بررسی ارتباط سواد سلامت با رفتارهای پیشگیری کننده از ابتلا به کووید 19 دربین کارکنان بهداشتی درمانی استان سیستان و بلوچستان 1399

طی دو دهه گذشته شیوع عفونت های حاد تنفسی شدید به عنوان یکی از جدی ترین خطرات و چالش های جهانی برای سلامت عمومی به شمار می آیند(1). در این بین کروناویروس ها، ویروس های RNA دار با بزرگ ترین ژنوم در بین ویروس های RNA دار هستند که غالبا در جمعیت های حیوانی به شکل اپیدمی وجود دارند و در فصول سرد سال عفونت های شدید تنفسی و گوارشی در حیوانات ایجاد می کنند. تعامل حیوانات وحشی با انسان ها آنها را به یک منبع مشترک تبدیل نموده است که منجر به شیوع عفونت هایی مانند سندروم شدید حاد تنفسی کروناویروس (SARS_COV) و سندرم تنفسی خاورمیانه کروناویروس (MERS_COV) در بین انسان ها شده است(2).

کروناویروس اخیر که در اواخر سال 2019 در شهر ووهان استان هوبای کشور چین شناسایی شد یک کروناویروس جدید تحت نام COVID-2019 است که در خانواده کروناویروس و جنس بتاکروناویروس قرار دارد(3, 4). در 11 ژانویه 2020 اولین مورد فوت ناشی از این ویروس در چین گزارش شد و در حال حاضر(28 سپتامبر 2020) در اکثر کشورهای جهان شیوع داشته و منجر به ابتلای سی وسه میلیون وسیصدو ده هزارونهصدوپنجاه نفر و مرگ یک میلیون و دوهزاروچهارصدوپنجاه ودو نفر از مردم جهان شده است. این بیماری در ایران نیز به سرعت گسترش یافت بطوری که  چهارصدوچهل ونه هزارونهصدوشصت نفر مورد قطعی عفونت به COVID-19 و   بیست وپنج هزار وهفتصد و هفتاد و هفت مورد مرگ از این بیماری در کشور به ثبت رسیده است(5). علائم شایع بیماری شامل تب، خستگی و سرفه خشک است که به دنبال آن همواره بی اشتهایی، درد عضلانی، تنگی نفس و غیره بروز می کند(6). بیشتر بیماران دارای علائم خفیف و پیش آگهی خوبی هستند(7). مرگ ممکن است به علت نارسایی پیشرونده تنفسی ناشی از آسیب آلوئولار باشد(8). این بیماری از شیوع بالایی برخوردار بوده و به سرعت می تواند بسیاری از افراد را مبتلا نماید. بنابراین انجام اقدامات اضطراری توسط دولت ها از قبیل درمان اورژانسی بیماران، قرنطینه کردن موارد مشکوک و بیمار، محافظت از کارکنان بهداشت و درمان و اقدامات بهداشت عمومی ضروری است(9).  مهار کروناویروس در یک جامعه مستلزم شناسایی، درمان موارد مبتلا و جداسازی موارد عفونت یافته، ردگیری و قرنطینه موارد با تماس نزدیک با بیماران است که انجام این فعالیت ها احتمال درگیری و ابتلای کارکنان بهداشتی درمانی به این بیماری را افزایش می دهد(10).  بنابراین، انجام اقدامات پیشگیرانه توسط کارکنان بهداشتی و درمانی برای حفاظت فردی در برابر این بیماری، یکی از مهم ترین استراتژی های ضروری برنامه پیشگیری و کنترل بیماری های ویروسی تنفسی است(11،12).

کارکنان بهداشت و درمان با بیماران آلوده به کروناویروس و افراد سالم ارتباط مستقیمی دارند، بنابراین اطمینان از ایمنی کارکنان نه تنها در محافظت از آنها در برابر ویروس بلکه در جلوگیری از انتشار ویروس در جامعه نیز اهمیت دارد(13) مطالعات مختلف، رفتارهای محافظتی در برابر بیماری ها و آسیب های محیط کاری در بین کارکنان بهداشتی و درمانی را نامطلوب گزارش نمودند(14, 15). مطالعه ای در ایران نشان داد که میزان انجام رفتارهای محافظتی در برابر COVID-19 در سطح نسبتا مطلوبی است(16). برای شناسایی اقدامات پیشگیرانه و کنترل بیماری های ویروسی، باید عوامل موثر بر رفتارهای پیشگیری کننده از بیماری های ویروسی تنفسی شناسایی شود(16)

یکی از شاخص های موثر که می تواند تاثیر قابل توجهی در مداخلات پیشگیری از بیماری ها داشته باشد، سواد سلامت می باشد(17). سواد سلامت به میزان توانایی افراد در به دست آوردن، تحلیل کردن و فهمیدن اطلاعات و خدمات اولیه بهداشتی تا بتوانند در مورد مسائل مربوط به سلامتی خود تفکر نقادانه داشته و تصمیم های درستی را اتخاذ کنند گفته می شود(18).

برخی مطالعات نیز پیشنهاد کرده اند که سواد سلامت در ارتقای مسئولیت شخصی افراد برای حفظ سلامتی و همچنین در تغییر نگرش نسبت به سلامتی موثر است. این تاثیر گاهی در کسب اطلاعات پزشکی و بهداشتی، درک آنها، پردازش آنها، تفسیر و گاهی اوقات در تصمیم گیری و استفاده از این اطلاعات می باشد، همچنین سواد سلامت می تواند بر رفتارهای پیشگیرانه تاثیر گذار باشد(19).

مطالعات مختلف نشان دادند، سطح پایین سواد سلامت با میزان بالای بستری در بیمارستان، مراقبت های پیشگیرانه پایین تر و هزینه های سلامتی بالاتر ارتباط دارد(19, 20).

لذا باتوجه به نقش سواد سلامت بر اتخاذ رفتارهای پیشگیری کننده(17). نقش اساسی کارکنانبهداشتی درمانی درمبارزهباهمهگیری کوید 19 به عنوان خط مقدم جبهه سلامت(13)و نتایج ضد و نقیض در خصوص میزان رعایت رفتارهای پیشگیری کننده توسط کارکنان بهداشتی درمانی(14, 16)، مطالعه حاضر با هدف تعیین  ارتباط سواد سلامت با رفتارهای پیشگیری کننده از ابتلا به کووید 19 دربین کارکنان بهداشتی درمانی استان سیستان و بلوچستان انجام خواهد شد.

مرور متون

توجه به اهمیتسوادسلامت بررفتارهای پیشگیری کننده از کووید 19  در کارکنان بهداشتی درمانی ضروری است. لذا به منظور بررسی موضوع مورد نظر در ایران و جهان بایستی به مرور مطالعات پیشین مرتبط با موضوع پرداخت تا با سیر مطالعات و یافته­های مرتبط آشنا شد. به منظور مرور مطالعات انجام شده کلیدواژه­های فارسی مانند سواد سلامت ، شاخص سواد سلامت ،رفتارهای پیشگیری کننده، کارکنان بهداشتی درمانی، کووید19 در سایت­های گوناگون از جمله ScienceDirect، Pubmed، SID، Magiran، Google Scholar  مورد جستجو قرار گرفتند .

مطالعات داخلی

.1در مطالعه ای توصیفی که رضایی پندری و همکاران(2018) باعنوان بررسی پیشبینی کنندههای رفتارهای پیشگیری کننده از بیماری آنفلوانزا نوعAدر مردم شهر جیرفت، براساس الگوی اعتقاد بهداشتیانجام دادند، نمونه پژوهش که شامل 400 نفر از مردم شهر جیرفت بودند به روش نمونه گیری خوشه ای انتخاب شدند، ابزار گرداوری اطلاعات پرسشنامه محققساخته مبتنی بر الگوی اعتقاد بهداشتی بود، دادهها به کمک نرم افزار SPSS  نسخه 18  تجزیه و تحلیل شدند. یافته ها نشان داد از بین رفتارهای پیشگیری کننده از ابتلا به بیماری آنفلوانزا، شستندستها با آب و صابون بهطور منظم و مداوم (5/58) دارایبیشترین فراوانی و پوشاندن دهان و بینی هنگام سـرفـه و عطسـه درتمامی اوقات(2/51)در مرحله بعدی قرار گرفت. استفاده ازماسک هنگام خروج از منزل نیز دارای کمترین فراوانی بود. میانگین نمره سازههای منافع درکشده و شدت درکشده نسبتبه سایر سازهها بیشتر بود. نتایج ضریب همبستگی نشان داد رفتار با آگاهی، منافع درکشده، حساسیت و شدت درکشده همبستگی مثبت و معنی داری دارد ولی موانع درکشده با آگاهی و حساسیت درکشده همبستگی معکوس و معنی داری را نشان داد. میزان همبستگی ها براساس نتایج، ضعیف بود، اما در این بینقویترین همبستگی بین سازه راهنما برای عمل با آگاهی گزارش شد که درخصوص رفتار، قویترین همبستگی بین منافعدرکشده با رفتار مشاهده گردید. سازههای الگوی اعتقادبهداشتی شامل: آگاهی، منافع درکشده، موانع درکشده، حساسیـت درکشـده، شـدت درکشـده و راهنمـا بـرای عمـلتوانستند 15% از واریانس رفتارهای پیشگیری کننده از بیماری آنفلوانزا را پیش بینی کنند که در این میان، منافع درکشده قویترین پیش بینی کننده بود. بر اساس نتایج این مطالعه، از الگوی اعتقاد بهداشـتی میتوان در تـدوین برنامـه هـای آموزشـی وتکنیکهای مداخله ای جهت تغییر نگـرش و رفتـار مـردم در ایـن زمینه استفاده کرد(21).

.2در مطالعه ای توصیفی که معراجی و همکاران(2016) با عنوان بررسی سطح سواد سلامت دانشجویان در ارتباط با بیماری آنفولانزا انجام دادند، نمونه پژوهش که شامل 139 نفر از دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی مشهد بودند، به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. ابزار گردآوری اطلاعات، پرسشنامه پیمایش پاندمیک آنفولانزا بود. در بخش اول پرسشنامه اطلاعات هویتی پاسخ‌دهندگان و در بخش دوم منبع اطلاعاتی، سطح دانش، درک پاسخ‌دهندگان از آنفولانزا و نیز نقش دولت و رسانه در مدیریت بیماری آنفولانزا سلامت مورد بررسی قرار گرفت.یافته‌ها نشان داد که بیش از نیمی از پاسخ‌دهندگان علائم آنفولانزا (تب 95.1 درصد، درد بدن 51.2 درصد، سرفه 46.3 درصد و سردرد 43.9 درصد) را به‌درستی شناخته‌اند. 87.8 درصد پاسخ‌دهندگان انتقال از یک فرد به ‌فرد دیگر و 68.3 درصد تماس با  اشیا آلوده را به‌عنوان عامل انتقال شناسایی کردند. در انجام اقدامات پیشگیری و انجام احتیاطات لازم، پوشاندن دهان و بینی (87.8 درصد)، شستشوی دست با آب و صابون (80.5 درصد)، دور انداختن دستمال در سطل (39 درصد) مطرح گردید. در ضمن، 48.6 درصد پاسخ‌دهندگان معتقد بودند؛ آنفولانزا کشنده نیست و در مقابل 88.9 درصد آنفولانزا را یک بیماری جدی می‌دانستند. در بررسی نقش دولت و رسانه، 39 درصد معتقد بودند وزارت بهداشت، متولیان سلامتی برنامه خوبی برای کنترل آنفولانزا داشته‌اند؛ 51.4 درصد اطلاع‌رسانی در خصوص اقدامات لازم در حین بروز آنفولانزا را شفاف دانسته‌اند.نتایج نشان داد که دانشجویان اطلاعات مؤثری در خصوص آنفولانزا دارند و به سواد سلامت مناسبی در این خصوص دست‌یافته‌اند. مطلوب است که نحوه انتقال، گروه‌های در معرض خطر و اقدامات احتیاطی بیشتر اطلاع‌رسانی گردد و رسانه‌ها نیز نقش مؤثرتری در این زمینه ایفا نمایند(22).

3. در پژوهشی توصیفی که آقاییان و همکاران در سال 2018 تحت عنوان ارتباط سواد سلامت و اتخاذ رفتارهای پیشگیری کننده از سرطان پستان در زنان انجام دادند، 300نفر از زنان مراجعه­کننده به مراکز سلامت جامعه شهر کرج به روش نمونه­گیری خوشه­ای طبقه­ای انتخاب شدند. ابزار جمع آوری داده­ها شامل پرسشنامه مشخصات دموگرافیکی و زمینه­ای، پرسشنامه سنجش سواد سلامت جمعیت شهری ایران (HELIA) و پرسشنامه استاندارد سنجش اتخاذ رفتارهای پیشگیری­کننده از سرطان پستان بود. داده‌ها بوسیله نرم‌افزار SPSS نسخه 20 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. یافته ها نشان داد که میانگین و انحراف معیار نمره سواد سلامت 15/31±25/99،از 100 بود. 94 درصد (282 نفر) سوادسلامتناکافی، 3/3 درصد (10 نفر) سوادسلامتنه­چندان کافی و 2/7 درصد (8 نفر) سواد سلامت کافی داشتند. همچنین میانگین و انحراف معیار نمره اتخاذ رفتارهای پیشگیری­کننده از سرطان پستان 3/07±12/74،از 20 بود. اتخاذرفتارهایپیشگیری­کنندهازسرطانپستاندر 40 درصد (120 نفر) اززنانموردمطالعهضعیف، 52 درصد (156 نفر) متوسطو 8 درصد (24 نفر) خوببود. همچنیننتایجنشانداد بینسوادسلامتوتمامیابعاد پنج­گانه آن با اتخاذ رفتارهای پیشگیری­کننده از سرطان پستان ارتباط آماری معنی­دار و مستقیم وجود دارد. آن ها دریافتند کهبرای ارتقای اتخاذ رفتارهای پیشگیری­کننده از سرطان پستان در زنان، باید توجه ویژه­ای به سواد سلامت، خصوصا در مراکز خدمات جامع سلامت مبذول داشت(23).

4. در پژوهشی توصیفی که برسته و همکاران در سال (2015)تحت عنوان 'بررسی ارتباط سواد سلامت با رفتارهای خودمراقبتی در بیماران مبتلا به دیابت نوع 2' انجام دادند. 200 نفر از بیماران دیابتی مراجعه کننده به مرکز تحقیقات دیابت وابسته به دانشگاه علوم پزشکی تهران به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. ابزار جمع آوری داده ها شامل: پرسشنامه مشخصات دموگرافیک،پرسشنامه سواد سلامت عملکردی بزرگسالان (TOFHLA) و پرسشنامه خلاصه رفتارهای خودمراقبتی دیابت(SDSCA) بود. داده ها بوسیله نرم افزار SPSS نسخه 16 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. یافته ها نشان داد که میانگین نمره سواد سلامت 10/41±90/71 بود .24 درصد شرکت کنندگان سواد سلامت ناکافی ،43 درصد سواد سلامت مرزی و 42 درصد سواد سلامت کافی داشتند. سواد سلامت با متغیرهای سن، سطح تحصیلات و وضعیت اقتصادی ارتباط آماری معنی دار داشت( 05/0P>).میانگین نمره خودمراقبتی 17/13±96/70 بود که 7 درصدشرکت کنندگان از خودمراقبی ضعیف،5/54 درصد متوسط و 5/38 درصد خودمراقبتی خوب برخوردار بودند. خودمراقبتی با شغل و سطح تحصیلات ارتباط آماری معنی داری داشت(05/P>0 ) اگر چه بین سواد سلامت و رفتارهای خود مراقبتی ارتباط آماری معنی دار مشاهد نشد، اما سواد سلامت با دو بعد پیروی از رژیم غذایی و همچنین پیروی از رژیم دارویی ارتباط آماری معنی دار دارد( (P>0/05. یافته های حاصل از مطالعه نشان می دهد بیش از نیمی از شرکت کنندگان از سواد سلامت و رفتارهای خودمراقبتی کافی برخوردار نیستند که حاکی از نیاز جامعه به آموزش می باشد تا سطح سواد سلامت جامعه بهبود یافته و خودمراقبتی از سطح مطلوبی برخوردار گردد.(24)

5- در مطالعه ای توصیفی که  خزائی و همکاران(2020) با عنوان رﻓﺘﺎرﻫﺎی ﭘﯿﺸﮕﯿﺮیﮐﻨﻨﺪه از اﺑﺘﻼ ﺑﻪ کووید19 و ﺑﺎورﻫﺎی ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ آن در ﺑﻴﻦ ﮐﺎرﮐﻨﺎن ﺑﻬﺪاﺷﺘﯽ انجام دادند،  نمونه های پژوهش که 950 ﻧﻔﺮ از ﮐﺎرﮐﻨﺎن ﻣﺮاﮐﺰ ﺟﺎﻣﻊ ﺳﻼﻣﺖ ﺷﻬﺮ ﻫﻤﺪان  بودند به روش ﻧﻤﻮﻧﻪﮔﯿﺮی ﺗﺼﺎدﻓﯽ ﭼﻨﺪﻣﺮﺣﻠﻪای  اﻧﺘﺨﺎب شدند، اﺑﺰار ﮔﺮدآوری اﻃﻼﻋﺎت ﺷﺎﻣﻞ ﭘﺮﺳﺶﻧﺎﻣﻪای ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎی ﺟﻤﻌﯿﺖﺷﻨﺎﺧﺘﯽ و ﺳﺎزهﻫﺎی ﻣﺪل ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺗﻮﺳﻌﻪﯾﺎﻓﺘﻪ ﻣﻮازی ﺑﻮد. اﻃﻼﻋﺎت در ﻧﺮم اﻓﺰار آﻣﺎری Stata 14 و ﺑﺎ ﺑﻬﺮهﮔﯿﺮی از آﻣﺎر ﺗﻮﺻﯿﻔﯽ و آزﻣﻮن ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﭘﯿﺮﺳﻮن ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺷﺪند.  نتایج نشان داد که رﻓﺘﺎرﻫﺎی ﺧﻮدداری از دﺳﺖدادن و ﺗﻤﺎس ﺑﺎ دﯾﮕﺮان و ﺷﺴﺖوﺷﻮی ﻣﮑﺮر دﺳﺖ ﺑﺎ آب و ﺻﺎﺑﻮن ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺑﺎ ٩٧٫٨% و ٩٥٫٣% دارای ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﻓﺮاواﻧﯽ در ﺑﯿﻦ ﮐﺎرﮐﻨﺎن ﺑﻬﺪاﺷﺘﯽ ﺑﻮد. وﺿﻌﯿﺖ ﺳﺎزهﻫﺎی ﻣﺪل ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺗﻮﺳﻌﻪﯾﺎﻓﺘﻪ ﻣﻮاز ی ﻣﻄﻠﻮﺑﯽ  در ﺳﻄﺢ ﻧﺴﺒﺘﺎ ارزﯾﺎﺑﯽ ﺷﺪ. ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ٤٦٫٠% ﮐﺎرﮐﻨﺎن ﺑﻬﺪاﺷﺘﯽ درﮔﯿﺮ ﻓﺮآﯾﻨﺪ درک ﺧﻄﺮ ﺑﻮدﻧﺪ. بنابراین ﻻزم اﺳﺖ ﺳﻄﺢ ﺧﻮدﮐﺎرآﻣﺪی درکﺷﺪه ﮐﺎرﮐﻨﺎن ارﺗﻘﺎ ﯾﺎﻓﺘﻪ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﺮ اﺛﺮﺑﺨﺸﯽ راﻫﮑﺎرﻫﺎی ﺗﻮﺻﯿﻪﺷﺪه در ﭘﯿﺸﮕﯿﺮی از ﺑﯿﻤﺎری کووید 19 تاکید شود(25). 

6-. در مطالعه توصیفی که نصیرزاده و همکاران با عنوان مطالعه دانش، نگرش و عوامل مرتبط با رفتارهای پیشگیرانه از کووید 19 در شهروندان قم  (2020) انجام دادند. نمونه های پژوهش که 2هزار و 423 نفر از مردم شهر قم بودند با روش نمونه گیری خوشه ا ی انتخاب شدند،  داده ها با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته آنلاین  جمع آوری شده بود. پرسشنامه شامل 20 سؤال برای ارزیابی دانش، 5 سؤال تهدید درک شده، 6  سؤال نگرش و 13 سؤال رفتارهای پیشگیرانه بود. نتایج نشان داد که  میانگین نمره دانش 94.5 درصد، نگرش 93.05 درصد، تهدید درک شده 92.76 درصد و رفتارهای پیشگیرانه 88/42 درصد بود. بین رفتارهای پیشگیرانه با دانش و نگرش ارتباط مستقیم  و معنی داری وجود داشت. و نگرش قوی ترین پیش بینی کننده رفتار بود . با توجه به یافته ها مردم قم سطح بالایی از دانش، ادراک و رفتارهای  پیشگیری کننده ای نسبت به بیماری کووید 91 داشتند (26).

مطالعات خارجی

1- در مطالعه ای توصیفی که Okan و همکاران(2020) تحت عنوان بررسی میزان سواد سلامتمرتبط با  ویروس کرونا در آلمانانجام دادند، نمونه های پژوهش که افراد بالاتر از 16 سال بودند با استفاده از یک نظرسنجی انلاین وارد مطالعه شدند. ابزارگرداوری اطلاعات شامل پرسشنامه خودساخته سواد سلامت بود، داده ها بوسیله نرم افزار SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. یافته ها نشان داد که 49.9٪ازنمونهمادارای سطح کافی سواد سلامت مرتبط با ویروس کرونا بوند، اما 50.1٪دارای سطح  سواد سلامت'مشکل' (15.2٪) یا 'ناکافی' (34.9٪) بودند. اگرچهسطحکلی سواد سلامت بالا بود اما 47.8٪درمورداینکه آیا می توانند به اطلاعات رسانه ای مربوط بهکووید19اعتماد کنند، دچار مشکلاتی بودند. سردرگمی در مورد اطلاعات ویروس کرونا به طور قابل توجهی در بین افرادی که سواد سلامت کمتری داشتند بیشتر بود، آنها بیان کردند که در طول موج اول بیماری همه گیر کووید 19 بیش از نیمی از جمعیت آلمان دارای سواد بهداشتی 'ناکافی' یا 'مسئله دار' بودند. با توجه به اینکه کووید 19 باربی سابقه ای را بر دوش سیستم مراقبت های بهداشتی و نیروی کار آورده است، پرداختن به سواد سلامت در کووید 19 می تواند در ارتقا مراقبت های بهداشتی و پیشگیری از بیماری اهمیت بالاییداشته باشد(27).

2.در پژوهشی توصیفی که توسطMatsuoka و همکاران در سال  2016با عنوان 'رابطه سواد سلامت با رفتار خود مراقبتی در بیماران نارسایی قلبی  در ژاپن' انجام دادند. هدف این مطالعه تعیین ارتباط بین سواد سلامت عملکردی ، ارتباطی و حیاتی با رفتار خودمراقبتی در بیماران  نارسایی قلبی بود. 249 بیمار مبتلا به نارسایی قلبی به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند، ابزار گرداوری داده ها شامل ابزار 14آیتمی اختصاصی نارسایی قلبی بود و برای سنجش رفتارهای خود مراقبتی در  این بیماران از نسخه ژاپنی شده ابزار رفتار خود مراقبتی نارسایی قلب اروپایی (EHFScBS)استفاده شد. داده ها بوسیله نرم افزار SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. یافته ها نشان داد که بیماران با سواد سلامت اندک نسبت به بیماران با سواد سلامت بالا اطلاعات ضعیف تر و رفتار خودمراقبتی نامناسب تری داشتند. اما تفاوت معنی داری در سواد سلامت عملکردی بین بیماران با سوادسلامت اندک و سواد سلامت بالا وجود نداشت .میانگین نمرات رفتار های مشاوره ای سواد سلامت حیاتی برای بیماران با سواد سلامت اندک نسبت به بیماران با سواد سلامت بالا به طور قابل ملاحظه ای بیشتر بود و این به معنی این است که سواد سلامت حیاتی یک تعیین کننده مستقل رفتار خودمراقبتی بود  همچنین تبعیت از سنجش روزانه وزن در بیماران باسوادسلامت اندک ضعیف تر بود. از طرفی افزایش سن کمبود رفتارهای خود مراقبتی را نشان میداد . در مطالعه حاظر نقص در رفتار خودمراقبتی و ضعف اطلاعات بهداشتی با سواد سلامت اندک رابطه داشت. به خصوص بیماران باسواد سلامت حیاتی اندک، اغلب رفتارهای مشاوره ای را انجام نمی دادند .درنتیجه سواد سلامت رابطه قوی با رفتارخودمراقبتی بیماران نارسایی قلبی داشت. لذا با حمایت موثرتر میتوان اطلاعات بهداشتی بیماران را ارزیابی و به آنها در تصمیم گیری ها کمک کرد.(28)

3. در مطالعه ای  توصیفی که Nguyen  و همکاران (2020) با عنوان سواد سلامت و رفتارهای پیشگیرانه در کووید 19 انجام دادند،  8291 شرکت کننده که از 14 فوریه تا 31 مه 2020 به بخش های سرپایی در 18 بیمارستان و مراکز بهداشتی در سراسر ویتنام مراجعه کردند، انتخاب شدند. داده ها در مورد مشخصات شرکت کننده ، سواد سلامت، سابقه  بیماری قبلی، رفتارهای پیشگیرانه جمع آوری شد. برای تجزیه و تحلیل  داده ها  از مدل های رگرسیون استفاده شد. نتایج نشان داد که در  افراد با سابقه قبلی بیماری،  احتمال داشتن علایم مشکوک به کووید 19 ، 3.38 برابر بیشتر است . در افرادبدون سابقه قبلی بیماری و کمترین نمره سواد سلامت ،  در مقایسه با افراد دارای سابقه قبلی بیماری و  بیشترین نمره سواد سلامت احتمال داشتن علایم مشکوک به کووید 19، 7٪   کمتر است افراد بدون سابقه قبلی  بیماری و عدم  رعایت پوشیدن ماسک،  نسبت به افراد  دارای سابقه قبلی بیماری و رعایت  پوشیدن ماسک،  احتمال داشتن علایم مشکوک به کووید 19،  77٪  کمتر است. سواد سلامت  بالاتر و رعایت پوشیدن ماسک می تواند افراد را از داشتن  علایم مشکوک به کووید 19  بویژه در بیماران با سابقه قبلی بیماری محافظت کند(29).

4. در مطالعه ای توصیفی که El-Zoghby  و همکاران(2020 ) با عنوان  ارزیابی دانش، درک خطر و رفتارهای پیشگیرانه مرتبط به همه گیری  کووید 19  در میان دانشجویان پزشکی در کشور مصر انجام دادند، 283 دانشجو  از دانشگاه کانال سوئز  به رو ش نمونه گیری گلوله برفی انتخاب شدند، ابزار گرداوری اطلاعات شامل پرسشنامه آنلاین بود. داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS  تحلیل  شدند، نتایج نشان داد که کل نمره دانش مرتبط  با کووید 19، 9/80 درصد بود. اکثریت  آن ها (83٪) احساس می کردند که بیماری کرونا یک بیماری تهدید کننده زندگی است. حدود 86.9٪ دانشجویان یک فرد آلوده به کووید 19 را تهدیدی جدی برای جامعه می دانند. حدود 92٪ دانشجویان در حال انجام رفتارهای پیشگیرانه بودند. دانشجویان دختر از نظر دانش مرتبط و انجام رفتارهای پیشگیرانه درصد بالاتری داشتند. دانشجویانی که در مورد  کووید  19 اطلاعات دارندو بیشتر خطر ابتلا به عفونت را درک می کنند. آنان بیان کردند که  افزایش دانش و آگاهی دانشجویان، می تواند تمرینات پیشگیرانه را برای کنترل بیماری افزایش دهد(30).

پس از بررسی متون، به رغم اهمیت روزافزون سوادسلامت در ارتقای سلامت جامعه به خصوص اتخاذ رفتارهای پیشگیرانه از کووید 19،تاکنون مطالعات محدودی درکشوربه این امرتوجه داشته اند و بطور کلی مطالعه­ای که رابطه سواد سلامت با رفتارهای پیشگیری کننده از کووید 19را سنجیده باشد مشاهده نشد. لذا می­توان از شکاف­ اطلاعاتی موجود در این  مطالعات به منظور به دست آوردن اطلاعات آماری مناسب جهت تدوین برنامه های آموزشی و ارتقای رفتاهای پیشگیری کننده از کووید 19 استفاده نمود.

- سئوالات و/ یا فرضیات پژوهش  :

2-1-سطح سواد سلامت در کارکنان درمانی استان سیستان و بلوچستان چگونه است؟

2-2- رفتارهای پیشگیرانه از کووید -19 در کارکنان درمانی استان سیستان و بلوچستان چگونه است؟

2-3-  بین سواد سلامت با رفتارهای پیشگیرانه از بیماری کووید-19 در کارکنان بهداشتی و درمانی استان سیستان و بلوچستان ارتباط وجود دارد.

2-4-  بین سواد سلامت با برخی از مشخصات دموگرافیک( سن، جنس، تاهل، سابقه کار و....) در کارکنان بهداشتی و درمانی استان سیستان و بلوچستان ارتباط وجود دارد.

2-5- بین  رفتارهای پیشگیرانه از بیماری کووید-19 با برخی از مشخصات دموگرافیک( سن، جنس، تاهل، سابقه کار و....) در کارکنان بهداشتی و درمانی استان سیستان و بلوچستان ارتباط وجود دارد.

تعیین ارتباط سواد سلامت با رفتارهای پیشگیرانه از بیماری کووید19 در کارکنان بهداشتی و درمانی استان سیستان و بلوچستان در سال1399

4-1- تعیین سواد سلامت در کارکنان بهداشتی و درمانی استان سیستان و بلوچستان در سال1399.

4-2- تعیین رفتارهای پیشگیرانه از بیماری کووید-19 در کارکنان بهداشتی و درمانی استان سیستان و بلوچستان در سال1399.

4-3- تعیین ارتباط سواد سلامت با رفتارهای پیشگیرانه از بیماری کووید19 در کارکنان بهداشتی و درمانی استان سیستان و بلوچستان در سال1399.

4-4- تعیین ارتباط مشخصات دموگرافیک( سن، جنس، تاهل، سابقه کار و....) با سواد سلامت در کارکنان بهداشتی و درمانی استان سیستان و بلوچستان در سال1399.

4-5-تعیین ارتباط مشخصات دموگرافیک( سن، جنس، تاهل، سابقه کار و....) با رفتارهای پیشگیرانه از بیماری کووید-19در کارکنان بهداشتی و درمانی استان سیستان و بلوچستان در سال1399.

مراکز آموزشی، بهداشتی، درمانی، تحقیقاتی علوم پزشکی  

واژه های تخصصی طرح شامل سواد سلامت، رفتار های پیشگیرانه، بیماری کووید 19 می باشند که در ذیل تعریف گردیده اند.

1- سواد سلامت

تعریف نظری:مهارت های گسترده ای از دانش در زمینه کسب، پردازش، فهم و بکار گیری اطلاعات سلامت به طریقی که موجب حفظ و ارتقائ سلامت می شود(31).

تعریف عملی: نمره کسب شده از پرسشنامه سواد سلامت می باشد.

2- رفتارهای پیشگیرانه

تعریف نظری: هر فعالیتی که به منظور پیشگیری و یا تشخیص بیماری در حالت بدون علامت توسط فردی که خود را سالم می داند انجام شود  رفتار پیشگیرانه گفته می شود(32).

تعریف عملی:نمره ای که پرسنل بهداشتی- درمانی از پرسشنامه رفتارهای پیشگیرانه کسب می کنند.

 مقطعی از نوع  توصیفی –تحلیلی.

تمامی کارمندان و کارکنان شاغل در مراکز بهداشتی و درمانی استان سیستان و بلوچستان.

معیارهای ورود به مطالعه:

کارکنان شاغل در بیمارستان ها، مراکز جامع  سلامت روستائی و شهری، خانه های بهداشت وآزمایشگاه های استان سیستان و بلوچستان با داشتن حداقل یک سال سابقه کار و تمایل در تکمیل پرسشنامه.

معیارهای خروج از مطالعه:

 انصراف افراد از تکمیل پرسشنامه و پرسشنامه های ناقص

حجم نمونه بر اساس مطالعه جواد زاده و همکاران(1398) که به بررسی ارتباط بین سواد سلامت و رفتارهای ارتقادهنده سلامت بزرگسالان شهر بوشهر می‌پرداخت(33)و فرمول تعیین حجم نمونه در مطالعات همبستگی، با در نظر گرفتن سطح اطمینان 95 درصد و توان آزمون 80 درصد و r=0.15 ، حدود 351 نفر محاسبه شد. که درنهایت با در نظر گرفتن اثر طرح برابر1.3 ، حجم نمونه 457 نفر در نظر گرفته شد.

α=0.05 و 1-β=0.8

n=Z1-α2+Z1-β2ω2

ω=12ln1+r1-r

روش نمونه‌گیری از نوع در دسترس و آسان خواهد بود. بدین صورت که با استفاده از سامانه های مجازی نسخه الکترونیک پرسشنامه مورد استفاده آماده شده و لینک آن برای گروه های مجازی(گروه های مجازی مربوط به پرسنل بهداشتی درمانی استان سیستان و بلوچستان) ارسال خواهد شد.

ابزار جمع آوری اطلاعات شامل پرسشنامه محقق ساخته مشتمل بر سه بخش خواهد بود که عبارت بودند از: مشخصات دموگرافیک (سن، جنس، شغل،...)، سنجش رفتارهای پیشگیری کننده کوید19(مانند شستشوی مکرر دست ها، استفاده از ماسک، استفاده از دستکش یکبار مصرف، رعایت فاصله اجتماعی، پرهیز از لمس سطوح، عدم حضور در دورهمی ها و ...) و سواد سلامت کوید19. جهت تعیین روایی صوری و محتوایی، پرسشنامه ها در قالب پانل خبرگان در اختیار 10نفر از متخصصین مربوطه(آموزش بهداشت، اپیدمیولوژی و متخصص عفونی) قرار خواهدگرفت و نظرات آنها در این زمینه اعمال خواهد گردید. پایایی یا قابلیت اعتماد پرسشنامه به روش همسانی درونی و تعیین آلفای کرانباخ محاسبه خواهد گردید.

پس از تصویب پیش نویس طرح و همچنین تایید توسط کمیته اخلاق دانشگاه علوم پزشکی زاهدان، مجوزهای لازم از دانشگاه های علوم پزشکی زاهدان ، ایرانشهر و  زابل اخذ خواهد شد.

سپس پرسشنامه در قالب یک فرم الکترونیک طراحی خواهد شد. توضیحات اولیه شامل اهداف مطالعه، معیار شرکت کنندگان و نحوه شرکت و کد اخلاق در ابتدای پرسشنامه قرار خواهد گرفت. لینک پرسشنامه الکترونیکی مورد استفاده، از طریق گروه های مجازی مختلف برای پرسنل بهداشتی درمانی استان سیستان و بلوچستان ارسال خواهد شد تا افرادی که معیار ورود به مطالعه و توانایی تکمیل پرسشنامه الکترونیکی را دارند این پرسشنامه الکترونیکی را تکمیل کنند. بلافاصله پس از تکمیل پرسشنامه توسط شرکت کنندگان، محقق از طریق نرم افزار پرس لاین به پرسش نامه ها دسترسی خواهد داشت. نمونه گیری به شیوه دردسترس( آسان ) خواهد بود.

داده ها پس از جمع آوری و کد گذاری به کمک نرم افزار spssنسخه 21 مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهند گرفت. ابتدا فراوانی، درصد، میانگین، انحراف معیار، حداقل و حداکثر مشاهدات به کمک آمار توصیفی محاسبه خواهد شد.

نرمال بودن توزیع مشاهدات کمی با استفاده از آزمون نرمالیتی کولموگروف- اسمیرنوف بررسی خواهد شد.  در صورت نرمال بودن توزیع مشاهدات جهت مقایسه متغیرهای کمی از آزمون‌های پارامتری تی مستقل و آنالیز واریانس یک طرفه(ANOVA) استفاده می شود و در صورت نرمال نبودن از آزمون های ناپارامتری معادل یعنی من- ویتنی یو و کروسکال – والیس استفاده خواهد شد.

برای تعیین ارتباط بین متغیرهای کمی و نرمال، از ضریب همبستگی پیرسون و در صورت نرمال نبودن از ضریب همبستگی اسپیرمن استفاده خواهد شد. همچنین از آزمون کای اسکوئر جهت تعیین ارتباط بین متغیرهای کیفی و اسمی استفاده خواهد شد. سطح معنی داری در مطالعه حاضر کمتر از پنج درصد در نظر گرفته می شود.

برای کنترل متغیرهای مخدوش کننده درصورت برقرار بودن پیش فرض های لازم  از آنالیز کوواریانس و در غیر این صورت از طرح بلوک بندی استفاده می گردد.

در این مطالعه کدهای دفترچه با عنوان«راهنمای عمومی اخلاق در پژوهشهای علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران» به شماره : 1، 2، 3، 7، 8، 10، 11، 13، 14، 15، 16، 17، 19، 25، 26، 27، 28، 29، 30 و 31 مورد استفاده قرار خواهند گرفت.

کدهای راهنمای عمومی اخلاق در پژوهشهای علوم پزشکی  دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران

1-هدف اصلی هر پژوهش باید ارتقای سلامت انسانها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

2-در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام میگیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزماییهای بالینی  بر روی بیماران یا داوطلبهای سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

3-پژوهش بر انسان فقط در صورتی توجیه پذیر است که منافع بالقوه ی آن برای هر فرد آزمودنی بیشتر از خطرهای  آن باشد..

-4اگر در حین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت در این پژوهش برای آزمودنیها بیش از فواید بالقوه ی آن است، باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود.

-5 طراحی و اجرای پژوهشهایی که بر روی آزمودنی انسانی انجام میگیرند، باید منطبق با اصول علمی پذیرفته شده بر اساس دانش روز و مبتنی بر مرور کامل منابع علمی موجود و پژوهشهای قبلی آزمایشگاهی، و  در صورت لزوم،  حیوانی مناسب باشد.

-6 هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرحنامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرحنامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده ها، وابستگی های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه ی دیگر، مشوق های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایت نامه ی آگاهانه به صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایت نامه باید تدوین و به طرحنامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرحنامه از سوی کمیته ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.

-7 کمیته ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرحنامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرحها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته ی اخلاق درخواست میشود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.   

-8 کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا میشود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

-9اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.

-10 پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که میتوانند در تصمیم گیری او مؤثر باشند، به نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی  سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیانهایی که انتظار میرود مطالعه در بر داشته باشد. همچنین، هر آزمودنی باید بداند که میتواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره ی خطرات و زیان های بالقوه ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر همچنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایت نامه ی آگاهانه منعکس شود.

-11پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی میشود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد- نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. همچنین، در پژوهشهایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

-12 پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنیها، این اطلاع رسانی از طریق شخص دیگری انجام میگیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.

-13عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچگونه تأثیری بر خدمات درمانی که در همان مؤسسه – نظیر بیمارستان – به فرد ارائه میشود، داشته باشد. این موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود.

14-  پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده ها یا اطلاعات به دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

15- هر نوع آسیب یا خسارت ناشی از شرکت در پژوهش باید بر طبق قوانین مصوب جبران خسارت شود. این امر باید در هنگام طراحی پژوهش لحاظ شده باشد. نحوه ی تحقق این امر ترجیحاً به صورت پوشش بیمه ای نامشروط باشد.

16-  در پایان پژوهش، هر فردی که به عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روشهایی که سودمندیشان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره مند شود.

17-  پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهشهای خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته هایی که از نظر حمایت کننده ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

18- نحوه ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنیها و مؤسسه ی حمایت کننده ی  پژوهش باشد.

19-  گزارش ها و مقالات حاصل از پژوهشهایی که مفاد این راهنما را نقض کرده اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

20-  روش پژوهش نباید با ارزشهای احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

1- عدم همکاری تعدادی از مسئولین بیمارستان ها و مراکز بهداشتی درمانی  

2- عدم همکاری بعضی از پرسنل بهداشتی درمانی به دلیل کمبود وقت و ترس از افشای اطلاعات

برای مقابله با محدودیت‌ اول جلسات توجیهی با تاکید محقق بر لزوم همکاری افراد به منظور استفاده از نتایج این مطالعه برای برنامه ریزی در زمینه پیشگیری و کنترل بیماری کوید 19 در بین پرسنل بهداشتی درمانی برگزار خواهد شد و برای مقابله با محدودیت دوم جلسه توجیهی با پرسنل بهداشتی درمانی به منظور اطمینان دادن به آنان در خصوص محرمانه ماندن اطلاعات و پر کردن پرسشنامه بدون درج نام مورد تاکید قرار می گیرد.

رسوادسلامت، رفتارهای پیشگیرانه،کووید 19

1.            Cui J, Li F, Shi Z-L. Origin and evolution of pathogenic coronaviruses. Nature Reviews Microbiology. 2019;17(3):181-92.

2.            Paules CI, Marston HD, Fauci AS. Coronavirus infections—more than just the common cold. Jama. 2020;323(8):707-8.

3.            Zhu N, ZhangD, Wang W, Li X, Yang B, Song J, et al. A novel coronavirus from patients with pneumonia in China, 2019. New England Journal of Medicine. 2020.

4.            Khan N, Naushad M. Effects of Corona Virus on the World Community. Available at SSRN 3532001. 2020.

5.            Worldometer, . UW. COVID-19 coronavirus pandemic 2020 September28 [Available from: Avaliable from: https://www.worldometers.info/coronavirus/.

6.            Wang D, Hu B, Hu C, Zhu F, Liu X, Zhang J, et al. Clinical characteristics of 138 hospitalized patients with 2019novel coronavirus–infected pneumonia in Wuhan, China. Jama. 2020;323(11):1061-9.

7.            Chen N, Zhou M, Dong X, Qu J, Gong F, Han Y, et al. Epidemiological and clinical characteristics of 99 cases of 2019 novel coronavirus pneumonia in Wuhan, China: a descriptive study. The Lancet. 2020;395(10223):507-13.

8.            Drosten C, Günther S, Preiser W, Van Der Werf S, Brodt H-R, Becker S, et al. Identification of a novel coronavirus in patients with severe acute respiratory syndrome. New England journal of medicine. 2003;348(20):1967-76.

9.            A report on the latest situation of the Coronavirus in Iran from denial to warning [Internet]. [Internet]. Tehran: TRT; 2020 [cited. 2020 Mar 29]. Available from: Available from: https://bit.ly/3aw5Ump. [Persian].

10.         Qian M, Wu Q, WuP, Hou Z, Liang Y, Cowling BJ, et al. Psychological responses, behavioral changes and public perceptions during the early phase of the COVID-19 outbreak in China: a population based cross-sectional survey. medRxiv. 2020.

11.         Barati M, Bashirian S, JenabiE, Khazaei S, Karimi-Shahanjarini A, Zareian S, et al. Factors Associated with Preventive Behaviours of COVID-19 among Hospital Staff in Iran in 2020: An Application of the Protection Motivation Theory. Journal of Hospital Infection. 2020.

12.         BahramniaM, Ramak N, Sangani A. The Role of Perceived Mental Stress in the Health of Suspected Cases to COVID-19. Journal Mil Med. 2020;22(2):115-21.

13.         Park J-E, Jung S, Kim A. MERS transmission and risk factors: a systematic review. BMC Public Health. 2018;18(1):574.

14.         Choi J-S, Yang N-Y. Perceived knowledge, attitude, and compliance with preventive behavior on influenza A (H1N1) by university students. Korean Journal of Adult Nursing. 2010;22(3):250-9.

15.         Fathi Y, Barati M, Zandiyeh M, Bashirian S. Prediction of preventive behaviors of the needlestick injuries during surgery among operating room personnel: application of the health belief model. The International Journal of Occupational and Environmental Medicine. 2017;8(4):232.

16.         Khazaei S, Bashirian S, Jenabi E, Barati M, Karimi-Shahanjarini A, Moeini B, et al. COVID-19 Preventive Behaviors and its Related Beliefs among Health Workers: the Role of Threat and Coping Appraisals. J Educ Community Health.0-.

17.         Farahaninia M, Haghani H. Association betweenhealth literacy and preventive behaviors of breast cancer in women. Journal of Health Literacy. 2019;4(2):9-17.

18.         Nutbeam D, McGil B, Premkumar P. Improving health literacy in community populations: a review of progress Health Promot Int 2017. Mar 28 doi: 101093/heapro/dax015.

19.         Panahi R, Ramezankhani A, Tavousi M. Health literacy and preventive behaviors. Journal of Research and Health. 2018;8(2):93-4.

20.         Ghaffari M, Hatami H, Rakhshandrrou S, Shoghli A, Heidari A. Health Literacy among Women Referring to Healthcare Centers of Zanjan City, Iran: A Cross-sectional Study. J Educ Community Health. 2018;5(1):42-8.

21.         Rezaeipandari H, Mirkhalili SM, Sharifabad MAM, Ayatollahi J, Fallahzadeh H. Study of H1N1 Influenza Preventive Behaviors Predictors Based on Health Belief Model in Jiroft People. Qom Univ Med Sci J. 2018;12(3):76-86.

22.         Panahi R, Dehghankar L, Abdollahi F, Anbari M, Hosseini N. Health Literacy and Breast Cancer Preventive Behaviors among Students. Payesh (Health Monitor). 2019:0-.

23.         آقائیان, نیا ف, مرحمت, محمدی ج, حقانی. ارتباط سواد سلامت و اتخاذ رفتارهای پیشگیری کننده از سرطان پستان در زنان. فصلنامه سواد سلامت.4(2):1-10.

24.         Seyedoshohadaee M, Barasteh S, Jalalinia F, Eghbali M, Nezami M. The relationship between health literacy andself-care behaviors in patients with type 2 diabetes. Iranian Journal of Nursing Research. 2016;10(4):43-51.

25. Khazaei S, Bashirian S, Jenabi E, Ba- rati M, Karimi-Shahanjarini A, Moe- ini B, Rezapur-Shahkolai F, Karami  M, Khazaei M, Hashemi Z, Ataei A,  Eskandari Z, Fazli Z. COVID-19 Pre- ventive Behaviors and its Related  Beliefs among Health Workers: The  Role of Threat and Coping Apprais- als. Journal of Education and Com- munityHealth.2020;7(3):221-227

26. Nasirzadeh M, Aligol M. Assessmentof Knowledge, Attitude, and Factors .Associated with the Preventive Behaviors of Covid-19 in Qom, Iran, in 2020. Qom  Univ Med Sci J 2020;14(7):50-57.

27.         Okan O, Bollweg TM, Berens E-M, Hurrelmann K, Bauer U, Schaeffer D. Coronavirus-Related Health Literacy: A Cross-Sectional Study in Adults during the COVID-19 Infodemic in Germany. International journal of environmental research and public health. 2020;17(15):5503.

28.         Matsuoka S, Tsuchihashi-Makaya M, Kayane T, Yamada M, Wakabayashi R, Kato NP, et al. Health literacy is independently associated with self-care behavior in patients with heart failure. Patient education and counseling. 2016;99(6):1026-32.

29.Tan T. Nguyen, Nga T. Le، Minh H. Nguyen, Linh V. Pham, Binh N. Do, Hoang C. Nguyen, Huu C. Health Literacy and Preventive Behaviors Modify the Association between Pre-Existing Health Conditions and Suspected COVID-19 Symptoms:A Multi-Institutional Survey. Int. J. Environ. Res. Public Health 2020, 17, 8598 :1-12.

30.Enayat M. Soltan ، Safaa M. El-Zoghby ، Hend M. Salama. Knowledge, Risk Perception, and Preventive Behaviors Related to COVID-19 Pandemic Among Undergraduate Medical Students in Egypt .SN Comprehensive Clinical Medicine 2020::1-8.

31.         Shum J, Poureslami I, Wiebe D, Doyle-Waters MM, Nimmon L, FitzGerald JM, et al. Airway diseases and health literacy (HL) measurement tools: a systematic review to inform respiratory research and practice. Patient Education and Counseling. 2018;101(4):596-618.

32.         Kasl SV, Cobb S. Health behavior, illness behavior and sick role behavior: I. Health and illness behavior. Archives of Environmental Health: An International Journal. 1966;12(2):246-66.

33.         Javadzade H, Mahmoodi M, Hajivandi A, Ghaedi S, Reisi M. The relationship between health literacy and health promoting behaviors among adults in Bushehr. Journal of Health Literacy. 2019;4(2):49-60.

پرسشنامه طراحی خواهد شد

بله

ندارد

ارسال نتایج نهایی  مطالعه به محل خدمت شرکت کنندگان

ندارد

عوارضی ندارد

پرداخت شخصی

ندارد

بله پرسشنامه بدون نام می باشد

بله

در تکمیل پرسشنامه هیچ اجباری نیست

پژهش با کسب رضایت انجام خواهد شد