتی درمانی و سازمان نظام پرستاری کشور

1) پرستاری

تعریف نظری: پرستاری شامل مراقبت های خودمختار و مشارکتی از افراد در هر سنی ، خانواده ها ، گروه ها و اجتماعات ، بیمار یا معلول و در همه شرایط است. پرستاری شامل ارتقاء سلامت ، پیشگیری از بیماری و مراقبت از افراد بیمار ، معلول و در حال مرگ است(47).

تعریف عملی: به هر شخص فارغ التحصیل از یک مرکز معتبر زیر نظر وزارت بهداشت و درمان دارای حداقل مدرک کاردانی پرستاری و ارائه دهنده ی خدمات مراقبتی معرفی شده در شرح وظایفش، پرستار می‌گویند.

2) استرس شغلی

تعریف نظری: پاسخ های مضر جسمی و عاطفی که در شرایطی رخ می دهد که نیازهای شغلی با قابلیت ها ، منابع یا نیازهای کارمند مطابقت نداشته باشد(48).

تعریف عملی: منظور از استرس شغلی، نمره‌ای است که آزمودنی از پرسشنامه استرس شغلی تافت گری و اندرسون که شامل 34 سؤال می‌باشد؛ است.

3) امید به زندگی

تعریف نظری: امید به زندگی، مجموعه ای ذهنی است که مبتنی بر حس متقابل اراده و برنامه ریزی برای رسیدن به هدف است(49).

تعریف عملی: منظور از امید به زندگی، نمره‌ای است که آزمودنی از پرسشنامه امید به زندگی میلر که شامل 48 سؤال  می‌باشد؛ است.

4) رفتارهای مراقبتی

تعریف نظری: رفتارهای مراقبتی شامل اخلاقیات و اعمالی است که توسط پرستار ارائه می گردد تا احساس تحت مراقبت بودن را به بیمار منتقل نماید، در حقیقت، این فرض وجود دارد که احساس تحت مراقبت قرار گرفتن در بیماران، ناشی از رفتارهای مراقبتی پرستاران می باشد(50).

تعریف عملی: منظور از رفتار مراقبتی، نمره‌ای است که آزمودنی از پرسشنامه رفتارهای مراقبتی ولف که شامل 42 سؤال می‌باشد؛ است.

مشاهده ای مقطعی (توصیفی تحلیلی)

جامعه مورد مطالعه:

تمامی پرستاران شاغل در بخش‌های (جراحی، داخلی، زنان، اطفال، روان، مراقبت‌های ویژه، اورژانس) بیمارستان‌های خاتم‌النبیاء، امام علی_(ع)، چشم پزشکی الزهرا، بوعلی، بهاران شهرستان زاهدان زاهدان در سال 1399

معیار ورود به مطالعه:

1. داشتن رضایت آگاهانه و آزادانه جهت شرکت در مطالعه
2. داشتن حداقل مدرک تحصیلی کارشناسی پرستاری
3. داشتن وضعیت استخدام به صورت ( مشغول به طرح، شرکتی، قراردادی، پیمانی، رسمی)
4. داشتن حداقل سابقه کاری 6 ماه
5. نداشتن شغل دوم
6. عدم تجربه استرس شدید در 6 ماه گذشته از قبیل (تصادف شدید، مرگ یکی از عزیزان، جدایی از همسر)
7. عدم سابقه دریافت داروهای روان گردان حداقل در 6 ماه گذشته

معیار خروج از مطالعه:

1.  انصراف از مطالعه در حین پژوهش به هر دلیلی

با توجه به هدف مطالعه حاضر، از فرمول زیر برای تعیین حجم نمونه استفاده می شود.

با استفاده از نتایج مطالعه فرهادی و همکاران(51) و درنظرگرفتن مقادیر زیر

α  = 0.05                β = 0.05                   r = -0.7           cluster effect = 2

در مجموع حداقل تعداد 41 نمونه برای دستیابی به توان 95 % لازم است.

تعداد نمونه تعیین شده، با روش نمونه گیری احتمالی خوشه‌ای طبقه ای از بین پرستاران واجدشرایط بیمارستان‌های منتخب اخذ خواهند شد. در این مطالعه، خوشه ها، بیمارستان‌ها و طبقات، بخش‌ها هستند. بدین ترتیب که از هر بخش بیمارستان، متناسب با تعداد آن بخش، نمونه تصادفی اخذ خواهد شد.

در این مطالعه از چهار نوع پرسشنامه استفاده خواهد شد.

1) پرسشنامه اطلاعات دموگرافیک که محقق ساخته بوده و شامل (سن، جنس، وضعیت تاهل، سطح تحصیلات، قومیت، سابقه کار، محل اخذ مدرک تحصیلی، وضعیت استخدام، پست سازمانی، نوع بخش، شیفت کاری، علاقه به شغل، تعداد فرزندان) می‌باشد.

2) پرسشنامه استرس شغلی پرستاران (Nursing Stress Scale) یک پرسشنامه 34 سوالی است که در سال 1981 میلادی توسط گری تافت و اندرسون طراحی شده، و نخستین ابزاری است که به منظور اندازه‌گیری استرس پرستاری به جای استرس شغلی کلی ساخته شده است(52).

3) پرسشنامه امید میلر ( MHS) پرسشنامه امیدواری میلر (Miller Hope Scale) است در سال ۱۹۸۸ تویط میلر و پاورز ساخته شد. پرسشنامه اولیه دارای ۴۰ سوال بود که در نسخه‌های بعدی به ۴۸ سوال افزایش یافت(53).

4) پرسشنامه رفتار مراقبتی (Caring Behavior Inventory) اولین بار توسط ولف و همکاران در سال 1998 با 75 آیتم طراحی شد و در نهایت پس از تجدید نظر نهایی به 42 گویه تقلیل یافت(54).

(پرسشنامه استرس شغلی پرستاران): پرسشنامه استرس پرستاری (Nursing Stress Scale) توسط گری تافت و اندرسون(52)؛ در سال 1981 طراحی شده است. این پرسشنامه داری 34 سؤال می‌باشد و نخستین ابزاری است که به منظور اندازه‌گیری استرس پرستاری به جای استرس شغلی کلی ساخته شده است. سؤالات این پرسشنامه در 7 حیطه قرار دارند که شامل:

رنج و مرگ بیمار با 7 عبارت که شامل سوالات ( 3، 4، 6، 8، 12، 13، 21 ) می‌باشد.

تعارض با پزشکان با 5 عبارت که شامل سوالات ( 2، 9، 10، 14، 19 ) می‌باشد.

عدم آمادگی کافی با 3 عبارت که شامل سوالات ( 15، 18، 23 ) می‌باشد.

کمبود منابع حمایت با 3 عبارت که شامل سوالات (7، 11، 16 ) می‌باشد.

تعارض با دیگر پرستاران با 5 عبارت که شامل سوالات ( 5، 20، 22، 29، 24 ) می‌باشد.

فشار کاری با 6 عبارت که شامل سوالات ( 1، 25، 27، 28، 30، 34 ) می‌باشد.

عدم اطمینان از درمان با 5 عبارت که شامل سوالات ( 17، 26، 31، 32، 33 ) می‌باشد.

نمره گذاری در این پرسشنامه براساس طیف لیکرت چهارتایی می‌باشد؛ به گونه‌ای که  عبارات (هرگز تنش‌زا نیست – نمره 1)، (بندرت تنش‌زا است- نمره 2)، (گاهی تنش‌زا است- نمره 3)، (همیشه تنش‌زا است- نمره 4) به خود اختصاص می‌دهند.  در نهایت مجموع امتیازات بین حداقل 34 و حداکثر 136 بوده و سطح بندی آن به این ترتیب می‌باشد که:

مجموع نمره کمتر یا مساوی 68 به عنوان تنش کم در نظر گرفته می‌شود.

مجموع نمره از 69-103 به عنوان تنش متسوط در نظر گرفته می‌شود.

مجموع نمره بیشتر یا مساوی 104 به عنوان تنش زیاد در نظر گرفته می‌شود.

در مطالعۀ رضایی و همکاران(55) در سال 1385 روایی و پایایی این پرسشنامه مورد تایید قرار گرفته است. به این ترتیب که اعتبار ابزار فوق توسط 16 نفر از استادان صاحب نظر در دانشکدۀ پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی ایران قرار گرفت؛ و پس از اصلاحات لازم مورد تایید قرار گرفت. جهت تعیین اعتماد علمی از روش آزمون مجدد استفاده شده است که روایی این آزمون (r= 0/74) شده است. همچنین در مطالعه قاسمی و همکاران(56) در سال 1390 جهت تعیین پایایی این پرسشنامه از روش همسانی درونی با استفاده از آلفای کرونباخ استفاده شده است؛ و نتیاج آن به شرح زیر می‌باشد:

بعد اول مربوط به مرگ بیمار (a= 0/746)، بعد دوم مربوط به حجم کاری (a=0/746)، بعد سوم مربوط به عدم اطمینان در  مورد درمان (a=0/745)، بعد چهارم مربوط به درگیری با پزشکان (a=0/752)، بعد پنجم مربوط به درگیری با پرستاران (a=0/749)، بعد ششم عدم آمادگی کافی (a=0/767)، و بعد هفتم فقدان حساسیت (a=0/763) در ضمن مقدار آلفاکرونباخ کل ابزار (a=0/854) محاسبه گردید.

(پرسشنامه امید میلر): پرسشنامه امیدواری میلر (Miller Hope Scale) است در سال ۱۹۸۸ تویط میلر و پاورز (53)؛ ساخته شد. پرسشنامه اولیه دارای ۴۰ سوال بود که در نسخه‌های بعدی به ۴۸ سوال افزایش یافت. هدف این پرسشنامه، سنجش میزان امیدواری در افراد است.

این پرسشنامه در طیف لیکرت از بسیار مخالف (نمره ۱) تا بسیار موافق (نمره ۵) نمره گذاری می‌شود.

نمره گذاری پرسشنامه امید میلر(MHS) به این صورت است که ابتدا باید در هر ماده به پاسخ (بسیار مخالف نمره1)، (مخالف نمره 2)، (بی‌تفاوت نمره 3)، (موافق نمره 4)، (بسیار موافق نمره 5) داده می‌شود. ۱۴ سوال نیز به صورت وارونه نمره گذاری می‌شوند. نمره گذاری وارونه: سوالات (۱۱- ۱۳- ۱۶- ۱۸- ۲۵- ۲۷- ۲۸- ۳۱- ۳۳- ۳۴- ۳۸- ۳۹- ۴۷- ۴۸) به صورت وارونه نمره گذاری می‌شوند. امتیازات خود را از 48 عبارت فوق با یکدیگر جمع نموده و در نهایت حداقل امتیاز ممکن 48 و حداکثر 240 خواهد بود.

نمره بین  48 تا 96  : امید فرد، کم است.

نمره بین 96 تا 144 : امید فرد، متوسط است.

نمره بالاتر از 144  : امید فرد، زیاد است.

در پژوهش انجام شده توسط جعفری و همکاران(57) در سال 1383 که برای سنجش اعتبار این پرسشنامه با روش روایی محتوایی انجام شد و ضریب پایایی آن 75% به دست آمد. جهت تعیین سازگاری درونی ابزار در این پژوهش از تعیین ضریب آلفای کرونباخ استفاده شد که مقدار آن برار 81% به دست آمده است.

(پرسشنامه رفتار مراقبتی): این ابزار اولین بار توسط ولف و همکاران در سال 1998 با 75 آیتم طراحی شد(54)؛ و در نهایت پس از تجدید نظر نهایی به 42 گویه تقلیل یافت. پرسشنامه CBI برای سنجش رفتارهای مراقبتی پرستاران استفاده می شود. این پرسشنامه  دارای 5  زیرمقیاس و 42 گویه است که تفکیک گویه های هر زیرمقیاس  عبارت است از:

1. قایل شدن احترام برای دیگری: گویه های 1 الی 12
2. اطمینان از حضور انسانی: گویه های 13 الی 24
3. ارتباط و گرایش مبثت: گویه های 25 الی 33
4. دانش و مهارت حرفه ای: گویه های 34 الی 38
5. توجه به تجارب دیگری: گویه های 39 الی 42

هر گویه براساس طیف لیکرت 6 بخش بوده و نمره گذاری آن به صورت ( هرگز  - نمره 1)، ( به ندرت – نمره 2)، (اوقات کمی – نمره3)، ( گاهی اوقات – نمره 4)، ( اغلب – نمره 5)، (همیشه – نمره6) می‌باشد. گویه‌های 1 تا 33 بعد روانی-عاطفی و 34 تا 42، بعد جسمانی رفتارهای مراقبتی را می‌سنجد. برای اندازه گیری میانگین هر زیر مقیاس ، نمرات گویه های مربوط به هر یک جمع زده و مجموع نمرات بر تعداد گویه ها تقسیم شد. در نهایت حداقل نمره کسب شده 42 و حداکثر 252 بوده است. در ابزار مذکور نمره بالاتر نشان دهنده رفتارهای مراقبتی مناسب تر است.

این ابزار توسط سلیمی و همکاران در سال 2007 به فارسی ترجمه و روایی و پایایی آن تأیید گردید. ضریب آلفای کرونباخ ابزار فوق؛ در مطالعه رفیعی و همکاران(58)  98% و در مطالعه حاجی‌نژاد و همکاران(59) 85% به دست آمده است. همچنین در مطالعه محمدی و همکاران(43) در سال 1396 ، ضریب افای کرونلاخ این ابزار؛ 87% گزارش شده است.

پس از تایید و تصویب پروپوزال توسط معاونت تحقیقات و فناوری و کمیته اخلاق دانشگاه و دانشکده و اخذ معرفی نامه و ارائه آن به مسئولین بیمارستان‌های‌ مربوطه و کسب اجازه جهت انجام پژوهش، پژوهشگر به روش در دسترس از بین پرستاران شاغل در تمامی بخش‌های بیمارستان‌های مربوطه، در سه شیفت کاری (صبح، عصر، شب) که شرایط ورود به مطالعه را داشتند، شروع به نمونه‌گیری می‌نماید. بدین ترتیب که پژوهشگر به پرستاران واجد شرایط مشغول به کار در هر یک از شیفت‌های صبح، عصر، شب مصاحبه کرده و به آن‌ها روش کار و هدف از اجرای طرح را توضیح داده و همچنین ذکر خواهد شد که برای ترک و ادامه مطالعه، تمامی پرستاران آزادی عمل خواهند داشت و در هر زمان می‌توانند از مطالعه، بدون هیچ گونه دلیلی خارج شوند. همچنین به آن‌ها این اطمینان داده خواهد شد که تمامی اطلاعات شخصیشان، به صورت کاملا محرمانه نزد پژوهشگر باقی خواهد ماند. در نهایت از پرستارانی که رضایت کامل جهت انجام پژوهش مورد نظر را داشته‌اند، در ابتدا فرم رضایت از آن‌ها گرفته؛ و در ادامه 4 پرسشنامه که شامل پرسشنامه اطلاعات دموگرافیک و پرسشنامه استرس شغلی پرستاران، پرسشنامه امید و پرسشنامه رفتار مراقبتی می‌باشد، بین پرستاران پخش خواهد شد. در نهایت در پایان هر شیفت پرسشنامه‌های تکمیل شده جمع آوری خواهد شد و ادامه روند کار و نمونه گیری برای پرستاران شیفت دیگر انجام خواهد شد؛ تا در نهایت تمامی پرستاران شاغل بیمارستان‌های مورد نظر ، مورد نمونه گیری و مطالعه قرار گرفته شوند.

پس از گردآوری داده‌ها، از نرم افزار آماری spss نسخه‌ی  22 جهت  تجزیه و تحلیل داده‌ها استفاده می‌شود و از آمار توصیفی (فراوانی نسبی و شاخص های مرکزی و پراکندگی) و از آمار استنباطی (ضریب همبستگی پیرسون و اسپیرمن، آزمون آماری کای اسکوار و آزمون تی یا من ویتنی) استفاده می‌شود. سطح معناداری نیز برابر با 5% درنظر گرفته خواهد شد.

'راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران سال 1392'

13-کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا میشود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

 16-پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی میشود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. همچنین، در پژوهشهایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوهی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

 25-پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنیها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنیها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار دادهها یا اطلاعات بهدست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

 28-پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهشهای خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته هایی که از نظر حمایت کنندهی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

با توجه به این که جهت انجام این طرح به همکاری تمامی پرستاران شاغل در تمامی بخش‌های بیمارستان‌های آموزشی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان نیازمند می‌باشیم، لذا در صورت عدم همکاری و رضایت پرستاران مربوطه جهت شرکت در مطالعه، به حجم نمونه اضافه خواهد شد.

استرس شغلی،امید، رفتارهای مراقبتی، پرستاران

job stress ،Expectancy ،Care Behaviors، nurses

(براساس رفرانس نویسی ونکوور):

1.       FDRE MJAA, Ethiopia: FDRE MOH. Nursing Care Practice Standards Version 2. 2011.

2.       HabibiSh RP, TabaghiR. Enhancing information literacy as a base of developing evidence-based nursing. Health Information Management. 2010:371-8.

3.       L-SB L-HL. Job Stress and Coping Mechanisms among Nursing Staff in Public Health Services. Int J Acad Res Bus Soc Sci. 2012:131–76.

4.       Epstein DGJNm. Extinguish workplace stress. 2010;41(10):34-7.

5.       Saini R, Kaur S, Das KJJMHHB. Assessment of stress and burnout among intensive care nurses at a tertiary care hospital. 2011;16(1):43-8.

6.       Mehrabi T HA, Muhammad R, Farsi B, Majidi P. Severity of occupational stressors among nurses. J Nurs Midwifery. 2004:33-56.

7.       Dagget T, Molla A, Belachew TJBn. Job related stress among nurses working in Jimma Zone public hospitals, South West Ethiopia: a cross sectional study. 2016;15(1):39.

8.       Thian JHM, Kannusamy P, Klainin-Yobas PJSNJ. Stress, positive affectivity, and work engagement among nurses: An integrative literature review. 2013;40(1):24-33.

9.       P J. Work stress and job performance. Perspectives on Labour and Income. 2007:5-17.

10.     Jafari A, Amiri Majd M, Esfandiary ZJQjonm. Relationship between personality characteristics and coping strategies with job stress in nurses. 2013;1(4):36-44.

11.     Sharma P, Davey A, Davey S, Shukla A, Shrivastava K, Bansal RJIjoo, et al. Occupational stress among staff nurses: Controlling the risk to health. 2014;18(2):52.

12.     Greenglass ER, Burke RJJCJoNRA. Stress and the effects of hospital restructuring in nurses. 2016;33(2).

13.     Roberts R, Grubb PL, Grosch JWJNws, health. Alleviating job stress in nurses. 2012.

14.     Bahrami A AH, Mousavi SGA, Hannani M, Ramezani Y. Job stress among the nursing staff of Kashan hospitals. KAUMS Journal (FEYZ). 2011::366-73.

15.     HosseiniZ M, HazaveheiS,AghamollaiT,MoghimbeigiA. Effect of educational stress management, based on Precede model, on job stress of nurses. Bimonthly Journal of Hormozgan University of Medical Sciences. 2011:200-8.

16.     Gerber M JI, Lindwall M, Ahlborg G. Physical activity in employees with differing occupational stress and mental health profiles. Psychology of Sport and Exercise. 2014:649-58.

17.     Griffin B HB, Loh V. The influence of subjective life expectancy on retirement transition and planning: a longitudinal study. Journal of Vocational Behavior. 2012:129-37.

18.     Wellenzohn S, Proyer RT, Ruch WJP, Differences I. How do positive psychology interventions work? A short-term placebo-controlled humor-based study on the role of the time focus. 2016;96:1-6.

19.     Bodner E, Bergman YSJPR. Loneliness and depressive symptoms among older adults: The moderating role of subjective life expectancy. 2016;237:78-82.

20.     Sarafyno AJTRp. Health psychology. translated by: Mirzaee. 2005.

21.     Pritchett P. Hard optimism: developing deep strengths for managing uncertainty, opportunity, adversity, and change. book. 2004:90 paper.

22.     You S, Furlong MJ, Felix E, Sharkey JD, Tanigawa D, Green JGJPitS. Relations among school connectedness, hope, life satisfaction, and bully victimization. 2008;45(5):446-60.

23.     Nasiri H, JOUKAR B. The relationship between life's meaningfulness, hope, happiness, life satisfaction and depression in a group of employed women. 2008.

24.     Labrague LJ, McEnroe-Petitte DM, Papathanasiou IV, Edet OB, Arulappan J, Tsaras K. Nursing Students' Perceptions of Their Own Caring Behaviors: A Multicountry Study. International journal of nursing knowledge. 2017;28(4):225-32.

25.     Salimi S, Mohammadzadeh S, Fesharaki M, AzimPour AJTJoUN, Faculty M. NURSES’PERCEPTION OF IMPORTANCE OF CARING BEHAVIORS AND ITS DETERMINANT FACTORS. 2012;10(1):49-60.

26.     Rahmani A ZV, Pashaee S. Perspectives of patients and nurses on priorities of caring behaviors in critical care units. The Journal of Urmia Nursing and Midwifery Faculty. 2014:866-73.

27.     Leininger MM. Leininger's theory of nursing: cultural care diversity and universality. Nursing science quarterly. 1988;1(4):152-60.

28.     Watson MJ. New dimensions of human caring theory. Nursing science quarterly. 1988;1(4):175-81.

29.     Li YS, Yu WP, Yang BH, Liu CF. A comparison of the caring behaviours of nursing students and registered nurses: implications for nursing education. Journal of clinical nursing. 2016;25(21-22):3317-25.

30.     Bassett CJIjonp. Nurses' perceptions of care and caring. 2002;8(1):8-15.

31.     A. Hossein nejad Nayrisi, F. Alhani, M. Anoosheh, S. Faghihzadeh. The Effect of Designed Home Visit Program on Promoting Cutaneous Leishmaniasis Preventive Behaviors %J Iran Journal of Nursing. 2007;20(49):85-100.

32.     Larson PJ, Ferketich SL, Wleczorek RR, Molzahn AEJWJoNR. Patients' satisfaction with nurses' caring during hospitalization. 1993;15(6):690-707.

33.     Labrague LJ, McEnroe-Petitte DM, Papathanasiou IV, Edet OB, Arulappan J. Impact of Instructors' Caring on Students' Perceptions of Their Own Caring Behaviors. Journal of nursing scholarship : an official publication of Sigma Theta Tau International Honor Society of Nursing. 2015;47(4):338-46.

34.     Woodward VMJJoAN. Professional caring: a contradiction in terms? 1997;26(5):999-1004.

35.     Corbin JJIjons. Is caring a lost art in nursing? 2008;45(2):163.

36.     V JE. Is caring a lost art in nursing or is it a changing reality? Commentary on the editorial written by Juliet Corbin. International journal of nursing studies. 2008;45(5):802-4.

37.     Hasson H, Arnetz JE. Nursing staff competence, work strain, stress and satisfaction in elderly care: a comparison of home-based care and nursing homes. Journal of clinical nursing. 2008;17(4):468-81.

38.     Khademian Z, Vizeshfar F. Nursing students' perceptions of the importance of caring behaviors. Journal of advanced nursing. 2008;61(4):456-62.

39.     ASADI SE, SHAMS NAJAFABADI RJM-SNJ. NURSES' PERCEPTION OF CARING BEHAVIORS IN INTENSIVE CARE UNITS IN HOSPITALS OF LORESTAN UNIVERSITY OF MEDICAL SCIENCES, IRAN. 2014;3(3):-.

40.     Tajvar A, Saraji GN, Ghanbarnejad A, Omidi L, Hosseini SSS, Abadi ASSJEp. Occupational stress and mental health among nurses in a medical intensive care unit of a general hospital in Bandar Abbas in 2013. 2015;7(3):1108.

41.     Dasht Bozorgi Z, Alipoor S, Shahandh A, #Payan S. Predicting the life expectancy in nurse based on happiness, acting to religious beliefs and psychological hardiness %J Quarterly Journal of Nersing Management. 2018;6(3):57-65.

42.     BIGANEH J, ABOLGHASEMI J, ALIMOHAMMADI I, EBRAHIMI H, TORABI Z, ASHTARINEZHAD AJK, et al. SURVEY OF OCCUPATIONAL STRESS EFFECTS ON BURNOUT AMONG NURSES. 2018;13(1 #G00188):-.

43.     Hosseinzadeh H, Mohammadi M, Shamshiri M. The Study of Caring Behaviors and Its Determinant Factors from the Perspective of Nurses in Educational Hospitals of Ardabil %J Journal of Health and Care. 2019;21(3):203-11.

44.     Hayes B, Douglas C, Bonner A. Work environment, job satisfaction, stress and burnout among haemodialysis nurses. Journal of nursing management. 2015;23(5):588-98.

45.     Sarafis P, Rousaki E, Tsounis A, Malliarou M, Lahana L, Bamidis P, et al. The impact of occupational stress on nurses’ caring behaviors and their health related quality of life. 2016;15(1):56.

46.     Ezenwaji IO, Eseadi C, Okide CC, Nwosu NC, Ugwoke SC, Ololo KO, et al. Work-related stress, burnout, and related sociodemographic factors among nurses: implications for administrators, research, and policy. 2019;98(3).

47.     . International Council of Nurses(ICN Web Site). 2020.

48.     . Centers for Disease Control and Prevention )CDC Web Site). 2020.

49.     Snyder CR, Harris C, Anderson JR, Holleran SA, Irving LM, Sigmon ST, et al. The will and the ways: development and validation of an individual-differences measure of hope. Journal of personality and social psychology. 1991;60(4):570-85.

50.     Watson J, Woodward TJNt, practice n. Jean Watson’s theory of human caring. 2010;3:351-69.

51.     Farhadi M, Hemmati Maslakpak M, KHalkhali H. Job stressors in critical care nurses %J Nursing and Midwifery Journal. 2014;11(11):0-.

52.     Gray-Toft P, Anderson JGJJoba. The nursing stress scale: development of an instrument. 1981;3(1):11-23.

53.     Miller JF, Powers MJ. Development of an instrument to measure hope. Nursing research. 1988;37(1):6-10.

54.     Wolf ZR, Colahan M, Costello A. Relationship between nurse caring and patient satisfaction. Medsurg nursing : official journal of the Academy of Medical-Surgical Nurses. 1998;7(2):99-105.

55.     N. Rezaee, N. Behbahany, A. Yarandy, F. Hosseine. Correlation between Occupational Stress and Social Support among Nurses %J Iran Journal of Nursing. 2006;19(46):71-8.

56.     Mortaghyghasemy, M.Ghahremani, Z.Vahediane¬Azimi, Ghorbani A. Nurses Job Stress in Therapeutic Educational Centers in Zanjan %J Journal of Research Development in Nursing and Midwifery. 2011;8(1):42-.

57.     A. JG. Comparison of personality traits, hopes and worry of multiple patients and normal individuals in Ahwaz city. General Psychology Thesis MA Ahvaz :Islamic Azad University. 2004.

58.     Rafii F, Oskouie F, Nikravesh M. Caring behaviors of burn nurses and the related factors. Burns : journal of the International Society for Burn Injuries. 2007;33(3):299-305.

59.     Hajinezhad M RF, Jafarjalal E, Haghani H. Relationship between nurse caring behaviors from patients’ perspectives and their satisfaction. Iran Journal of Nursing. 2007:73-83.

این پژوهش با هدف بررسی استرس شغلی و امید به زندگی و رفتارهای مراقبتی در جامعه پرستاران شاغل در بیمارستان‌های وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان می‌باشد. امید است با همکاری و مساعدت شما، این امر مهم حاصل گردد. لذا از شما تقاضا می‌شود با قبول زحمت و صرف وقت خود صادقانه به سؤالات جواب بدهید. لازم به ذکر است که اطلاعات پرسشنامه فقط در جهت اهداف تحقیق استفاده خواهد شد و نیازی به ذکر نام نیست و فرم رضایت که در آن نام و نام خانوادگی درج می‌شود، به صورت کاملا محفوظ نزد پژوهشگر باقی خواهد ماند و نتایج پژوهش به صورت بی نام بیان خواهد شد.  از همکاری صمیمانه شما تشکر می نمایم.

ندارد.

شناسایی عوامل موثر بر عملکر پرستاران و رفع آن عوامل جهت بهبود کیفیت خدمات و مراقبت‌های پرستاری برای بیماران.

ندارد.

ندارد.

از آزمودنی هزینه‌ای بابت انجام طرح دریافت نمی‌گردد.

ندارد.

نتایج بررسی‌ها و روش‌های به کار رفته به اطلاع فرد خواهد رسید و این نتایج به صورت کاملاً محرمانه و صرفاً جهت مقاصد پژوهش به کار خواهد رفت و هویت فرد در چارچوب قانون محرمانه خواهد ماند.

مجریان طرح تمامی سوالات آزمودنی‌ها را پاسخگو هستند.

فرد مورد مطالعه می‌داند که شرکت وی در این تحقیق داوطلبانه است. او همچنین می‌داند که  هر زمانی که بخواهد می تواند از تحقیق کنار بکشد بدون اینکه ملزم به ارائه دلیل باشد.

اینجانب ...................................................... با آگاهی از اهداف این پژوهش که به منظور 'بررسی رابطه استرس شغلی و امید به زندگی و رفتارهای مراقبتی پرستاران شاغل در بیمارستان‌های آموزشی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال 1399' طراحی شده است و با آزادی کامل، موافقت خود را برای همکاری با این پژوهش اعلام میدارم. میدانم هر زمان که مایل باشم و بدون نیاز به ارائه دلیل می‌توانم از پژوهش خارج شوم. من به پژوهشگر این اختیار را می‌دهم تا اطلاعات درج شده در پرسشنامه‌ها را به صورت بی‌ نام منتشر نماید.

الف) فرم رضایت فردی:

پ) پرسشنامه استرس شغلی پرستاران:

ت) پرسشنامه امید به زندگی:

ث) پرسشنامه رفتارهای مراقبتی: