بررسی و مقایسه جو آموزش بالینی اتاق عمل های مراکز آموزشی درمانی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان از دیدگاه دانشجویان تکنولوژی اتاق عمل

روابط متقابل و پویایی بین پنج اصطلاح محوری «برنامه درسی، محیط آموزشی، کیفیت یادگیری، تغییر و نوآوری» وجود دارد و این اصطلاحات به طور مکرر در ادبیات آموزش پزشکی استفاده میشوند. در این میان، جو آموزشی به عنوان جلوهای از چهار مفهوم دیگر و یکی از مهمترین عناصر آموزشی در نظر گرفته میشود به صورتی که تحقیقات نشان داده است بین جنبه  های اجتماعی، عاطفی و انگیزشی محیط آموزشی و برخی تواناییهای شناختی یا عقلانی دانشجویان پزشکی و پیراپزشکی از جمله تفکر انتقادی، تفکر تشخیصی، کنجکاوی، حل مسأله، مهارتهای ارتباطی، توانایی تحقیق و فراشناخت ارتباط معنی داری وجود دارد(1) و در نهایت توانمندی آنها را در بکارگیری دانش، مهارتها و نگرش در موقعیتهای بالینی فراهم میکند(2). هدف اولیه و اصلی آموزش بالینی ، ایجاد آمادگی در دانشجویان جهت انجام مهارت های بالینی در شرایط مختلف مراقبت های  درمانی بوده و به عنوان قلب آموزش حرفه ای شناخته می شود (3, 4) درنتیجه محیط بالینی که یک جز جدا ناپذیر و حیاتی در آموزش بالینی می باشد نقش بسیار مهمی  در رسیدن به این هدف دارد(5).

در سال 1998  محیط یادگیری توسط فدراسیون جهانی آموزش پزشکی به عنوان یکی از اهداف ارزیابی برنامه های آموزش پزشکی شناخته شد و بر نقش آن تاکید کرد(6) کالج سلطنتی لندن، محیط یادگیری، را محیطی واقعی یا مجازی می داند که یادگیری در آن اتفاق می افتد(7). جو آموزشی نمودی از برنامه ی درسی و به منزله ی روح و محیط حاکم بردانشکده ها و برنامه ی آموزشی است. همچنین محیط یادگیری یک تعیین کننده ی رفتاری است و نمودار ادراک دانشجو از محیط پیرامون خود در عرصه ی یادگیری می باشد(8). همچنین در موفقیت اجرای  برنامه درسی،  محیط یادگیری نقش کلیدی را ایفا می کند (9) و عامل تعیین کننده ای در ارتقاء نگرش، دانش، مهارت و رفتار فراگیران و ایجاد انگیزه برای یادگیری در آنان است(10).

طبق تحقیقات انجام شده محیط آموزشی تاثیر مثبتی بر رضایتمندی دانشجویان نسبت به دوره تحصیلی، حس راحتی و آسایش، تفکرات و آرمان ها و پیشرفت تحصیلی آنها دارد(11).

در تعریفی دیگر، محیط آموزش بالینی به عنوان شبکه ای متقابل و پیچیده از نیروها که بر پیامدهای یادگیری بالینی موثر هستند، معرفی  می گردد. مطالعات متعددی تاثیر محیط آموزشی بر پیامدهای یادگیری دانشجویان پیراپزشکی را  در تکامل دانش، نگرش، مهارت های روانی-حرکتی، مهارت های حل مسأله، صلاحیت بالینی، مهارت های ارتباطی و مهارتهای تفکر انتقادی نشان داده اند(12).

مطالعات بیانگر این موضوع هستند که اتاق عمل سیستم پیچیده ای  است که شخص، تکنولوژی و بیماران را در یک محیط فیزیکی بـرای رسـیدن بـه پیامدهای مطلوب در بیماران هماهنگ می سازد. به همین منظور تقویت دانش و مهارتهای لازم پرستاران در محیط هـای اتـاق عمل ضروری است تا بین دانش تئوری و عملی خود هماهنگی و یکپارچگی ایجاد نمایند و بر اساس تمرین و تکرار در ساختار مختلف به مهارت خود بیافزایند(13).

  یکپارچه سازی دانش تئوری و عملی و نقش محیط آموزشی به ویژه  محیط آموزش بالینی در کسب تجربه برای دانشجویان دارای اهمیت می باشد، لذا برای اصلاح و تقویت محیط آموزشی بخصوص محیط آموزش بالینی باید  اقدامات موثری انجام شود تا منجر به پیشرفت و بهبود محیط بالینی و  در نهایت باعث افزایش علاقه، بهبود بازدهی و تربیت نیروی متخصص شود(14). یکی از این اقدامات موثر،  ارزیابی محیط آموزشی می باشد. اندازه گیری کمیت و کیفیت محیط و جو آموزشی نقش کلیدی در ایجاد و بهبود فضای آموزشی مطلوب درون دانشکده های پزشکی و عرصه های بالینی دارد(15) . اگربتوان مولفه ها و اجزاء تشکیل دهنده جو آموزشی را مشخص نمود، می توان با سنجش و نگرش دانشجویان و اساتید نسبت به آنها مبنا و پایه ای جهت اصلاح موارد دارای کاستی بدست آورد تا تجربه یادگیری مد نظر در اهداف آموزشی در شرایط مطلوب تری اتفاق بیفتد (16). بی شک ارزیــابی محــیط هــای آموزشــی آکادمیک و بالینی، کلید رسیدن به برنامه درسی دانشجو محور با کیفیت بالاست(17) از طرفی،  کیفیت محیط آموزشی، انعکاسی از کیفیت برنامه آموزشی نیز می باشد(18) ، لذا  انجام  دقیق  ارزیابی محیط  به چالشی فراگیر  برای اساتید و مریبان گروه پزشکی و پیراپزشکی تبدیل شده است(19). چرا که ارزیابی نامناسب  می تواند نقش مهمی در جلوگیری از دستیابی به اهداف نظام آموزشی و برنامه آموزشی هر یک از رشته های پزشکی و پیراپزشکی ایفا نماید(14).

علاقه به بررسـی نگـرش هـا نسـبت بـه محـیط آموزشی در دانشکده های پزشکی و پیراپزشکی در سالهای اخیر رونـد فزاینـدهای داشـته(20) هرچند این پژوهش ها بیشتر بر روی یادگیری نظری و با تاکید بر محیط آموزش آکادمیک دانشجویان پزشکی و پیراپزشکی بوده و کمتر بر روی یادگیری بالینی  دانشجویان پرداخته شده است(21) .

در این پژوهش بر آن شدیم که با استفاده از پرسشنامه IMOTEC^[1] به بررسی محیط آموزش اتاق عمل های مراکز آموزشی درمانی دانشگاه علوم پزشکی ایران از دیدگاه دانشجویان کارشناسی و کارشناسی ارشد اتاق عمل بپردازیم این پرسشنامه داری 30 گویه و پنج حیطه با عناوین مربی­گری، تعامل با کارکنان اتاق عمل، فرصت­های یادگیری،  حجم کار و حمایت و پپشتیبانی می باشد.

عوامل زیادی در فرایند آموزش نقش دارند که مهم تر از همه محیط و فضای حاکم بر یادگیری است(21) . محیط یاددهی- یادگیری یک پیش نیاز مهم جهت درک و اجرای موفق برنامه درسی و عامل تعیین کننده نگرش، دانش، مهارت، پیشرفت، رفتار فراگیران و ایجاد انگیزه برای یادگیری است و درک دانشجو از آن نقش بسزایی در موفقیت و پیشرفت تحصیلی وی دارد(8, 21).

ارزیابی محیط های بالینی از جمله محیط انجام کارورزی و کارآموزی از فعالیت های ارزشمند موسسات آموزشی محسوب می شود و در کوریکولوم رشته آموزش پزشکی بسیار  مورد تاکید است چرا که تربیت نیروی انسانی دارای تبحر و صلاحیت به میزان زیادی وابسته به این فرایند است(11) . هرچند در سال های اخیر پژوهش های زیادی معطوف به بررسی محیط آموزشی شده اند(22) . ولی تعداد کمی  از این پژوهش ها بر روی یادگیری بالینی دانشجویان متمرکز شده اند(9) .

در این بین توجه بسیار کمتری به محیط آموزش بالینی اتاق عمل شده است که یکی از دلایل آن نبود ابزار ارزیابی دقیق و متناسب در این حوزه بوده است. خوشبختانه بعد از معرفی ابزار STEEM در سال 2004 ، شاهد رشد چشمگیری در میزان مطالعات انجام شده در ارزیابی جو آموزش بالینی در اتاق عمل بوده ایم. این پرسش نامه، یک ابزار قابل اعتماد جهت ارزیابی محیط آموزشی اتاق عمل از دیدگاه دانشجویان بالینی می باشد(22).

ضرورت و اهمیت پژوهش :با توجه به افزایش چشمگیر در تعداد و نوع اعمال جراحی ،لزوم افزایش صلاحیت تکنولوژیست های اتاق عمل به چشم می خورد.آنها باید سطحی از دانش و مهارت را کسب کرده باشند که بتوانند در هر موقعیتی حتی شرایط بحرانی و نامطمئن  از بیماران مراقبت کنند .از این و ارتباط تنگاتنگی بین آموزش و صلاحیت بالینی دانشجویان اتاق عمل وجود دارد.بدین مفهوم که هرچه آموزش  تکنولوژیست های اتاق عمل بیشتر باشد امکان بهره گیری عملی آنها از مهارت هایشان  در بالین بیشتر خواهد بود.اتاق عمل نیز محیط پیچیده ای است که دانشجوی اتاق عمل پس از فارغ التحصیلی در آنجا مشغول به کار خواهد شد .با توجه به این مهم افزایش کیفیت آموزش بالینی در اتاق عمل انجام مطالعات وسعی را می طلبد که مطالعه اخیر بر آن است که محیط آموزشی اتاق عمل های دانشگاه علوم پزشکی زاهدان را مورد بررسی قرار دهد و با ارائه نتیجه به مسئولین ذیربط مشکلات احتمالی شناسایی و مرتفع گردد.

در سال 1396 پرسش نامه  STEEM توسط خانم سحر کرمی در دانشگاه علوم پزشکی ایران بومی سازی شده و IMOTEC نامگذاری شد و قابلیت استفاده در اتاق عمل های کشور را پیدا نمود.

با توجه به سابقه حضور چندین سال پژوهشگر در اتاق عمل های مراکز آموزشی درمانی و آشنایی با این محیط ، نیاز به بررسی جو آموزشی اتاق عمل حس شد و تلاش شد که با استفاده از پرسشنامه IMOTEC  محیط آموزشی اتاق  عمل های مراکز آموزشی درمانی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان  مورد بررسی قرار گیرد و با ارائه نتیجه به مسئولین ذیربط مشکلات احتمالی شناسایی و مرتفع گردد.

در مطالعه کوهپایه زاده و همکاران (2015) با هدف  '  سنجش محیط آموزشی بخشهای بالینی اصلی مراکز آموزشی درمانی دانشگاه علوم پزشکی ایران از دیدگاه کارآموزان و کارورزان بر اساس مدل تغییر یافته DREEM '  در مراکز آموزشی درمانی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی ایران (حضرت رسول اکرم(ص)، فیروزگر، حضرت علی اصغر (ع) و شهید اکبرآبادی) به روش   مقطعی پرداختند. نمونه مورد پژوهش دانشجویان پزشکی (267کارورز و کارآموزان) گروه های بالینی اصلی (بیماریهای داخلی – بیماریهای زنان و زایمان – بیماریهای کودکان و جراحی عمومی) دانشگاه علوم پزشکی ایران بودند که در سال تحصیلی 91-92 تحت آموزش بودند. ابزار مورد استفاده در این پژوهش پرسشنامه تغییر یافته       DREEM بود.  نمونه لازم به روش نمونه گیری تصادفی انتخاب شد. یافته های بدست آمده با انجام آزمونهای آماری تعیین ضرایب همبستگی، آزمون تی مستقل و آنالیز واریانس تجزیه و تحلیل شد.بر اساس نتایج حاصل از این مطالعه میانگین امتیاز کسب شده کل پرسشنامه 96.1 از 176 به دست آمد که با توجه به راهنمای تفسیر امتیازات ، نکات مثبت در محیط نسبت به نکات منفی غالب بود. میانگین بر حسب جنس تفاوت معنی دار داشت. محیط آموزشی از نقطه نظر کارآموزان نسبت به کارورزان نقاط قوت بیشتری داشت .تفاوت میانگین امتیازات بر اساس مقطع تحصیلی معنی دار شد. میانگین کلی و میانگین تمامی حوزه ها به جز درک دانشجو از توانایی علمی خود بر حسب مقطع تحصیلی تفاوت معنی دار داشت (P=0.000). میانگین تمامی حوزه ها و میانگین کلی بر حسب بخش های بالینی معنی دار شد (P=0.004). در همه بخش های بالینی اصلی، نکات مثبت موجود در محیط نسبت به نکات منفی بیشتر بود(23).

  مطالعه ای دیگر  توسط   عباسی  و همکاران  (2015) با هدف  ”بررسی  دیدگاه دانشجویان پرستاری ومامایی ازجوآموزش بالینی دانشگاه آزاداسلامی واحد علوم پزشکی تهران” بااستفاده از ابزار سنجش آموزش بالینی دانشجویان کارشناسی: در بیمارستان های دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم پزشکی تهران به روش مقطعی انجام شد. نمونه مورد استفاده در این پژوهش تمام 215 دانشجوی عرصه ی  پرستاری و مامای در حال کارورزی  در بیمارستان های دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران در سال 1393 بودند. ابزار مورد استفاده در این پژوهش نسخه بومی سازی شده پرسشنامه UCEEM بود. نمونه های پژوهش با استفاده از روش سرشماری انتخاب شد. پرسشنامه موردنظر توسط تمام 215 دانشجوی عرصه ی  پرستاری و مامای در حال کارورزی  در بیمارستان های دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران در سال 1393 تکمیل گردید. داده های بدست آمده با استفاده از آمار توصیفی و تحلیلی، آنالیز فاکتور عاملی، آزمون تی و ضریب همبستگی پیرسون تحلیل شد.  p <0/05معنی دار تلقی شد. بصورتی که میانگین نمره دانشجویان 85/24از دامنه نمره 125-25بود.48/1 درصد دانشجویان نگرش مثبت داشتند. روایی سازهای ابزار با آنالیز فاکتور عاملی چهار حیطه را نشان داد. پایایی ابزار با آلفای کرونباخ 93 درصد بود. میانگین نمره دانشجویان پرستاری بیشتر از دانشجویان مامایی بود .(P<0/006ا)رتباط بین وضعیت تاهل، سن، تعداد روزهای حضور در بخش و نوع بیمارستان با دیدگاه دانشجویان معنی دار نبود. نتایج این مطالعه نشان دادکه دیدگاه دانشجویان از محیط آموزشی در حد متوسط است و فضا برای بهبودی و اصلاح در همه ابعاد محیط آموزشی وجود دارد(24).

مطالعه ای دیگر  توسط فغانی و همکاران (2010) با هدف 'بررسی دیدگاه دانشجویان در خصوص جو آموزشی مدل  (DREEM) در دانشگاه علوم پزشکی گلستان' در سال 1390 در سه دانشکده ی پزشکی، پرستاری- مامایی و پیراپزشکی این دانشگاه به روش مقطعی انجام گرفت. نمونه مورد استفاده در این پژوهش 148 دانشجوی این سه دانشکده در سال 1390بود. ابزار مورد استفاده در این در این پژوهش ابزار تعدیل شده سنجش محیط آموزشی داندی Educational Environment Measure (DREEM) Dundee Ready بود. نمونههای پژوهش با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای انتخاب شد. پرسشنامه موردنظر توسط 148دانشجوی علوم پزشکی این دانشگاه در سال 1390 تکمیل گردید. و داده های بدست آمده با استفاده از آمار توصیفی و استنباطی مورد تحلیل قرار گرفت. و مشخص گردید که جو آموزشی از دیدگاه دانشجویان در   3/4درصد بسیار مطلوب، 6/67 درصد مطلوب،28/4 درصد تا حدودی مطلوب و  0/7 درصد نیمه مطلوب بود. ارتباط آماری معنی داری بین جنسیت، و جو آموزشی مشاهده شد(P<0/05 ) . دانشجویان مذکر جو آموزشی دانشگاه را مطلوب تردانستند در نهایت جو آموزشی دانشگاه از نظر اکثریت دانشجویان مطلوب بود و دانشجویان مذکر دیدگاه مثبت تری به جو آموزشی دانشگاه نسبت به دانشجویان مونث داشتند(8).

در مطالعه القحطانی و همکاران (2009)  که با هدف 'ارزیابی محیط آموزشی اتاق عمل بیمارستان های  آموزشی دانشگاه Dammam عربستان' به روش   مقطعی انجام گرفت.  نمونه ی پژوهش شامل 91 نفر کارورز از 145 نفر کارورز  در حال تحصیل در این بیمارستان ها بود. ابزار مورد استفاده در این پژوهش پرسش نامه  STEEM  است.بعد از تکمیل پرسش نامه توسط نمونه های موردنظر داده های مورد نیاز جمع آوری گردید.اطلاعات بدست آمده با استفاده از آزمون های با استفاده از آمار توصیفی و تحلیلی، آنالیز فاکتور عاملی، آزمون تی و ضریب همبستگی پیرسون تحلیل شد. (P<0/05) معنی دار تلقی شد.  بودند. نتایج تفاوت  جنسیتی  معنا داری را در درک ' فرصت یادگیری' و ' آموزش و پرورش' نشان داد. این مطالعه نشان داد که محیط آموزشی جراحی از نظر کارورزان دانشکده ی پزشکی   رضایت بخش نبود(15).

در مطالعه صالح بن صالح (2015)  که با هدف 'ارزیابی درک رزیدنت های اورولوژی از محیط آموزشی اتاق عمل و نیز بررسی رابطه بین درک از محیط یادگیری و درجه رزیدنتی' در سیستم سلامت و درمان عربستان انجام گرفت نمونه مورد استفاده در این پژوهش رزیدنت های اورولوژی بودند که  از از 72 رزیدنت ثبت نام شده 33 نفر پرسشنامه را تکمیل کردند. ابزار مورد استفاده در این پژوهش پرسشنامه STEEM  بود که شامل 40 سوال می باشد اطلاعات بدست آمده با استفاده از آمار توصیفی و تحلیلی، آنالیز فاکتور عاملی، آزمون تی و ضریب همبستگی پیرسون تحلیل شد. (P<0/05) معنی دار تلقی شد. نتایج بدست آمده نشان داد که درک رزیدنتها از محیط آموزشی اتاق عمل کمتر از معیار قابل قبول برای کیفیت جو آموزشی اتاق عمل است. ارتباط معنی داری بین درجه رزیدنتی و نوع مرکز آموزشی با امتیاز کسب شده یافت نشد(25) .

  مطالعه سومرو^[2] ( 2017 ) با هدف “سنجش درک رزیدنت های سال اول جراحی ( در رشته های عمومی، نوروسرجری، پلاستیک، زنان، ارتوپدی، کودکان) از محیط آموزشی اتاق عمل” ، در بیمارستان Liaquat کراچی پاکستان  انجام گرفت. نمونه مورد استفاده در این پژوهش 103 نفر رزیدنت های سال اول جراحی ( در رشته های عمومی، نوروسرجری، پلاستیک، زنان، ارتوپدی، کودکان) بودند ابزار مورد استفاده در این پژوهش پرسشنامه STEEM  می باشد که بعد از تکمیل آن توسط نمونه های داده ها جمع آوری و در ادامه با استفاده از آزمون های آماری  تجزیه و تحلیل  گردیدند که بر اساس نتایج محیط آموزشی اتاق عمل مطلوب ارزیابی شد(26).

نقد مرور متون:

در مطالعات انجام شده در داخل کشور هیچ مطالعه ای که با استفاده از ابزار اختصاصی سنجش جو آموزشی در اتاق عمل انجام شده باشد یافت نشد .اغلب مطالعات انجام شده بر روی دانشجوی رشته پرستاری بوده و با استفاده از ابزار دریم انجام شده است که جو آموزشی محیط آموزشی را می سنجد و سنجش جو آموزشی اتاق عمل انجام نشده است.در مطالعات انجام شده در خارج از کشور سنجش جو آموزشی در اتاق عمل با استفاده از ابزار steem  بر روی رزیدنت های جراحی انجام شده است که در اغلب مطالعات انجام شده جو آموزشی اتاق عمل نامطلوب گزارش شده است.

1- حیطه مربیگری اتاق­عمل­های مراکز آموزشی درمانی دانشگاه علوم پزشکی ازاهدان از دیدگاه دانشجویان تکنولوژی اتاق عمل چگونه است؟

۲- حیطه تعامل با کارکنان اتاق­عمل­های مراکز آموزشی درمانی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان  از دیدگاه دانشجویان تکنولوژی اتاق عمل چگونه است؟

۳- حیطه فرصت های یادگیری اتاق­عمل­های مراکز آموزشی درمانی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان از دیدگاه دانشجویان تکنولوژی اتاق عمل چگونه است؟

4- حیطه حجم کار اتاق عمل های مراکز آموزشی درمانی دانشگاه علوم پزشکی  زاهدان از دیدگاه دانشجویان تکنولوژی اتاق عمل چگونه است؟

5- حیطه حمایت و پشتیبانی اتاق­عمل­های مراکز آموزشی درمانی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان  از دیدگاه دانشجویان تکنولوژی اتاق عمل چگونه است؟

تعیین و مقایسه جو آموزشی اتاق عمل های مراکز آموزشی درمانی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان از دیدگاه دانشجویان تکنولوژی اتاق عمل 

1- تعیین و مقایسه جو آٌموزشی در حیطه مربی گری اتاق عمل های  مراکز آموزشی درمانی دانشگاه علوم پزشکی  زاهدان از دیدگاه دانشجویان تکنولوژی اتاق عمل

2- تعیین و مقایسه جو آموزشی در  حیطه تعامل با کارکنان اتاق عمل اتاق عمل های مراکز آموزشی درمانی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان از دیدگاه دانشجویان تکنولوژی اتاق عمل

3- تعیین و مقایسه جو آموزشی  در حیطه فرصت های یادگیری اتاق عمل های مراکز آموزشی درمانی دانشگاه علوم پزشکی ازاهدان  از دیدگاه دانشجویان تکنولوژی اتاق عمل

4- تعیین و مقایسه جو آموزشی در حیطه  حجم کار اتاق عمل های مراکز آموزشی درمانی  دانشگاه علوم پزشکی زاهدان از دیدگاه دانشجویان تکنولوژی اتاق عمل

5- تعیین و مقایسه  جو آموزشی در حیطه حمایت و پشتیبانی اتاق عمل های مراکز آموزشی درمانی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان از دیدگاه دانشجویان تکنولوژی اتاق عمل

هدف کاربردی:

با بررسی  جو آموزشی اتاق عمل های مراکز آموزشی درمانی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان از دیدگاه دانشجویان تکنولوژی اتاق عمل   می توان مشکلات احتمالی موجود را تعیین نمود و سپس با ارائه این مشکلات به مسئولین زیربط جهت حل این مشکلات گام برداشت.

دانشگاه علوم پزشکی و بهداشتی درمانی زاهدان

جو آموزشی

تعریف نظری:  محیط 'یا 'جو' آموزشی به عنوان هر چیزی که در کلاس، مجتمع علمی، دانشکده یا دانشگاه رخ میدهد، تعریف میشود(27) محیطی که در آن دانشجو به انجام نقش حرفه ای خود میپردازد و این فعالیت در پیشرفت حرفه ای و اخلاقی او نقش مهمی دارد(28) .

تعریف عملی: منظور از جو  آموزشی در این پژوهش  بررسی پنج حیطه ی مربی¬گری،تعامل با کارکنان اتاق عمل ، فرصت¬های یادگیری، حجم کار ،حمایت و پشتیبانی می باشد که با استفاده از پرسش نامه سنجش جو آموزشی اتاق عمل (IMOTEC ) که نسخه بومی سازی شده پرسشنامه STEEM   می باشد انجام خواهد گرفت.

  مراکز آموزشی درمانی 

تعریف نظری :مراکز آموزشی درمانی مکانی می باشد که در آن در کنار درمان بیماران به امر آموزش دانشجویان نیز پرداخته می شود(29) .

تعریف عملی: مراکز آموزشی درمانی در این پژوهش شامل مراکز آموزشی درمانی امام علی ،  چشم پزشکی الزهرا و بیمارستان خاتم می باشد.

دانشجویان تکنولوژی اتاق عمل

تعریف نظری : دانشجوی تکنولوژی اتاق عمل مراقبت های قبل، حین و بعد از جراحی ها را فرا میگیرند و در جراحی های تخصصی و مختلف به عنوان  عضو تیم جراحی ایفای نقش می نمایند(30) .

تعریف عملی : منظور از دانشجوی تکنولوژی اتاق عمل در این پژوهش دانشجویان کارشناسی پیوسته تکنولوژی اتاق عمل می باشند که حداقل دو ترم کارآموزی را در مراکز آموزشی درمانی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان گذرانده اند.

بررسی مقطعی

دانشجویان کارشناسی رشته تکنولوژی اتاق عمل دانشکده پرستاری مامایی  دانشگاه علوم پزشکی زاهدان که دو ترم تجربه کارآموزی در محیط اتاق عمل های این دانشگاه را داشته اند.

معیار ورود :دانشجوی رشته اتاق عمل ،ترم تحصیلی 3 به بعد ،داشتن سابقه حضور حداقل 3 ماه در اتاق عمل

معیار خروج:عدم تمایل به همکاری ،انصراف از تحصیل

با توجه به محدود بودن جامعه پژوهش لذا نمونه گیری به روش سرشماری انجام خواهد شد. که تعداد دانشجویان  60 نفر می باشد.

پژوهش گر به محیط پژوهش مراجعه می نماید. پرسش نامه IMOTEC  را در اختیار نمونه های پژوهش قرار  داده و توسط خود نمونه های پژوهش پرسشنامه تکمیل می شود. سپس پرسشنامه مورد نظر در انتهای همان روز جمع آوری خواهد شد.

ابزاراین پژوهش شامل فرم مشخصات دموگرافیک و پرسش نامه سنجش جو آموزشی اتاق عمل (IMOTEC)می باشد.

فرم مشخصات دموگرافیک شامل سن برحسب سال ، جنس (مرد،زن)،وضعیت تاهل (مجرد ، متاهل ،مطلقه ، همسر فوت شده ) ، ترم تحصیلی دانشجو ، تعداد ترم های کار آموزی گذارنده شده ، مرکز آموزشی درمانی محل تحصیل می باشد.

-         پرسش نامه سنجش جو آموزشی اتاق عمل (IMOTEC)می باشد که نسخه بومی سازی شده پرسشنامه    STEEM  می باشد شامل  30 سوال بوده و کیفیت پنج حیطه ی مربی گری، تعامل با کارکنان اتاق عمل، فرصت های یادگیری،  حجم کار و حمایت و پشتیبانی را می سنجد.

. حیطه ی مربی گری شامل 14 سوال ( 1،2،3،4،5،6،7،8،9،10،12،13،29،30 )  ،حیطه ی تعامل با کارکنان اتاق عمل شامل 5 سوال ( 20،21،22،23،26) ، حیطه ی فرصت های یادگیری شامل 5 سوال (17،19،24،25،28) ، حیطه ی حجم کار شامل 3 سوال

 (15،16،18)  و حیطه ی حمایت و پشتیبانی شامل 3 سوال (11،14،27) است. ضمنا سوالات ( 11، 14، 17، 19، 24، 25، 27 و 28 ) مفهوم منفی دارند و باید در امتیازدهی به صورت معکوس محاسبه شوند..

-        

در این پرسشنامه از مقیاس لیکرت پنج نمره ای 0 تا 4 تبعیت خواهد کرد (کاملا مخالفم=0 ، وضعیت مخالفم = 1، تقریبا موافقم= 2، موافقم = 3،کاملا موافقم = 4) می باشد.  دامنه امتیاز دهی در  پرسشنامه 30 سوالی بین 0 تا 120 می باشد به این صورت که اگر نمره در ناحیه اول باشد یعنی دامنه 29.9-0 وضعیت جو آموزشی  بسیار نامطلوب ، اگر نمره در ناحیه دوم باشد یعنی  دامنه 59.9-30، وضعیت  جو آموزشی  نامطلوب  ،اگر نمره در ناحیه سوم باشد یعنی دامنه 89.9-60  وضعیت  جو آموزشی  مطلوب و اگر نمره در ناحیه چهارم باشد یعنی دامنه 90-120.وضعیت  جو آموزشی  بسیار مطلوب  می باشد.

جهت تعیین پایایی ابزار از روش آزمون باز آزمون استفاده خواهد شد به این ترتیب که پرسش  نامه IMOTEC در اختیار 20 نفر از دانشجویان اتاق عمل قرار خواهد گرفت و بعد از تکمیل توسط آنها جمع آوری خواهد شد، این پرسش نامه  مجددا دو هفته بعد در اختیار همان 20 نفرقرار خواهد گرفت سپس ضریب آلفای کرونباخ آن تعیین خواهد شد. لازم به ذکر است که این  20 نفر از نمونه گیری کلی حذف خواهند شد.

این مطالعه از نوع  توصیفی تحلیلی   مقطعی  می باشد. نمونه   پژوهش شامل 60دانشجوی  کارشناسی پیوسته اتاق عمل مشغول به تحصیل در دانشگاه علوم پزشکی زاهدان  می باشند که حداقل دو ترم تحصیلی محیط آموزشی محیط بالینی اتاق عمل را تجربه نمودند. ابزار پژوهش پر سشنامه  IMOTEC  (سنجش جوآموزشی اتاق عمل) می باشد  که نسخه بومی سازی شده پرسشنامه    STEEM  می باشد شامل  30 سوال بوده و کیفیت پنج حیطه ی مربی گری، تعامل با کارکنان اتاق عمل، فرصت های یادگیری،  حجم کار و حمایت و پشتیبانی را می سنجد. جهت رعایت ملاحظات اخلاقی، پژوهشگر با معرفیخود و توضیح اهداف و روش پژوهش، و بعد از جلب رضایت آگاهانه  دانشجویان و اطمینان دادن جهت محرمانه ماندن اطلاعات فردی، و این که تکمیل پرسشنامهها اختیاری بوده و آزمودنیها میتوانند در هر مرحلهای از ادامه همکاری انصراف دهند پرسـشنامـه بـدون نـام  توسط پژوهشگر در دانشکده پرستاری مامایی در اختیار دانشـجویان اتاق عمل  قـرار خواهد گرفـت.دانشجویان پس از  30دقیقه باید پرسشنامـه را برگرداننـد.

با توجه به اهداف مطالعه، برای اهداف توصیفی از شاخص های آماری مناسب (مرکزی و پراکندگی) استفاده خواهد شد. در صورت نرمال بودن توزیع داده ها از میانگین ± انحراف معیار و در غیر اینصورت از میانه ± دامنه میان چارکی استفاده خواهد شد. برای اهداف تحلیلی، جهت مقایسه نمره هر یک از حیطه ها در بین مراکز آموزشی از تحلیل   واریانس یا معادل ناپارامتری آن (کروسکال-والیس) استفاده میشود.

راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی 

دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران

1ـ  هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

2ـ  در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی  بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

4ـ  مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینه‌ی پایین‌تر و/ یا صرفاً عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود.

7ـ  اگر در حین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت در این پژوهش برای آزمودنی‌ها بیش از فواید بالقوه‌ی آن است، باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود.

12ـ  انتخاب آزمودنی‌های بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به‌نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه‌ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض‌آمیز نباشد.

13ـ  کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

14ـ  اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه‌ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته‌ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه‌ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.

17ـ  پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه‌ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به‌دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنی‌ها، این اطلاع‌رسانی از طریق شخص دیگری انجام می‌گیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.

20ـ  در مواردی که آگاه کردن آزمودنی درباره‌ی جنبه‌ای از پژوهش باعث کاهش اعتبار پژوهش می شود، ضرورت اطلاع‌رسانی ناکامل از طرف پژوهشگر باید توسط کمیته‌ی اخلاق تأیید شود. بعد از رفع عامل این محدودیت، باید اطلاع‌رسانی کامل به آزمودنی انجام گیرد.

22ـ  از گروه‌های آسیب‌پذیر هیچ‌گاه نباید (به دلایلی چون سهولت دسترسی ) به عناون آزمودنی ترجیحی استفاده شود. پژوهش پزشکی با استفاده از گروه‌ها یا جوامع آسیب‌پذیر تنها در صورتی موجه است که با هدف پاسخگویی به نیازهای سلامت و اولویت‌های همان گروه یا جامعه طراحی و اجرا شود و احتمال معقولی وجود داشته باشد که همان گروه یا جامعه از نتایج آن پژوهش سود خواهد برد.

25ـ  پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

27ـ  پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

28ـ  پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

29ـ  نحوه‌ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی‌ها و مؤسسه‌ی حمایت کننده‌ی  پژوهش باشد.

30ـ  گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

31ـ  روش پژوهش نباید با ارزش‌های احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

عدم پاسخ گویی به تمام سوالات توسط شرکت کنندگان← دقت به پاسخ ها هنگام تحویل گرفتن پرسشنامه

عدم همکاری در مرحله آزمون ←

جو آموزشی بالینی-دانشجویان اتاق عمل-مراکز آموزشی درمانی

1.  Schönrock-Adema J, Bouwkamp-Timmer T, van Hell EA, Cohen-Schotanus J. Key elements in assessing the educational environment: where is the theory? Advances in Health Sciences Education. 2012;17(5):727-42.

2.  Iwasiw CL, Goldenberg D. Curriculum development in nursing education: Jones & Bartlett Publishers; 2014.

3.  Henderson A, Twentyman M, Eaton E, Creedy D, Stapleton P, Lloyd B. Creating supportive clinical learning environments: an intervention study. Journal of clinical nursing. 2010;19(1‐2):177-82.

4.  Vahabi S, Ebadi A, Rahmani R, Tavallaei A, Khatouni A, Tadrisi S, et al. Comparison of the status of clinical education in the views of nursing educators and students. Education strategies in medical sciences. 2011;3(4):179-82.

5.  Jansson I, Ene KW. Nursing students’ evaluation of quality indicators during learning in clinical practice. Nurse education in practice. 2016;20:17-22.

6.  Rotthoff T, Ostapczuk MS, De Bruin J, Decking U, Schneider M, Ritz-Timme S. Assessing the learning environment of a faculty: psychometric validation of the German version of the Dundee Ready Education Environment Measure with students and teachers. Medical teacher. 2011;33(11):e624-e36.

7.  SOLTANI AS, KOUHPAYEHZADEH EJ. UNIVERSITY TEACHERS’POINT OF VIEW ABOUT EDUCATIONAL ENVIRONMENT IN MAJOR CLINICAL WARDS IN EDUCATIONAL HOSPITALS OF IRAN UNIVERSITY OF MEDICAL SCIENCES, BASED ON MODIFIED DREEM MODEL. 2009.

8.  Faghani M, Jouybari L, Sanagoo A, MANSOURIAN A. The Perspectives of Students about Educational Climate of Golestan University of Medical Sciences In 2010. 2014.

9.  Meyer R, Van Schalkwyk SC, Prakaschandra R. The operating room as a clinical learning environment: An exploratory study. Nurse education in practice. 2016;18:60-72.

10. Khatiban M, Pazargadi M, Ashktorab T. COMPARATIVE STUDY OF THE PERFORMANCE APPRAISAL SYSTEMS FOR ACADEMIC MEMBERS’PERFORMANCE APPRAISAL SYSTEMS IN THE VARIOUS UNIVERSITIES IN AROUND THE WORLD ACCORDING TO THE DIAGNOSTIC MODEL: A QUALITATIVE RESEARCH. 2014.

11. Miles S, Swift L, Leinster SJ. The Dundee Ready Education Environment Measure (DREEM): a review of its adoption and use. Medical teacher. 2012;34(9):e620-e34.

12. Sahebazamani M, Salahshorianfard A, Akbarzade A, Mohamadian R, Farshid P. A comparative study of deterrent and facilitate effective clinical education from the perspective of University Nursing students and instructors Maragheh. J Islamic Azad Univ. 2011;21(1):38-43.

13. Lotfi M, Zamanzadeh V, Sheikhalipour Z. Effect of peer clinical teaching method on the education of operating room students. 2012.

14. Colbert-Getz JM, Kim S, Goode VH, Shochet RB, Wright SM. Assessing medical students’ and residents’ perceptions of the learning environment: exploring validity evidence for the interpretation of scores from existing tools. Academic Medicine. 2014;89(12):1687-93.

15. Al-Qahtani MF, Al-Sheikh M. Assessment of educational environment of surgical theatre at a teaching hospital of a saudi university: using surgical theatre educational environment measures. Oman medical journal. 2012;27(3):217.

16. Pitt V, Powis D, Levett-Jones T, Hunter S. Factors influencing nursing students' academic and clinical performance and attrition: an integrative literature review. Nurse education today. 2012;32(8):903-13.

17. Hammond SM, O'Rourke M, Kelly M, Bennett D, O'Flynn S. A psychometric appraisal of the DREEM. BMC medical education. 2012;12(1):2.

18. Soemantri D, Herrera C, Riquelme A. Measuring the educational environment in health professions studies: A systematic review. Medical teacher. 2010;32(12):947-52.

19. Foster Page L, Kang M, Anderson V, Thomson W. Appraisal of the Dundee ready educational environment measure in the New Zealand dental educational environment. European Journal of Dental Education. 2012;16(2):78-85.

20. Miles S, Leinster SJ. Medical students' perceptions of their educational environment: expected versus actual perceptions. Medical education. 2007;41(3):265-72.

21. Koohpayehzadeh J, Ahmadi MH, Dehnad A. Validity and reliability of activities coaching context questionnaire. Medical journal of the Islamic Republic of Iran. 2014;28:41.

22. Hajihosseini F, Hosseini M, Baghestani A. Educational Climate Measurement Tools in Medical Sciences Universities: A Review Article. Iranian Journal of Medical Education. 2015;15:427-37.

23. Moosavi M, Koohpayehzadeh J, Soltani Arabshahi SK, Bigdeli S, Hatami K. Assessment of educational environment at main clinical wards in teaching hospitals affiliated to Iran University of Medical Sciences: stagers and Interns viewpoints based on modified DREEM. Razi Journal of Medical Sciences. 2015;21(129):58-67.

24. عباسی, احمدی, سلیمان, زنجانی اپ, پیمان, اکرم, et al. بررسی دیدگاه دانشجویان پرستاری و مامایی از جو آموزش بالینی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم پزشکی تهران با استفاده از ابزار سنجش آموزش بالینی دانشجویان کارشناسی. فصلنامه علوم پزشکی دانشگاه آزاد اسلامی واحد پزشکی تهران. 2016;26(1):61-5.

25. Binsaleh S, Babaeer A, Rabah D, Madbouly K. Evaluation of urology residents’ perception of surgical theater educational environment. Journal of surgical education. 2015;72(1):73-9.

26. Soomro SH, Rehman SSU, Hussain F. Perception of educational environment in the operating theatre by surgical residents, a single-centre prospective study. JPMA. 2017;67(1864).

27. Makhdoom NM. Assessment of the quality of educational climate during undergraduate clinical teaching years in the college of medicine, Taibah University. Journal of Taibah University Medical Sciences. 2009;4(1):42-52.

28. Cooke M, Irby DM, O'Brien BC. Educating physicians: a call for reform of medical school and residency: John Wiley & Sons; 2010.

29. FAZEL E, ABBASSIOUN K, SEHHAT S, JABERANSARI M, AKASHE G, HESABI A, et al. OPERATING ROOM THE BASE OF MORALITY AND THE BASIS OF HUMANISTIC PROFESSIONAL DUTIES. 2017.

30. Moonaghi HK, Zardosht R, Razavi ME, Ahmady S. Perceived challenges by the Iranian baccalaureate surgical technology students in their clinical education: A qualitative study. An International Peer Reviewed Open Access Journal For Rapid Publication. 2017:542.

پرسشنامه جو آموزشی

.این پژوهش با هدف تعیین و مقایسه جو آموزشی اتاق عمل های مراکز آموزشی درمانی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان از دیدگاه دانشجویان تکنولوژی اتاق عمل  انجام خواهد شد.

ندارد.

مشارکت در این پژوهش به شناخت مشکلات احتمالی در آموزش شما در اتاق عمل کمک خواهد نمود و سبب بهبود کیفیت آموزش بالینی در اتاق عمل خواهد شد.

شرکت در پژوهش حاضر برای شما عوارض جانبی به دنبال نخواهد داشت .

شرکت در این پژوهش برای شما عوارضی به دنبال نخواهد داشت.

.  هزینه  انجام پژوهش به عهده مجری  طرح خواهد بود وشما  هزینه ای را پرداخت نخواهید کرد

ندارد

نتایج بصورت کاملاً محرمانه و صرفاً جهت مقاصد پژوهش به کار خواهد رفت و هویت شما در چارچوب قانون محرمانه خواهد ماند.

در صورت داشتن هر سوالی در خصوص این پژوهش می توانید از طریق شماره 09300501289 یا پست الکترونیکی  ghiamikeshtgar@gmail.com با اینجانب در ارتباط باشید.

در صورت عدم پذیرش، شما می توانید از ادامه ی پژوهش انصراف دهید. نتایج پژوهش   در صورت علاقه مندی تان به اطلاع شما خواهد رسید و این نتایج بصورت کاملاً محرمانه و صرفاً جهت مقاصد پژوهش به کار خواهد رفت و هویت شما در چارچوب قانون محرمانه خواهد ماند

((رضایت))

اینجانب                                    با آگاهی کامل از موارد فوق و توضیحات حضوری مجری رضایت می‌دهم که به عنوان یک فرد مورد مطالعه در پژوهش به صورت کاملا اختیاری و آزاد شرکت نمایم.

کلیه اطلاعاتی که از من گرفته می‌شود و نیز نام من محرمانه باقی خواهد ماند و نتایج تحقیقات به صورت کلی و در قالب اطلاعات گروه مورد مطالعه منتشر می‌گردد و نتایج فردی درصورت نیاز بدون ذکر نام و مشخصات فردی عرضه خواهد گردید و همچنین برائت پزشک یا پزشکان این طرح را ازکلیه اقدامات مذکور در برگه اطلاعاتی در صورت عدم تقصیر درارائه اقدامات اعلام می‌دارم.

این موافقت مانع از اقدامات قانونی اینجانب در صورتی که عملی خلاف وغیر انسانی انجام شود نخواهد بود.