ارزیابی آموزش مجازی از دیدگاه دانشجویان و اساتید دانشگاه علوم پزشکی زاهدان، 1399

در 11 مارس 2019 سازمان جهانی بهداشت بیماری کرونا ویروس جدید (کوید 19) را به عنوان پاندمی جهانی اعلام نمود. پس از شروع این بیماری در دسامبر 2019 در کشور چین، اولین موارد ابتلا در 19 فوریه 2019 در شهر قم شناسایی گردید و به سرعت به تمام نقاط کشور گسترش یافت (1). اگر چه شیوع ناگهانی کووید-19 ، سیستم های بهداشتی درمانی دنیا را با چالش های متعددی روبرو کرد، اما سایر حوزه ها از جمله حوزه تعلیم و تربیت و آموزش را نیز تحت تأثیر خود قرار داد. با شروع اپیدمی کووید-19 در سراسر جهان، پروتکل های بهداشتی بر رعایت فاصله گذاری اجتماعی تأکید کردند. در این راستا در بسیاری از کشورها از جمله ایران، برای کاهش شیوع ویروس کرونا آموزش های حضوری در مدارس و دانشگاهها تعطیل شد (2). برای این که آموزش دانش آموزان و دانشجویان در طول دوره فاصله گذاری اجتماعی دچار وقفه نشود و برنامه های درسی طبق برنامه از قبل مشخص شده، تداوم داشته باشد راهکارهای مختلفی ارائه شد.

در  این راستا، شیوه های آموزش از نظام آموزش حضوری به نظام آموزش و یادگیری الکترونیکی به ویژه آموزش برخط تغییر یافت. این شرایط به وضوح در ایران و سایر کشورهای جهان قابل مشاهده می باشد. به عنوان مثال در آمریکا دانشگاه هاروارد ایالت ماساچوست در اطلاعیه ای اعلام کرد که تمامی کلاس های دانشگاهی و مدارس خود را تا اطلاع ثانوی به صورت مجازی برگزار خواهد کرد و از دانشجویان خواست تا در  طول ترم بهار و  بعد از آن نیز به محیط دانشگاه مراجعه نکنند. دانشگاه واشنگتن  ایالت واشنگتن آمریکا هم به دانشجویان خود اطلاع داد که ترم بهار  را به طور کامل مجازی برگزار خواهد کرد و در صورت نیاز برگزاری کلاس های برخط در ترم های تابستان و پاییز نیز ادامه خواهد داشت. همچنین دانشگاه تورنتوی کانادا نیز اعلام کرد تمام کلاس ها و امتحانات حضوری این دانشگاه از 16 مارس تا پایان بهار لغو شده و آموزش با روش های جایگزین صورت میگیرد. در نتایج پژوهشی علمی، توسط موسسه 'کیو، اس'، مشخص شد که تقریباً نیمی از کلاسهای آموزشی دنیا در این شرایط به صورت برخط درآمده است.

بنابراین با توجه به شیوع ویروس کرونا و لزوم جلوگیری از انتشار آن با تعطیلی کلاسهای حضوری دانشگاه ها در ایران نیز، بحث ادامه تدریس در دانشگاه ها به صورت غیر حضوری و  برخط مطرح شد. آموزش آنلاین و کلاس الکترونیکی که تا حال حاضر در دانشگاه های ایران مورد توجه قرار نگرفته بود، اکنون در نقطه توجه همگان می باشد. همگام با این رویدادها، دانشگاه ها به فکر راه اندازی سامانه های آموزش مجازی برای دانشجویان خود شدند و کلاس های ترم جاری را در بستر سامانه های آموزش مجازی پیش بردند (3).

آموزش مجازی  به معنای استفاده از شیوه های پیشرفته رایانه ای انتقال مواد و مطالب درسی به فراگیران، یادگیران، دانش آموزان و دانشجویان می باشد. تعریف ذکر شده در اصل تعریف آموزش الکترونیکی است اما از آنجا که امروزه نوع غالب ارائه آموزش این شیوه، روش های مبتنی بر رایانه می باشد اغلب این دو  اصطلاح را به جای هم به کار می برند. به مجموعه فعالیت های آموزشی'آموزش الکترونیک 'گفته می شود که با استفاده از ابزارهای الکترونیکی اعم از صوتی، تصویری، رایانه ای، شبکه ای و مجازی و ... صورت می گیرد. به عبارتی کلیه ی برنامه هایی را که از طریق شبکه های رایانه ای به ویژه اینترنت، منجر به یادگیری می شود، یادگیری الکترونیکی می نامند. (4،5)

در چند سال اخیر، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی بر ارائه آموزش های علوم پزشکی در بستر فضای مجازی تأکید نموده استاما در عمل، حرکت وسیعی در سطح کشور در این حوزه اتفاق نیافتاده بود و تنها برخی دانشگاهها اقدام به برگزاری دوره های مجازی کرده بودند.

در حوزه آموزش علوم پزشکی، اگر چه با شیوع بیماری کرونا آموزش ها ابتدا در بستر شبکه های اجتماعی و به صورت نامنظم ارائه می گردید اما به مرور، دانشگاههای علوم پزشکی ملزم به استفاده از سامانه های آموزش مجازی نوید (نرم افزار ویژه یادگیری دانشگاهی) و LMS (سیستم های مدیریت آموزشی)  به عنوان سامانه های متمرکز آموزشی شدند و اساتید و دانشجویان، پس از ثبت نام در این سامانه ها از قابلیت های آن بهره مند شدند. این سامانه ها از قبل طراحی شده و در برخی دانشگاه از آن استفاده شده بود اما به شکل سراسری در تمام دانشگاههای علوم پزشکی به کار گرفته نشده بود (2).  .

استفاده از ابزار آموزش مجازی که معرف تدریس مبتنی بر متن، در قالب عرضه چند رسانه ای از طریق توزیع وب –محور می باشد، یکی از فرصت های نوینی است که پیشرفت تکنولوژی در اختیار آموزش قرار داده است. مواردی چون کاهش هزینه های آموزشی، آموزش از هرجا و هر زمان که دسترسی به کامپیوتر و اینترنت میسر باشد، تحت پوشش قراردادن تعداد زیادی از داوطلبان، تکرارپذیر بودن یادگیری، پیگیری فعالیت دانشجویان و تغییر سیستم آموزش استاد -محور به دانشجو–محور و شیوه های آموزش تعاملی که در آن سهیم شدن آزادانه در اطلاعات و پی بردن به بینش همگنان در محیطی با نظارت استاد به عمل می آید از مزایای این روش نوین است(6-10). در عین حال، بسیاری از منتقدان چالش ها و معایبی مانند هزینه های بالای خرید و توسعه تکنولوژی لازم، محدودیت در زیرساخت های مخابراتی و ارتباطی، عدم تطابق کامل محتوای ارایه شده با نیازهای موجود، فقدان مهارت های مدیریت و نظارتی، محدود ساختن و صدمه زدن به مهارت های ارتباطات اجتماعی را برای این شیوه آموزش برشمرده اند که البته بسیاری از این کاستی ها و ضعف ها با پیشرفت و توسعه تکنولوژی های جدید کمرنگ تر گشته اند (11-13)

انگیزه یادگیرندگان، نگرش و درک از یادگیری الکترونیک عامل مهمی در ارزیابی اتمام موفق برنامه های یادگیری الکترونیک مدنظر قرار می گیرد. اگرچه محیط های تحت وب انعطاف بیشتری در یادگیرندگان برای یادگیری ایجاد می کند، پژوهش ها نشان می دهند که یادگیرندگان که در محیط های یادگیری سنتی به تحصیل می پرداختند مشکلات بسیاری در سازگار کردن خود با یادگیری تحت وب دارند و در پذیرش آن مشکلات عدیدهای دارند (14)

مهمترین هدف آموزش، تربیت فارغ التحصیلان موفق و توانمند در استفاده از آموخته ها در حل مشکلات و چالش های محیط واقعی انجام کار است. برای رسیدن به این هدف باید روش های تدریس و یادگیری را در جهتی هدایت کنیم که برانگیزاننده رضایت و انگیزه تحصیلی آنها باشد. موفقیت فراگیر در آموزش به شیوه ی الکترونیک، تا حد زیادی به مهارت تکنیکی و فنی او در استفاده از رایانه و شبکه وابسته بوده و برخی پژوهش ها به کارگیری مؤثر این فن آوری نوین را تا حد زیادی به داشتن نگرش مثبت نسبت به آن وابسته دانسته اند(15).

هرچند با توجه به شیوع بیماری کرونا، مؤسسات آموزشی زیادی به ارایه کامل محتوای آموزشی به صورت الکترونیک اقدام کرده اند، هنوز شواهد زیادی در مورد نتایج این برنامه ها منتشر نشده است. به نظر می رسد دانشگاه ها چاره ای به جز رفتن به سمت آموزش مجازی در بسیاری از دورههای خود ندارند (16). لذا ارزیابی کیفیت آموزش های مجازی از ضروریات لازم برای ارتقا این نوع آموزش در دوره های آتی می باشد.

با توجه به اینکه آموزش مجازی در دانشگاه علوم پزشکی زاهدان نیز مانند سایر دانشگاه ها، همزمان با شیوع کرونا آغاز شده است، لذا ارزیابی کیفیت آن از دیدگاه دانشجویان و اساتید می تواند راهنمایی برای بهبود و ارتقا آن در سال های آتی در این دانشگاه باشد. بنابراین هدف از انجام این پژوهش ارزیابی کیفیت آموزش مجازی از دیدگاه دانشجویان و اساتید در دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال 1399 می باشد.

زهرا اقسام و همکاران (1396) مطالعه ای با عنوان 'مقایسه میزان رضایت دانشجویان داروسازی دانشگاه علوم پزشکی جندیشاپور اهواز از روشهای مختلف آموزشی سخنرانی، الکترونیک و ترکیبی در آموزش درمانهای دارویی بدون نسخه' انجام دادند. جامعه مورد مطالعه شامل 52 نفر از دانشجویان دارو سازی ورودی 96 جندی شاپور اهواز که واحد کارآموزی را داشتند، بود.  مباحث مربوط به درمان های دارویی بدون نسخه با سه روش مختلف آموزشی )الکترونیک، سخنرانی و ترکیبی) به دانشجویان آموزش داده شد.  در نهایت میزان رضایت دانشجویان از روش های تدریس، با پرسشنامه های محقق ساخته ای که در اختیار آنها قرار داده شد، سنجیده شد. نتایج این پژوهش نشان داد که بیش از 9۶ % دانشجویان در کل رضایت بیش تری از آموزش الکترونیک نسبت به روش آموزش سنتی داشته اند.  همچنین بیش از 9۶ % دانشجویان  نظر داشته اند که اگر مباحثی هم به روش الکترونیک و هم به روش معمول سنتی ارائه شوند، روش الکترونیک را انتخاب خواهند کرد. بیش از 26% دانشجویان در کل آموزش به روش الکترونیک را مفید و مناسب ارزیابی کرده اند. با توجه به نتایج به دست آمده ، آموزش به روش الکترونیک میتواند به عنوان یک روش آموزشی جدید و مناسب  ،در کنار سایر روش های آموزشی در برنامه آموزشی گنجانده شود (17).

احمدرضا قاسمی و همکاران (1394) مطالعه ای با عنوان 'شناسایی و اولویت بندی شاخص های دخیل بر کیفیت آموزش الکترونیک' انجام دادند. به این منظور ابتدا با بررسی مطالعات پیشین، شاخص های دخیل در کیفیت آموزش الکترونیک استخراج شد. سپس پرسشنامه محقق ساخته الکترونیکی میان دانشجویان مجازی دانشگاه تهران در دروس محاسباتی علوم انسانی توزیع شد و 112 نفر به آن پاسخ گفتند.  از منظر دانشجویان دانشگاه تهران نتایج گویای آن بود که شاخص های  » عوامل فناوری « و » مدرس « ،» زیرساخت و کیفیت « به ترتیب واجد بالاترین اولویت هستند. نتایج نشان داد ارائه مدل جدید در ارزیابی کیفیت آموزش الکترونیکی از جمله نوآوری های پژوهش محسوب می شود (12).

نازیلا مفتیان و همکاران (1397) مطالعه ای با عنوان 'آموزش الکترونیک از دیدگاه اساتید غیربالینی دانشگاه علوم پزشکی تبریز: نگرش و چالشها' انجام دادند. بدین منظور 86 نفر از اساتید با روش نمونه گیری طبقه بندی وارد مطالعه شدند. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه محقق ساخته در سه بخش، شامل اطلاعات جمعیت شناختی، نگرش و چالش ها بود.

نتایج نشان داد اساتیدی که سابقه استفاده از آموزش الکترونیک داشتند، در مورد استفاده از آموزش الکترونیک 5/69 درصد دارای نگرش مثبت و 9/16 درصد دارای نگرش منفی بودند. همچنین، بین نگرش اساتیدی که از آموزش الکترونیکی استفاده کرده بودند و رتبه علمی آنها، رابطه معناداری وجود داشت و در اساتیدی که سابقه استفاده از آموزش الکترونیک نداشتند، ارتباط معنادار بین نگرش با سن و سابقه تدریس آنها به دست آمد (10).

کوروش فتحی و همکاران (1390) مطالعه ای با عنوان 'ارزشیابی اثربخشی دوره های آموزش مجازی در نظام آموزش عالی ایران (مطالعه موردی: دانشگاه فردوسی مشهد)' انجام دادند. جامعه آماری این تحقیق، 11 استاد و 547 دانشجوی دوره مجازی این دانشگاه بود. نمونه آماری استادان به علت محدود بودن آنها برابر با جامعه ی آماری آنها 11 استاد بود و از جامعه آماری دانشجویان براساس جدول کرجسی و مورگان 226 نفر به عنوان نمونه، انتخاب گردیدند. ابزار گردآوری داده ها پرسش نامه محقق ساخته بود . نتایج پژوهش نشان داد که از نظر استادان اثربخشی دوره آموزش مجازی مطلوب بوده و دانشجویان اثربخشی این دوره را در حد متوسط برآورد نموده اند. همچنین مقایسه بین نظرات استادان و دانشجویان نشان داد که استادان در مورد اثربخشی دوره آموزش مجازی، نظرات مثبت تری نسبت به دانشجویان دارند (18).

رمضان جهانیان و همکاران (1391) مطالعه ای با عنوان 'ارزیابی وضعیت آموزش مجازی در مراکز آموزش الکترونیکی دانشگاه های تهران از دیدگاه دانشجویان' انجام دادند. جامعه آماری تحقیق، شامل کلیه دانشجویان شرکت کننده در مراکز آموزش های الکترونیکی دانشگاه های سراسری شهر تهران در سال تحصیلی 90-91 به تعداد 400 نفر بود. نمونه آماری، بر اساس جدول تعیین حجم نمونه مورگان، 196 نفر بود که به روش نمونه گیری هدف مند انتخاب شدند. ابزار اندازه گیری داده ها، پرسش نامه محقق ساخته بود که بر اساس مقیاس پنج درجه ای لیکرت تهیه شد . یافته ها نشان داد  که دانشجویان شرکت کننده در دوره های آموزش مجازی مراکز آموزش الکترونیکی دانشگاه ها از دسترسی به امکانات مراکز آموزش های مجازی، یادگیری از طریق این روش و کاربرد روش آموزش مجازی، رضایت داشتند؛ هر چندکه، نگرش مثبتی به دوره های آموزشی مجازی نداشتند(19).

مهدی قربانخانی و همکاران (1395) مطالعه ای با عنوان 'بازنمایی چالش های آموزش مجازی در نظام آموزش عالی ایران :مطالعه ای با روش پدیدار شناسی' انجام دادند. بدین منظور با بهره گیری از روش کیفی و با رویکرد پدیدارشناسی به بررسی پرداخته شد. داده ها با استفاده از نمونه گیری هدف مند و مصاحبه عمیق نیمه ساختار یافته با بیست نفر از دانشجویان و مدرسان دوره های مجازی دانشگاه تهران گردآوری شد. تحلیل داده های حاصل از مصاحبه ها منجر به شناسایی 5 مقوله اصلی گردید که شامل چالش های ( مربوط به کلاس « و » مربوط به سامانه « ،» مربوط به دانشجو « ،» مربوط به استاد « ،» مربوط به دانشگاه « بود.  یافته ها نشا داد که آموزش های مجازی در نظام آموزش عالی با چالش هاای متناوع و متفاوتی همراه هستند و تا رسید به شرایط بهینه، فاصله دوچندانی داشته و بهبود کیفیت آن ، مستلزم نگاه جدی متولیان و دوری از طرز تلقی آموزش در جه دوم به این قبیل آموزش ها است (20).

مژگان اسمعیل نیا و همکاران (1397) مطالعه ای با عنوان طراحی و اعتباریابی الگوی بهبود کیفی آموزشهای مجازی دانشگاه فرهنگیان )روش آمیخته( انجام دادند. در بخش کمی 608 نفر دانشجو و استاد به شیوة تصادفی طبقه ای انتخاب شدند. در بخش کیفی با 18 استاد مصاحبه شد. به منظور تجزیه و تحلیل داده های کمی از روشهای آمار توصیفی و در بخش کیفی از راهبرد مبتنی بر تئوری داده بنیاد استفاده شد..جهت تجزیه و تحلیل داده ها از کدگذاری باز و محوری استفاده شد. در نهایت 14 مقوله اصلی شامل بهبود کیفی آموزش مجازی دانشگاه فرهنگیان به صورت موجبات علّی، راهبردها، شرایط زمینهای، شرایط مداخله گر و پیامدها بررسی شد. نتایج نشان داد که فعالیت یاددهی، یادگیری و کنشگران انسانی تاثیر مثبت و معناداری روی بهبود کیفیت و راهبردهای استقرار دارند؛ همچنین راهبردهای استقرار بر روی بهبود کیفیت تاثیر مثبت و معناداری دارد؛ ویژگی های زمینه ای تاثیر مثبت و معناداری روی راهبردهای استقرار و بهبود کیفیت دارد؛ همچنین راهبردهای استقرار و بهبود کیفیت بر پیامدهای فردی، سازمانی و فراسازمانی تاثیر مثبت و معناداری دارد (21).

وینا شنویی و همکاران (2020) مطالعه ای با عنوان کووید 19، تطابق با تکنولوژِی، یاددهی و یادگیری، درگیری دانشجویان و تجربه اعضا هیات علمی انجام دادند. هدف از این مقاله درک فن آوری ، آموزش و یادگیری فناوری، تعامل دانشجویان و تجربه اساتید نسبت به کلاسهای مجازی در حین شیوع کووید 19 بود. روش های تحقیق کیفی برای جمع آوری داده ها شد. یافته های این مطالعه نشان می دهد که اعضای هیئت علمی فرآیند پذیرش فناوری را پشت سر گذاشته اند و دانشجویان درگیر حالت های مختلف یادگیری آنلاین هستند. در مورد کووید 19 در بین دانشجویان و اساتید ترس ، اضطراب و آگاهی زیادی وجود داشت. این مطالعه به جنبه مثبت کووید و تغییر در بخش آموزش با انطباق با فناوری و درگیر کردن دانشجویان با جلسات مختلف مجازی محدود بود. نتایج نشان داد که احساسات و ادراک اعضا هیات علمی نسبت به استفاده از فناوری و تجربه آنها بین کاربران مختلف متفاوت است. حتی اگر COVID 19 ناسازگاری شناختی در دانشجویان و اعضای هیئت علمی نسبت به موقعیت های مختلفی که آنها در زندگی روزمره خود با همکاری با جامعه ، خانواده و آموزش و یادگیری مواجه بوده اند ایجاد کرده است. بر اساس نتایج، این انقلاب در آموزش عالی هند ایجاد شده است و بیشتر مقاطع تحصیلی به طور گسترده ای این فناوری را به کار گرفته اند و درگیری دانشجویان بیش از کلاسهای منظم کلاس بوده است (22)

ایرشاد حسین و همکاران (2007) مطالعه ای با عنوان نگرش دانشجویان نسبت به آموزش مجازی در کشور پاکستان انجام دادند. بدین منظور دانشجویان سال آخر مقطع کارشناسی وارد مطالعه شده و از طریق پرسشنامه داده های مورد نیاز جمع آوری شد. این مطالعه نشان داد که آموزش مجازی می تواند جایگزین سیستم رسمی باشد. این نوع آموزش می تواند نیاز تعداد زیادی دانشجو را در مقاطع مختلف تحصیلی تامین نماید. این روش برای دانشجویان انعطاف پذیر و راحت است و آنها را در معرض فن آوری های نوظهور قرار می دهد. همچنین این روش باعث گسترش فرصت های آموزش عالی ، برنامه های درسی یکسان ، روش آموزشی مبتنی بر فناوری و فرصت های برابر آموزش عالی می شود. با این حال ، دانشجویان نیز با برخی مشکلات روبرو هستند. این مشکلات شامل رمز عبور ، سندرم بینایی رایانه (CVS) ، درد مفاصل انگشتان ، کمردرد ، سرگیجه و سردرد و قطع برق است. از یافته های این مطالعه می توان پیش بینی کرد که در آینده دانشگاه های رسمی ممکن است به نوعی حالت مجازی را در پیش بگیرند )english1(.

مگن لانسو و همکاران (2020) مطالعه ای با عنوان آموزش دانشجویان پزشکی: بهره برداری از تله مدیسن در زمان شیوع کووید 19 انجام دادند. نتایج نشان داد که به دلیل بیماری همه گیر ویروس کرونا، دانشکده های پزشکی آموزش سنتی را متوقف کرده اند و برای آینده نزدیک برخوردهای مستقیم بیمار را از آموزش دانشجویان پزشکی حذف می کنند. پزشکی از راه دور فرصت هایی را در انواع تخصص ها ارائه می دهد که می تواند آموزش دانشجویان را در این مدت افزایش دهد. رشد پیش بینی شده پزشکی از راه دور لزوم این را دارد که دانشجویان مهارت های جدیدی را بیاموزند تا ارائه دهندگان موثر باشند. دانشگاه ها می توانند از طریق ابتکارات مختلف پزشکی از راه دور در چندین زمینه پزشکی ، آموزش دانشجویان را افزایش دهند. انفجار برنامه های پزشکی از راه دور به دلیل شیوع همه گیر می تواند کاتالیزوری برای دانشگاه ها برای ادغام پزشکی از راه دور در برنامه های درسی فعلی خود باشد. عمق و تنوع فرصت های پزشکی از راه دور به دانشگاه ها این امکان را می دهد تا ضمن حفظ سیاست های فاصله ی اجتماعی ، آموزش پزشکی با کیفیت بالا را نیز ادامه دهند(23).

1. نمره کیفیت آموزش مجازی از دیدگاه دانشجویان در دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال 1399 چقدر است؟

2. نمره کیفیت آزمون های مجازی از دیدگاه دانشجویان در دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال 1399 چقدر است؟

3. نمره کیفیت آموزش مجازی از دیدگاه اساتید در دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال 1399 چقدر است؟

4. بین نمرات کیفیت آموزش مجازی از دیدگاه دانشجویان با (سن، جنس، مقطع تحصیلی، دانشکده محل تحصیل) ارتباط معنی داری وجود دارد.

5. بین نمرات کیفیت آزمون های مجازی از دیدگاه دانشجویان با (سن، جنس، مقطع تحصیلی، دانشکده محل تحصیل) ارتباط معنی داری وجود دارد.

6. بین نمرات کیفیت آموزش مجازی از دیدگاه اساتید با (سن، جنس، دانشکده محل کار) ارتباط معنی داری وجود دارد.

ارزیابی آموزش مجازی از دیدگاه دانشجویان و اساتید در دانشگاه علوم پزشکی زاهدان، 1399

1. تعیین نمره کیفیت آموزش مجازی از دیدگاه دانشجویان در دانشگاه علوم پزشکی زاهدان، 1399

2. تعیین نمره کیفیت آزمون های مجازی از دیدگاه دانشجویان در دانشگاه علوم پزشکی زاهدان، 1399

3. تعیین نمره کیفیت آموزش مجازی از دیدگاه اساتید در دانشگاه علوم پزشکی زاهدان، 1399

4. تعیین ارتباط نمرات کیفیت آموزش مجازی از دیدگاه دانشجویان با (سن، جنس، مقطع تحصیلی، دانشکده محل تحصیل)

5. تعیین ارتباط نمرات کیفیت آزمون های مجازی از دیدگاه دانشجویان با (سن، جنس، مقطع تحصیلی، دانشکده محل تحصیل)در دانشگاه علوم پزشکی زاهدان

6. تعیین ارتباط نمرات کیفیت آموزش مجازی از دیدگاه اساتید با (سن، جنس،دانشکده محل کار)در دانشگاه علوم پزشکی زاهدان

معاونت آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان

معاونت آموزشی دانشکده های تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی زاهدان

دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی زاهدان

اساتید دانشگاه علوم پزشکی زاهدان

آموزش مجازی:

آموزش مجازی  به معنای استفاده از شیوه های پیشرفته رایانه ای انتقال مواد و مطالب درسی به فراگیران، یادگیران، دانش آموزان و دانشجویان است. تعریف ذکر شده در اصل تعریف آموزش الکترونیکی است اما از آنجا که امروزه نوع غالب ارائه آموزش این شیوه، روش های یاران های است اغلب این دو اصطلاح را به جای هم به کار می برند.

این پژوهش از نوع مطالعات مقطعی می باشد و از نوع هدف در گروه مطالعات کاربردی قرار می گیرد.

جامعه مورد مطالعه در این پژوهش تمامی دانشجویان و اساتید  دانشگاه علوم پزشکی زاهدان می باشد که در سال 1399 در این دانشگاه حضور دارند.

با توجه به اینکه جمعیت دانشجویان تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی زاهدان حدود 4500 نفر می باشد، لذا با استفاده از فرمول حجم نمونه کوکران، حداقل تعداد نمونه 354 نفر تعیین گردید. فرمول حجم نمونه به صورت زیر می باشد:

N:4500    z: 1.96     p=q=0.5    ؛       d: .05

همچنین با توجه به اینکه جمعیت اعضای هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان حدود 375 نفر می باشد، با استفاده از فرمول حجم نمونه کوکران، تعداد نمونه 190 نفر تعیین گردید.

در این پژوهش از پرسشنامه آنلاین استفاده خواهد شد و به همین دلیل از نمونه های در دسترس برای پاسخدهی استفاده می گردد. لینک پرسشنامه طراحی شده در گروه های مجازی دانشجویی و گروه های مجازی مربوط به اساتید همه ی دانشکده های تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی زاهدان ارسال خواهد شد تا امکان دسترسی به صورت آنلاین فراهم شود.

دانشجویان:

به منظور جمع آوری داده ها از پرسشنامه ارزیابی کیفیت آموزش مجازی که توسط مهوش کاظمی و  همکاران طراحی شده و پایایی و روایی آن مورد تایید قرار گرفته است، استفاده خواهد شد (24). این پرسشنامه در اختیار تعدادی از متخصصان قرار خواهد گرفت تا متناسب با شرایط آموزش مجازی در دانشگاه علوم پزشکی زاهدان مورد بازنگری قرار گیرد. اگر در پرسشنامه ی مذکور تغییراتی ایجاد گردد، روایی و پایایی آن مجددا مورد بررسی قرار خواهد گرفت. این پرسشنامه شامل اطلاعات فردی دانشجویان، کیفیت محتواهای آموزشی، زیرساخت های آموزش مجازی، کیفیت کلاس های آنلاین و کیفیت آزمون های مجازی می باشد. در این پرسشنامه از مقیاس لیکرت پنج گزینه ای استفاده می شود، بدین صورت که گزینه عالی نمره 5، خوب نمره 4، متوسط نمره 3، ضعیف نمره 2 و خیلی ضعیف نمره 1 دریافت خواهد کرد.

اساتید:

به منظور جمع آوری داده های مربوط به بخش اساتید از پرسشنامه محقق ساخته استفاده خواهد شد. با توجه به مجموع اقدامات انجام شده طی ترم تحصیلی گذشته و با دریافت نظرات متخصصین، پرسشنامه ای 22 سوالی طراحی شده است. . این پرسشنامه شامل اطلاعات فردی دانشجویان و سوالات مربوط به کیفیت آزمون های مجازی می باشد. در این پرسشنامه از مقیاس لیکرت پنج گزینه ای استفاده شده است، بدین صورت که گزینه عالی نمره 5، خوب نمره 4، متوسط نمره 3، ضعیف نمره 2 و خیلی ضعیف نمره 1 دریافت خواهد کرد. پس از تصویب طرح، روایی و پایایی پرسشنامه مذکور مورد بررسی قرار خواهد گرفت و سپس استفاده خواهد شد.

پس از تصویب طرح و دریافت معرفی نامه از معاونت پژوهشی دانشگاه، پرسشنامه های طراحی شده برای ارزیابی کیفیت آموزش مجازی دانشجویان و اساتید به صورت جداگانه وارد نرم افزارهای ساخت پرسشنامه آنلاین (پرسلاین) خواهد شد. این نرم افزار قابلیت طراحی سوالات پرسشنامه را به صورت مجازی فراهم کرده و امکانات مناسبی برای بالا بردن کیفیت بصری پرسشنامه ها در فضای مجازی فراهم کرده است. پس از آماده سازی پرسشنامه، هماهنگی های لازم با معاونت آموزشی دانشکده های تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی زاهدان انجام خواهد شد و با ارسال پرسشنامه ها برای آنها، از ایشان درخواست می گردد تا پرسشنامه را در گروه های مجازی خود برای دانشجویان و اساتید به اشتراک بگذارند. پرسشنامه به مدت یک ماه به صورت آنلاین فعال خواهد بود تا به حجم نمونه مورد نظر دست یابیم. در صورت نرسیدن به حداقل حجم نمونه، دوره دسترسی به پرسشنامه به مدت یک ماه تمدید می گردد. در مرحله ی بعد، داده های مربوط به پاسخ های ارسال شده از سوی دانشجویان و اساتید در فایل اکسل تجمیع شده و وارد نرم افزار spss نسخه 21 خواهد شد. سپس مورد تحلیل قرار خواهد گرفت.

به منظور تحلیل، داده ها وارد نرم افزار spss نسخه 21 خواهد شد. سپس از آزمون های آماری توصیفی و تحلیلی (کای اسکور و ...) به منظور تحلیل داده ها استفاده خواهد شد.

ملاحظات اخلاقی که در این تحقیق مدنظر است عبارتند از :

دفترچه راهنمای عمومی آزمودنی انسانی

1- هدف اصلی هر پژوهش باید ارتقای سلامت انسان ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

11- کمیته ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح نامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرح ها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته ی اخلاق درخواست میشود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.   

12- انتخاب آزمودنیهای بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض آمیز نباشد.

13- کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا میشود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرفنظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

14- اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامهی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.

15- پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که میتوانند در تصمیم گیری او مؤثر باشند، به نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروهمورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی  سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیان هایی که انتظار میرود مطالعه در بر داشته باشد. همچنین، هرآزمودنی باید بداند که می تواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره ی خطرات و زیانهای بالقوه ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر همچنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایتنامه ی آگاهانه منعکس شود.

16- پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی میشود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. همچنین، در پژوهشهایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

17- پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنی ها، این اطلاع رسانی از طریق شخص دیگری انجام میگیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است..

25- پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده ها یا اطلاعات به دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

27- در پایان پژوهش، هر فردی که به عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روشهایی که سودمندیشان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره مند شود.

28- پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهشهای خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ گونه شرطی را مبنی برحذف یا عدم انتشار یافته هایی که از نظرحمایت کننده ی پژوهش مطلوب نیست، بپذیرند.

29- نحوه ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش ، از جمله  خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی ها و مؤسسه ی حمایت کننده ی پژوهش باشد.

30- گزارشها و مقالات حاصل از پژوهش هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده اند ،  نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

31- روش پژوهش نباید با ارزشهای اجتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

درصد پاسخدهی پایین به پرسشنامه به دلیل استفاده از روش آنلاین: پیگیری های مستمر از طریق معاونت آموزشی دانشکده ها انجام خواهد شد تا ضمن یادآوری دوره ای فضاهای مجازی در دسترس خود، در امکان تمام کانال های مجازی موجود در دانشکده خود را برای ارسال پرسشنامه پوشش دهند.

ارزیابی، آموزش مجازی، دانشگاه علوم پزشکی

1. Raoofi A, Takian A, Akbari Sari A, Olyaeemanesh A, Haghighi H, Aarabi M. COVID-19 pandemic and comparative health policy learning in Iran. Arch Iran Med. 2020;23(4):220–234. doi: 10.34172/aim.2020.02.

2. غفوری فر، منصور. رونق آموزش مجازی در ایران: توان بالقوهای که با ویروس کرونا شکوفا شد. مجله ایرانی آموزش در علوم پزشکی.تیر 1399؛20 (4): 33 تا 34

3. رضایی، علی محمد. ارزشیابی از آموخته های دانشجویان در دوران کرونا: چالشها و راهکارها. فصلنامه روانشناسی تربیتی . ارزشیابی از آموخته های دانشجویان در دوران کرونا: چالشها و راهکارها. بهار 99؛16 (56): 179-214

4. صالحی مبارکه زهرا، رفیعی چرمهینی مرضیه. بررسی آموزش الکترونیک و تاثیرآن در فرآیند یاددهی- یادگیری. مجله نخبگان علوم و مهندسی. 1397؛3(3): 1-12

5. Zolfaghari M, Mehrdad N, Parsa Yekta Z, Salmani Barugh N, Bahrani N. The Effect of Lecture and E-learning Methods on Learning Mother and Child Health Course in Nursing Students. Iranian Journal of Medical Education 2007; 7(1): 31-38.

6. Nourian A, Nourian A, Ebnahmadi A, Akbarzadeh Baghban A, Khoshnevisan MH. Comparison of E-learning and Traditional Classroom Instruction of Dental Public Health for Dental Students of Shahid Beheshti Dental School during 2010-2011. J Dent Sch 2012;30(3):174-183.

7. Kohpayeh J, Khoshnevisan M, Bilralvand A. Comparison of the two Virtual and Traditional teaching methods in learning the course of the 'Introduction to Dental equipment and their maintenance' for the students of the PhD General dentistry at Shahid Beheshti University of Medical Sciences. Razi Journal of Medical Sciences Vol. 23, No. 143, Apr-May 2016; 23(143): 64-70

8. Shahsiah N, Nazarpouri A, Hakak M , Vahdati H. Providing an Strategic Electronic Learning Model for the Students of the Virtual Education Center at Isfahan University of Medical Sciences. Yafte. 2020; 21(4): 58-73.

9. Sargeran K, Razeghi S, Khorshidi Z. [Design, Implementation, and Assessment of Virtual Training of Dental Students in Elderly Dentistry Topic (Persian)]. Iranian Journal of Ageing. 2018; 13(1):4-15. https://doi.org/10.21859/SIJA.13.1.4

10. Moftian N, Mohammadzadeh M, Rezaei-Hachesu P. E-learning from the Perspective of the Non-Clinical Professors of Tabriz University of Medical Sciences: Attitudes and Challenges. Depiction of Health 2019; 9(4): 273-281.

11. Saberi A, Kazempour E, Porkar A. Feasibility of Utilizing Virtual Education from the viewpoints of (IT) in Guilan University Professors,Students and Information technology Staff of Medical Sciences. Research in medical education. 2018; 10(1): 21-29

12. Ghasemi M, Shahriarifard A. Identifying & ranking of effecting factors on E-learning qualities. Journal of Education technology. 2016;10(4): 307-318

13. Badanara A, Emami Sigaroudi AH, Kazemnezhad-leyli E, Pourshaikhian M. Compare the effect of two electronic and traditional education methods on first principles of instruction in nursing students of Guilan University of Medical Sciences in 2016. Research in medical education. 2018;10(1): 48-55

14. رجبی  منیژه، سلطانی حسن. اولویت بندی عوامل کلیدی موفقیت یادگیری الکترونیک با رویکرد AHP/CFA

در دانشکده آموزش های الکترونیکی دانشگاه شیراز. فصلنامه علمی– پژوهشی رهیافتی نو در مدیریت آموزشی. 1397؛ 10(2): 238-265

15. Hashemiparast M, Sadeghi R, Ghaneapur M. Comparing E-Learning and Lecture-Based Education in Control of Nosocomial Infections. Journal of Paramedical School of Tehran University of Medical Sciences. 2016;10:230-238

16. Sharifi F, Feyzi A, Arteshehdar E. Knowledge and Satisfaction of Medical Students with Two Methods of Education for Endocrine Pathophysiology Course: E-Learning and Lecture in Classroom. Journal of Education Development in Medical Sciences. 2013; 6(11): 30-40

17. Aghsam Z,  Eslami K, Eslami A. Comparing Satisfaction Rate of Pharmacy Students regarding to Different Training Methods Lecturing, E-learning and Blended in training OTC therapies at Ahvaz JundiShapur University of Medical Sciences. Journal of Jundishapur Education Development Research. 2017;8(4):209-218

18. فتحی واجارگاه کوروش، پرداختچی محمدحسن، ربیعی مهدی. ارزشیابی اثربخشی دوره های آموزش مجازی در نظام آموزش عالی ایران (مطالعه موردی: دانشگاه فردوسی مشهد). فصلنامه فن آوری اطلاعات و ارتباطات در علوم تربیتی. 1390. 1(4): 5-21

19. جهانیان رضا، اعتبار شکوفه. ارزیابی وضعیت آموزش مجازی در مراکز آموزش الکترونیکی دانشگاه های تهران از دیدگاه دانشجویان. فصلنامه فن آوری اطلاعات و ارتباطات در علوم تربیتی. 1391؛ 2(4):53-65

20. قربانجانی مهدی، صالحی کیوان. بازنمایی چالش های آموزش مجازی در نظام آموزش عالی ایران: مطالعه ای با روش پدیدار شناسی. فصلنامه فن آوری اطلاعات و ارتباطات در علوم تربیتی.1395؛ 7(2): 123-148

21. Mozhgan.Esmaeilnia, Hosseinali Kouhestani, Ali Maghool, Design and validation of quality improvement model of virtual learning in Farhangian University (mixed method). Journal of

Technology of Education. 2019; 13(3), 561-580.

22. Shenoy V, Ms. Mahendra SH, Vijay N. COVID 19 – Lockdown: Technology Adaption, Teaching, Learning, Students Engagement and Faculty Experience. Mukt Shabd Journal. 2020;4(5): 698-702.

23. Irshad H. A Study of Students' Attitude Towards Virtual Education in Pakistan. 2011

Magen Iancu A, Kemp M, Alam H. Unmuting Medical Students’ Education: Utilizing Telemedicine During the COVID-19 Pandemic and Beyond. J Med Internet Res 2020;22(7):e19667

24. کاظمی مهوش، امین خندقی مقصود، جعفری ثانی حسین. ارزیابی کیفیت مراحل تولید محتوای الکترونیکی در برنامه درسی  دانشگاه علوم پزشکی مشهد در سال 1390. فصلنامه مطالعات اندازهگیری و ارزشیابی آموزشی. 1392؛ 3(3): 71-99

دانشجوی گرامی

با سلام

پرسشنامه ای که ملاحظه می فرمایید به منظور ارزیابی کیفیت آموزش و آزمون مجازی در دانشگاه علوم پزشکی زاهدان تدوین شده است.

خواهشمند است نظرات خود را در مورد سوالات زیر بیان فرمایید. پیشاپیش از همکاری شما سپاسگزاریم.

اطلاعات فردی:

جنسیت:

مقطع تحصیلی:

رشته تخصصی:

دانشکده محل تحصیل:

سن:

بومی:

با توجه به اینکه آموزش مجازی در دانشگاه علوم پزشکی زاهدان نیز مانند سایر دانشگاه ها، همزمان با شیوع کرونا آغاز شده است، لذا ارزیابی کیفیت آن از دیدگاه دانشجویان و اساتید می تواند راهنمایی برای بهبود و ارتقا آن در سال های آتی در این دانشگاه باشد. بنابراین هدف از انجام این پژوهش ارزیابی کیفیت آموزش مجازی از دیدگاه دانشجویان و اساتید در دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال 1399 می باشد.

ندارد

راهنمایی برای بهبود کیفیت آموزش مجازی

ندارد

ندارد

0

ندارد

کلیه اطلاعات به صورت محرمانه خواهد بود.

ندارد

دارد

ابتدای پرسشنامه متنی در مورد رضایت نامه شرکت در پژوهش قرار خواهد گرفت.