بررسی سطح سواد سلامت زنان مبتلا به سرطان پستان تحت شیمی درمانی و عوامل مرتبط با آن در بیمارستان‌های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال 1399

سرطان گروهی از بیماری های ناشی از رشد غیر قابل کنترل سلول ها در هر ارگانی می باشد که  دومین عامل مرگ و میر جهانی است، به بیانی دیگر؛ از هر شش مرگ یک مرگ به علت سرطان رخ می دهد. سرطان های ریه، پروستات، کولورکتال، معده و کبد شایع ترین سرطان ها در مردان است، در حالیکه در زنان به ترتیب سرطان های سینه، کولورکتال، ریه، رحم و تیروئید شایع ترین می باشند(1). سرطان سینه یکی از شایع ترین سرطان های زنان در جهان است و هر ساله چه در کشورهای توسعه یافته و چه در کشورهای در حال توسعه در حال افزایش است. سرطان پستان دومین عامل مرگ ناشی از سرطان ها می باشد. طبق گفته ی سازمان بهداشت جهانی هر ساله از هر 8 زن یک نفر به سرطان سینه مبتلا می شود و سرطان سینه کشنده ترین سرطان از بین سایر سرطان ها است.  همچنیین سرطان سینه، شایع ترین علت مرگ و میر زنان بین 35-55 سال می باشد. در سال 2020درآمریکا حدود 276،480 هزار ابتلا و 42،170 مرگ در زنان به ثبت رسیده است. میزان بروز و شیوع سرطان پستان در ایران به ترتیب 22 و 520 در 500000جمعیت زنان است. سرطان پستان 22/3 درصد از کل سرطان های زنان را در ایران تشکیل می‌داد(2-5). متاسفانه ایران دارای پایین ترین میانگین سنی(6/49سال) ابتلا به سرطان سینه در بین کشورهای میانه ی شرقی می باشد و 70% بیماران در مراحل پیشرفته تشخیص داده می شوند(4). دو ریسک فاکتور مهم در ابتلا به سرطان سینه؛ جنس زن و افزایش سن می باشد.علاوه بر آن ها سابقه ی فامیلی، مصرف الکل، شروع قاعدگی قبل 12  سال و منوپز بعد از 55 سال، چاقی، زایمان بعد از 30 سالگی و عدم شیر دهی، مصرف برخی داروها مثل دی اتیل استیل بسترول، سابقه ی قبلی سرطان سینه، سینه های بزرگتر و مصرف هورمون ها نیز  شانس ابتلا را افزایش می دهند(6). سرطان فشارهای جسمی، فیزیکی و روانی زیادی را بر فرد، خانواده و سیستم درمانی اعمال می کند و کشورهای کم درآمد یا با درآمد پایین آمادگی کافی برای مقابله با این حجم فشار را ندارند(1). عوارض فیزیکی سرطان به دو دسته‌ی مستقیم و غیر مستقیم تقسیم بندی می شوند. عوارض مستقیم ناشی از تهاجم یا فشار مکانیکی تومور به ساختار های  مجاور می باشند و تظاهرات سیستمیک بیماری مثل سرکوب سیستم ایمنی، افزایش بیش از حد انعقاد یا سندروم پارانئوپلاستیک جزو عوارض غیرمستقیم می باشند(7). علاوه بر  آن عوارض ناشی از درمان سرطان به علت تخریب سلول های سالم فرد در کنار سلول های سرطانی نیز بر کیفیت زندگی فرد تاثیر منفی می گذارند(6). از عوارض روانی این بیماری نیز میتوان به اختلال خواب، افسردگی،اختلال در فعالیت جنسی، اختلال تمرکز و خستگی اشاره کرد، که مجموعا این عوامل حتی می توانند منجر به خودکشی فرد خصوصا در مبتلایان به سرطان سینه  شوند جدای از هزینه های درمان که خود به اضطراب و مشکلات بیماران و خانواده ها اضافه می کنند، درگیری طولانی مدت در روند درمان و در نتیجه اختلال در فعالیت های اجتماعی و نقش فرد در خانواده نیز از عوارض قابل اهمیت سرطان می‌باشند(8). شیوه های درمانی سرطان سینه بر حسب نوع تومور، مرحله ی آن و فاکتوردهی بالینی بیمار شامل؛ جراحی، داروها و رادیوتراپی تنها یا ترکیبی از این روش ها می باشند. به علاوه درمان های تسکینی جهت افزایش کیفیت زندگی فرد و خانواده جزو جدایی ناپذیر برنامه ی درمانی سرطان سینه می باشند(1). با توجه به شیوع  و  بروز بالای سرطان پستان و اینکه این سرطان بیشتر زنانی را گرفتار می کند که از لحاظ اقتصاد و اجتماعی مولد می باشند، اهمیت پیشگیری یا تشخیص زود هنگام آن برای کنترل هرچه بیشتر عوارض، کاهش مرگ و میر و کاهش هزینه های متحمل شده بر فرد و سیستم درمانی مشخص می شود(5). پیشگیری یا تشخیص به هنگام سرطان سینه با شیوه های غربالگری شامل؛ ماموگرافی ، معاینه ی توسط خود فرد و معاینه ی بالینی توسط متخصص امکان پذیر می باشد(4). بیشتر سرطان های سینه با غربالگری به موقع در مراحل ابتدایی قبل اینکه علائم به جا بگذارند یا پیشرفت کنند، تشخیص داده می شوند(6). همین موضوع اهمیت دارا بودن سواد سلامت را برای پیشگیری یا درمان به موقع از این بیماری یادآوری می کند.از شاخص های موثر در مداخلات پیشگیرانه از بیماری ها به ویژه سرطان پستان می توان به سواد سلامت اشاره کرد. سواد سلامت، مفهوم گسترده و پیچیده ای است که به شیوه های گوناگونی تعریف شده است یکی از این تعاریف  سواد سلامت را ظرفیت افراد برای به دست آوردن، پردازش و درک اطلاعات سلامت و خدمات اساسی مورد نیاز برای تصمیمات مناسب جهت مراقبت از سلامت خود معرفی کرده است. بررسی تعاریف متعدد از سواد سلامت نشان می دهد که در مجموع، چند بعد برای سواد سلامت مورد توجه قرار گرفته است: ظرفیت و توان دسترسی، فهم و درک، پردازش و ارزیابی، تصمیم گیری و رفتار در خصوص اطلاعات )و خدمات( پزشکی و سلامت(4). واژه »سواد سلامت « از حدود سال1970 میلادی، در متون سلامت مورد استفاده قرار گرفته است. سواد سلامت از دو واژه مجزا تشکیل شده که هرکدام، مفاهیم خاص خود را داراست. سواد عبارت از مهارت های کافی پایه در خواندن و نوشتن برای قادر ساختن فرد به عمل کردن در موقعیت های روزانه به طور مؤثر است در ایالات متحده به خصوص این واژه توصیف و شرحی بر ارتباط بین سواد بیمار و توانایی اش در تطابق با رژیم های دارویی تجویز شده است. بر اساس این تعریف، سواد سلامت کافی و کاربردی به معنای قادر بودن بیمار در به کار بردن مهارت های سواد در موارد مرتبط با سلامت، مثل نسخه های دارویی، کارت های ویزیت، برچسب های دارویی و دستورات مربوط به مراقبت های خانگی است. تحقیقات انجام شده بر اساس این تعریف نشان داده است که کمبود سواد سلامت، نمایانگر یک مانع اساسی در آموزش بیماران مبتلا به بیماری های مزمن است(9). عوامل مختلفی سواد سلامت را تحت تاثیر قرار میدهند، از این عوامل می توان به فرهنگ و قومیت، تأثیرات خانوادگی، اجتماعی و فرهنگی اشاره کرد. تحقیقات نشان داده است که سطوح پایین سواد سلامت با سن بالا، درآمد کم و تعداد سالهای تحصیلات رسمی مرتبط است(10). بین سواد سلامت و پیامدهای نادرست سلامت، رابطه وجود دارد؛ برای مثال هرچه دانش در زمینه شرایط و موقعیت های بهداشتی، ضعیف تر باشد، استفاده از خدمات پیشگیری کننده نیز کمتر است. طولانی شدن دوره ی بستری، استفاده ی بیشتر از خدمات اورژانس، مصرف بیشتر داروها، عدم آگاهی کافی برای مصرف داورها، عدم توانایی در خواندن و فهم برچسب داروهاو پیام های بهداشتی و گزارش دهی ضعیف از وضعیت سلامت خود از پیامدهای ناشی از سواد سلامت پایین می باشند که نه تنها فرد بیمار بلکه خانواده ی وی و سیستم درمان را نیز تحت تاثیر قرار می دهند(11, 12). از پیامدهای منفی دیگر می توان به کاهش انجام غربالگری، پیشرفت مرحله ی تشخیصی، کاهش پذیرش و تطابق با درمان و کاهش مشارکت در کارآزمایی های بالینی اشاره کرد(13). از آنجا که سازمان بهداشت جهانی، سواد سلامت را به عنوان یکی از بزرگ ترین تعیین کننده های امر سلامت معرفی نموده، فقدان آن عامل پیش بینی کننده عواقب منفی در بیمارانی همچون بیماران سرطانی است(5, 13). ارتقاء سواد سلامت چشم انداز بسیار خوبی در درمان و پیشگیری بیماران از جمله بیماران سرطانی داشته است. بیماران سرطانی در ارتباط با رفع نیازهای اطلاعاتی خود باید سواد سلامت خود را افزایش دهند. توجه به سواد سلامت در رسانه ها ی ارتباط جمعی ازجمله عواملی است که در دو دهه اخیر، باعث افزایش تقاضا برای مشارکت بیمار در تصمیم گیری و مدیریت بیماری شده؛ و اهمیت سواد سلامت را افزایش داده است. سواد سلامت، امکان درک تهدیدهای سلامت و چالش های آن، ارتقای سازگاری با بیماری و تواناییهای تصمیم گیری پزشکی، تعامل موثرتر بیماران با مراقبین سلامت، کاهش فشارهای روحی و روانی، اصلاح عادات مرتبط با سبک زندگی و کاهش نگرانی ها و احساسات منفی را برای بیماران فراهم میکند؛ و به افراد کمک میکند تا از طریق کسب تجربیات یکدیگر، منابع در دسترس برای مدیریت عوامل تنش زا را بهتر بشناسند(11). از فواید ارتقاء سواد سلامت همین بس که افراد، باسواد سلامت، مهارت هایی دارند که آنها را قادر می سازد از منابع مختلف، اطلاعات صحیح و معتبر برای درک وضعیت و مشارکت در برنامه های درمانی خود دریافت نمایند. همچنین پیام های دریافتی را درک نموده و در نهایت جهت تصمیم گیری مناسب در حیطه روند درمانی خود به کارگیرند. افراد با داشتن این مهارت ها، اعتماد به نفس و اعتقاد بیشتری در خصوص توانمندی خود برای اجرای موفقیت آمیز روند درمانی خود خواهند داشت؛ که متعاقب آن کنترل بیشتری بر بیماری خود به دست می آورند(14). سواد سلامت به عنوان عنصری مهم در توانایی یک زن برای درگیرشدن با فعالیت های ارتقای سلامت و پیشگیری محسوب می شود بدون درک کافی از اطلاعات، مراقبت های بهداشتی برای یک زن مشکل یا غیرممکن خواهد بود تا با  تصمیم گیری های آگاهانه پیامدهای مطلوب سلامت برای خود و خانواده اش داشته باشد. با این اوصاف سنجش میزان سواد سلامت می تواند امری مفید و ضروری باشد تا با آگاهی و طراحی مداخلات ویژه برای افزایش آن، از احتمال بروز خطرات ناشی از سواد محدود جلوگیری شود، زیرا افراد با سواد سلامت کمتر، بیشتر احتمال دارد که سلامتی خود را حتی بعد از تطبیق سن، جنسیت و نژاد و نشانگرهای محرومیت اقتصادی، ضعیف ارزیابی کنند(15). با توجه به افزایش شیوع گسترده ی سرطان سینه و مرگ و میر ناشی از آن سرمایه گذاری بر افزایش سطح دانش زنان خصوصا در کشور ما که جزو صدر نشینان جدول شیوع این سرطان است، می تواند کمک شایانی در کاهش عوارض این بیماری، کنترل به موقع آن و کاهش مرگ و میر ناشی از آن شود. طبق نتایج حاصل از مطالعات مروری داخلی و خارجی  انجام مطالعات کمی به عنوان پایه ای برای  سنجش    ،کادر در مان خصوصا پرستاران را اگاه خواهد نمود تا به خوبی به وضعیت سطح سواد سلامت این گروه از بیماران پی برده  و با شناخت دقیق چالش های موجود وو پی بردن به خلاهای ان قادر باشند راه کارهایی جهت افزایش آن به کار گیرند و از طرف دیگر با شناخت عوامل مرتبط با سطح سواد سلامت بتوانند در برنامه های پیشگیرانه موفق تر عمل نمایند لذا این مطالعه با هدف  ' بررسی سطح سواد سلامت زنان مبتلا به سرطان پستان  نحت کمو‌تراپی و عوامل مرتبط با در بیمارستان‌های آموزشی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان' انجام خواهد گرفت.

مرور متون:

در این مطالعه از کلید واژه های (سواد سلامت، سرطان پستان، زنان، شیمی درمانی) (Health literacy، Breast cancer،Chemotherapy، Womens) استفاده شده است. این کلید واژه ها در بانک های اطلاعاتی و وب سایت‌های معتبری چون SID^[1]، PubMed، Science Direct، Scopus، Google Scholar در بازه زمانی سال 2002 تا 2020 مورد جستجو قرار گرفته است. بر اساس جستجوی انجام در این قسمت به 2 مورد مقاله داخلی و 3 مورد مقاله خارجی که ارتباط نزدیک‌تری با موضوع پژوهش حاضر داشتند، انتخاب و شرح داده شده است.

مطالعات داخلی:

1) رخش خورشید و همکاران (2018) مطالعه ای با هدف بررسی ارتباط سواد سلامت با دانش ، ادراک و رفتار غربالگری سرطان پستان انجام دادند. این مطالعه توصیفی مقطعی روی 250 زن مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی شهر زاهدان در سال 2015 انجام شد. برای جمع آوری داده ها سه ابزار اطلاعات دموگرافیک ، پرسشنامه سواد سلامت ایرانیان(IHLQ) ، و مقیاس مدل اعتقاد بهداشتی قهرمان (برای کسب دانش ، ادراک و سرطان پستان) مورد استفاده قرار گرفت. نتایج نشان داد که رابطه معنی داری بین HL و معاینه بالینی پستان (CBE) و حساسیت درک شده وجود دارد(4).

2) یداللهی و همکاران(2018)  مطالعه ی توصیفی تحلیلی با هدف بررسی رتباط بین سواد سلامت و درک بیماران در تصمیم گیری پزشکی بین بیماران مبتلا به سرطان پستان در دو مرکز دولتی مربوطه در شیراز انجام دادند.در این مطالعه 196 زن مبتلا به سرطان پستان در بازه ی زمانی 2016 تا 2017 وارد مطالعه شدند. اطلاعات با استفاده از پرسش نامه ی استاندارد شده ی  سواد سلامت برای ایرانیان بزرگسال (HELIA) و مقیاس تضاد تصمیم گیری که عدم قطعی فرد در مورد عملکرد ها و عوامل مرتبط با آن را اندازه می گیرد، جمع آوری شدند.اطلاعات یک  روز قبل اینکه بیماران تحت عمل جراحی قرار بگیرند توسط سه مصاحبه گر جمع آوری میشد. نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که ارتقاء سواد سلامت می تواند موجب کاهش تعارض در تصمیم گیری شود. تحقق این مهم نیازمند آموزش بیماران برای دستیابی به منابع اطلاعاتی قابل اعتماد و معتبر می باشد، که این آموزش می تواند توسط پزشک، مسئول درمان و یا رسانه های اجتماعی و عمومی انجام شود(16).

3) تنتاب حقیقی و همکاران (2015) مطالعه ای با هدف ارزیابی سطح سواد سلامت در بین زنان بارور ایرانی مبتلا به سرطان پستان انجام دادند. این مطالعه مقطعی روی 260 بیمار مبتلا به سرطان پستان در شهر تهران از اوت 2014 تا آگوست 2015 انجام شد. داده ها با استفاده از پرسشنامه ی محقق ساخته جمعیت شناختی اجتماعی و بالینی ، سواد بهداشتی برای بزرگسالان ایرانی (HELIA) مورد استفاده قرار گرفت. نتایج این مطالعه نشان داد که سطح سواد سلامتی در زنان مبتلا به سرطان پستان بالاست. این نشان می دهد که سطح بالایی از سواد سلامتی آنها ممکن است از نظر آگاهی در مورد سرطان پستان به عنوان کمک کننده در ارتقاء بهداشت عمومی استفاده شود(17).

4) در مطالعه‌ی مقطعی که توسط خلیل مالکی و همکاران در سال 2020 در ارومیه با هدف بررسی ارتباط سطح سواد سلامت با رفتار های مراقبتی و کنترل گلایسمیک در جمعیت با آموزش پایین مبتلا به دیابت ملیتوس نوع 2 انجام شد، 192 بیمار طی 5 ماه با بازه ی سنی 47-69 سال با تشخیص دیابت نوع 2 و سطح سواد پایین وارد مطالعه شدند. نمونه ها با نمونه گیری در دسترس انتخاب و مصاحبه ی رو در رو برای نکمیل پرسشنامه ها به انجام رسید. نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که داشتن سواد سلامت و دانش کافی در مورد رفتارهای خودمراقبتی و شناسایی عوامل تأثیرگذار آنها می تواند در پرداختن به این عوامل از طریق مداخلات آموزشی مفید باشد. نتایج مطالعه حاکی از ارتباط معنادار بین شغل بیماران و سواد سلامت بود. همچنین افراد با سن پایین تر سواد سلامت و آگاهی بیشتری در مورد بیماری خود نشان دادند.در مطالعه ی حاضر همه ی ابعاد سواد سلامت به جز مطالعه ی اطلاعات مربوط به سلامت بطور مثبت با رفتارهای مراقبتی ارتباط داشتند، در حالیکه ارتباط منفی با سطح هموگلوبین A1C  نشان دادند. تمامی این نتایج حاکی از نیاز به برنامه های مداخلاتی در جهت ارتقاء سواد سلامت و رفتارهای مراقبتی بیماران می باشد(18)

مطالعات خارجی:

1) همفریس[2] و همکاران (2019) مطالعه ای مروری با هدف ارزیابی تأثیر سواد بهداشتی در تشخیص به موقع سرطان علامت دار انجام دادند. جستجوی مقالات بین ژانویه 1990 و مه 2017 بود و در نهایت دو مطالعه ی کیفی و یک کمی در مورد سرطان های دستگاه گوارش، رحم و سینه در بزرگسالان مورد بررسی قرار گرفت. از آنجایی که تعداد مطالعاتی که معیار های لازم را برای ورود به این مرور داشتند محدود بودند و همچنین متدولوژی ضعیف آنها باعث شد که نتوان بطور کامل تاثیر سواد سلامت بر تشخیص به موقع سرطان بررسی شود. اما این مطالعات نقطه ی آغازی برای مطالعات آینده در این زمینه فراهم آوردند. برای انجام پژوهش در این زمینه، پژوهشگران باید تعریف و ابزار های مناسب جهت سنجش سواد سلامت را بشناسند. اطلاعات به دست آمده از مطالعات مرور شده نشان داد که سواد سلامت برای کاهش زمان تشخیص سرطان تاثیر به سزایی می تواند داشته باشد.لذاپیشنهاد شده است که مطالعات دیگری جهت تعیین تعریف واضح سواد سلامت و بررسی تاثیر آن بر تشخیص به موقع سرطان انجام شود(19).

2) سورنسن[3] و همکاران (2012) مطالعه ای مروری با هدف شناسایی تعاریف و چارچوب های مفهومی سواد سلامت انجام دادند. در این بررسی 17 تعریف از سواد سلامت و 12 مدل مفهومی ارائه شده است. بر اساس تجزیه و تحلیل محتوا ، یک مدل مفهومی یکپارچه ساخته شده است که به ترتیب شامل 12 بعد با اشاره به دانش ، انگیزه و شایستگی های دسترسی ، درک ، ارزیابی و استفاده از اطلاعات مرتبط با سلامتی در مجموعه مراقبت های بهداشتی ، پیشگیری از بیماری و ارتقاء سلامت است. بر اساس این بررسی ، مدلی ارائه شده است که دیدگاههای پزشکی و بهداشت عمومی در مورد سواد بهداشتی را با هم ادغام می کند. این مدل می تواند به عنوان پایه ای برای توسعه مداخلات تقویت سواد سلامت و فراهم آوردن مبنای مفهومی برای توسعه و اعتبار سنجی ابزارهای اندازه گیری ، گرفتن ابعاد مختلف سواد بهداشتی در حوزه های مراقبت های بهداشتی ، پیشگیری از بیماری و ارتقاء سلامت باشد(20).

3) داویس[4] و همکاران در سال 2002 مطالعه ای با هدف بررسی سواد سلامت و ارتباط سرطان انجام دادند. طبق بررسی های این مطالعه سواد سلامت یک فاکتور اساسی موثر بر روند مراقبت از سرطان می باشد و این اهمیت با گذشت زمان افزایش می یابد. بر طبق گزارش سازمان سواد سلامت بزرگسالان از هر پنج آمریکایی یک نفر از کمبود سواد سلامت لازم رنج می برد.افراد با سواد سلامت پایینتر، در غربالگری و تشخیص به موقع بیماریشان دچار مشکل می شوند و این موضوع باعث تشخیص دیررس سرطان و نتیجتا افزایش  مرحله ی سرطان می شود،و این سیر موجب دشواری درمان آنان و همچنین افزایش هزینه های درمان می شود.نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که انجام مطالعات بیشتری برای یافتن شیوه های موثر در آموزش بیماران و ارتقاء سواد سلامتشان و همچنین چگونگی برقراری ارتباط با بیماران با سواد سلامت پایین، نیاز است(13).

نقدی بر متون:

با بررسی مطالعات انجام شده در این حوزه، مشخص شد که  افزایش سواد سلامت ارتباط مستقیمی با ارتقاء بهداشت عمومی، افزایش دانش و ادارک، شناخت بهتر رفتارهای غربالگری سرطان، تشخیص به موقع سرطان و کاهش هزینه های درمان دارد و هچنین باعث کاهش عوارض بیماری سرطان هم برای سیستم بهداشتی و هم برای خود فرد بیمار و خانواده اش می شود. از انجا که متغیرهای فرهنگی و اجتماعی می تواند بر سواد سلامت تاتیر گذار باشد و نهایتا پیشگویی کننده اقدامت مناسب در جهت حفظ سلامتی  و ارتقا ان باشد ضروری به نظر می رسد که مطالعاتی از ین قبیل در استان سیستان و بلوچستان که در حقیقت بستر فرهنگی متفاوت با بقیه استا نها دارد ضروری به نظر می‌رسد. لذا با توجه به آمار قابل ملاحظه مبتلایان به سرطان در این بافت فرهنکی  و خضو صا امار بالای مبتلایان به سرطان پستان ، انجام مطالعات جهت بررسی این مهم همان طور که توسط مطالعات مروری پیشین نیز پیشنهاد شده است، امری لازم می‌باشد.

1. میانگین نمره سواد سلامت در زنان مبتلا به سرطان پستان تحت کمو‌تراپی در بیمارستان‌های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان چقدر است؟
2.  میانگین نمره  پنج زیر مقیاس  سواد سلامت (خواندن ، دسترسی به مطالب آموزشی، فهم و درک مطالب آموزشی، ارزیابی از مطالب آموزشی ،تصمیم گیری و رفتار) در زنان مبتلا به سرطان پستان تحت کموتراپی در بیمارستان‌های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان چقدر است؟
3.  بین میانگین نمره سواد سلامت با متغیرهای دموگرافیک در زنان مبتلا به سرطان پستان  تحت کموتراپی در بیمارستان‌های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان ارتباط وجود دارد
4. بین میانگین نمره پنج زیر مقیاس سواد سلامت (خواندن ، دسترسی به مطالب آموزشی، فهم و درک مطالب آموزشی، ارزیابی از مطالب آموزشی ،تصمیم گیری و رفتار) با متغیرهای دموگرافیک در زنان مبتلا به سرطان پستان تحت کموتراپی در بیمارستان‌های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان ارتباط وجود دارد

تعیین سطح سواد سلامت زنان مبتلا به سرطان پستان  تحت کمو‌تراپی و عوامل مرتبط با آن در بیمارستان‌های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان

1. تعیین میانگین نمره سواد سلامت در زنان مبتلا به سرطان پستان تحت کمو‌تراپی در بیمارستان‌های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان
2. تعیین میانگین نمره  پنج زیر مقیاس  سواد سلامت (خواندن ، دسترسی به مطالب آموزشی، فهم و درک مطالب آموزشی، ارزیابی از مطالب آموزشی ،تصمیم گیری و رفتار) در زنان مبتلا به سرطان پستان تحت کموتراپی در بیمارستان‌های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان
3. تعیین ارتباط بین میانگین نمره سواد سلامت با متغیرهای دموگرافیک در زنان مبتلا به سرطان پستان  تحت کموتراپی در بیمارستان‌های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان
4. تعیین ارتباط بین میانگین نمره پنج زیر مقیاس سواد سلامت (خواندن ، دسترسی به مطالب آموزشی، فهم و درک مطالب آموزشی، ارزیابی از مطالب آموزشی ،تصمیم گیری و رفتار) با متغیرهای دموگرافیک در زنان مبتلا به سرطان پستان تحت کموتراپی در بیمارستان‌های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان

 در درجه اول عموم جامعه و به طور اختصاصی مراکز بهداشتی درمانی از جمله بهره برداران نتایج طرح می‌باشند.

سواد سلامت

تعریف نظری: ظرفیت افراد برای به دست آوردن، پردازش و درک اطلاعات سلامت و خدمات اساسی مورد نیاز برای تصمیمات مناسب جهت مراقبت از سلامت را سواد سلامت می گویند(4).

تعریف عملی: در پژوهش حاضر منظور از سواد سلامت نمره‌ای است که بیمار پس از تکمیل پرسشنامه helba ، کسب می‌کند. این پرسشنامه از 34 پرسش تشکیل شده و پاسخ‌های پرسشنامه فوق در 5 گزینه، که شامل: (کاملا ساده ؛  1 نمره) - (ساده؛ 2 نمره) - (نه ساده و نه سخت؛ 3 نمره) – (سخت؛ 4 نمره) – (کاملا سخت؛ 5 نمره) می‌باشند.

سرطان پستان

تعریف نظری: بیماری است که در آن سلول های سینه خارج از کنترل رشد می کنند و بسته به محل رشد سلول سرطانی، انواع مختلفی دارد(6).

تعریف عملی: منظور  بیمارانی  هستند که با تشخیص سرطان پستان دارای پرونده هستند.

شیمی درمانی

تعریف نظری: استفاده از دارو برای کشتن سلول های تومور را شیمی درمانی می گویند. این داروها در عملکرد تولید مثلی اختلال ایجاد می کنند(21).

تعریف عملی : در پژوهش حاضر منظور از شیمی درمانی، دارویی می‌باشد که برای درمان سرطان استفاده می‌شود.

مشاهده ای مقطعی (توصیفی تحلیلی)

در این مطالعه، تمامی خانم‌های مبتلا به سرطان پستان که در بخش‌های بیمارستان‌های امام علی_(ع) و خاتم النبیاء شهر زاهدان در سال 1399 تحت کموتراپی بوده و شرایط و معیارهای لازم جهت ورود به مطالعه را دارند، انتخاب شده و در مطالعه مورد بررسی قرار خواهند گرفت.

الف) معیار ورود به مطالعه:

1. داشتن رضایت آگاهانه و آزادانه جهت شرکت در مطالعه
2. دارای قدرت برقرای ارتباط
3. حداقل یک جلسه کموتراپی دریافت کرده باشد.

ب) معیار خروج از مطالعه:

1.  انصراف از مطالعه در حین پژوهش به هر دلیلی
2. ابتلا به سرطان‌هایی، غیر از پستان

با توجه به مطالعۀ  مرضیه رخش خورشید و همکاران (4) با در نظر گرفتن مقادیر زیر

S=2.08 , d=0.4 , α=0.05 و فرمول

حجم نمونه 103 نفر برآورد گردید ولی با توجه به تعداد 10 متغییر دموگرافیک که قرار است وارد آنالیز شوند 100 نفر به حجم نمونه اضافه و در نهایت مطالعه بر روی 203 نفر انجام خواهد شد.

در دسترس و بر اساس معیارهای ورود و خروج می‌باشد.

الف) فرم اطلاعات دموگرافیک شامل ( سن، وضعیت تاهل، سطح تحصیلات، قومیت، شغل، پوشش بیمه، تعداد فرزندان، سابقه سرطان پستان در خانواده و تعداد دفعات مراجعه جهت انجام کموتراپی) می‌باشد.

ب) پرسشنامه سواد سلامت در زنان ایرانی مبتلا به سرطان پستان (HELBA^[1]) توسط مقدم و همکاران  در سال (1396) طراحی و روایی و پایایی آن مورد سنجش قرار گرفت(22) بررسی روایی ابزار حاضر از 3 شیوه بررسی روایی محتوا‌یی، صور‌ی، ساختار‌ی (سازه) استفاده شد .روایی صور‌ی با استفاده از دو روش کیفی و کمی ارزیابی گردید؛ که در مجموع 64.98% از پراکندگی داده‌ها را تبیین کرد و همچنین ضریب آلفای کورنباخ در هر یک از حیطه‌ها، بالاتر از 7/. بود و پایایی ابزار فوق تایید شد(23). پرسشنامه مورد نظر به صورت اختصاصی جهت بررسی سطح سواد سلامت زنان مبتلا به سرطان پستان می‌باشد که از 34 سؤال و در 5 بخش می‌باشد که هر یک از حیطه‌های مورد نظر با تخصیص تعداد سؤالات به شرح ذیل می‌باشد:

بخش خواندن: از 4 سؤال ( سؤالات 1-2-3-4) می‌باشد.

بخش دسترسی: از 7 سؤال (سؤالات 5-6-7-8-9-10-11) می‌باشد.

بخش درک و فهم: از 9 سؤال (سؤالات 12-13-14-15-16-17-18-19-20) می‌باشد.

بخش ارزیابی و قضاوت: از 5 سؤال (سؤالات 21-22-23-24-25) می‌باشد.

بخش تصمیم‌گیری و رفتار: از 9 سؤال (سؤال 26-27-28-29-30-31-32-33-34) می‌باشد.

پاسخ‌های پرسشنامه فوق در 5 گزینه، که شامل: (کاملا ساده ؛  1 نمره) - (ساده؛ 2 نمره) - (نه ساده و نه سخت؛ 3 نمره) – (سخت؛ 4 نمره) – (کاملا سخت؛ 5 نمره) می‌باشند.

شیوه ی  نمره دهی پرسش نامه :

کسب نمره 0-50 ناکافی/ 50-66 نه چنداد کافی/ 66-84 کافی و 84-100 عالی تلقی می شود.نمره کسب شده از فرمول ذیل محاسبه می شود:

   نمره خام بدست آمده –حداقل نمره ی خام ÷     حداکثر امتیاز ممکن –حداقل امتیاز ممکن × 100
 

پس از تایید و تصویب پروپوزال توسط معاونت کمیته تحقیقات دانشجویی و کمیته اخلاق دانشگاه و دانشکده و اخذ معرفی نامه و ارائه آن به مسئولین بیمارستان امام علی_(ع) و خاتم النبیاء و کسب اجازه جهت انجام پژوهش، و مراجعه به بخش کموتراپی ، پژوهشگر به روش در دسترس از بین بیماران خانم مبتلا به سرطان پستان که کموتراپی می‌شوند و دیگر شرایط لازم چهت ورود به مطالعه را دارند، شروع به نمونه‌گیری می‌نماید. بدین ترتیب که پژوهشگر با بیمار و خانواده مصاحبه کرده، برای هریک از شرکت کنندگان موضوع تحقیق، اهداف، مراحل تحقیق توضیح داده خواهد شد و جهت همکاری از بیماران مبتلا به سرطان پستان دعوت به عمل می‌آمد. برای افراد جنبه اختیاری بودن شرکت در این پژوهش و محرمانه بودن اطلاعات توضیح داده می‌شود، و در نهایت رضایت نامه کتبی از افراد گرفته خواهد شد. به افراد وارد شده جهت انجام مطالعه توضیح داده می‌شود که برای ترک و ادامه مطالعه آزادی عمل دارند، عدم مشارکت یا خروج آن ها تأثیری بر درمان آنها نخواهد داشت. همچنین به این افراد اطمینان داده خواهد شد که تمامی اطلاعات شخصیشان، به صورت کاملا محرمانه نزد پژوهشگر باقی خواهد ماند. در نهایت از بیماران خانم مورد نظر که تمایل جهت انجام پژوهش مورد نظر را داشته‌اند، در ابتدا فرم رضایت از آن‌ها گرفته؛ و در ادامه  فرم  اطلاعات دموگرافیک و پرسشنامه سواد سلامت در زنان ایرانی مبتلا به سرطان پستان  بین افراد مورد پژوهش پخش خواهد شد. از طرفی برای افرادی که سواد خواندن و نوشتن ندارند،  در ابتداپژوهشگر فرم رضایت را به صورتی که برای بیمار قابل درک باشد بیان کرده و در نهایت در صورت رضایت بیمار، نام و نام خانوادگی او را در فرم درج و همچنین از وی جهت تایید نهایی، امضاء در فرم مورد نظر و یا اثر  انگشت اخد خواهد شد و در ادامه هر یک از سوالات را برای وی قرائت شده و از او خواسته می‌شود تا گزینه مورد نظر خود را انتخاب نماید، تا پژوهشگر در پرسشنامه، پاسخ مورد نظر انتخاب شده را درج نماید.  در نهایت بعد از تکمیل پرسشنامه‌ها توسط پژوهشگر یا خود فرد  پرسشنامه‌ها جمع آوری خواهد شد و ادامه روند کار و نمونه گیری در روزهای دیگر برای سایر بیماران انجام خواهد شد؛ تا در نهایت تمامی حجم نمونه مورد نظر در هر یک از بیمارستان‌ها ، مورد مطالعه قرار گرفته شوند.

پس از گردآوری داده‌ها، از نرم افزار آماری spss نسخه‌ی  22 جهت  تجزیه و تحلیل داده‌ها استفاده می‌شود و از آمار توصیفی (فراوانی نسبی و شاخص های مرکزی و پراکندگی) و از آمار استنباطی (ضریب همبستگی پیرسون و اسپیرمن، آزمون آماری  تی  مستقل و آزمون رگرسیون چند متغیره) استفاده می‌شود. سطح معناداری نیز برابر با 5% درنظر گرفته خواهد شد. ( در صورت لزوم از آزمونهای غیر پارامتری استفاده خواهد شد)

'راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران سال 1392'

( در صورت لزوم فرم رضایت آگاهانه ضمیمه گردد. درج کدهای اخلاقی منطبق با کدهای مصوب حفاظت از آزمودنی در پژوهش های علوم پزشکی الزامی است.)

2-در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی  بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است

13- کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا میشود‌. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف ‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

 16- پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می‌شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. هم‌چنین، در پژوهش‌هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند

25-پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

28-پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

با توجه به این که جهت انجام این طرح به همکاری تمامی زنان مبتلا به سرطان پستان و تحت کموتراپی که در بیمارستان‌های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان بستری شده‌اند نیاز داریم و در صورت عدم همکاری افراد مورد نظر، به حجم نمونه‌ها اضافه خواهد شد.

سواد سلامت، سرطان پستان، زنان، شیمی درمانی

Breast cancer،  Health literacy، womens ,chemotherapy

1.       Breast cnacer 2020 [Available from: https://www.who.int/.

2.       Breast cancer 2015 [Available from: https://www.cancer.gov/.

3.       Siegel RL, Miller KD, Jemal AJCacjfc. Cancer statistics, 2016. 2016;66(1):7-30.

4.       Rakhshkhorshid M, Navaee M, Nouri N, Safarzaii F. The Association of Health Literacy with Breast Cancer Knowledge, Perception and Screening Behavior. European journal of breast health. 2018;14(3):144-7.

5.       Mousavi SH B-sR, Branch K. Health literacy and breast cancer. Q J Heal Psychol. 2019((8)3).

6.       Breast cancer 2020 [Available from: https://www.cancer.org/.

7.       Guimaraes MD, Bitencourt AG, Marchiori E, Chojniak R, Gross JL, Kundra VJCI. Imaging acute complications in cancer patients: what should be evaluated in the emergency setting? 2014;14(1):18.

8.       İzci F, İlgün AS, Fındıklı E, Özmen VJTjobh. Psychiatric symptoms and psychosocial problems in patients with breast cancer. 2016;12(3):94.

9.       Brega AG AA, Vega W, Jiang L, Beals J, Mitchell CM, et al. Mechanisms underlying the relationship between health literacy and glycemic control in American Indians and Alaska Natives. Patient education and counseling. 2012(88(1)):61-8.

10.     Saranjit S, Lennard L. Health literacy: being able to make the most of health: National Consumer Council; 2004.

11.     Wilks SEJAiSW. Intrinsic spirituality among Alzheimer’s caretakers: A pathway to resiliency. 2006;7(1):67-89.

12.     Ali Montazeri, Mahmoud Tavousi, Fateme Rakhshani, Seyed Ali Azin, Katayoun Jahangiri, Mahdi Ebadi, et al. Health Literacy for Iranian Adults (HELIA): development and psychometric properties %J Health Monitor Journal of the Iranian Institute for Health Sciences Research. 2014;13(5):589-99.

13.     Davis TC, Williams MV, Marin E, Parker RM, Glass JJCacjfc. Health literacy and cancer communication. 2002;52(3):134-49.

14.     Reisi M, Mostafavi F, Javadzade SH, Mahaki B, Sharifirad G. Assessment of Some Predicting Factors of Self-efficacy in Patients with Type 2 Diabetes %J Iranian Journal of Endocrinology and Metabolism. 2015;17(1):44-52.

15.     Powers BJ, Trinh JV, Bosworth HBJJ. Can this patient read and understand written health information? 2010;304(1):76-84.

16.     Yadollahi M, Siavashi E, Mostaghim SJAobc. The relationship between health literacy and patient participation in medical decision making among breast cancer patients. 2018:183-8.

17.     Haghighi ST, Lamyian M, Granpaye LJEp. Assessment of the level of health literacy among fertile Iranian women with breast cancer. 2015;7(6):1359.

18.     Chollou KM, Gaffari-fam S, Babazadeh T, Daemi A, Bahadori A, Heidari SJD, Metabolic Syndrome, et al. The Association of Health Literacy Level with Self-Care Behaviors and Glycemic Control in a Low Education Population with Type 2 Diabetes Mellitus: A Cross-Sectional Study in Iran. 2020;13:1685-93.

19.     Humphrys E, Burt J, Rubin G, Emery JD, Walter FMJEJoCC. The influence of health literacy on the timely diagnosis of symptomatic cancer: A systematic review. 2019;28(1):e12920.

20.     Sørensen K, Van den Broucke S, Fullam J, Doyle G, Pelikan J, Slonska Z, et al. Health literacy and public health: a systematic review and integration of definitions and models. 2012;12(1):80.

21.     Cheever JLHKH. Brunner&suddarth’s tebook of medical-surgical nursing 14 TH ed2018.

22.     Soheila Khalili, Mahmoud Tavousi, Lida Moghaddam Banaem. Health Literacy for women with breast cancer (HELBA): development andpsychometric properties %J Health Monitor Journal of the Iranian Institute for Health Sciences Research. 2017;16(3):359-66.

23.     Khalili S, Tavousi M, Banaem LMJP. Health Literacy for women with breast cancer (HELBA): development and psychometric properties. 2017;16(3):359-66.

الف) فرم رضایت فردی:

ب)فرم اطلاعات دموگرافیک:

پ) پرسشنامه سواد سلامت زنان مبتلا به سرطان پستان:

این پژوهش با هدف بررسی سطح سواد سلامت زنان مبتلا به سرطان پستان تحت شیمی درمانی و عوامل مرتبط با آن در بیمارستان های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان می‌باشد. امید است با همکاری و مساعدت شما، این امر مهم حاصل گردد. لذا از شما تقاضا می‌شود با قبول زحمت و صرف وقت خود صادقانه به سؤالات جواب بدهید. بازم به ذکر است که اطلاعات پرسشنامه فقط در جهت اهداف تحقیق استفاده خواهد شد و نیازی به ذکر نام نیست و فرم رضایت که در آن نام و نام خانوادگی درج می‌شود، به صورت کاملا محفوظ نزد پژوهشگر باقی خوهد ماند و نتایج پژوهش به صورت بی‌نام بیان خواهد شد. از همکاری صمیمانه شما تشکر می‌نمایم.

ندارد.

در درجه اول بررسی سواد سلامت زنان از بیماری خود بوده و بعد از  آن تعیین عوامل موثر بر سطح آگاهی و سواد سلامت آنان می‌باشد که با شناسایی این عوامل بتوان قدمی موثر در جهت پیشگیری به موقع و جلوگیری از تشدید بیماریهای پستان در این گروه از افراد جامعه که به میزان بسیار زیاد در معرض خطر ابتلا به این بیماری می‌باشند، برداشت.

تدارد.

ندارد.

از  آزمودنی هزینه‌ای بابت انجام طرح دریافت نخواهد شد و تمام هزینه‌ها بر عهده مجریان طرح می‌باشد.

ندارد.

نتایج بررسی‌ها و روش‌های به کار رفته به اطلاع فرد خواهد رسید و این نتایج به صورت کاملا محرمانه و صرفا جهت مقاصد پژوهش به کار خواهد رفت و هویت فرد در چارچوب قانون محرمانه خواهد ماند.

مجریان طرح به تمامی سؤالات آزمودنی‌ها به طور کامل پاسخگو هستند.

فرد مورد مطالعه می‌داند که شرکت وی در این تحقیق داوطلبانه است. او همچنین می‌داند که هر زمانیکه بخواهد می‌تواند از تحقیق کنار بکشد بدون اینکه ملزم به ارائه دلیل باشد.

اینجانب ...................................................... با آگاهی از اهداف این پژوهش که به منظور 'بررسی سطح سواد سلامت زنان مبتلا به سرطان پستان تحت شیمی درمانی و عوامل مرتبط با آن در بیمارستان‌های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال 1399 ' طراحی شده است و با آزادی کامل موافقت خود را برای همکاری با این پژوهش اعلام میدارم. میدانم هر زمان که مایل باشم و بدون نیاز به ارائه دلیل می‌توانم از پژوهش خارج شوم. من به پژوهشگر این اختیار را می‌دهم تا اطلاعات درج شده در پرسشنامه‌ها را به صورت بی نام منتشر نماید.