بررسی تاثیر آموزش برنامه ارتقا سلامت جنسی بر اضطراب و عملکرد جنسی زنان باردار مبتلا به دیابت بارداری مراجعه کننده به مراکز جامع سلامت زاهدان در سال۱۳۹۹

-   مقدمه و بیان مسئله تحقیق:

بارداری یکی از موقعیت­های حساس زندگی زنان تلقی می­شود که به واسطه تجربه شرایط متفاوت، با تغییرات فیزیولوژیک، روانشناختی، آناتومی و هورمونی همراه است (1). یکی از تغییرات به وجود آمده در اکثریت زنان تغییرات سطح گلوکز خون به علت تغییرات هورمونی به وجود آمده است که موجب درجاتی از اختلال عدم تحمل گلوکز می‌­گردد (2, 3). این تغییرات از همان ابتدای سه ماهه اول بارداری با تغییر در حساسیت به انسولین آغاز می­شود و با افزایش رشد جنین، به علت وضعیت مقاومت به انسولین، ترشح انسولین نیز افزایش می­ابد (4). مقاومت به انسولین به واسطه تغییرات هورمونی شامل پروژسترون، لاکتوژن جفتی، هورمون آزاد کننده کورتیکوتروپین و هورمون رشد با پیشرفت سن بارداری بیشتر شده و در سه ماهه سوم بارداری به اوج خود می­رسد. به همین جهت، بارداری یک وضعیت دیابت ­زا محسوب می­شود­ (5).

 دیابت بارداری درجه­ ای از عدم تحمل گلوکز است که برای نخستین بار در دوران بارداری شروع یا تشخیص داده می­شود (6). شیوع دقیق دیابت بارداری در سراسر جهان ناشناخته است. با این وجود در میان مناطق مختلف یک کشور از0/6 تا 15 درصد بسته به نژاد و قومیت و وضعیت اجتماعی-اقتصادی افراد متفاوت است.  براساس مطالعه اپیدمیولوژیک اخیر نشان داده شد شیوع دیابت بارداری در آمریکا بیش از 9 درصد می­باشد، این در صورتی است که در کشورهای آسیایی میزان دیابت حاملگی از 21/2 تا 3 درصد متفاوت است (7). که در این میان وضعیت خاورمیانه، بویژه ایران، به عنوان منطقه داغ دیابت با بیشترین رشد مبتلایان تا سال 2030 موجب نگرانی شده است (7). بطوریکه شیوع آن در استان­های مختلف بین 18/6تا 1/3درصد گزارش شده است (8) که سهم زابل از این آمار  7/4 می­باشد (9). عوامل مختلفی موجب بروز دیابت بارداری می­شود.

از جمله عوامل خطرساز شناخته شده برای دیابت بارداری شامل: سن 30 سال و بالاتر، سابقه­ ی فامیلی دیابت در بستگان درجه­ ی اول، وزن بالای 91 کیلوگرم قبل از حاملگی، مرده ­زایی قبلی با علت نامشخص، نژاد غیر سفید پوست، تعداد زایمان بیشتر از 4، مرگ و میر نوزادی در حاملگی قبلی، نوزاد یا جنین دارای ناهنجاری در حاملگی قبلی، سابقه­ ی دیابت قبل از حاملگی، نژاد آسیایی، کشیدن سیگار، سقط­های مکرر و سابقه ­ی تولد نوزاد نارس می­باشد (10, 11). از سویی دیگر دیابت بارداری می­تواند منجر به پیامدهای نامطلوب بارداری و زایمان پرخطر شود و بر مادر، جنین و نوزاد اثرات سوئی گذارد (12, 13).

از جمله اثرات سوء دیابت بارداری بر  مادر و جنین شامل افزایش خطر پره اکلامپسی، پارگی زودرس پرده­ ها، زایمان زودرس، افزایش زایمان سزارین، ماکروزومی جنین، هیپوگلیسمی نوزادی، هیپربیلی روبینمی نوزاد، هیپرتروفی قلبی، هیپوکلسمی و تولد نوزاد مرده می­باشد (14). علاوه براین، دیابت بارداری بر جسم و روان مادر نیز تاثیر بسزایی دارد و می­تواند باعث افزایش اضطراب، کاهش کیفیت زندگی و اختلال در عملکرد جنسی شود (15). دیابت بر اندام­ های مختلف بدن بویژه بر دستگاه تناسلی زن تاثیردارد و ممکن است زنان را در برقراری ارتباط جنسی دچار اختلال کند (16).

بر طبق معیارهای DSM-5 به هرگونه اختلال در میل، تحریک، ارگاسم و درد جنسی اختلال عملکرد جنسی گفته می­شود (17). برخی پژوهشگران اختلال عملکرد جنسی را بین 40 تا 45 درصد گزارش می­کنند(18). که در این بین تفاوت­ های نژادی، قومی، فرهنگی وسنت­های حاکم بر جامعه از عوامل تاثیر گذار بر شدت شیوع اختلالات جنسی عنوان شده در بین کشورهای مختلف می­باشد (19) براساس بررسی علی­دوست و همکاران، میزان شیوع اختلال عملکرد جنسی در ایران را 20-40 درصد گزارش کرده­ اند (20).

شیوع اختلال عملکرد جنسی در بین زنان دیابتی به علت وضعیت فیزیوپاتولوژی و اختلال ایجاد شده در سیستم عصبی شایع­تر و شدیدتر نیز خواهد بود (21, 22). هایپر گلیسمی همچنین می­تواند موجب افزایش سطح پرولاکتین سرم شده و انتقال دهنده­ های عصبی را دچار اختلال کند. این اختلال به وجود امده نیز به نوبه خود موجب اختلال عملکرد جنسی می­شود (23). این مشکل چنان شایع است که 20 تا 80 درصد زنان دیابتی از اختلال عملکرد جنسی خود شاکی هستند (24). ضیایی راد و همکاران در مطالعه­ ای شیوع اختلال عملکرد جنسی را در زنان ایرانی مبتلا به دیابت را  88% گزارش کرده­اند (25). وضعیت فیزویوپاتولوژی ایجاد شده در دیابت موجب شده اختلال عملکرد جنسی حاصل از دیابت وضعیت مولتی فاکتوریال پیدا کرده و الگویی ترکیبی از علایم اختلال عملکرد، شامل کاهش میل جنسی، مشکل در برانگیختگی یا لوبریکاسیون، مقاربت دردناک و فقدان توانایی رسیدن به ارگاسم در افراد ایجاد گردد (26-28).

شیوع اختلال عملکرد جنسی مرحله­ ی تحریکی در مبتلایان به دیابت، حدودا سه برابر بیش از جمعیت عمومی است (29). کاهش عملکرد جنسی در زنان می­تواند تاثیر منفی بر اعتماد به نفس و روابط بین فردی گذاشته و باعث افزایش استرس و اضطراب در فرد شود (30, 31).در مطالعه جمالی و همکاران شیوع اختلال عملکرد جنسی در سه ماهه اول بارداری 23/4 درصد و در سه ماهه دوم بارداری 30/5 درصد و در سه ماهه سوم 46/2درصد می باشد. کم شدن روابط جنسی و یا قطع بدون دلیل آن به خصوص در سه ماهه سوم بارداری می تواند باعث کم شدن روابط عاطفی و محبت آمیز از طرف همسر شود و یا حتی باعث انحرافات جنسی در مرد، خودارضایی، رابطه جنسی دهانی و مقعدی و برقراری رابطه جنسی با سایر شرکا جنسی شود(32).  استرس و اضطراب ناشی از تشخیص دیابت بارداری نیز بر سایر عوامل افزوده شده و اختلال عملکرد جنسی را تشدید می­کند (23). علاوه بر این عواملی نظیر تغییرات فیزیولوژیک و آناتومیکی در زنان باردار، احساس گناه در مورد روابط جنسی در این دوران، تغییر تصویر ذهنی فرد از بدن خود، ترس از سقط، پارگی پرده­ ها و یا آسیب به جنین،کاهش احساس جذابیت کافی برای همسر، اغلب روابط جنسی زوجین را تحت تاثیر قرار می­دهد (33). هر یک از این عوامل می­تواند باعث اضطراب و کاهش اعتماد به نفس در زوجین شود (34). به طوری که زنان به علت ترس از مشکلات جنسی پس از زایمان طبیعی، دچار ترس از زایمان طبیعی می­شود. این ترس به حدی شدید و شایع است که موجب افزایش تمایل زنان ایرانی به انجام جراحی غیر اورژانس سزارین می­شود (35).

شنیدن خبر دیابت بارداری برای یک زن باردار که توقع یک بارداری طبیعی را داشت، موجب تشویش ناگهانی در وی می­شود، ترس و نگرانی مادر به علت ترس از عوارض بارداری و زایمان، ترس از سلامتی فرزند و تغییر سبک زندگی می­باشد(36). علاوه بر این، زنان دیابتی باید در دوران حاملگی مراقبت­ های ویژه ­ای را برای کنترل قند خون انجام دهند و تغییرات چشمگیری در کارهای روزانه، فعالیت­های زندگی و رژیم غذایی شان اتفاق  افتد. این تغییرات در بارداری زنان دیابتی نسبت به زنان با بارداری طبیعی و آگاهی از خطرات سو دیابت بارداری بر مادر و جنین باعث افزایش استرس، افسردگی و اضطراب در مادر می­شود (37). درحقیقـت اضطراب یک عارضـه مهـم در سلامت روانی است که تقریباً در 20 درصد افرادی که مراقبت های بهداشتی اولیـه را دریافـت مـی­کننـد، دیده می­شود (38). نتایج برخی مطالعات شیوع اختلالات اضطرابی دوران بارداری را بالاتر از 30 درصد نیز نشان داده­اند. این آمار در بین زنان ایرانی به 64% نیز رسیده است که ممکن است اثرات نامطلوبی روی سرانجام مامایی ، جنینی و نوزادی داشته باشد (39).

اضطراب یک حالت ناخوشایند روحی – روانی است که به صورت احساس تشویش، ناراحتی، هیجان، فشار روحی و وحشت نمود می­کند ؛ حالتی است که هر انسانی می­تواند آن را به دلایل تحت­ فشار بودن یا تنش­ های محیطی تجربه کند (40). اضطراب دوران بارداری ممکن است با مکانیسم ویژه­ای بر جنین اثر بگذارد: اولاً هورمون­هایی مانند کاتکول­ آمین­ها که به علت استرس مادر ترشح می­شوند با عبور از جفت بر رشد مغزی جنین در هفته­های 22-12 اثر می­گذارند، همچنین، این هورمون­ها باعث انقباض شریان جفتی می­شود که اکسیژن­رسانی و تغذیه جنین را محدود می­کنند (41). همچنین عوارضی از قبیل پره اکلامپسی و فشارخون بارداری، نوزادان کم وزن، زجر جنینی، مرده­ زایی، مرگ نوزاد و برخی ناهنجاری­های نوزادی مانند شکاف کام، مشکلات شیردهی، گریه بیش از حد نوزادی، می­شود (42). علاوه بر این نشان داده شد نوزادانی که از مادران پر تنش و مضطرب متولد شدند، در معرض خطر بی­قراری و کم وزنی قرار داشتند. همچنین این مادران نسبت به مادران با سطح اضطراب پایین­ تر، کودکان بیش فعال، تحریک پذیر و کم وزن بیشتری داشتند؛ همچنین این کودکان در خوردن و خوابیدن نیز مشکلاتی داشتند (43). امروزه مداخلات متنوعی جهت کنترل اضطراب صورت می­گیرد (44).

آموزش و مشاوره یک روش موثر در کاهش اثرات نامطلوب اضطراب بر رفتار بیماران مبتلا به دیابت است (45). بعلاوه نتایج مطالعه لوتو[1] و همکاران و هیووالتی[2] و همکاران در سال 2012 نشان داد که مشاوره به عنوان مداخله باعث بهبود کیفیت سبک زندگی در بیماران حامله در معرض خطر دیابت بارداری شد (46, 47). نتایج مطالعه رستمخانی و همکاران نشان داد مشاوره جنسی زنان، موجب بهبود عملکرد جنسی در افراد تحت مشاوره می­شود (32). در مطالعۀ دیگر که توسط ورال[3] و همکاران 2019 در ترکیه انجام شد، نشان داده شد مشاوره موجب افزایش میل جنسی در زنان تحت درمان مشاوره­ای نسبت به گروه کنترل شده بود (48). طبق تئوری­های نظریه پردا زان، رفتارهای ارتقادهنده سلامت تأثیرات مثبتی بر سلامت جسمی و روانی افراد می­گردد (49). آموزش­های صحبح سلامت جنسی حتی می­تواند موجب کاهش ترس از زایمان طبیعی و افزایش تمایل به زایمان طبیعی شود (35). در طی یک مطالعه انجام شده که به بررس   ی برنامه­ های ارتقا سلامت جنسی و تاثیر آن بر استرس، اضطراب و افسردگی بیماران قلبی پرداخته شده بود نشان داده شد. برنامه­های ارتقا سلامت جنسی موجب کاهش سطح استرس، اضطراب و افسردگی در بیماران شده بود (50). در مطالعه­ی دیگری که به بررسی تاثیر برنامه­ های ارتقا سلامت جنسی در برنامه­ های دوست یابی دختران و پسران انگلیسی پرداخته بود نشان داده شد، برنامه ­های ارتقا سلامت جنسی موجب افزایش اضطراب و نگرانی از رفتارهای جنسی و عفونت­های منطقله از راه جنسی شده بود (51). که این تفاوت در نتایج می­تواند به علت تفاوت در جامعه مطالعه باشد.

با توجه به این که فرآیند بارداری و تغییرات روانشناختی و فیزیولوژیک متعاقب آن خود به خود باعث افزایش اضطراب و نگرانی مادران می شود و از سویی مشکلات جنسی در زتان باردار بطور کلی شیوع نسبتا بالایی دارد، بروز و همراهی دیابت به عنوان یک اختلال جسمی، جدی و ترسناک از نظر برخی مادران می تواند به نحو چشمگیری بر سطح اضطراب و نگرانی های زنان در این دوره تاثیر گذار باشد. به نظر می رسد افزایش نگرانی های مادران از فرآیند طبیعی بارداری و زایمان، در کنار دلشوره ها و نگرانی آنان از دیابت بارداری، سرانجام بارداری، سلامت جنین، سلامت جسمی مادر بعد از زایمان به دلیل دیابت، سلامت روانی آنان را به شدت تهدید می کند. استرس، اضطراب و مشغولیت های ذهنی با بیماری دیابت بارداری بطور مستقیم و غیرمستقیم بر سلامت جنسی و عملکرد جنسی زنان در طی بارداری اثرات منفی بدنبال خواهد داشت و این امر کیفیت زندگی زنان در تجربه شیرین زندگی یعنی بارداری را بشدت کاهش خواهد داد.  این وضعیت روانشناختی حتی بر  میزان و کیفیت مراقبت­های دوران بارداری آنها تاثیر منفی خواهد گذاشت.  از آنجا که مراقبت ها و کنترل های دوران بارداری بویژه در حاملگی­ های پر خطر، از اهمیت زیادی برخوردار است و مطالعات مداخله ای معدودی در مورد سلامت روانی و جنسی در دیابت بارداری انجام شده است، بنابراین مطالعه حاضر با هدف تعیین تاثیر برنامه آموزش ارتقای سلامت جنسی بر اضطراب و عملکرد جنسی زنان باردار مبتلا به دیابت بارداری مراجعه کننده به مراکز جامع سلامت شهر زاهدان در سال 1399 انجام خواهد شد. شاید آموزش های مبتنی بر خودمراقبتی در دیابت بارداری، بکارگیری و تمرین شیوه های کاهش اضطراب و آموزش سلامت جنسی در بارداری بتواند به افزایش عملکرد جنسی و سلامت روانی زنان کمک کند.

مروری بر مطالعات:

بر اساس کلیدواژه ­های انگلیسی و فارسی اضطراب / عملکرد جنسی / دیابت بارداری / برنامه ارتقا / سلامت جنسی Anxiety / Sexual Function / Gestational Diabetes / Promotion Program / Sexual Health در پایگاه­ های داده­ای Scholar، Pubmed، Scopus، Sid، Magiran، از سال 2010 تا 2020 جستجو  و  مطالعاتی که بیشترین ارتباط را با پژوهش حاضر داشت بشرح زیر ارائه می شود.

مطالعات داخلی

 - در یک مطالعه ­ی کارآزمایی بالینی کنترل شده تصادفی که توسط کاویانی و همکاران در سال2014 تحت عنوان بررسی تأثیر آموزش سلامت جنسی بر روی 80  زن متأهل سرد مزاج مراجعه کننده به درمانگاه­ های شیراز انجام شد40 نفر در گروه آموزشی و 40 نفر در گروه کنترل قرار گرفت، در این مطالعه کلاسهای آموزشی طی شش جلسه 90 دقیقه­ای در طی 3 روز برگزار شد و مداخله فقط برای گروه آموزشی انجام شد و درصد تغییرات جنسی دوباره مورد بررسی قرار گرفت. داده ­ها با استفاده از پرسشنامه اطلاعات دموگرافیک و شاخص­های جنسی جمع ­آوری شده و الگوی رابطه جنسی با استفاده از پرسشنامه فعالیت جنسی Hurlbert مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان­ دهنده تفاوت معنی ­دار در میانگین نمره پرسشنامه Hurlbert پس از مداخله بود. و همچنین نتایج تفاوت معنی­ داری بین دو گروه از نظر میانگین نمرات میل جنسی بعد از مداخله نشان داد (52)

- کریمی و همکاران (2019)، مطالعه­ ای کارآزمایی بالینی با هدف  اثر بخشی مشاوره جنسی با مدل PLISSIT بر افسردگی، اضطراب و استرس در زنان با اختلال عملکرد جنسی در طی دوران پس از زایمان انجام دادند. در طی این مطالعه 80 زن تازه زایمان کرده­ ی ساکن شهر مشهد در دو گروه مداخله و کنترل تقسیم شدند. معیارهای ورود به مطالعه شامل زنان با نمره عملکرد جنسی 28 از پرسشنامه سلامت جنسی FSFI و عدم داشتن اختلال جنسی در قبل از بارداری بود. افراد گروه مداخله دو جلسه مشاوره در دو هفته پیاپی دریافت کردند و گروه کنترل مراقبت روتین دریافت کردند. برای سنجس افسردگی، استرس و اضطراب از پرسشنامه DASS-21 ، یک بار قبل و بار دیگر 4 هفته پس از مداخله از کلیه شرکت کنندگان اخذ شد. نتایج پژوهش نشان داد تفاوت معنی­ داری در نمره استرس، اضطراب و افسردگی در 4 هفته پس از مداخله، به نفع گروه مشاوره نسبت به گروه کنترل وجود داشت (53).

-در مطالعه لطیفی ­نژاد و همکاران (2017)، که در شهر مشهد انجام شد در پی یافتن تاثیر مشاوره جنسی بر استرس اضطراب، افسردگی  در زنان در دوره پس از زایمان بودند. در این مطالعه 75 زن 18 تا 35 ساله­ تازه زایمان کرده، تحت مراقبت ­های مراکز بهداشتی شهر مشهد در دو گروه مداخله و کنترل وارد پژوهش شدند. مداخله در این پژوهش شامل چهار جلسه 60 تا 90 دقیقه­ای مشاوره جنسی بود که طی 8 هفته صورت گرفت. گروه کنترل مراقبت روتین دریافت کردند. جهت بررسی افسردگی، اضطراب و استرس از پرسشنامه DASS-21 استفاده شد. پرسشنامه­ ها یک بار قبل و بار دیگر 8 هفته پس از اتمام مداخله تکمیل شد. تجزیه تحلیل داده­ ها با نرم افزار SPSS نسخه 16 و با آزمون­های تی تست و من ویتنی صورت گرفت. نتایج پژوهش نشان داد مشاوره جنسی در کاهش فشارهای روانی، اضطراب و افسردگی در خانم­ های با مشکلات جنسی پس از زایمان موثر بود (54).

-مطالعه­ ای کارآزمایی شاهددار تصادفی شده با عنوان تاثیر آموزش ساختار یافته بر عملکرد جنسی زنان در بارداری توسط اسماعیلی و همکاران (2018) انجام شد. این مطالعه بر روی 80 زن باردار با سن بارداری کمتر از 34 هفته (40نفر در گروه مداخه و 40 نفر در گروه کنترل) مراجعه کننده به 4 مرکز بهداشتی درمانی شهرستان بهارستان بود. در این مطالعه از پرسشنامه 19 سوالی FSFI عملکرد جنسی  در دو مرحله،  قبل از شروع مطالعه و چهار هفته بعد از آموزش برای گروه مداخله استفاده شد. در گروه مداخله  براساس بسته آموزشی محقق ساخته، آموزش با استفاده از روش ­های سخنرانی، پرسش و پاسخ، دیدن عکس و پوستر بود که اگاهی در مورد تغییرات عملکردجنسی در سه ماهه ه­ای بارداری، آموزش پوزیشن­ های مختلف نزدیکی مناسب دوران بارداری و آموزش موارد منع نزدیکی بود. نتایج حاصل از مطالعه نشان داد که تفاوت معناداری در نمره کل عملکردجنسی در دو گروه قبل و بعد از مداخله مشاهده شد و در همین جهت آموزش ساختار یافته بر اساس یک برنامه دقیق زمان بندی شده، طرح فعالیت و مشخص نمودن فعالیت ها و محتوای آموزشی تعیین شده می تواند سبب بهبود عملکرد جنسی و ابعاد آن شامل میل جنسی، تحریک روانی، رطوبت، ارگاسم و رضایتمندی گردد (55).

- مرادی و همکاران  (2016)  مطالعه ­ای تحت عنوان بررسی تأثیر مشاوره بر عملکرد جنسی زنان مبتلا به دیابت نوع 2  انجام دادند. این پژوهش یک کارآزمایی بالینی بود که در مورد 120 زن متأهل مبتلا به دیابت نوع 2 و دارای اختلال عملکرد جنسی مراجعه کننده به کلینیک دیابت شهر گرگان در سال1393 انجام گرفت. عملکرد جنسی با استفاده از شاخص عملکرد جنسی زنان (FSFI) سنجیده شد. نمونه­ ها به طور تصادفی به دو گروه مداخله و شاهد تقسیم شدند. جلسات مشاوره در طول سه جلسه، هفته­ ای یک بار برگزار شد. عملکرد جنسی در دو مرحله ( قبل از مداخله و دو ماه بعد) مورد سنجش قرار گرفت. در نتیجه تفاوت معناداری بین میانگین عملکرد جنسی دو گروه شاهد و مداخله در مرحله ی دو ماه بعد از مداخله مشاهده شد. طبق نتایج  مشاوره جنسی میتواند تاثیر مطلوبی بر عملکرد جنسی زنان مبتلا به دیابت داشته باشد (56).

-مطالعه­ ا­ی کارآزمایی بالینی با عنوان بررسی تاثیر مشاوره بر سبک زندگی ارتقادهنده سلامت مادران مبتلا به دیابت حاملگی توسط محدثی و همکاران ( 2015 ) در مرکز آموزشی درمانی شهید مطهری ارومیه انجام گرفت. در این مطالعه 60 مادر مبتلا به دیابت بارداری مراجعه کننده به مرکز آموزشی به‌صورت در دسترس انتخاب شدند و با تخصیص تصادفی در دو گروه 30 نفره مداخله و کنترل قرار گرفتند. گروه مداخله  ۵ جلسه مشاوره دریافت نمود که فاصله هر جلسه با جلسه بعدی یک هفته و طول مدت هر جلسه 45 دقیقه بود. یک هفته بعد از آخرین جلسه مجددا پرسشنامه استاندارد سبک زندگی به دو گروه داده شد.که نتیجه مطالعه نشان داد که از انجام مشاوره افزایش معنی‌داری در نمره کل رفتارهای ارتقادهنده سلامت در گروه مداخله نسبت به گروه شاهد دیده شد و به همین جهت ماماها می‌توانند با مشاوره سبک زندگی ارتقادهنده سلامت در مراکز بهداشتی و درمانی سبک زندگی مادران مبتلا به دیابت بارداری را بهبود بخشند و عوارض مرتبط با دیابت بارداری را در مادران کاهش دهند (57).

مطالعات خارجی

Tovote و همکاران (2014) ، در مطالعه­ ای به بررسی مقایسه دو نوع مشاوره شناختی رفتاری و ذهن آگاهی در درمان افسردگی و اضطراب حاصل از دیابت نوع یک و دو بزرگسالان پرداختند. در این مطالعه از بین 94 بیمار مراجعه کننده به مراکز درمانی منتخب هلند، 63 فرد دارای معیار ورود به مطالعه در دو گروه (31 نفره) ذهن آگاهی و (32 نفره) مشاوره شناختی رفتاری وارد پژوهش شدند. پرسشنامه­ های افسردگی بک، پرسشنامه اختلال اضطراب فراگیر و بهزیستی را یک بار قبل و بار دیگر 3 ماه پس از اتمام مداخله به شیوه مصاحبه کتبی به عنوان پیامد اولیه و پریشانی دیابت و سطح HbA1C به عنوان پیامد ثانویه از شرکت کنندگان اخذ گردید. نتایج پژوهش نشان داد هر دو روش مشاوره در کاهش افسردگی، اضطراب و پریشانی دیابت تاثیر مثبت معنی­ داری داشتند اما بر میزان سطح HbA1C تاثیری نداشت (58).

Gonzalez و همکاران (2010) ، در طی یک مطالعه کارآزمایی بالینی در آمریکا به دنبال دستیابی به هدف تاثیر مشاوره شناختی رفتاری بر مشکلات روان شناختی بیماران دیابتی بودند. در این مطالعه 5 بیمار مبتلا به افسردگی 12-10 جلسه مشاوره تحت درمان یک گروه متشکل از روانشناس، پرستار و متخصص تغذیه دریافت کردند. نتایج کنترل گلیسمی پس از اتمام جلسات مشاوره نشان داد، 4 نفر از 5 نفر کنترل گلیسمی داشتند و بهبودی میزان افسردگی کلیه شرکت کنندگان مبتلا به دیابت قابل قبول بود (59).

Esbitt و همکاران مطالعه ­ای کارآزمایی با هدف تاثیر مشاوره شناختی رفتاری بر شدت افسردگی و پریشانی بیماران دیابت نوع یک در آمریکا انجام دادند. در این مطالعه 23 نفر بزرگسال 18 تا 70 مبتلا به دیابت که توانایی خواندن ونوشتن به زبان انگلیسی داشتند و همچنین مبتلا افسردگی نیز بودند وارد پژوهش شدند. افراد واجد شرایط 8 تا 9 جلسه مشاوره شناختی رفتاری دریافت کردند. معیار سنجش پریشانی مقیاس DDS و معیار سنجش افسردگی پرسشنامه MADRS بود. پرسشنامه ها یک بار قبل و بار دیگر 2 ماه پس از اتمام مشاوره تکمیل گردید. داده ­ها پس از جمع آوری مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. نتایج پژوهش نشان داد، مشاوره موجب کاهش علائم افسردگی و پریشانی خاص دیابت در مبتلایان به دیابت شده بود (60).

نقدی بر متون:

مطالعات انجام شده در این حیطه نشان می ­دهد که اغلب مطالعات مداخلات مشاوره­ای گوناگونی را برای کاهش اضطراب و اختلال عملکرد جنسی در زنان سالم یا زنان باردار با مشکلات خاص  پرداخته­ اند، اما مطالعاتی که مختص مشاوره مبتنی بر برنامه ارتقا سلامت جنسی و بررسی میزان اضطراب و عملکرد جنسی در زنان باردار مبتلا به دیابت باشد یافت نشد. در مطالعه ­ی مرادی و همکاران نیز زنان باردار یا افرادی که دچار هرگونه اختلال روانی ازجمله افسردگی بودند از مطالعه خارج شدند (56). به همین منظور جای خالی بررسی همزمان اضطراب، عملکرد جنسی، دیابت و بارداری که ارتباط متقابلی با یکدیگر دارند احساس می­شود. نتایج تحقیقات مطالعات پیشینیان نشان داد، اکثریت بررسی­ های صورت گرفته در کشور مربوط به مداخلات مشاوره­ای پس از زایمان بوده است، لذا با توجه به اینکه وجود اضطراب در زنان باردار مبتلا به دیابت بارداری از یک سو و افزایش شیوع اختلال جنسی به علل تغییرات فیزیکی و روانی در این دوران از سوی دیگر موجب تاثیر متقابل بر افزایش هر دو پارامتر دارد، جایگاه آموزش و مشاوره­ی برنامه­ های ارتقا سلامت جنسی بر عملکرد جنسی و اضطراب زنان باردار مبتلا به دیابت بارداری  در پژوهش­های مامایی قابل لمس می­باشد.

 فرضیات تحقیق:

1) عملکرد جنسی زنان باردار مبتلا به دیابت بارداری مراجعه کننده به مراکز جامع سلامت زاهدان  بعد از آموزش برنامه ارتقا سلامت در گروه  مداخله و کنترل متفاوت است.

2) اضطراب زنان باردار مبتلا به دیابت بارداری مراجعه کننده به مراکز جامع سلامت زاهدان  بعد از آموزش برنامه ارتقا سلامت در گروه  مداخله و کنترل متفاوت است.

 هدف کلی: تعیین تاثیر آموزش برنامه ارتقا سلامت جنسی بر اضطراب و عملکرد جنسی زنان باردار مبتلا به دیابت مراجعه کننده به مراکز جامع خدمات سلامت زاهدان در سال1399

) تعیین و مقایسه میانگین نمره عملکرد جنسی زنان مبتلا به دیابت بارداری مراجعه کننده به مراکز جامع سلامت زاهدان قبل و بعد از آموزش برنامه ارتقاء سلامت جنسی در گروه مداخله و کنترل
2) تعیین و مقایسه میانگین نمره اضطراب زنان مبتلا به دیابت بارداری مراجعه کننده به مراکز جامع سلامت زاهدان قبل و بعد از آموزش برنامه ارتقا سلامت جنسی در گروه مداخله و کنترل

مراکز بهداشتی شهرستان

تعریف واژه های تخصصی:

تعریف نظری اضطراب: اضطراب نگرانی و تشویشی فراگیر، ناخوشایند و مبهم است که اغلب با علائمی نظیر سردرد، تعریق، تپش قلب، بی قراری و تنگی نفس همراه است (61).

تعریف عملی اضطراب: منظور از اضطراب در این مطالعه اضطراب ناشی از حاملگی است و در واقع نمره ای است که هر زن باردار از پرسشنامه اضطراب بارداری وندنبرگ فرم کوتاه کسب می کند و دامنه ای بین حداقل 17 و حداکثر 119 دارد.  (62).

عملکرد جنسی تعریف نظری: سلامت جنسی و عملکرد جنسی مطلوب، منظور واکنش های فیزیولوژیکی است که در فرد به دنبال تحریک جنسی ایجاد شده و مشتمل بر چهار مرحله­ ی میل جنسی، انگیزش، ارگاسم و فرونشینی است (63).

عملکرد جنسی تعریف عملی:

منظور نمره ای است که زنان مبتلا به دیابت بارداری از پرسشنامه عملکرد جنسی (FSFI)  19 سوالی کسب می کنند که دامنه نمره ای بین 2 تا 36 دارد. براساس هم وزن نمودن حوزه ها، حداکثر نمره برای هر حوزه برابر ۶ و برای کل مقیاس ۳۶ خواهد بود. 

تعریف نظری برنامه ارتقای سلامت: عبارتست از هنر و علم کمک به افراد برای کشف هم افزایی بین احساسات اصلی خود و سلامت مطلوب، افزایش انگیزش برای تلاش به رسیدن سلامتی مطلوب و حمایت از آنها در تغییر شیوه زندگی خود برای حرکت به سوی یک حالت سلامت مطلوب می باشد (64).

تعریف عملی برنامه ارتقای سلامت جنسی:

منظور از برنامه ارتقای سلامت جنسی در این مطالعه، مداخله مشاوره 4 جلسه ­ای، 60تا 90 دقیقه است که هر هفته دو جلسه در قالب محتوای تعیین شده، ارائه خواهد شد.

تعریف نظری دیابت بارداری :

دیابت بارداری عبارتست از عدم تحمل کربوهیدرات منجر به هیپرگلیسمی با شدت متغییر، که برای اولین بار در دوران بارداری ایجاد یا شناسایی شود (65).

تعریف عملی دیابت بارداری :

انجام تست OGTT با 75 گرم گلوکز در هفته24-28 بارداری، هنگام صبح و با ناشتایی. 

در صورتی که گلوکز ناشتای پلاسمایی بیشتر مساوی 92 گرم در دسی لیتر، یا گلوکز 1 ساعته بیشتر مساوی 180 میلی گرم در دسی لیتر و یا گلوکز 2 ساعته بیشتر مساوی 153 میلی گرم در دسی لیتر باشد تشخیص دیابت بارداری داده می شود.

نوع مطالعه: مطالعه نیمه تجربی، در دو گروه مداخله و کنترل با طرح پیش آزمون – پس آزمون

جامعه مورد مطالعه:

کلیه زنان باردار مبتلا به دیابت بارداری مراجعه کننده به مراکز جامع سلامت شهر زاهدان در سال 1399 جامعه مورد مصالعه دراین پژوهش را تشکیل خواهند داد.

معیارهای ورود:

1. سن 18تا40سال
2. سن باردار24-30 هفته
3. عدم ابتلا به اختلالات روانی شناخته شده یا مصرف داروهای روانپزشکی مانند داروهای ضدافسردگی
4.   عدم چند همسری بودن زوج
5. عدم مصرف مواد مخدر در زوج
6. عدم ابتلا به بیماری های جسمانی تاثیرگذار برعملکرد جنسی و اضطراب مانند: بیماری های مزمن، فشارخون یا انجام جراحی های ژنیکولوژی
7. عدم سابقه سقط اخیر در 6 ماه گذشته و عدم وجود سقط مکرر( 3 سقط پشت سرهم)
8. عدم نازایی ( عدم بارداری بعد از یک سال رابطه جنسی بدون جلوگیری)
9. عدم حاملگی دو قلویی یا چند قلویی
10. عدم سابقه دیابت قبل از بارداری و یا دیابت بارداری در حاملگی های قبلی
11.  تشخیص دیابت بارداری براساس آزمایشات روتین انجام شده در دستورالعمل کشوری  در هفته 24-28 حاملگی

10- عدم مصرف داروهایی که بر متابولیسم گلوکز اثر دارند مانند استروئیدها

11. عدم وجود هر گونه منع برقراری رابطه جنسی به دلایلی همچون تهدید به سقط، لیبر پره ترم
12. عدم وجود اختلالات جنسی در زوجین طبق گزارش زنان
13.  کسب نمره 28 و کمتر از مقیاس عملکرد جنسی زنان فرم 19 سوالی

معیارهای خروج:
 
1- بروز عارضه جنینی یا مادری در حین مطالعه

2-  غیبت یا عدم شرکت در بیش از یک جلسه آموزشی

3- بروز هر گونه حادثه یا رخداد استرس زا در زمان اجرای  مطالعه

حجم نمونه و روش محاسبه آن:.

حجم نمونه براساس میانگین و انحراف معیار نمره عملکرد جنسی در مطالعه مرادی و همکاران (2016) و با حدود اطمینان  95 درصد و توان آزمون آماری 95 درصد و براساس فرمول زیر در هر گروه تعداد 17 نفر برآوردگردید. به منظور کفایت از حجم نمونه و با در نظرگرفتن ریزش احتمالی، در این مطالعه  درهرگروه 40 نفر ودرمجموع 80 نفرتعیین شد (66).

             16/62n =

          =1/96                      3/56 =  26/59=

        1/64                    3/00=   22/48=

 روش نمونه گیری چند مرحله ای خواهد بود بدین ترتیب که  شهر زاهدان به پنج منطقه شمال، جنوب، شرق، غرب و مرکزی تقسیم می شود و از هر منطقه به صورت تصادفی و با  قرعه کشی دو مرکز ؛ مجموعا 10 مرکزانتخاب خواهد شد، از دو مرکز منتخب در هر منطقه یک مرکز به گروه مداخله و یک مرکز به گروه کنترل اختصاص خواهد یافت. سپس در هر مرکز بطور متوسط 8 نفر از زنان واجد شرایط  به شیوه در دسترس انتخاب خواهند شد.

روش و ابزار جمع آوری داده­ها:

روش گردآوری داده ها در این پژوهش پرسشنامه ای متشکل از سه بخش می­باشد. بخش اول اطلاعات دموگرافیک شامل: سن مادرو همسر، مدت ازدواج(به ماه) ، سن بارداری، نوع بارداری کنونی(خواسته یا ناخواسته) ، قند خون در شروع بارداری، تعداد بارداری، نوع زایمان های قبلی ، شغل مادر و همسر، سطح تحصیلات مادر و همسر ،قد، وزن و قومیت ، می باشد. بخش دوم پرسشنامه تجدید نظر شده اضطراب مرتبط با بارداری و بخش سوم پرسشنامه عملکردی چنسی زنان است.

پرسشنامه اضطراب بارداری Pregnancy Related Anxiety Questionnaire (PRAQ) ترس ها و نگرانی های مربوط به بارداری را می سنجید و در سال 1989  به وسیله وندنبرگ ساخته شد(وندنبرگ). پرسشنامه فرم کوتاه اضطراب بارداری وندنبرگ PRAQ-17 دارای ۱۷ ماده می باشد. تحلیل عاملی اکتشافی داده های این پرسشنامه، پنج عامل را نشان می دهد: عامل اول: ترس از زایمان ) ۳ سوال)، عامل دوم: ترس از زاییدن یک بچه معلول جسمی  یا روانی (4 سوال)، عامل سوم: ترس از تغییر در روابط زناشویی (4 سوال)، عامل چهارم: ترس از تغییرات در خلق و خو و پیامدهای آن بر کودک ( 3 سوال) و عامل پنجم: ترس های خودمحورانه یا ترس از تغییرات در زندگی شخصی مادر(3 سوال). نمره نهایی این پرسش نامه از جمع کردن نمره های هر عبارت به دست می آمد. نمره هر عبارت بر اساس طیف لیکرت بین یک تا هفت درجه بندی شده است؛ بنابراین نمره اضطراب بارداری بین ۱۷ تا 119 بود (62). ویژگی های روانسنجی این پرسشنامه از جمله روایی صوری و محتوا در ایران توسط کارآموزیان و همکاران (2016) مورد بررسی و تایید قرار گرفته است.  همچنین نتایج تحلیل عاملی تأییدی، برازش قابل قبولی برای ساختار مکنون در سطح سوال و در سطح 5 خرده مقیاس به دست داد. همچنین، همبستگی معنی دار مؤلفه ها و مقیاس کلی پرسشنامه با  پرسشنامه اضطراب بک،  روایی همزمان پرسشنامه را تأیید کرد. پایایی پرسشنامه بر اساس ضریب آلفا کرونباخ0/78 تایید و برای عوامل پنج گانه بین 0/69 تا 0/76 بود. که حاکی از پایایی پرسشنامه در طول زمان می باشد(67). در این مطالعه پایایی پرسشنامه به کمک آلفای کرونباخ  تعیین خواهد شد .

بخش سوم: مقیاس عملکرد جنسی زنان The Female Sexual Function Index (FSFI) است. پرسشنامه عملکرد جنسی زنان مقیاسی است جهت اندازه گیری عملکرد جنسی زنان که توسط روزن[1] و همکارانش در سال 2000 ساخته شده است. این پرسشنامه دارای 19 سوال است که در شش حوزه مستقل میل جنسی با 2 سوال Desire، هیجان و تحریک جنسی با 4 سوال Arousal ، رطوبت جنسی با 4 سوال  Lubrication، اوج لذت جنسی با 3 سوال Orgasm ، رضایتمندی با 3 سوال Satisfaction  و مقاربت دردناک با 3 سوال Pain ، عملکرد جنسی زنان را می سنجد. در این پرسشنامه از افراد خواسته می شود تا بهترین گزینه که نشان دهنده وضعیت جنسی آنان طی 4 هفته گذشته بوده است را انتخاب کنند. با جمع کردن نمرات شش حوزه با هم نمره کل مقیاس به دست می آید. به این ترتیب نمره گذاری به گونه ای است که نمره بیشتر نشانگر کارکرد بهتر جنسی است. برای هم وزن کردن حوزه­ ها نمرات هر حوزه با یکدیگر جمع شده سپس در عدد فاکتور مربوطه برابر جدول زیر ضرب می­گردد. براساس هم وزن نمودن حوزه ها، حداکثر نمره برای هر حوزه برابر ۶ و برای کل مقیاس ۳۶ خواهد بود.  بنابراین دامنه نمرات به دست آمده  بین 2 تا 36 خواهد بود. نمره برش مناسب برای کل پرسشنامه 28 است (68). اعتبار و پایایی این پرسشنامه در ایران توسط محمدی و همکاران در سال 2008 مورد بررسی و تایید قرار گرفته است. از این مقیاس به دفعات در ایران در مطالعات مختلف استفاده شده است(69). همچنین در این پژوهش پایایی این  پرسشنامه  به روش همسانی درونی و به کمک آلفای کرونباخ انجام خواهد شد.

در مورد نحوه نمره دهی، طبق دستورالعمل طراح پرسشنامه، نمرات هر حوزه از طریق جمع نمرات سؤالهای هرحوزه و ضرب آن در عدد فاکتور به دست آمد . از آنجا که در پرسشنامه تعداد سؤالات حوزه ها با یکدیگر برابر نیستند، ابتدا جهت هم وزن کردن حوزه ها با یکدیگر نمرات حاصل از سؤالهای هر حوزه با هم جمع شده و سپس در عدد فاکتورها برابر جدول نمره گذاری ضرب میشود. با جمع کردن نمرات شش حوزه با هم نمره کل مقیاس به دست می آید. به این ترتیب نمرگذاری به گونه ای است که نمره بیشتر نشانگر کارکرد بهتر جنسی است. براساس هم وزن نمودن حوزه ها، حداکثر نمره برای هر حوزه برابر ۶ و برای کل مقیاس ۳۶ خواهد بود نمره صفر حاکی از آن است که فرد در طول ۴ هفته گذشته فعالیت جنسی نداشته است .

جدول نمره گذاری

روش اجرای طرح:

پژوهشگر پس از تصویب پژوهش و ضمن کسب اجازه  و کد اخلاق از کمیته اخلاق و پس از اخذ مجوزهای لازم از معاونت تحقیقات و فن آوری و معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی زاهدان جهت نمونه گیری چندمرحله ای و برگزاری جلسات مداخله، بعد از هماهنگی با معاونت بهداشتی در مراکز خدمات جامع سلامت حضور خواهد یافت. سپس جهت نمونه گیری ابتدا شهر زاهدان به پنج منطقه شمال، جنوب، شرق، غرب و مرکزی تقسیم می شود و از هر منطقه به صورت تصادفی و با  قرعه کشی دو مرکز مجموعا 10 مرکزانتخاب خواهد شد، از دو مرکز منتخب در هر منطقه یک مرکز به گروه مداخله و یک مرکز به گروه کنترل اختصاص خواهد یافت. سپس در هر مرکز بطور متوسط 8 نفر از زنان واجد شرایط  به شیوه در دسترس انتخاب خواهند شد. لیست کلیه زنان باردار دیابتی در هر مرکز از سامانه­ های الکترونیکی پایگاه­های بهداشتی منتخب استخراج خواهد شد و با آنان تماس تلفنی صورت خواهدگرفت. افراد در صورتی که واجد معیارهای ورود به مطالعه باشند، جهت شرکت در مطالعه دعوت خواهند شد. در ابتدا به زنان باردار مبتلا به دیابت بارداری که  واجد شرایط ورود به مطالعه می باشند، توضیحات لازم در مورد اهداف پژوهش داده خواهد شد. افراد در صورت رضایت به شرکت در مطالعه، پس از اخذ رضایت نامه کتبی وارد مطالعه می شوند و به افراد اطمینان داده خواهد شد که کلیه اطلاعات آنها محرمانه خواهد ماند. قبل از شروع مداخله، پیش آزمون از طریق تکمیل پرسشنامه حاوی اطلاعات دموگرافیک، پرسشنامه اضطراب بارداری و عملکرد جنسی از کلیه افراد گروه مداخله و کنترل بعمل خواهد آمد. برای زنان باردار گروه مداخله، پس از رسیدن تعداد زنان برای تشکیل گروه کوچک 4 تا حداکثر 5 نفره  به دلیل شرایط بحران کرونا، طی تماس تلفنی از افراد جهت شرکت در جلسات مشاوره‌ای دعوت به عمل خواهد آمد.  محل تشکیل کلاس­های آموزشی و مشاوره بر اساس توافق با زنان باردار و بر اساس امکانات در درمانگاه یا دانشکده پرستاری-مامایی زاهدان هماهنگ خواهد شد. با رعایت فاصله اجتماعی و رعایت پروتکل بهداشتی (ماسک و دستکش)   4 جلسه برنامه مشاوره ارتقای سلامت جنسی، دو جلسه در هفته  به مدت میانگین 60 تا 90 دقیقه بر اساس محتوای تعیین شده در جدول 1 به زنان گروه مداخله ارائه خواهد شد.  به منظور پاسخ گویی به سوالات احتمالی و رفع نگرانی های زنان باردار مبتلا به دیابت بارداری پس از مداخله، خط ارتباطی مستقیم تلفنی در اختیار زنان مورد مطالعه گروه مداخله قرار خواهد گرفت.  بعد از گذشت 4 هفته از پایان جلسات با افراد مورد مطالعه برای تکمیل پرسشنامه های پس آزمون هماهنگی لازم بعمل خواهد آمد. زنان گروه کنترل در این مدت فقط آموزش­ها و مراقبت­های روتین مراکز را دریافت خواهند نمود. آموزش برنامه ارتقا سلامت جنسی در این مطالعه به وسیله کارشناس ارشد مشاوره در مامایی آموزش دیده و تحت نظارت دکترای تخصصی (Ph.D)  مشاوره و راهنمایی ارایه خواهد شد. به منظور رعایت اصول اخلاق پژوهش،  سی دی محتوای آموزش برنامه ارتقای سلامت جنسی پس از پایان مطالعه در اختیار گروه کنترل نیز قرار خواهد گرفت.

فرمت و محتوای اولیه جلسات پس از مطالعه کتب، مقالات و مطالعات مشابه  بر اساس محورهای مشخص شده در جدول شماره 1 تهیه شده است.  همچنین برای غنی سازی و افزایش کیفیت و کاربردی بودن مداخله از نظرات کارشناسان و اعضای هیئت علمی مرتبط مانند مامایی، روانشناسی و متخصصین داخلی استفاده و فرمت مداخله نهایی خواهد شد.

جدول 1 : محتوای جلسات آموزش برنامه ارتقاء سلامت جنسی در دیابت بارداری

روش تحلیل و توصیف داده‌ها:

داده­ ها پس از جمع آوری وکد گذاری توسط نرم افزار   SPSS  نسخه 21 مورد تجزیه وتحلیل  قرار خواهد گرفت. ابتدا فراوانی (درصد)،  میانگین (انحراف معیار)، حداقل و حداکثر به کمک آمار توصیفی تعیین خواهد شد.  در صورت نرمال بودن داده­ ها به کمک آزمون شاپیرو ویلکز، برای مقایسه میانگین ­های قبل و بعد در هر گروه از آزمون تی­ زوجی، مقایسه میانگین­ های دوگروه مداخله وکنترل ازآزمون تی­ مستقل، مقایسه فراوانی متغیرهای کیفی دوگروه ازآزمون کای دو استفاده خواهد شد. برای تعیین اثربخشی مداخله و همزمان با آن کنترل اثر برخی متغیرها از آزمون تحلیل کوواریانس استفاده خواهد شد. در صورت عدم برقراری شرط نرمالیتی از آزمون های ناپارامتریک معادل مانند یومن ویتنی و ویلکاکسون استفاده خواهد شد. سطح معناداری در این مطالعه 0/05  p=مدنظر است.

1. ملاحظات اخلاقی:

راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های دارای آزمودنی انسانی 92

2-در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

13- کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

 16- پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می‌شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. هم‌چنین، در پژوهش‌هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند

25-پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

28-پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش مطلوب نیست، بپذیرند.

محدودیت های اجرائی طرح  و پیش بینی جهت حل آن ها :

عدم همکاری بیماران جهت شرکت در جلسات آموزشی که سعی می شود از طریق ارائه مطالب آموزشی مفید حداکثر مشارکت تامین شود .

ریزش نمونه و عدم همکاری در حضور به موقع درجلسات مشاوره ای از محدویت های اصلی طرح به دلیل چند مرحله ای بودن طرح می باشد. سعی خواهد شد قبل از برگزاری هر جلسه با تماس­ های مکرر تلفنی ساعت جلسات را یادآور شویم.

عدم همکاری همسران برای مشارکت زنان در مطالعه یکی از محدودیت های احتمالی این مطالعه خواهد بود که در صورت بروز این مشکل با برقراری تماس و ارتباط و با ارایه توضیحات لازم برای جلب همکاری این قبیل همسران تلاش می شود.

اضطراب/عملکرد جنسی/دیابت بارداری/برنامه ارتقا/سلامت جنسی

Anxiety / Sexual Function / Gestational Diabetes / Promotion Program / Sexual Health

منابع و مراجع

1.            Ahmadi A, Moosavi Sahibalzamani S, Ghavami F, Shafi Far Y, Fathi Ashtiani A. Effects of psychological interventions on postpartum depression, anxiety and infants' weight in primipara women. Prev Care Nurs Midwifery J. 2014;4(1):19-31.

2.            Kepley JM, Mohiuddin SS. Physiology, Maternal Changes.  StatPearls [Internet]. Island: StatPearls Publishing; 2019.

3.            Bakhteh A, Kolivand M, Asadi N, Rezaei M, Jaberghaderi N. Effect of cognitive behavioral therapy on self-efficacy in women with gestational diabetes: A randomized clinical trial. Journal of Mazandaran University of Medical Sciences. 2018;28(165):78-86.

4.            Dashe JS, Bloom SL, Spong CY, Hoffman BL. Williams obstetrics. New York: McGraw Hill Professional; 2018.

5.            Longo LD. Maternal Physiology of Pregnancy.  The Rise of Fetal and Neonatal Physiology. New York: Springer; 2018. p. 217-80.

6.            Dorostkar H, Zare NZ, Mahvar AA, Goodarzi MT. Prevalence of gestational diabetes mellitus in different age groups in Razan, Iran 2014. Journal of Mazandaran University of Medical Sciences. 2015;25(127):74-81.

7.            Chiefari E, Arcidiacono B, Foti D, Brunetti A. Gestational diabetes mellitus: an updated overview. Journal of Endocrinological Investigation. 2017;40(9):899-909.

8.            Jafari-Shobeiri M, Ghojazadeh M, Azami-Aghdash S, Naghavi-Behzad M, Piri R, Pourali-Akbar Y, et al. Prevalence and risk factors of gestational diabetes in Iran: a systematic review and meta-analysis. Iranian journal of public health. 2015;44(8):1036.

9.            JafariShobeiri M, Ghojazadeh M, zamiAghdash S, NaghaviBehzad M, Piri R, PouraliAkbar Y, et al. Prevalence and Risk Factors of Gestational Diabetes in Iran: A Systematic Review and Meta-Analysis  Iranian Journal of Public Health. 2015;44(8):1036.

10.          Alsaedi SA, Altalhi AA, Nabrawi MF, Aldainy AA, Wali RM. Prevalence and risk factors of gestational diabetes mellitus among pregnant patients visiting National Guard primary health care centers in Saudi Arabia. Saudi Medical Journal. 2020;41(2):144-51.

11.          Hashemi-Nazari S-S, Najafi F, Rahimi M-A, Izadi N, Heydarpour F, Forooghirad H. Estimation of gestational diabetes mellitus and dose–response association of BMI with the occurrence of diabetes mellitus in pregnant women of the west of Iran. Health care for women international. 2020;41(1):121-30.

12.          Kucukgoncu S, Guloksuz S, Celik K, Bahtiyar MO, Luykx JJ, Rutten BP, et al. Antipsychotic exposure in pregnancy and the risk of gestational diabetes: a systematic review and meta-analysis. Schizophrenia Bulletin. 2020;46(2):311-8.

13.          fkhamiardakani A, Rashidi M. Gestational diabetes self-study. Journal Med Sci Health Services - Medical Yazd. 2006;14(2):82-93.

14.          Stewart ZA. Gestational diabetes. Obstetrics, Gynaecology & Reproductive Medicine. 2020;30(3):79-83.

15.          Murphy N, PMcCarthy F, SKhashan A, EMyers J, ABSimpson N, MKearney P, et al. Compliance with national institute of health and care excellence risk-based screening forgestational diabetes mellitus in nulliparous women. European Journal of Obstetrics & Gynecology and Reproductive Biology. 2016;199:60-5.

16.          Maric-Bilkan C, editor Sex Differences in Diabetic Kidney Disease. Mayo Clinic Proceedings; 2020: Elsevier.

17.          Esfahani S, Pal S. Obesity, mental health, and sexual dysfunction: a critical review. Health Psychology Open. 2018;5(2):1-13.

18.          Asadijajaei S, Abolghasemi A, Ghaffari A, Narimani M. Effectiveness cognitive therapy based on mindfulnesson the sexual and familial function of sexless women. Journal of psychologicalscience. 2020;19(85):91-100.

19.          Esfahani SB, Pal S. Obesity, mental health, and sexual dysfunction: A critical review. Health psychology open. 2018;5(2):2055102918786867.

20.          Alidost F, Dolatian M, Shams J, Nasiri M, Sarkhoshpour EJIRCMJ. The Correlation of Sexual Dysfunction with Prenatal Stress and Quality of Life: A Path Analysis. 2017;19(7).

21.          Maiorino MI, Bellastella G, Esposito K. Diabetes and sexual dysfunction: current perspectives. Diabetes, metabolic syndrome and obesity: targets and therapy. 2014;7:95.

22.          Heuman J, Meston G. Evaluating sexual dysfunctionin women. Clin Obstet Gynecol. 1997;40:616-29.

23.          Mokhlesi S, Simbar M, Tehrani FR, Kariman N, Majd HA. Quality of life questionnaire for women with gestational diabetes mellitus (GDMQ-36): development and psychometric properties. BMC Pregnancy and Childbirth. 2019;19(1):454.

24.          Vafaeimanesh J, Raei M, Hosseinzadeh F, Parham M. Evaluation of sexual dysfunction in women with type 2 diabetes. Indian Journal of Endocrinology and Metabolism. 2014;18(2):175-9.

25.          Ziaei-Rad M, Vahdaninia M, Montazeri A. Sexual dysfunctions in patients with diabetes: a study from Iran. Reprod Biol Endocrino. 2010;50:8-1.

26.          Ismail AH, Bau R, Sidi H, Guan NC, Naing L, Jaafar NRN, et al. Factor analysis study on sexual responses in women with Type 2 diabetes mellitus. Comprehensive psychiatry. 2014;55:S34-S7.

27.          HanimIsmail A, Bau R, Sidi H, ChongGuan N, Naing L, RuzyaneiNikJaafar N. Factor analysis study on sexual responses in women with type 2 diabetes mellitus    Comprehensive Psychiatry. 2014;55(1):34-7.

28.          MAbuAli R, MAlHajeri R, SKhader Y, SShegem N, MAjlouni K. Sexual dysfunction in Jordanian diabetic women. Diabetes Care. 2008 31(8):1580-1.

29.          Jackson G. Sexual dysfunction and diabetes. Int J ClinPract. 2007;58(1): 358-62.

30.          Maleki-Saghooni N, Miri HH, Karimi F, Mirteimouri M. The effect of systemic lupus erythematosus on women's sexual function: A systematic review and meta-analysis. The Iranian Journal of Obstetrics, Gynecology and Infertility. 2018;21(7):86-96.

31.          Shandiz FH, Karimi F, Anbaran ZK, Abdollahi M, Rahimi N, Ghasemi M. Investigating the quality of life and the related factors in Iranian women with breast cancer. Asian Pac J Cancer Prev 2017;18(8):2089-92.

32.          Rostamkhani F, Moghadam R, Khoei EM, Jafari F, 18-28.18-28.Ozgoli G. Effect of Counseling using PLISSIT Model on Sexual Function of Pregnant Women. Preventive Care in Nursing & Midwifery Journal (PCNM). 2016;6)1(18-28.

33.          Sobhgol SS, Priddis H, Smith CA, Dahlen HG. The effect of pelvic floor muscle exercise on female sexual function during pregnancy and postpartum: A systematic review. Sexual medicine reviews. 2019;7(1):13-28.

34.          Derya YA, Uğur HG, Özşahin Z. Effects of demographic and obstetric variables with body image on sexual dysfunction in pregnancy: A cross‐sectional and comparative study. International Journal of Nursing Practice. 2020:e12829.

35.          Latifnejad Roudsari R, Zakerihamidi M, Merghati Khoei E, Kazemnejad A. Comparing the Cultural Beliefs related to Mode of Delivery among Pregnant Women and Women with Childbirth Experiences as vaginal delivery or cesarean section (Tonekabon, 2014). Journal of Mazandaran University of Medical Sciences. 2015;24(120):54-68.

36.          Nunes SK, Rudge CV, Quiroz SC, Hallur RL, Prudencio CB, Pinheiro FA, et al. Impact of Gestational Diabetes Mellitus on Sexual Function: A Case–Control Study. Journal of Women's Health. 2019;0:1-10.

37.          KNunes S, VCRudge C, CBVQuiroz S, LHallur R, BPrudencio C, APinheiro F, et al. Impact of Gestational Diabetes Mellitus on Sexual Function: A Case–Control Study. Journal of Women's Health. 2019.

38.          Sangestani G, Khatiban M, Pourolajal J, Oshvandi K. Influence of Doula on the Primiparous Parturients' Anxiety in the Delivery Ward. Hayat, Journal of School of Nursing and Midwifery, Tehran University of Medical Sciences. 2013;19(4):48-60.

39.          Shahhosseini Z, Abedian K, Azimi H. Role of Anxiety during Pregnancy in Preterm Delivery. Zanjan University of Medical Sciences & Health Services. 2008;16(63):85-92.

40.          Taylor J. Baillière's Dictionary for Nurses and Health Care Workers E-Book. New York: Elsevier Health Sciences; 2019.

41.          Amiri P, Mirghafourvand M, Esmaeilpour K, Kamalifard M, Ivanbagha R. The effect of distraction techniques on pain and stress during labor: a randomized controlled clinical trial. BMC Pregnancy and Childbirth. 2019;19(1):1-9.

42.          Martini J, Petzoldt J, Einsle F, Beesdo-Baum K, Höfler M, Wittchen H. Risk factors and course patterns of anxiety and depressive disorders during pregnancy and after delivery: A prospective-longitudinal study. .  Apr 1;175:. J Affect Disord. 2015;175:385-95.

43.          Jabbari Z, Hashemi H, Haghayegh S. Survey on Effectiveness of Cognitive Behavioral Stress Management on the Stress, Anxiety, and Depression of Pregnant Women. J Health Syst Res. 2013; 8(7):1341-7.

44.          Jabbari B, Mirghafourvand M, Sehhatie F, Mohammad-Alizadeh-Charandabi S. The effect of holly Quran voice with and without translation on stress, anxiety and depression during pregnancy: a randomized controlled trial. Journal of religion and health. 2020;59(1):544-54.

45.          Andreae SJ, Andreae LJ, Richman JS, Cherrington AL, Safford MM. Peer-delivered cognitive behavioral training to improve functioning in patients with diabetes: a cluster-randomized trial. The Annals of Family Medicine. 2020;18(1):15-23.

46.          KorpiHyövälti E, Schwab U, Laaksonen DE, Linjama H, Heinonen S, Niskanen L. Effect of intensive counselling on the quality of dietary fats in pregnant women at high risk of gestational diabetes mellitus. Br Journal Nutrition. 2012;108:910_7.

47.          Luoto R, Kinnunen TI, Aittasalo M, Kolu P, Raitanen J, Ojala K, et al. Primary prevention of gestational diabetes mellitus and large-forgestational- age newborns by lifestyle counseling: a cluster-randomized controlled trial. PLoS Medicine. 2011;8(5).

48.          Vural B, Temel A. Effectiveness of pre-marital counseling program on sexual of recently marital couples. Sexual Health. 2009;6(3):222-32.

49.          Proper KI, van Oostrom SH. The effectiveness of workplace health promotion interventions on physical and mental health outcomes–a systematic review of reviews. Scandinavian journal of work, environment & health. 2019;45(6):546-59.

50.          Tirgari B, Rafati F, Mehdipour Rabori R. Effect of Sexual Rehabilitation Program on Anxiety, Stress, Depression and Sexual Function among Men with Coronary Artery Disease. Journal of sex & marital therapy. 2019;45(7):632-42.

51.          Kesten JM, Dias K, Burns F, Crook P, Howarth A, Mercer CH, et al. Acceptability and potential impact of delivering sexual health promotion information through social media and dating apps to MSM in England: a qualitative study. BMC public health. 2019;19(1):1236.

52.          Kaviani M, Rahnavard T, Azima S, Emamghoreishi M, Asadi N, Sayadi M. The effect of education on sexual health of women with hypoactive sexual desire disorder: A randomized controlled trial. International journal of community based nursing and midwifery. 2014;2(2):94.

53.          Karimi F, Babazadeh R, Asgharipur N, Esmaily H, Latifnejad Roudsari R. The Effectiveness of Counseling using PLISSIT Model on Depression, Anxiety and Stress, among Postpartum Women with Sexual Dysfunction: A Randomized Trial. Journal of Midwifery and Reproductive Health. 2019;7(4):1912-20.

54.          Latifnejad Roudsari R, Moradi M, Esmaily H. Effect of sexual counseling on stress, anxiety, and depression in women during postpartum period. Evidence Based Care. 2017;7(2):17-26.

55.          Esmaili M. The effectiveness of structured education on sexual function of pregnant women. Qazvin: Qazvin university medical science; 2018.

56.          Moradi M, Geranmayeh M, Mirmohammadali M, Mehran A. The effect of sexual counseling on sexual function in women with type 2 diabetes mellitus. Journal of hayat. 2016;22(2):148-58.

57.          Mohaddesi H, Saei Ghare N, Bahadori F, Khalkhali H, Razavi R. The effect of counseling on health promotion behaviors in diabetic mothers referred to motahhari hospital of urmia at 2015. The J Urmia Nurs Midwifery Fac. 2017;14(10):757-66.

58.          Tovote KA, Fleer J, Snippe E, Peeters AC, Emmelkamp PM, Sanderman R, et al. Individual mindfulness-based cognitive therapy and cognitive behavior therapy for treating depressive symptoms in patients with diabetes: results of a randomized controlled trial. Diabetes care. 2014;37(9):2427-34.

59.          Gonzalez JS, McCarl LA, Wexler DJ, Cagliero E, Delahanty L, Soper TD, et al. Cognitive–behavioral therapy for adherence and depression (CBT-AD) in type 2 diabetes. Journal of Cognitive Psychotherapy. 2010;24(4):329-43.

60.          Esbitt SA, Batchelder AW, Tanenbaum ML, Shreck E, Gonzalez JS. “Knowing that you’re not the only one”: perspectives on group-based cognitive-behavioral therapy for adherence and depression (CBT-AD) in adults with type 1 diabetes. Cognitive and behavioral practice. 2015;22(3):393-406.

61.          Janice L. Hinkle KHC.  Brunner&Suddarth’s textbook of medical surgical nursing  chapter 2014;51(13):1417.

62.          Van den Bergh PhD BJJoP, Psychology P, Health. The influence of maternal emotions during pregnancy on fetal and neonatal behavior. 1990;5(2):119.

63.          Bahrami N, Alizade S, Bahrami S. The  Study  of   Prevalence  of  femal  sexual  dysfunction  of  childbearing  age  and  related  factors. Journal  of  scientific  research 2011;21(75):8-13.

64.          O’Donnell M. Definitions of health promotion 2.0: Embracing passion, enhancing motivation, recognizing dynamic balance, and creating opportunities. . American Journal of Health Promotion. 2009;24(1):4.

65.          Civantos S, Durán M, Flández B, Merino M, Navea C, Guijarro G, et al. Predictors of postpartum diabetes mellitus in patients with gestational diabetes. Endocrinología, Diabetes y Nutrición (English ed). 2019;66(2):83-9.

66.          Moradi M, Geranmayeh M, Mirmohammadali M, Mehran AJJoh. The effect of sexual counseling on sexual function in women with type 2 diabetes mellitus. 2016;22(2):148-58.

67.          Karamoozian M, Askarizadeh G, Behroozi NJJoCN, Midwifery. The Study of psychometric properties of pregnancy related anxiety questionnaire. 2017;5(4).

68.          Rosen CB, J. Heiman, S. Leiblum, C. Meston, R. Shabsigh, D. Ferguson, R. D'Agostino, R %J Journal of sex, therapy m. The Female Sexual Function Index (FSFI): a multidimensional self-report instrument for the assessment of female sexual function. 2000;26(2):191-208.

69.          Mohammadi k, Heydari m, faghihzadeh sjp. The female sexual function index (fsfi): Validation of the iranian version. Payesh (Health Monitor(2008;7(3):-.

بررسی تاثیر آموزش برنامه ارتقا سلامت جنسی زنان بر اضطراب و عملکرد جنسی زنان باردار مبتلا به دیابت بارداری مراجعه کننده به مراکز جامع سلامت زاهدان در سال۱۳۹۹

ندارد

باعث افزایش ارتقا سلامت جنسی و کاهش اضطراب زنان باردار دیابتی میشود.

ندارد

هیچ عوارض جانبی ندارد.

شرکت در این طرح هیچ هزینه ای برای شما ندارد

ندارد.

کلیه اطلاعات شما بصورت کاملا محرمانه می باشد.

از طریق تماس 09356441004 به پرسش ها پاسخ داده میشود.

دارد.

رضایت آگاهانه گرفته خواهد شد.

پرسشنامه ها :

پرسشنامه اضطراب بارداری

لطفاً هرجمله را به دقت بخوانید و با توجه به راهنمایی های زیر، دور هر عددی که با وضعیت شما سازگار تر است خط بکشید.

1. اصلاً درست نیست.
2. به سختی قابل قبول است.
3. بیشتر از اینکه صحیح باشد غلط است.
4. به طور متوسط درست است.
5. تاحدی درست است.
6. به مقدار قابل توجهی قبول است.
7. کاملاً درست است.