بررسی میزان آگاهی دانشجویان سال آخر رشته دندانپزشکی و دندانپزشکان عمومی شهر زاهدان پیرامون علل، روش های تشخیص و درمان بوی بد دهان

بوی بد دهان (Halitosis) به صورت بوی نامطبوع و آزاردهنده که از حفره دهان خارج می­گردد تعریف می­ شود. واژه Halitosis از زبان لاتین منشا گرفته ­است و شامل دو بخش Halitus به معنای هوای تنفسی و Osis به معنای تغییر پاتولوژیک می­ باشد(1).

بوی بد دهان را می توان به دو دسته واقعی و غیر واقعی تقسیم­ بندی کرد.  اگر واقعا بوی بد وجود دارد و با روش های متداول می­ توان ترکیبات مؤثر در ایجاد بوی بد را اندازه­ گیری کرد به آن بوی بد دهان واقعی (Genuine Halitosis) می­ گویند. اگر بوی بد دهان غیر واقعی است و آن را نمی­ توان کشف کرد ولی بیمار فکر می­ کند که دچار بوی بد دهان است به آن بوی بد دهان کاذب (Pseudo Halitosis) می­ گویند. بعضی از بیماران ممکن است پس از معاینه، درمان لازم و راهنمایی هنوز هم اصرار داشته باشند که دچار بوی بد دهان هستند که به آن ترس از بوی بد دهان (Halitophobia) اطلاق می شود(2).

در سطح جهانی بیش از 50 درصد افراد به صورت مداوم یا مکرر دارای احساس بوی بد تنفسی هستند و به همین علت بوی بد دهان یکی از شکایت­ های اصلی در بزرگسالان محسوب می­ شود(3).

مهم­ترین ترکیاتی که وجود آن­ها در تنفس فرد موجب بوی بد دهان می­ گردد ترکیبات سولفاته فرار (Volatile Sulfur Compounds) هستند. هیدروژن سولفید (H₂S)، متیل مرکاپتان (CH₃SH) و دی­متیل­سولفید ((CH₃)₂S) از جمله مهم­ترین VSC­ها محسوب می­ شوند(4).

اتیولوژی بوی دهان به دو دسته کلی داخل دهانی (Intra-oral) و خارج دهانی (Extra-oral) تقسیم می­ شود(3). علل داخل دهانی بیش از 75 درصد موارد بوی بد دهان را باعث می­ شوند (5) و شامل ژنژیویت، پریودنتیت، گیر غذایی، پوسیدگی­ های دندانی، زخم­ های در حال ترمیم، زبان باردار، زبان شیاردار، پری­کرونیت، دهیدراتاسیون، استعمال دخانیات، بهداشت ضعیف دهان می­باشند. علل خارج دهانی شامل سینوزیت، تونسیلیت، فارنژیت، رینیت، اجسام خارجی یا نئوپلاسم های بینی و گلو، ضایعات راه های تنفسی مثل برونشکتازی، آبسه های ریوی و کارسینومای برونکوژنیک می ­باشند. به علاوه دیابت کنترل­شده و نیز افرادی که نارسایی پیشرفته کلیوی دارند نیز می توانند بوی بد دهان ایجاد کنند(6).

آثار اجتماعی و روانی مرتبط با بوی بد دهان تاثیرات معناداری در این افراد به همراه دارد(1). مطالعات نشان داده­ اند که ناراحتی شخصی و شرمساری اجتماعی مهم­ ترین نگرانی افراد تحت تاثیر بوی بد دهان هستند و به عنوان علت اصلی مراجعه این افراد به متخصصین تلقی می ­گردند(8،7).

در سال 2019 مطالعه­ ای توسط Aung و همکاران با هدف بررسی بررسی سطح آگاهی دانشجویان رشته دندانپزشکی و دندانپزشکان جوان میانمار پیرامون تشخیص و درمان بوی بد دهان انجام شد. در این مطالعه 120 دانشجو رشته دندانپزشکی و 21 دندانپزشک جوان به کمک پرسشنامه تحت بررسی قرار گرفتند. تنها 8.5 درصد دانشجویان و 14.3 درصد دندانپزشکان جوان به درستی پاسخ دادند که در نبود بیماری شدید دندانی و پریودنتال، پوشش زبان رایج ترین منبع بوی بد دهان است. تقریبا نصف شرکت­ کنندگان بیان کردند که تولید ترکیبات سولفاته فرار با بوی بد دهان در ارتباط است اما فقظ 18.4 درصد شرایط تولید این ترکیبات را به درستی بیان کردند. حدود 60 درصد افراد شرکت­ کننده روش تشخیص قابل اعتماد برای بوی بد دهان را نمی­ دانستند و بیش از نیمی از افراد نیز اطلاعات دقیقی در ارتباط با طبقه­ بندی بوی بد دهان نداشتند. در خصوص روش­ های درمان، 90 درصد افراد پاسخ دادند که تمیز کردن زبان یک روش اساسی جهت کاهش بوی دهان است و 97.2 درصد نیز اظهار کردند که آموزش روش مسواک زدن را برای بیماران با بوی بد دهان توصیه می­ کنند. 70 درصد شرکت­ کنندگان به غلط دهانشویه سالین را برای درمان بوی بد دهان پیشنهاد کردند. به طور کلی این مطالعه نشان داد که دانشجویان و نیز دندانپزشکان جوان اطلاعات اندکی پیرامون بوی دهان داشتند و نیازمند اطلاعات بیشتر در حیطه روش­ های تشخیص و درمان بوی بد دهان هستند(9).

مطالعه­ ای در سال 2018 توسط Swati و Subathira با هدف ارزیابی آگاهی دانشجویان دانشکده دندانپزشکی مانیپال هند پیرامون بوی بد دهان انجام شد. در این مطالعه مبتنی بر پرسشنامه 112 دانشجوی در حال تحصیل در سال سوم و چهارم رشته دندانپزشکی مورد برسی قرار گرفتند. 99 درصد دانشجویان مورد بررسی بیماری پریودنتال را به عنوان علت اصلی بوی بد دهان معرفی کردند و 80 درصد آن­ها اظهار کردند که عاداتی مانند سیگار کشیدن، جویدن تنباکو و مصرف الکل می­ تواند سبب بوی بد دهان گردد. 60 درصد دانشجویان تحت بررسی کاربرد Halimeter  را به عنوان روش تشخیصی بوی بد دهان معرفی کردند(10).

در سال 2017 مطالعه ­ای توسط Rana و همکاران با هدف ارزیابی دانشجویان رشته دندانپزشکی در زمینه بوی بد و بهداشت دهان انجام شد. در این مطالعه تعداد 220 دانشجوی رشته دندانپزشکی دانشکده دندانپزشکی لاهور کشور پاکستان به کمک پرسشنامه حاوی 15 سوال مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج این مطالعه نشان داد که 42 درصد دانشجویان مورد بررسی دارا و 42.5 درصد فاقد بوی بد دهان بودند و 15.6 درصد نیز اطلاعاتی درباره آن نداشتند. بر اساس نتایج این مطالعه میزان آگاهی دانشجویان دختر پیرامون بوی بد دهان بیشتر از دانشجویان پسر بود(11).

در سال 2017 مطالعه­ ای توسط Alim و همکاران با هدف بررسی سطح آگاهی دانشجویان دانشگاه Taibah عربستان پیرامون علل بوی بد دهان انجام شد. در این مطالعه تعداد 1200 دانشجو که به صورت اتفاقی انتخاب شده بودند به کمک پرسشنامه الکترونیکی مورد بررسی قرار گرفتند. بر اساس این بررسی اکثر پاسخ­ دهندگان معتقد بودند که بوی بد دهان پس از مصرف غذاهای با بوی شدید (92 درصد)، خواب (72 درصد) و دخانیات(71 درصد) نرمال است. 97 درصد شرکت­ کنندگان معتقد بودند که بیماری­ های دهان رایج­ترین علت بوی بد دهان است در حالی که تنها 40 درصد معده را به عنوان علل پاتولوژیک بوی بد دهان مطرح کردند. 58 درصد پاسخ ­دهندگان معتقد بودند که دندانپزشکان مناسب ترین متخصصان جهت درمان بیماران با بوی بد دهان هستند و تنها 9 درصد متخصصان گوش، حلق و بینی را برای این امر مناسب دانستند. بر اساس یافته­ های این مطالعه بیش از نیمی از جمعیت تحت بررسی اظهار کردند که آموزش کافی در ارتباط با بوی دهان کسب نکرده­ اند(12).

در سال 2016 مطالعه­ای توسط  Inoue و همکاران با هدف مقایسه میزان آگاهی و اطلاعات دانشجویان دو پایه از رشته بهداشت دندان انجام شد. در این مطالعه تعداد 75 دانشجوی سال اول و 81 دانشجوی سال سوم رشته بهداشت دندان دانشگاه فوکوکا ژاپن را مورد بررسی قرار گرفتند. بر اساس یافته­ های این مطالعه 32.9 درصد دانشجویان سال اول تا کنون متوجه بوی بد دهان در بیماران شده بودند در حالی که این متغیر بین دانشجویان سال سوم میزان 60.7 درصد بود. نتایج این بررسی نشان داد که دانشجویان هر دو پایه معتقد بودند که باید در روند درمان بیماران بوی بد دهان نقش داشته باشند البته این احساس در دانشجویان سال سوم قوی تر بود. میزان اطلاعات دانشجویان هر دو پایه پیرامون بوی بد دهان تقریبا مشابه بود البته دانشجویان سال سوم در برخی سوالات دارای پاسخ­های اشتباه بودند. بر اساس یافته­ های این مطالعه دانشجویان سال سوم انگیزه بالاتری برای مطالعه در ارتباط با بوی بد دهان در مقایسه با دانشجویان سال اول داشتند. از طرفی با افزایش پایه تحصیلی دانشجویان فقدان اطلاعات در آن­ها مشاهده شد که می­ تواند ناشی از گذشت زمان از مطالعه مطالب مربوطه باشد(13).

مطالعه­ ای در سال 2014 توسط Adewole و همکاران با هدف بررسی آگاهی، تشخیص و درمان بوی بد دهان بین دندانپزشکان کشور نیجریه انجام شد. در این مطالعه یک پرسشنامه طراحی و بین 80 دندانپزشک این کشور توزیع شد. دندانپزشکان شرکت کننده در مطالعه بر اساس سابق کاری (بر حسب سال) به سه گروه تقسیم شدند. دندانپزشکان گروه A (دارای سابق کاری کم­تر از 10 سال) عوامل اتیولوژیک بوی بد دهان را به ترتیب بیماری سیتمیک (32.4 درصد)، عوامل روانی (29.7 درصد)، پوسیدگی و بیماری پریودنتال (27 درصد) و بهداشت دهانی ضعیف (10.1 درصد) بیان کردند. دندانپزشکان گروه B (دارای سابق کاری 20-10 سال) عوامل اتیولوژیک بوی بد دهان را به ترتیب بیماری سیتمیک (58 درصد)، عوامل روانی (41.9 درصد)، پوسیدگی و بیماری پریودنتال و بهداشت دهانی ضعیف بیان کردند. دندانپزشکان گروه C (دارای سابق کاری 20-30 سال) عوامل اتیولوژیک مهم بوی بد دهان را به ترتیب بیماری سیستمیک (58.3 درصد) و ترمیم ­های دندانی دارای نقص (41.6 درصد) دانستند. 58.8 درصد دندانپزشکان مورد بررسی از روش­های تشخیص روتین بوی بد دهان شامل تاریخچه و معاینه کلینیکی (15 درصد)، حس بویایی دندانپزشک (15 درصد)، کاربرد Halimeter (16.2 درصد)، میکروسکوپی، کشت و حساسیت (3.8 درصد) استفاده می­ کردند. استفاده از آزمایش خون و اندوسکوپی کم­ترین میزان کاربرد (هر کدام 2.5 درصد) را در بین روش­ های تشخیصی داشتند(14).

مطالعه ­ای در سال 2011 توسط Nunes و همکاران با هدف بررسی آگاهی و نگرش دانشجویان رشته دندانپزشکی پیرامون بوی بد دهان انجام شد. در این مطالعه یک پرسشنامه ناشناس بین 80 دانشجوی رشته دندانپزشکی یکی از دانشگاه­ های کشور پرتغال که یک ماه به فارغ­ التحصیلی آن ­ها مانده بود، توزیع شد. بر اساس یافته­ های این مطالعه میزان پاسخگویی کلی دانشجویان 84 درصد بود. 42 درصد دانشجویان معده را به عنوان علت رایج بوی بد دهان تلقی کردند. 49 درصد دانشجویان مورد بررسی اطلاعاتی در ارتباط با شرایط دهانی مرتبط با بوی بد دهان و 55 درصد آن­ها اطلاعاتی پیرامون ترکیبات مناسب دهانشویه جهت درمان بوی بد دهان نداشتند. 70 درصد دانشجویان اظهار کردند در صورتی که بیماران از بوی بد دهان خود شکایتی نداشته­ باشند ترجیح می­ دهند بوی بد دهان بیمار را نادیده بگیرند و 70 درصد دانشجویان بیان کردند که احساس آمادگی برای مدیریت این بیماران ندارند(5).

دندانپزشک احتمالاً اولین فرد در مواجهه با این بیماران­ است. از آنجا که علت­ های موضعی و سیستمیک متفاوتی در ایجاد بوی بد دهان موثر هستند، نقش دندانپزشک در شناسایی این علت ها و انجام درمان های مقتضی و ارجاع بیماران جهت درمان های پیشرفته بیماری­های سیستمیک در صورت لزوم، واضح و مشخص می­ باشد. بنابراین آشنایی دندانپزشک با این عل­ ها و پروتکل صحیح جهت درمان این عارضه بر پایه تشخیص صحیح علت آن ضروری می باشد. از همین رو مطالعه حاضر با هدف بررسی  میزان آگاهی دانشجویان سال آخر رشته دندانپزشکی و دندانپزشکان عمومی شهر زاهدان پیرامون علل، روش­های تشخیص و درمان بوی بد دهان انجام خواهد شد.

میزان آگاهی دانشجویان سال آخر رشته دندانپزشکی شهر زاهدان پیرامون علل بوی بد دهان چقدر است؟

میزان آگاهی دندانپزشکان عمومی شهر زاهدان پیرامون علل بوی بد دهان چقدر است؟

میزان آگاهی دانشجویان سال آخر رشته دندانپزشکی شهر زاهدان پیرامون روش­ های تشخیص بوی بد دهان چقدر است؟

میزان آگاهی دندانپزشکان عمومی شهر زاهدان پیرامون روش­ های تشخیص بوی بد دهان چقدر است؟

میزان آگاهی دانشجویان سال آخر رشته دندانپزشکی شهر زاهدان پیرامون روش­ های درمان بوی بد دهان چقدر است؟

میزان آگاهی دندانپزشکان عمومی شهر زاهدان پیرامون روش­ های درمان بوی بد دهان چقدر است؟

تعیین میزان آگاهی دانشجویان سال آخر رشته دندانپزشکی و دندانپزشکان عمومی شهر زاهدان پیرامون علل، روش­ های تشخیص و درمان بوی بد دهان.

تعیین میزان آگاهی دانشجویان سال آخر رشته دندانپزشکی شهر زاهدان پیرامون علل بوی بد دهان.

تعیین میزان آگاهی دندانپزشکان عمومی شهر زاهدان پیرامون علل بوی بد دهان.

مقایسه میزان آگاهی دانشجویان سال آخر و دندانپزشکان عمومی شهر زاهدان پیرامون علل بوی بد دهان.

 تعیین میزان آگاهی دانشجویان سال آخر رشته دندانپزشکی شهر زاهدان پیرامون روش ­های تشخیص بوی بد دهان.

تعیین میزان آگاهی دندانپزشکان عمومی شهر زاهدان پیرامون روش­ های تشخیص بوی بد دهان.

مقایسه میزان آگاهی دانشجویان سال آخر رشته دندانپزشکی و دندانپزشکان عمومی شهر زاهدان پیرامون روش­ های تشخیص بوی بد دهان.

تعیین میزان آگاهی دانشجویان سال آخر رشته دندانپزشکی شهر زاهدان پیرامون روش­ های درمان بوی بد دهان.

تعیین میزان آگاهی دندانپزشکان عمومی شهر زاهدان پیرامون روش­ های درمان بوی بد دهان.

مقایسه میزان آگاهی دانشجویان سال آخر رشته دندانپزشکی و دندانپزشکان عمومی شهر زاهدان پیرامون روش ­های درمان بوی بد دهان.

دندان­پزشکان – متخصصین گوش، حلق و بینی – مراکز تحقیقات بیماری­ های دهان و دندان

بوی بد دهان (Halitosis): بوی نامطبوع و آزاردهنده که از حفره دهان خارج می­ گردد. واژه Halitosis از زبان لاتین منشا گرفته­ است و شامل دو بخش Halitus به معنای هوای تنفسی و Osis به معنای تغییر پاتولوژیک می­ باشد (1).

مطالعه مقطعی (Cross-sectional)

در این مطالعه تعداد 75 دانشجوی سال آخر رشته دندانپزشکی دانشکده زاهدان و 18 دندانپزشک عمومی شهر زاهدان وارد مطالعه خواهند شد.

معیارهای ورود به مطالعه:

دانشجویان شرکت کننده به صورت تصادفی از بین دانشجویان مشغول به تحصیل در ترم­های تحصیلی 11 و 12 رشته دندانپزشکی دانشکده دندانپزشکی زاهدان انتخاب خواهند شد.

دندانپزشکان شرکت کننده به طور اتفاقی از بین دندانپزشکان دارای مجوز معتبر از سازمان نظام پزشکی زاهدان که حداقل دارای یک سال سابق کار هستند، انتخاب خواهند شد.

معیارهای خروج ازمطالعه:

عدم تمایل به شرکت در مطالعه.

مخدوش بودن و یا عدم تکمیل پرسشنامه.

جهت تعیین حجم نمونه از نرم افزار Power & sample size و فرمول زیر استفاده می­ شود.

 n =Z_a²×p(1-p)/d²

 Z_a=1.96          D=10%        P _Student=73            P _Dentist=95   

با توجه به مطالعه Aung و همکاران (9)، با در نظر گرفتن α=0.05، توان 80 درصد و میزان خطای 10 درصد تعداد دانشجویان 75 نفر و تعداد دندانپزشکان 18 نفر برآورد می­ گردد.

افراد واجد شرایط با استفاده از روش نمونه گیری آسان و در دسترس تا رسیدن به حجم نمونه مورد نظر وارد مطالعه خواهند شد.

پرسشنامه (پیوست شماره دو) و فرم اطلاعاتی ثبت داده ­ها (پیوست شماره سه)

در این مطالعه مقطعی (Cross-sectional) از پرسشنامه­ ای حاوی 22 سوال چندگزینه­ ای در سه قسمت شامل علل (11 سوال)، روش­های تشخیص (3 سوال) و درمان (8 سوال) بوی بد دهان استفاده می­ شود. روایی محتوایی و صورتی پرسشنامه توسط شش نفر از اساتید بخش پریودانتیکس دانشکده دندانپزشکی زاهدان تایید شد. به منظور بررسی سطح پایایی پرسشنامه پس از جمع­ آوری 22 پرسشنامه اول، مقدار آلفا کرونباخ محاسبه گردید. مقدار آلفا برابر با 86 درصد بود که بیانگر سطح قابل قبول پرسشنامه است و بر این اساس نیاز به حذف هیچکدام از سوالات نیست. اطلاعات دموگرافیک پرسشنامه نیز شامل سن و جنس خواهد بود. بدین ترتیب پس از تایید پرسشنامه (پیوست شماره یک) نمونه­ گیری آغازخواهد شد.

جامعه آماری مورد بررسی در این مطالعه شامل 75 دانشجوی سال آخر رشته دندانپزشکی دانشکده دندانپزشکی زاهدان و  18 دندانپزشک عمومی شهر زاهدان است. دانشجویان شرکت کننده به صورت تصادفی از بین دانشجویان مشغول به تحصیل در ترم­ های تحصیلی 11 و 12 رشته دندانپزشکی دانشکده دندانپزشکی زاهدان انتخاب و پس از تکمیل رضایت­ نامه آگاهانه (پیوست شماره دو) وارد مطالعه خواهند شد. جهت انتخاب دندانپزشکان مورد نیاز جهت ورود به مطالعه ابتدا لیست دندانپزشکان دارای مجوز معتبر از سازمان نظام پزشکی زاهدان گرفته خواهد شد. سپس از بین دندانپزشکانی که حداقل دارای یک سال سابق کار هستند، تعداد 18 دندانپزشک به طور اتفاقی انتخاب خواهند شد. ابتدا از طریق تماس تلفنی هماهنگی اولیه انجام خواهد شد و در صورت تمایل ایشان به شرکت در مطالعه، پس از تکمیل رضایت ­نامه آگاهانه (پیوست شماره دو)، پرسشنامه در اختیار آن ها قرار خواهد گرفت.

برای هر سوال یک امتیاز در نظر گرفته خواهد شد و به پاسخ اشتباه نمره منفی تعلق نخواهد گرفت. نمره افراد شرکت­ کننده در هر یک از حیطه­ های آگاهی محاسبه و در فرم اطلاعاتی مربوطه (پیوست شماره سه) ثبت می­ شود. سپس بر حسب نمره کل، افراد شرکت­ کننده در سه سطح آگاهی شامل آگاهی ناکافی (نمره کل بین 0 تا 8)، آگاهی متوسط (نمره کل بین 9 تا 16) و آگاهی خوب (نمره کل بین 17 تا 22) تقسیم ­بندی خواهند شد. در نهایت نتایج حاصل مورد تحلیل قرار خواهند گرفت.

 برای تحلیل داده ها از نرم افزار SPSS ویرایش 17 استفاده خواهد شد. داده های کمی با استفاده از میانه و میانگین (انحراف معیار) و متغیرهای کیفی با استفاده از فراوانی (درصد) مورد تحلیل قرار خواهند گرفت.

بر اساس راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران در این مطالعه کدهای 1، 2، 3، 10، 11، 12، 13، 14، 15، 16، 17، 18، 20، 24، 25، .26، 27، 28، 29، 30و 31 رعایت شده است.

1 .هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

2. در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی  بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

3. پژوهش بر انسان فقط در صورتی توجیه‌پذیر است که منافع بالقوه‌ی آن برای هر فرد آزمودنی بیش‌تر از خطرهای  آن باشد. در پژوهش‌های دارای ماهیت غیر درمانی، سطح آسیبی که آزمودنی در معرض آن قرار می‌گیرد نباید بیش‌تر از آن‌چه باشد که مردم عادی در زندگی روزمره‌ی خود با آن مواجه می‌شوند. حصول اطمینان از این امر برعهده‌ی طراحان، مجریان و همکاران پژوهش و تمامی شوراهای بررسی یا پایش‌کننده‌ی پژوهش از جمله کمیته‌ی اخلاق در پژوهش‌ است.

10. هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرح‌نامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی‌های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرح‌نامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده‌ها، وابستگی‌های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه‌ی دیگر، مشوق‌های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایت‌نامه‌ی آگاهانه به‌صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایت‌نامه باید تدوین و به طرح‌نامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرح‌نامه از سوی کمیته‌ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.

11. کمیته‌ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح‌نامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرح‌‌ها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته‌ی اخلاق درخواست می‌شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.    

12. انتخاب آزمودنی‌های بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به‌نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه‌ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض‌آمیز نباشد.

13. کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

14. اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه‌ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته‌ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه‌ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.

 15. پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش‌های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به‌عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که می‌توانند در تصمیم‌گیری او مؤثر باشند، به‌نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به‌کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه‌مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی  سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیان‌هایی که انتظار می‌رود مطالعه در بر داشته باشد. هم‌چنین، هر آزمودنی باید بداند که می‌تواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره‌ی خطرات و زیان‌های بالقوه‌ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر هم‌چنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه‌های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایت‌نامه‌ی آگاهانه منعکس شود.

16. پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می‌شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. هم‌چنین، در پژوهش‌هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

17. پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه‌ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به‌دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنی‌ها، این اطلاع‌رسانی از طریق شخص دیگری انجام می‌گیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.

18. در پژوهش‌هایی که از مواد بدنی (شامل بافت‌ها و مایعات بدن انسان)  یا داده‌هایی استفاده می‌شود که هویت صاحبان آن‌ها معلوم یا قابل کشف و ردیابی است، باید برای جمع‌آوری، تحلیل، ذخیره‎سازی و /یا استفاده‌ی مجدد از آن‌ها رضایت آگاهانه گرفته شود. در مواردی که اخذ رضایت غیرممکن باشد یا اعتبار پژوهش را خدشه‌دار کند، می‌توان در صورت بررسی مورد و تصویب کمیته‌ی اخلاق ، از داده‌ها یا مواد بدنی ذخیره شده، بدون اخذ رضایت آگاهانه استفاده کرد.

20. در مواردی که آگاه کردن آزمودنی درباره‌ی جنبه‌ای از پژوهش باعث کاهش اعتبار پژوهش می شود، ضرورت اطلاع‌رسانی ناکامل از طرف پژوهشگر باید توسط کمیته‌ی اخلاق تأیید شود. بعد از رفع عامل این محدودیت، باید اطلاع‌رسانی کامل به آزمودنی انجام گیرد.

24. اگر در حین اجرای پژوهش، آزمودنی دارای ظرفیت، ظرفیت خود را از دست بدهد یا آزمودنی فاقد ظرفیت، واجد ظرفیت شود، باید با توجه به تغییر حاصله، رضایت آگاهانه برای ادامه‌ی پژوهش از سرپرست قانونی یا خود فرد اخذ شود. 

25. پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

26. هر نوع آسیب یا خسارت ناشی از شرکت در پژوهش باید بر طبق قوانین مصوب جبران خسارت شود. این امر باید در هنگام طراحی پژوهش لحاظ شده باشد. نحوه‌ی تحقق این امر ترجیحاً به‌صورت پوشش بیمه‌ای نامشروط باشد.

27. در پایان پژوهش، هر فردی که به‌عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره‌ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روش‌هایی که سودمندی‌شان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره‌مند شود.

28. پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

29. نحوه‌ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی‌ها و مؤسسه‌ی حمایت کننده‌ی  پژوهش باشد.

30. گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

31. روش پژوهش نباید با ارزش‌های احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

همکاری دانشجویان و دندانپزشکان برای تکمیل پرسشنامه از چالش ­های مطالعه است که با توضیح کامل و بدون جهت­ گیری مطالعه توسط دانشجوی آموزش دیده دندانپزشکی قابل حل خواهد بود.

بوی بد دهان – دانشجویان دندانپزشکی - دندانپزشکان

Halitosis – Dental students - Dentists

1. Wu J, Cannon RD, Ji P, Farella M, Mei L. Halitosis: prevalence, risk factors, sources, measurement, and treatment - a review of the literature. Australian Dental Journal. 2020;65(1):4-11.

2. خورشیدی ه، رئوفی س. مروری بر بوی بد دهان (هالیتوزیس). مجله علمی پزشکی جندی شاپور. 1396؛16(3):355-68.

3. Armstrong BL, Sensat ML, Stoltenberg JL. Halitosis: A Review of Current Literature. The Journal of Dental Hygiene.2010; 84(2):65-74.

4. Malekzadeh M, Ezoji M, Maleki D. Knowledge and Practice of Dental Students in Guilan University About Halitosis: A Randomized Questionnaire-Based Cross-Sectional Study. Journal of Dentomaxilofacial Radiology, Pathology and surgery. 2018; 7(4):137-44.

5. Nunes JC, Martinez-sahuquillo A, Cameira MJ, Marques HD. Halitosis: Are dentists being prepared for this challenge? – A questionnaire survey in a dental school. Revista Portuguesa de Estomatologia. 2011;52(3):142–146.

6. طالبی اردکانی م­ر، معین تقوی ا، احتشام منش ک، فرزام ه. بررسی شیوع و علل ایجاد کننده بوی بد دهان. مجله دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی - درمانی شهید صدوقی یزد. 1384؛ 13(2):27-35.

7. Haghgoo R, Abbasi F. Evaluation of the use of a peppermint mouth rinse for halitosis by girls studying in Tehran high schools. J Int Soc Prev Community Dent 2013;3:29-35.

8. Quirynen M, Zhao H, Avontroodt P, et al. A salivary incubation test for evaluation of oral malodour: A pilot study. J Periodontol 2003;74:937-944.

9. Aung EE, Zaitsu T, Oshiro A, Kawaguchi Y.  Oral Malodor Knowledge Among Myanmar Dental Students and Young Dentists.  Journal of Dentistry. 2019; 1(1):1-5.

10. Swati P, Subathira R. Knowledge about halitosis among undergraduate students in a dental college. J Dent Craniofac Res. 2018;3:10-11.

11. Rana S, Shakoor A, Fahim A. Awareness of Halitosis and Oral Hygiene Among Undergraduate Dental Students. JPDA. 2017;26(4):140-5

12. Alim B, Aljohami A, Arabi S, Almahdi H, Jumah G, Alazhari Z. Knowledge and awareness of Halitosis Causes among Taibah University Students in Al-Medinah, Saudi Arabia, 2017. Glob J Otolaryngol. 2018;12(4):0083-90.

13. Inoue E, Yoneda M, Suzuki N, Matsuo T, Ishii A, Haraga M, et al. Awareness and Knowledge of Halitosis: Comparison of Two Grades of Dental Hygienist Students. J Oral Hyg Health. 2016;4(5):1-4.

14. RA Adewole, OM Eweka, GA Agbelusi. A review of knowledge, diagnosis and treatment of halitosis among nigerian dentists- a pilot study. Oral Biol Dent. 2014;2(6):1-5.

در این مطالعه به بررسی میزان آگاهی دانشجویان سال آخر رشته دندانپزشکی و دندانپزشکان عمومی شهر زاهدان پیرامون علل، روش­ های تشخیص و درمان بوی بد دهان خواهیم پرداخت.

ندارد.

با شرکت در این مطالعه به تکمیل اطلاعات پیرامون موضوع بوی بد دهان جهت بر طرف شدن نواقص و کمبودهای موجود کمک خواهید کرد.

عارضه جانبی ندارد.

ندارد.

هزینه کلیه اقدامات انجام شده در این مطالعه به عهده مجری طرح خواهد بود.

ندارد.

نتایج بصورت کاملا محرمانه و صرفا جهت مقاصد پژوهش به کار خواهد رفت و هویت بیماری در چارچوب قانون و جامعه و خانواده محرمانه خواهد ماند.

مجری موظف است پاسخگوی کلیه پرسش ها باشد .

شرکت در مطالعه کاملا اختیاری است و در انصراف از آن آزاد خواهید بود.

با توجه به اطلاعات موجود در این فرم و توضیحات حضوری مجری یا همکاران طرح موافقت خود را با شرکت در این مطالعه اعلان می نمایم. یک نسخه از این فرم به من داده شده و فرصت خواندن آن را داشته ­ام.

پیوست شماره یک (پرسشنامه طرح تحقیقاتی)

عنوان مطالعه: بررسی  میزان آگاهی دانشجویان سال آخر رشته دندانپزشکی و دندانپزشکان عمومی شهر زاهدان پیرامون علل، روش ­های تشخیص و درمان بوی بد دهان.

کد شرکت ­کننده: ...................                 

گروه:      دندانپزشک عمومی               دانشجوی سال آخر رشته دندانپزشکی

سن: .........................              

جنس: ......................

1. بیشترین منشا بوی بد دهان در صورت نداشتن مشکل شدید پریودنتال و پوسیدگی دندانی کدام است؟

عفونت در مسیر تنفسی

معده

غذاهایی با بوی شدید

زبان باردار

سیگار و تنباکوی جویدنی

نمیدانم

2. بیشترین ماده مرکب فرار مرتبط با بوی بد دهان کدام است؟

مواد مرکب آمینی مثل cadaverine و  puterscine

ترکیبات سولفور مثل هیدروژن سولفید و متیل مرکاپتان

متان

اوره و آمونیاک

نمیدانم

3. کدام شرایط زیر مستعد تر برای تولید بوی بد دهان می باشد ؟

Ph  قلیایی و باکتری های گرم مثبت

Ph  قلیایی و باکتری های گرم منفی

  Phاسیدی و باکتری های گرم منفی

 Ph اسیدی و باکتری های گرم مثبت

4. علت یا علت های موضعی بوی بد دهان کدام اند؟ میتوان بیش از یک گزینه را انتخاب کرد.

سیگار

مسواک نزدن

خشکی دهان

عادات غذایی

سایر موارد

5. علت یا علت های سیستمیک بوی بد دهان کدام اند؟ میتوان بیش از یک گزینه را انتخاب کرد.

 معدی-روده ای

کبدی

کلیوی

تنفسی

دیابت

 چاقی

سایر موارد

6. در کدام یک از موارد زیر بوی ماهی از نفس فرد مبتلا استشمام میشود؟

گلو مرولونفریت مزمن

ازوفاژیت برگشتی

علل هورمونی

بیماری کبدی

7. درکدام یک از موارد زیر بوی سیب کپک زده از نفس فرد مبتلا استشمام میشود؟

علل هورمونی

تخریب هپاتوسلولار

بیماری گوارشی

دیابت وابسته به انسولین

8. آیا خون ریزی از لثه  بعد از مسواک زدن در بوی بد دهان موثر است؟

بله

خیر

9. آیا تمیز کردن زبان به روش نادرست در بوی بد دهان موثر است؟

بله

خیر

10. آیا تمیز کردن دندانها به روش نادرست در بوی بد دهان موثر است؟

بله

خیر

11. کدام مورد علت بوی بد دهان در بیماران دچار خشکی دهان نیست؟

زبان باردار

مقادیر بالای پلاک دندانی

افزایش بار میکروبی

استرس

12. کدام روش در مورد خودازمایی مربوط به بوی بد دهان نادرست است؟

استشمام تنفس خود با عمل بازدم در دست هایی که جلوی دهان نگه داشته شده

خراشیدن سطح پشتی زبان با قاشق فلزی یا پلاستیکی بدون بو و سپس استشمام ان

وارد کردن یک خلال دندان به ناحیه بین دندانی و سپس استشمام ان

تف کردن بزاق درون یک فنجان کوچک یا قاشق سپس استشمام ان

13.کدام روش تشخیصی برای تشخیص بوی بد دهان قابل اعتماد تر است؟

کروماتوگرافی گاز

تست ارگانولپتیک

هالیمتر

مانیتور قابل حمل سولفید فرار

نمیدانم

14. متد یا متد های تشخیص بوی بد دهان کدام اند؟ بیش از یک گزینه را میتوان انتخاب کرد.

خودارزیابی(خودازمایی)

بوی تنفس بینی

بوی اسکراب زبان

نمیدانم

15.کدام دهان شویه حتی در صورت بهداشت نامناسب بوی بد صبحگاهی دهان را کاهش میدهد؟

فلورید آمین / فلورید قلع

پراکسید هیدروژن

تری کلوزان

کلر هگزیدین

16. کدام دهان شویه موثرترین ماده ضد پلاک و ضد ژنژیویت است؟

Essential oil

کلرهگزیدین

تری کلوزان

پراکسید هیدروژن

17. کدام دهان شویه کمترین تاثیر را در کاهش بوی بد دهان دارد؟

کلر هگزیدین

تری کلوزان

دی اکسید کلرین

لیسترین

18. آیا ترکیب فلوراید و کلر هگزیدین به عنوان دهان شویه برای بیماران با بوی بد دهان موثر است؟

بله

خیر

19. چه دهان شویه ای برای کاهش بوی بد دهان توصیه میشود؟

دی اکسید کلرین  و روی  و کلرهگزیدین دی گلوکونات و  cetylpyridinium  chloride

نعنا و سیستئین و آمینواسید تریپتوفان

الکل و روغن های طعم دهنده

هیچ ترکیبی به این منظور در بازار نیست

نمیدانم

20. جویدن ادامس به چه صورت موجب کاهش بوی بد دهان میشود؟

توسط ماده فعال موجود در ان

کاهش پوشش زبان

تحریک جریان بزاق

کاهش vscs 

21. کدام متخصص عمدتا باید بوی دهان را درمان کند؟

متخصص گوارش

متخصص ENT

دندان پزشک

مشاغل عمومی

سایرین

22. راه مناسب در برخورد با بیمار با بوی بد دهان با منشا خارج دهانی کدام است؟

ارجاع بیمار به متخصص

ارجاع بیمار به پزشک

دادن دستورالعمل های مناسب برای تمیز کردن دندان ها و درمان همه مشکلات مربوط به دهان

دادن دستور العمل برای چگونه تمیز کردن دهان و همزمان ارجاع به پزشک

پیوست شماره سه (فرم اطلاعاتی ثبت داده­ها)

عنوان مطالعه: بررسی  میزان آگاهی دانشجویان سال آخر رشته دندانپزشکی و دندانپزشکان عمومی شهر زاهدان پیرامون علل، روش­ های تشخیص و درمان بوی بد دهان.

کد شرکت­ کننده: ...................                 

گروه:      دندانپزشک عمومی               دانشجوی سال آخر رشته دندانپزشکی

سن: .........................              

جنس: ......................