بررسی اثربخشی درمان آموزش تنظیم عاطفه بر ولع مصرف و رفتارهای پرخطر در زنان معتاد تحت درمان متادون در زاهدان، ایران، 1399-1400

بر اساس گزارش دفتر جرم و مواد مخدر سازمان ملل متحد ،حدود 275   میلیون نفر یک بار در سال 2016 از مواد مخدر استفاده کرده اند (1)اعتیاد را به عنوان داشتن یک سری مراحل تصور میکنند، آغاز/کسب ،افزایش، قطع،پرهیز،عود و به حالت سابق برگشتن است (2).سوءاستفاده و وابستگی به مواد ؛یک مشکل اجتماعی، فرهنگی،اقتصادی در جامعه بوده است، و برخی زیرساختهای شناختی مانند ریسک پذیری، هیجان خواهی و تکانشگری در ارتباطبا شکل گیری اعتیاد می باشد(3).اثرات فردی آن کمی عزت نفس، خودپنداره منفی،تردید در تصمیم گیری ، عدم صراحت در کردار و گفتار که از اثرات اصلی اضطراب و افسردگی، نگرانی و بیچارگی،خشم و احساس گناه در افراد معتاد می باشد(4).اعتیاد به عنوان استفاده مزمن و اجباری از یک ماده یا درگیری در یک رفتار بدون توجه به پیامدهای منفی آن تعریف میشود.محققان علوم رفتاری و طبیعی نشان داده اند که اعتیاد و پیامدهای ناشی ازآن با توجه به جنس بیولوژیک و جنسیت متفاوت است(5).در مطالعات مربوط به اختلالات مرتبط به مواد پیشرفت شتاب یافته ای در بین زنان در زمینه مصرف مواد مخدر نشان داده میشود.وقتی دانشمندان یافته های مرتبط به اختلاف جنسی در اعتیاد را توصیف میکنند مشخص میشود که زنان سریعتر از مردان معتاد میشوند.بنابراین هنگامی که به درمان سوءمصرف مواد رو می آورند دارای مشخصات بالینی شدیدتری(پزشکی،اجتماعی،رفتاری،شناختی)نسبت به مردان هستند حتی علی رغم استفاده کمتراز مواد و حتی در زمان کوتاهتری نسبت به مردان (2, 6).گرچه در جهان پیشرفت های قابل ملاحظه ای در درک اختلالات مرتبط با مواد و یافتن مناسبترین راه برای پیشگیری و درمان آن شده است. از لحاظ علت،شیوع،مسیر بیماری،و تاثیر آن بر جامعه اختلاف فاحشی بین اعتیاد مرد و زن وجود دارد.همچنین از نظر فرهنگی نقشهای مشخصی برای زنان و مردان وجود دارد که حتی بر نوع کمک گرفتن آنها نیز تاثیر می گذارد.با توجه به اینکه مصرف مواد در زنان نابهنجارتر است آنها از مراجعه به مرکز درمان اعتیاد اکراه دارند که در نتیجه شیوع واقعی اعتیاد در زنان کمتر از میزان واقعی آن تخمین زده شده است.از آنجا که زنان در پیشرفت و ارتقای خانواده نقش مهمی دارند،توجه به سلامت روح و روان او از مسائل مهم به شمار می آید  (7, 8) .اعتیاد در زنان به عنوان یک بیماری به صورت  استرس با علایم جسمی و روانی که عبارتند از:نگرانی در مورد بار تحمیل شده در اثر اعتیاد،نگرانی از رفتار و وضعیت اعتیاد،خشونت روانی و فیزیکی،علائم خلقی و عاطفی است(9). اکثر زنان معتاد به خشونت و دیگر شکلهای سوءاستفاده دچار شده اند سابقه ی مورد سوءاستفاده قرار گرفتن که رایجترین آن روانی و سپس فیزیکی و جنسی میباشد به شدت این احتمال را برخی زیرساختهای شناختی مانند ریسک پذیری، هیجان خواهی و تکانشگری در ارتباطبا شکل گیری اعتیاد می باشد(3).اثرات فردی آن کمی عزت نفس، خودپنداره منفی،تردید در تصمیم گیری ، عدم صراحت در کردار و گفتار که از اثرات اصلی اضطراب و افسردگی، نگرانی و بیچارگی،خشم و احساس گناه در افراد معتاد می باشد(4).اعتیاد به عنوان استفاده مزمن و اجباری از یک ماده یا درگیری در یک رفتار بدون توجه به پیامدهای منفی آن تعریف میشود.محققان علوم رفتاری و طبیعی نشان داده اند که اعتیاد و پیامدهای ناشی ازآن با توجه به جنس بیولوژیک و جنسیت متفاوت است(5).در مطالعات مربوط به اختلالات مرتبط به مواد پیشرفت شتاب یافته ای در بین زنان در زمینه مصرف مواد مخدر نشان داده میشود.وقتی دانشمندان یافته های مرتبط به اختلاف جنسی در اعتیاد را توصیف میکنند مشخص میشود که زنان سریعتر از مردان معتاد میشوند.بنابراین هنگامی که به درمان سوءمصرف مواد رو می آورند دارای مشخصات بالینی شدیدتری(پزشکی،اجتماعی،رفتاری،شناختی)نسبت به مردان هستند حتی علی رغم استفاده کمتراز مواد و حتی در زمان کوتاهتری نسبت به مردان (2, 6).گرچه در جهان پیشرفت های قابل ملاحظه ای در درک اختلالات مرتبط با مواد و یافتن مناسبترین راه برای پیشگیری و درمان آن شده است. ولی از انجام تحقیق در مورد اعتیاد در زنان تا دو دهه گذشته کاملا غفلت شده بود.از لحاظ علت،شیوع،مسیر بیماری،و تاثیر آن بر جامعه اختلاف فاحشی بین اعتیاد مرد و زن وجود دارد.همچنین از نظر فرهنگی نقشهای مشخصی برای زنان و مردان وجود دارد که حتی بر نوع کمک گرفتن آنها نیز تاثیر می گذارد.با توجه به اینکه مصرف مواد در زنان نابهنجارتر است آنها از مراجعه به مرکز درمان اعتیاد اکراه دارند که در نتیجه شیوع واقعی اعتیاد در زنان کمتر از میزان واقعی آن تخمین زده شده است.از آنجا که زنان در پیشرفت و ارتقای خانواده نقش مهمی دارند،توجه به سلامت روح و روان او از مسائل مهم به شمار می آید  (7, 8) .اعتیاد در زنان به عنوان یک بیماری به صورت  استرس با علایم جسمی و روانی که عبارتند از:نگرانی در مورد بار تحمیل شده در اثر اعتیاد،نگرانی از رفتار و وضعیت اعتیاد،خشونت روانی و فیزیکی،علائم خلقی و عاطفی است(9). اکثر زنان معتاد به خشونت و دیگر شکلهای سوءاستفاده دچار شده اند سابقه ی مورد سوءاستفاده قرار گرفتن که رایجترین آن روانی و سپس فیزیکی و جنسی میباشد به شدت این احتمال را افزایش میدهد که سومصرف مواد مخدر در آنان افزایش پیدا کند (4, 10). یکی از معیارهای معرفی شده از سوی انجمن روانپزشکی آمریکا برای معرفی اختلالات مصرف مواد،ولع مصرف یا میل فراوان و احساس ضرورت برای مصرف ماده است (11).تحقیقات بر روی مکانیزمهای اساسی اختلالات مصرف مواد نشان می دهد که ولع مصرف یکی از پیش بینی کننده های عود این اختلال است (12).ولع مصرف معتادین نه تنها با تکانشگری بلکه با ویژگی های تعیین کننده شدت و طول مدت اعتیاد و عوامل دیگر مرتبط با آن مانند سوءمصرف چند ماده ارتباط مستقیم و از آنها تاثیر می پذیرد (5, 13).ولع مصرف احساس شدید که تمرکز و عملکرد را مختل میکند که نه فقط ناراحتی بلکه پریشانی آشکار را نیز شامل می شود.با این حال بسیاری از روانشناسان موافق این هستند که قصد و میل باید از برخی آستانه ها فراتر برودکه به عنوان ولع نظر گرفته شود (14).کلمه (Craving)ولع ،به طور منظم برای افراد سیگاری ،مصرف کنندگان مواد مخدر و الکل مورد استفاده قرار میگیرد. برای اندازه گیری یا تعریف آن باید مولفه هایی را در دامنه ی پاسخ چندگانه درنظرگرفت که شامل تجربه های عاطفی(میل،تحریک،هیجان،اضطراب)تجربیات روانشناسی(افکار مزاحم،تصاویر حسی،رویاهای مواد مخدر،نتایج پیش بینی شده مصرف)رفتار آشکار(کار برای دستیابی به مواد،مصرف سریع یا بیش از حد، انتخاب مواد مخدر نسبت به سایرپاداش ها)و تجربیات فیزیکی(عرق کردن،ترشح بزاق،تغییر در تنفس و فعال سازی مناطق خاص مغز.مصرف کنندگان تجارب خود را حوزه های واکنشی که شرح داده شد گزارش می کنند(14, 15). ولع مصرف مواد چیزی بیشتر از انتخاب مواد است همان طور که ولع غذا چیزی بیش از الویت غذا و انتخاب آن تعریف شده است (15) .زمانی که فرد ولع مصرف دارد شکافی بین خود واقعی و خویشتن خود وجود خواهد داشت که به سهولت با احساسات منفی و سپس اظطراب و افسردگی منجر میشود (16).هر چه میزان ولع مصرف بیشتر باشد سطح این احساسات و اضطراب و افسردگی نیز بیشتر خواهد شد (17)  .ولع مصرف نقش مهمی را در پدیده بازگشت پس از درمان ،حفظ موقعیت مصرف و وابستگی به  مواد دارد.در فرایند درمان معتادان پس از رسیدن به حالت پرهیز، میل شدیدی برای تجربه دوباره مواد روان گردان دیده میشود.فراوانی و شدت ولع مصرف کم کم رو به افزایش رود ولی به ندرت ناپدید میشود. بنابراین درمان این پدیده بالینی به عنوان یکی از عوامل شکست در درمان، دارای الویت است (18).یکی از متغییرهای احتمالی موثر بر ولع مصرف مواد مشکل تنظیم هیجان است.از آنجا که مصرف کنندگان دائمی مواد گزارش می کنند که مواد بر تسکین حالت عاطفی آنان اثر مثبت دارد بنابراین ممکن است مصرف مواد به عنوان راجعه و نظم جویی هیجانی برای کاهش حالات هیجانی آزار دهنده عمل کند  (19).در تحقیقی مشخص شده است که همزمان با افزایش ولع مصرف افزایش اضطراب ذهنی و احساسات منفی همراه باکاهش احساسات مثبت برای استرس و نشانه های مواد مخدر در مقایسه با تصاویر خنثی وجود داشته است (12)در پژوهشی که توسط بانا و همکاران در سال( 2010 ) بر روی موشها انجام شده بود ، مشخص شده که عواطف منفی می تواند ولع مصرف در افرادی که حالت ترک هستند ایجاد نماید، در این آزمایش موشها در معرض انواع استرس زاها قرار داده شدند،و مشاهده نمودند که رفتارهای مواد خواهی افزایش پیدا کرده است،قرار گرفتن در معرض استرس زاهای دارویی مانند نوراپی نفرین نیز باعث ایجاد عواطف منفی (اضطراب،استرس) و ولع مصرف در حیوانات وابسته به مواد میشود (20).در تحقیقی که توسط گارلند و همکاران در سال (2011 )انجام شد،مشخص شده که عواطف منفی مکانیسمهایی هستند که باعث وابستگی و زیاد شدن مصرف مواد و همچنین عود و ولع مصرف مواد شده همچنین چگونه استرس وابستگی به مواد به وسیله استرس حفظ و دوباره فعال می شود (21).شواهد تحقیقاتی از روانشناسی و علوم اعصاب حمایت تجربی قوی را برای تاثیرات  عواطف انسانی برای رفتارهای پر خطر فراهم می کند (22).یکی از موضوعاتی که در معتادین حائز اهمیت است نحوه تعامل با محیط،مکانیسمهای انطباقی و نوع رفتارهای آنهاست که به نوعی در برخی علت و در برخی از آنها معلول پدیده اعتیاد است. رفتارهایی که می تواندعواقب ناخوشایندی را برای آنها و سایر افراد جامعه رقم بزند تحت عنوان ، رفتارهای پر خطر تلقی میشود .اقداماتی مانند خشونت،خودزنی،خالکوبی،تزریق مشترک، رفتارهای جنسی محافظت نشده رامی توان از این دسته دانست (23, 24).رفتارهای پر خطر مانند:رابطه جنسی ناامن،داشتن چند شریک جنسی، به اشتراک گذاری سوزن و دیگر رفتارهایی که احتمال انتقال HAV و انواع هپاتیت و همچنین دیگر بیمارهای عفونی را افزایش می دهد که بنظر میرسد تکانشگری یکی از عوامل ذاتی در این نوع رفتارهای پر خطر و ر اعتیاد به مواد مخدر است(3) .در پژوهشی که توسط پتکو کوزف و همکاران در سال (2017) انجام شد، مشخص شده است که؛حساسات منفی مانند (افسردگی و اضطراب)با رفتارهای پر خطر رابطه معنا داری دارند (25).در پژوهشی که توسط صالحی و همکاران در سال (1394)انجام شده نیز مشخص شده که  ناتوانی در نظم جویی هیجانی وتنظیم احساسات  منجر به طیف وسیعی از رفتارهای ناسازگارانه و پر خطر از جمله :سوء مصرف مواد مخدر،میل به خودکشی،پرخاشگری و رفتارهای جنسی می شود (26)  .در پژوهشی که توسط تسچان و همکاران در سال (1994) انجام شد مشخص شده است که؛افرادی که درماندگی عاطفی و هیجانی بیشتری دارند تمایل بیشتری برای مصرف مواد مخدر دارند (27).بر این اساس استفاده افراطی از مواد در نهایت منجر به ادامه و افزایش چنین عواطفی می شوند؛ در نتیجه یک چرخه معیوب تولید خواهد شد که با ماهیت مزمن بودن به شدت وابستگی به مواد کمک خواهد کرد  (28).چشم انداز تنظیم عاطفه مولفه های درمانی را پیشنهاد می کند که به وسیله آنها به مراجعین کمک می شود که در تجربه برانگیختگی هیجانی بیشتر راحت  باشند.و قادر به دسترسی و فهم اطلاعات هیجانی در حل سازگارانه مسائل باشند و همچنین بتوانند تجارب هیجانی خود را تعدیل نموده و آنها را طبق خواست های موقعیتی بیان کنند (29). تنظیم احساسات (عاطفه) به مجموعه ای از فرایندهایی اشاره دارد که در آن افراد به دنبال نظارت،ارزیابی،هدایت جریان خود به خودی احساسات خود متناسب با نیازها و خواستهای زمینه ای خود هستند (30). ART نوعی درمان مبتنی برگروه است که هدف آن افزایش مهارتهای تنظیم هیجان در جمعیتهای در معرض خطر و  بالینی است،برای تقویت پاسخ های انطباقی نسبت به طیف وسیعی از حالات عاطفه مانند:(استرس،احساس ملامت و کسالت،بی قراری،افسردگی،گناه،تنهایی) (31) برای بهبود مهارتهای تنظیم عاطفه و هیجان (ART)به طور نظام مند تکنیکهای رویکردهای مختلف روان درمانی را ادغام کرده است.رویکردهای شناختی رفتاری (CBT)،رویکرد مبتنی بر همدلی،رفتار درمانی دیالکتیکی (DBT)،درمان متمرکز بر هیجان (EFT)،مداخلات مبتنی بر توجه آگاهی ،رویکرد انتقالی درمان عصبی_روانی ،اصول مورد استفاده در درمانهای مبتنی بر حل مساله و مداخلات متمرکز بر تقویت.در درمان آموزش تنظیم عاطفه از طیف وسیعی از راهبردها،مداخلات و تمرینهای خاص در قالب یک برنامه آموزشی ساختار یافته استفاده اعتیاد به مواد مخدر است(3) .در پژوهشی که توسط پتکو کوزف و همکاران در سال (2017) انجام شد، مشخص شده است که؛حساسات منفی مانند (افسردگی و اضطراب)با رفتارهای پر خطر رابطه معنا داری دارند (25).در پژوهشی که توسط صالحی و همکاران در سال (1394)انجام شده نیز مشخص شده که  ناتوانی در نظم جویی هیجانی وتنظیم احساسات  منجر به طیف وسیعی از رفتارهای ناسازگارانه و پر خطر از جمله :سوء مصرف مواد مخدر،میل به خودکشی،پرخاشگری و رفتارهای جنسی می شود (26)  .در پژوهشی که توسط تسچان و همکاران در سال (1994) انجام شد مشخص شده است که؛افرادی که درماندگی عاطفی و هیجانی بیشتری دارند تمایل بیشتری برای مصرف مواد مخدر دارند (27).بر این اساس استفاده افراطی از مواد در نهایت منجر به ادامه و افزایش چنین عواطفی می شوند؛ در نتیجه یک چرخه معیوب تولید خواهد شد که با ماهیت مزمن بودن به شدت وابستگی به مواد کمک خواهد کرد  (28).چشم انداز تنظیم عاطفه مولفه های درمانی را پیشنهاد می کند که به وسیله آنها به مراجعین کمک می شود که در تجربه برانگیختگی هیجانی بیشتر راحت  باشند.و قادر به دسترسی و فهم اطلاعات هیجانی در حل سازگارانه مسائل باشند و همچنین بتوانند تجارب هیجانی خود را تعدیل نموده و آنها را طبق خواست های موقعیتی بیان کنند (29). تنظیم احساسات (عاطفه) به مجموعه ای از فرایندهایی اشاره دارد که در آن افراد به دنبال نظارت،ارزیابی،هدایت جریان خود به خودی احساسات خود متناسب با نیازها و خواستهای زمینه ای خود هستند (30). ART نوعی درمان مبتنی برگروه است که هدف آن افزایش مهارتهای تنظیم هیجان در جمعیتهای در معرض خطر و  بالینی است،برای تقویت پاسخ های انطباقی نسبت به طیف وسیعی از حالات عاطفه مانند:(استرس،احساس ملامت و کسالت،بی قراری،افسردگی،گناه،تنهایی) (31) برای بهبود مهارتهای تنظیم عاطفه و هیجان (ART)به طور نظام مند تکنیکهای رویکردهای مختلف روان درمانی را ادغام کرده است.رویکردهای شناختی رفتاری (CBT)،رویکرد مبتنی بر همدلی،رفتار درمانی دیالکتیکی (DBT)،درمان متمرکز بر هیجان (EFT)،مداخلات مبتنی بر توجه آگاهی ،رویکرد انتقالی درمان عصبی_روانی ،اصول مورد استفاده در درمانهای مبتنی بر حل مساله و مداخلات متمرکز بر تقویت.در درمان آموزش تنظیم عاطفه از طیف وسیعی از راهبردها،مداخلات و تمرینهای خاص در قالب یک برنامه آموزشی ساختار یافته استفاده

می کند.و به طور آشکار بر افزایش مهارتهای کلی تنظیم هیجان تمرکز است (32). در یک کار آزمایی بالینی که آموزش تنظیم عاطفه توسط استایسویچ و همکاران در سال (2013)بر روی سوءمصرف کنندگان الکل انجام شد. که 77 نفر شرکت کننده داشته که از بین آنها 38 نفر زن بوده اند،در 3و 6 ماه پس از خاتمه درمان طی مصاحبه های بالینی انجام شده مشخص شد که نتایج امیدوار کننده بوده است (29).در یک کار آزمایی کنترل شده تصادفی که آموزش تنظیم عاطفه  توسط ماتیاس برکینگ و همکاران در سال که (2019) انتشار یافته است از بین 558 بیمار دچار افسردگی اساسی 218 نفر واجد شرایط تشخیص داده شده اند،که به طور تصادفی در سه گروه؛لیست انتظار، درمان، گروه کنترل عوامل متداول در مداخلات روانشناختی تقسیم شدند که نتایج رضایت بخش بوده است (31)توجه به اینکه مطالعات انجام شده بر روی اثر بخشی درمان آموزش تنظیم عاطفه بر روی اختلال افسردگی و اعتیاد به الکل مثبت بوده است و همچنین مشکلات جسمانی ،روانی ،اجتماعی در زنان معتاد بسیار زیاد است و اینکه زنان جزء ارکان اصلی خانواده و جامعه هستند ؛علیهذا استفاده از برنامه های درمانی متناسب ضروری می باشد.لذا هدف از این پژوهش پاسخ به این سوال است که آیا روش درمانی آموزش تنظیم عاطفه می تواند باعث کاهش و از بین رفتن ولع مصرف به مواد مخدر و رفتارهای پر خطر در زنان معتاد تحت درمان نگهدارنده متادون شود؟

می کند.و به طور آشکار بر افزایش مهارتهای کلی تنظیم هیجان تمرکز است (32). در یک کار آزمایی بالینی که آموزش تنظیم عاطفه توسط استایسویچ و همکاران در سال (2013)بر روی سوءمصرف کنندگان الکل انجام شد. که 77 نفر شرکت کننده داشته که از بین آنها 38 نفر زن بوده اند،در 3و 6 ماه پس از خاتمه درمان طی مصاحبه های بالینی انجام شده مشخص شد که نتایج امیدوار کننده بوده است (29).در یک کار آزمایی کنترل شده تصادفی که آموزش تنظیم عاطفه  توسط ماتیاس برکینگ و همکاران در سال که (2019) انتشار یافته است از بین 558 بیمار دچار افسردگی اساسی 218 نفر واجد شرایط تشخیص داده شده اند،که به طور تصادفی در سه گروه؛لیست انتظار، درمان، گروه کنترل عوامل متداول در مداخلات روانشناختی تقسیم شدند که نتایج رضایت بخش بوده است (31)توجه به اینکه مطالعات انجام شده بر روی اثر بخشی درمان آموزش تنظیم عاطفه بر روی اختلال افسردگی و اعتیاد به الکل مثبت بوده است و همچنین مشکلات جسمانی ،روانی ،اجتماعی در زنان معتاد بسیار زیاد است و اینکه زنان جزء ارکان اصلی خانواده و جامعه هستند ؛علیهذا استفاده از برنامه های درمانی متناسب ضروری می باشد.لذا هدف از این پژوهش پاسخ به این سوال است که آیا روش درمانی آموزش تنظیم عاطفه می تواند باعث کاهش و از بین رفتن ولع مصرف به مواد مخدر و رفتارهای پر خطر در زنان معتاد تحت درمان نگهدارنده متادون شود؟

میانگین نمره ولع مصرف بر اساس پرسشنامه فدردی در گروه آ زمایش در زنان معتاد تحت درمان نگهدارنده متادون در مقایسه با گروه کنترل چه میزان است؟

میانگین نمره رفتارهای پرخطر بر اساس پرسشنامه  YRBSS در گروه آزمایش در زنان معتاد تحت درمان نگهدارنده متادون در مقایسه با گروه کنترل چه میزان است ؟

 آموزش تنظیم عاطفه باعث کاهش ولع مصرف در زنان معتاد تحت نگهدارنده در مقایسه با گروه کنترل میشود.

 آموزش تنظیم عاطفه وباعث کاهش رفتار های پر خطر در زنان معتاد تحت درمان نگهدارنده متادون در مقایسه با گروه کنترل میشود.

تعیین اثر بخشی آموزش تنظیم عاطفه بر کاهش ولع مصرف و رفتارهای پر خطر در زنان معتاد تحت درمان نگهدارنده متادون در مقایسه گروه کنترل.

تعیین میانگین شدت ولع مصرف بر اساس پرسشنامه فدردی در زنان معتاد تحت درمان نگهدارنده متادون در مقایسه با گروه کنترل.

تعیین میانگین شدت رفتارهای پرخطر بر اساس پرسشنامه  YRBSS در زنان معتاد تحت درمان نگهدارنده متادون در مقایسه با گروه کنترل.

مقایسه اثر بخشی آموزش تنظیم عاطفه درکاهش ولع مصرف در زنان معتاد تحت درمان نگهدارنده  متادون در مقایسه با گروه کنترل.

مقایسه اثر بخشی آموزش تنظیم عاطفه درکاهش رفتارهای پر خطر در زنان معتاد تحت درمان نگهدارنده متادون در مقایسه با گروه کنترل.

کلینیک های تخصصی روانپزشکی و روانشناسی، بیمارستانهای روانپزشکی، کلینیکهای ترک اعتیاد

1. اعتیاد

 تعریف نظری :طبق تعریف DSM-5  بسته به تعداد معیارهای تشخیصی که شما در فرد مشاهده میکنید، اختلال سوءمصرف مواد به صورت خفیف، متوسط یا شدید طبقه بندی می شود.

11 معیار برای یک اختلال سوءمصرف مواد شامل موارد زیر است:

• 1.استفاده پرخطر: استفاده و استعمال این ماده به گونه ایست که برای خودتان و/ یا دیگران خطرناک است، به عنوان مثال، مصرف بیش از حد از (Overdose)،رانندگی در حالی که تحت تأثیر ماده هستید، یا غش کردن.
• 2. مشکلات اجتماعی یا بین فردی مربوط به استفاده از مواد: استفاده از این ماده باعث ایجاد مشکل در روابط یا درگیری با دیگران می شود.
• 3. فراموش کردن نقش های مهم در اثر مصرف: به دلیل استفاده از مواد نتواند مسئولیت های خود را در محل کار، مدرسه یا خانه انجام دهید.
• 4. ترک کردن: با قطع مصرف، علائم ترک را تجربه کنید.
• 5.تحمل (Tolerance): بدن فرد نسبت به ماده فرآیند تحمل را ایجاد کرده تا فرد مجبور شود از مقادیر بیشتری استفاده کند تا ماده همان اثرقبلی را داشته باشد.
• 6. مقادیر بیشتری یا زمان طولانی تری از ماده استفاده می کنید: فرد شروع به استفاده از مقادیر بیشتر کرده  یا به مدت طولانی تری از ماده مصرف می کند.
• 7. تلاش های مکرر برای کنترل استفاده یا ترک:  فرد سعی می کند مصرف ماده را به طور کامل متوقف یا کاهش دهد، اما موفقیت آمیز نیست.
• 8. افزایش مدت زمان استفاده: فرد زمان زیادی برای مصرف ماده صرف می کند.

• 9. مشکلات جسمی یا روانی مرتبط با استفاده: مصرف مواد منجر به مشکلات سلامت جسمی مانند آسیب کبد یا سرطان ریه یا مشکلات روانی مانندافسردگی یا اضطراب شده است.
• 10.فرد فعالیت های خود را برای مصرف مواد متوقف می کند: انجام فعالیت هایی که پیش از این از آن ها لذت برده می شده را به دلیل مصرف مواد متوقف شده است .
• 11 . ولع مصرف: فردحس ولع را نسبت به این ماده تجربه می کندبرای تشخیص بیماری اختلال سوءمصرف مواد، باید طی یک دوره ۱۲ ماهه دو یا چند مورد از این معیارها را مشاهده کنید. اگر دو یا سه معیار را تجربه شده است،مشکل فردخفیف است. چهار تا پنج معیار متوسط ، و اگر شش معیار یا بیشتر را مشاهده شود، سوءمصرف مواد شدید است (11).

تعریف عملیاتی: بر اساس پرونده ثبت شده،تشخیص قبلی روانپزشک، مصاحبه نیمه ساختار یافته.

2. درمان نگهدارنده متادون (MMT)

• تعریف نظری:متادون یک ماده مخدر مصنوعی شبه افیونی است که به صورت خوراکی، وریدی و زیرپوستی مورد استفاده قرار میگیرد و با اتصال به گیرنده های اپیوئیدی سطح نخاعی انتقال ایمپالس درد را مهار میکند. متادون که به جای مواد مورد استفاده معتاد به آنها داده میشود، موجب فرونشینی علایم ترک شده و تا زمانی تجویز میشود که بتوان بیمار را از متادون که خود اعتیادآور است بازگرفت (33)
• تعریف عملیاتی:دارای پرونده جهت اخذ درمان دارویی در کلینیک ترک اعتیاد و بیمارستان روانپزشکی واحد MMT .

3. ولع مصرف

• تعریف نظری:میل فراوان یا احساس ضرورت برای مصرف ماده. احساس شدید برای مصرف ماده که تمرکز و عملکرد را مختل کرده سبب ناراحتی و پریشانی آشکار میشود (11, 14)
• تعریف عملیاتی:نمره بدست آمده طبق پرسشنامه سنجش ولع مصرف  (34).

4. رفتارهای پرخطر

• تعریف نظری: منظور از از رفتارهای پرخطر اسیب های فردی و بین فردی که در زندگی فرد بوجود می اورد ،شامل مواردی از قبیل اعتیاد به مواد مخدر، خشونت،خالکوبی،خودزنی،رابطه جنسی ناایمن، داشتن چند شریک جنسی به اشتراک گذاری سوزن و رفتارهایی که باعث انتقال ایدز، هپاتیپ C  و دیگر بیماری های عفونی میشود    (2, 3, 23)).
• تعریف عملیاتی:نمره بدست آمده از پرسش نامه رفتارهای پرخطر که توسط رجایی و شفیعی ساخته شده است  (33).

5. درمان آموزش تنظیم عاطفه:

• تعریف نظری: به طور خاص درمان ART )برای افرادی که به طور مکرر و سنگین الکل استفاده میکردند و سپس دچار عواطف منفی می شدند ساخته شده بود که دارای استراتژی های شناختی و رفتاری شامل:
• تجربه های مستقیم طولانی احساسات(با استفاده از تکنیک های تصویربرداری هدایت شده.
• مهارت های ذهن آگاهی.
• مهارت های تحمل پریشانی (29،32).

تعریف عملیاتی: شامل 8 جلسه که توسط برکینگ و وایتلی در سال 2013 معرفی شده است و در ایران توسط ریگی و همکاران ، عزیزی و همکاران در بحث اعتیاد بکار رفته است

طرح پژوهشی شبه آزمایشی باطرح پیش آزمون وپس آزمون با گروه کنترل .

جامعه :

 بیماران زن تحت درمان نگهدارنده متادون که معیارهای ورود و خروج را داشته باشند.

معیارهای ورود:

تشخیص وابستگی به مواد اوپیوئید طبق DSM_5 ، زن بودن،تمایل به شرکت در پژوهش،سن(18-40)،دا تحصیلات به طوری که قادر به پاسخگویی به پرسشنامه باشند،نداشتن سابقه اختلال روانپزشکی و مشکلات جسمانی شدید، نبودن درمان روانشناختی دیگری به طور همزمان،عدم ابتلا به بیماری های جسمانی شدید(هپاتیت،ایدزو...) در زمان ورود به درمان.

معیار خروج:

مرد بودن،عدم رضایت جهت شرکت در پژوهش استفاده از داروهایی که ممکن است خلق را شدیدا تحت تاثیر قرار دهند، عدم انجام تکالیف،غیبت از سه جلسه متوالی درمان، دارای اختلال مصرف الکل باشند.

با توجه به مقالاتی که  مبتنی بر شبه آزمایشی است حداقل  براورد نمونه برای هر گروه 12 الی 15 نفر است ،بعد از اینکه معیارهای ورود کنترل شد، از بین 30 نفر زنان واجد شرایط می باشند  به طور تصادفی در دو گروه15 نفره کنترل و آزمایش گماشته خواهند شد.(34-35)

هدفمند بر اساس ملاکهای ورود و خروج مشخص خواهند شد،در وهله دوم با اجرای کار نمونه گیری ما به روش غیر احتمالی آسان(در دسترس) خواهد بود. به این صورت که با مراجعه به بیمارستان ها و کلینیک های ترک اعتیاد وابسته به وزارت بهداشت با رعایت معیارهای ورود و خروج به طور غیر تصادفی 30 نفر انتخاب شده و سپس به طور تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل تقسیم خواهند شد.

پرسشنامه ولع مصرف

-پرسشنامه ولع مصرف  :  این پرسشنامه توسط فدردی، برعرفان و ضیایی ( 2008 ) ساخته شد. این مقیاس خودسنجی که درباره میزان افکار و خیالات مربوط به مواد و وسوسه میباشد. شامل 20 ماده به دست آمد. میزان اعتبار بر حسب آلفای کرونباخ (94%) به دست آمده است. برای سنجش روایی از پرسشنامه اطمینان موقعیتی ، عواطف مثبت، عواطف منفی و هوس رانی استفاده شد ؛ که جهت و اندازه همبستگی ها تایید کننده روایی آن است. که در پنج سطح بسیار کم= 1 تا بسیار زیاد = 5 رتبه ربندی شده است. بخشی پور و دژکام میزان اعتبار آزمون را 87% ذکر کرده اند. با وجود این ، اعتباریابیهای مذکور بر روی افراد عادی صورت گرفته بود. فدردی و ضیایی ( 1387 ) این مقیاس را برروی سوء مصرف کنندگاه تحت درمان نگهدارنده اجرا کردند و میزان آلفای کرونباخ را برای عاطفه مثبت را برابر با 88% و عاطفه منفی را برابر با 87% گزارش کرده اند. آنها پایایی مقیاس را از راه بازآزمایی را از راه باز آزمایی با فاصله 8 هفته برای خلق مثبت برابر با 68% و برای خلق منفی برابر  با 71% گزارش کرده اند  . (33)

پرسشنامه رفتارهای پر خطر

این پرس شنامه توسط رجایی و شفیعی به نقل از قاسمی و با توجه به شرایط روانی جامعه ایران ساخته شده است. پرسش نامه حاضر از شش عامل تشکیل شده و دارای 61 ماده است. عامل های شش گانه این پرسش نامه شامل مصرف مشروبات الکلی ، الگوی نا سالم تغذیه، دخانیات، خشونت است.نمره گذاری هر سوال روی یک پیوستار از صفر (هرگز) تا 4 همیشه است.نمرات بین 61 تا81 نشان دهنده رفتارهای پر خطر در حد پایین است، نمره 81 تا 162 نشان دهنده رفتارهای پرخطر در حد متوسط و نمره بالاتر از 162 نشان دهنده رفتار های پر خطر در حد بالاست.در پژوهش قاسمی پایایی پرسش نامه محقق ساخته رفتارهای پرخطر با استفاده از آلفای کرونباخ 81/0 گزارش شده است(36)

پس از انتخاب آزمودنی ها با روش نمونه گیری در دسترس و رعایت معیارهای ورود و خروج و همچنین با تایید روانپزشک مبنی بر سوءمصرف مواد جهت نمونه گیری در دسترس اقدام خواهد شد. که 30 نفر انتخاب شده و سپس به طور تصادفی به دو گروه 15 نفره کنترل و آزمایش تقسیم خواهند شد.که در اولین دیدار محقق، جهت رعایت کدهای اخلاقی ، به شرکت کننده گان اطلاعاتی در باره پژوهش، تصادفی سازی ، محرمانه بودن اطلاعات و حق خروج از پژوهش توضیح خواهد داد و رضایت آنان را جهت شرکت در پژوهش جلب خواهد کرد. کاربندی های گروه ها این صورت خواهد بود که: گروه کنترل تحت درمان نگهدارنده متادون خواهند بود و گروه مداخله داروی متادون و آموزش تنظیم هیجان که در هشت الی نه جلسه یک ساعت و سی دقیقه به صورت گروهی اجرا خواهد شد .همه شرکت کننده ها در مرحله پیش آزمون و بلافاصله بعد از اتمام مداخلات، پرسش نامه رفتارهای پر خطر و ولع مصرف را پر خواهند کرد.همچنین دو ماه پس از انجام مداخله نیز از گروه کنترل و آزمایش جهت پیگیری اثر بخش بودن مداخله، تستهای عنوان شده دوباره اجرا خواهد شد.

جلسه 1) توضیح اهمیت استرس، احساسات دردناک و خلق و خوی منفی و نقش آنها در ایجاد یک چرخه معیوب. معرفی مهارت ها ی تنطیم عاطفه: (1)  آرامش عاطفی، (2) تمرینات تنفسی برای آرامش، (3) آگاهی غیرقانونی، (4) پذیرش و تحمل، (5) حمایت از خود دلسوز، 6 تحلیل احساسات.

جلسه 2) چگونه احساسات را ایجاد می کنیم: اهمیت ساختار مغز در احساس, منافع احساسات, و شناسایی راهبردهای تنظیم هیجان.

جلسه 3) بررسی چرخه معیوب فعال شدن آمیگدالا و تنش عضلانی پس از فعال شدن آمیگدالا و تنش تنفسی :خلاص شدن از چرخه‌های تکراری از طریق آموزش آرام‌سازی عضلانی و تنفسی.

جلسه  4) چرخه معیوب مغز تحت عنوان افکار منفی و فعال سازی آمیگدالا نقش سرکوب فکر در تشدید

از افکار منفی، تکنیک های تجربه احساسات بدون قضاوت یا برچسب زدن به آنها، آگاهی بدون قضاوت.

جلسه 5) بررسی زنجیره مهارت‌ها در آرام‌سازی: آگاهی  بدون قضاوت, نقش اجتناب در فعال‌سازی آمیگدال.

جلسه 6) مجددا زنجیره مهارتی آرام سازی و آگاهی غیر قضاوتی اجرا خواهد شد.مراحل1) پذیرش و تحمل به عنوان اهداف، (2) دلایل اعضای گروه برای پذیرش و تحمل، (3) مشاهده احساسات به عنوان شریک زندگی فرد، (4)تاب آوری در موقعیت های مختلف، (5) ماهیت موقتی احساسات و به یاد داشتن ماهیت هیحانات مورد آزمایش قرار میگیرد.

جلسه 7) بازنگری در چهرچوب بندی مجدد هیجانی، بررسی استرس عواطف، عصبانیت، ترس، احساس

گناه، اندوه،ناامیدی و افسردگی. ارزش هر احساس خوب ، استفاده از تکنیک اوقات خوب_ اوقات بد

جهت افزایش تاب اوری مراجع.

جلسه 8) مرور دو بخش اساسی حمایت از خود توام با شفقت یعنی ارزش قایل شدن برای خود و درگیر

هیجانات شدن در جلسه آموزش داده میشود(32-34)

علاوه بر آماره های توصیفی مانند میانگین، انحراف استاندارد،فراوانی . در بخش استنباطی از آزمون تی مستقل و کای دو استفاده خواهد شد.

بر اساس راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی  دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران از موارد زیر استفاده میشود

1-هدف اصلی هرپژوهش باید ارتقای سلامت انسان ها توام با رعایت کرامت و حقوق ایشان می باشد.

2- درتمامی پژوهش برآزمودنی انسانی سلامت و ایمنی فردفرد آزمودنی ها درطول و بعد ازاجرای پژوهش برتمامی مصالح دیگراولویت دارد.

3- پژوهش برانسان فقط درصورتی توجیه پذیر است که منافع بالقوه ی آن برای هرفرد آزمودنی بیش تر ازخطرهای آن باشد

4- مواردی ازقبیل سرعت،سهولت کار،راحتی پژوهشگر ،هزینه ی پایین ترو یا صرفا عملی بودن آن به هیچ وجه نبایدموجب قراردادن آزمودنی درمعرض خطریا افزودن یا تحمیل هرگونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود.

7-اگردرحین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت دراین پژوهش برای آزمودنی ها بیش ازفواید بالقوه ی آن است باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود.

8- طراحی و اجرای پژوهش هایی که بروی آزمودنی انسانی انجام می گیرند،باید منطبق با اصول علمی پذیرفته شده براساس دانش روزو مبتنی برمرور کامل منابع علمی موجود و پژوهش های قبلی آزمایشگاهی، و در صورت لزوم ف حیوانی مناسب باشد.

10- هرپژوهشی باید براساس و منطبق بر یک طرح نامه به انجام برسد.درکارآزمایی های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل نیزتهیه و ارائه شود.طرح نامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد.

11- کمیته ی اخلاق درپژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح نامه و دستورالعمل این حق را دارد که طرح ها را در حین و بعد ازاجرا ازنظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قراردهد.

12- انتخاب آزمودنی ها بالقوه ازمیان جمعیت بیماران یا هرگروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به نحوی که توطیع بارها و منافع شرکت در پژوهش در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض امیز نباشد.

13- کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هرپژوهشی که بروی آزمودنی انسانی اجرا می شود،الزامی است.این رضایت باید به شکل کتبی باشد.اگر کسب رضایت کتبی غیرممکن باشد باید با ذکر دلایل به کمیته اخلاق منتقل شود.

14- اگردر طول پژوهش تغییری در نحوه ی اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که برتصمیم آزمودنی مبنی برادامه ی شرکت در پژوهش تاثیرگذارباشد، باید موضوع با اطلاع کمیته اخلاق رسانده شود.

15- پژوهشگرباید ازآگاهانه بودن رضلیت اخذ شده اطمینان حاصل کند.برای این منظور درتمامی پژوهش های پزشکی اعم اط درمانی و غیردرمانی، پژوهشگرموظف است  فرد در نظرگرفته شده به عنوان آزمودنی را ازتمامی اطلاعاتی که می تواننددر تصمیم گیری اوموثر باشند،به نحومناسبی آگاه سازد.

16- پژوهشگرباید ازآزادانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند.

17- پژوهشگرارشد مسؤل مستقیم ارائه ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است.

20- درمواردی که آگاه کردن آزمودنی درباره ی جنبه ای از پژوهش باعث کاهش اعتبارپژوهش می شود، ضرورت اطلاع رسانی ناکامل ازطرف پژوهشگرباید توسط کمیته ی اخلاق تأیید شود.

24- اگردر حین اجرای پژوهش، آزمودنی دارای ظرفیت، ظرفیت خود را اط دست بدهد یا آزمودنی فاقد ظرفیت واجد ظرفیت شود، با توجه به تغییر حاصله، رضایت آگاهانه برای ادامه ی پژوهش ازسرپرست  قانونی یا خود فرد اخذشود.

25- پژوهشگرمسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشارآن است.

26- هرنوع آسیب یا خسارت ناشی ازشرکت در پژوهش بایدبرطبق قوانین مصوب جبران خسارت شود.

27- درپایان پژوهش ، هرفردی که به عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره ی نتایج آگاه شود و از مداخلات یا روش هایی که سودمندی شان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره مند شود.

28- پژوهشگرموظفند که نتایج پژوهش های خود را صادقانه، دقیق، و کامل منتشرکنند.

29- نحوهی گزارش نتایج باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، ازجمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران ، آزمودنی ها و موسسه ی حمایت کننده ی پژوهش باشد.

30-روش پژوهش نباید با ارزش های اجتماعی، فرهنگی و دینی جامعه در تناقض باشد

 براساس راهنمای اخلاقی پژوهش بر گروه‌های آسیب‌پذیردر جمهوری اسلامی ایران موارد زیر استفاده میشود.

فصل اول: کلیات

1- در پژوهش‌های علوم پزشکی نباید از افراد آسیب‌پذیر به‌عنوان آزمودنی ترجیحی استفاده شود و تنها در صورتی باید از این افراد در پژوهش استفاده شود که  دلیل موجهی برای آن وجود داشته باشد.

2- افراد آسیب‌پذیر باید در تمامی مراحل طراحی و اجرا و گزارش پژوهش مورد حفاظت ویژه قرار بگیرند.

3- طراحی و اجرای پژوهش باید به‌گونه‌ای باشد که کرامت انسانی، احترام و تمامیت جسمانی و روانی این شرکت کنندگان رعایت و حفاظت شود.

4- در صورت ضرورتِ استفاده از افراد آسیب‌پذیر در پژوهش، باید تا حد ممکن افرادی به‌عنوان آزمودنی انتخاب شوند که درجات کم‌تری از آسیب‌پذیری را دارا باشند.

5- در پژوهش‌های غیر درمانی تنها در صورتی باید از افراد آسیب‌پذیر استفاده شود که نتایج پژوهش برای خود شرکت‌کننده یا سایر افرادی که به همان گروه آسیب‌پذیر تعلق دارند مفید باشد و خطر پژوهش برای هر شرکت‌کننده بیش از حد متعارف در زندگی روزمره نباشد.

6- در پژوهش‌های درمانی تنها در صورتی باید از افراد آسیب‌پذیر استفاده شود که نسبت فایده به زیان مورد انتظار برای خود آزمودنی به‌گونه‌ای باشد که انجام پژوهش را مبتنی بر منافع شخص آزمودنی توجیه کند.

7- داشتن تصمیم‌گیرنده‌ی جایگزین، ضرورت اخذ رضایت‌آگاهانه از خود آزمودنی را مرتفع نمی‌کند. در مورد افرادی که تصمیم‌گیرنده‌ی جایگزین (اعم از سرپرست قانونی) دارند، باید تا حد ممکن از خود فرد هم رضایت آگاهانه و آزادانه اخذ شود.

8- امتناع فرد از قبول یا ادامه‌ی شرکت در مطالعه را باید جدی گرفت و به آن احترام گذاشت.

ناتمام گذاشتن جلسات  توسط مراجعه  کننده

شیوع بیماری کرونا و عدم مراجعه حضوری مراجعه کننده جهت درمان

1          Field M, Munafò MR, Franken IH. A meta-analytic investigation of the relationship between attentional bias and subjective craving in substance abuse. Psychological bulletin. 2009;135(4):589.

2           Becker JB, McClellan ML, Reed BG. Sex differences, gender and addiction. Journal of neuroscience research. 2017;95(1-2):136-47.

3                      Eskandari H, Helmi S. The role of impulsivity, risk-taking, and sensation-seeking in people prone to substance abuse. Applied Psychology. 2014;2(6):48-60.

4                    محسن ک, فرشته گ, محمد س, فهیمه ک. تاثیر یک دوره تمرین ایروبیک بر سلامت روان زنان معتاد. مجله دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی سبزوار.18(2).

5.         Walton-Moss B, McCaul ME. Factors associated with lifetime history of drug treatment among substance dependent women. Addictive Behaviors. 2006;31(2):246-53.

6.         Greenfield SF, Back SE, Lawson K, Brady KT. Substance abuse in women. Psychiatric Clinics. 2010;33(2):339-55.

7.         Ait-Daoud N, Blevins D, Khanna S, Sharma S, Holstege CP, Amin P. Women and addiction: an update. Medical Clinics. 2019;103(4):699-711.

8.         پلنگرد ن, محمدی, دوله, ناصری. عوامل موثر بر اعتیاد زنان. زن و فرهنگ.5(16):83-94.   

.9         Butler R, Bauld L. The parents' experience: Coping with drug use in the family. Drugs: education, prevention and policy. 2005;12(1):35-45.

10.       Covington SS. Women and addiction: A trauma-informed approach. Journal of psychoactive drugs. 2008;40(sup5):377-85.

11.       Roehr B. American psychiatric association explains dsm-5. Bmj. 2013;346.

12.       Sinha R, Fuse T, Aubin L-R, O'Malley SS. Psychological stress, drug-related cues and cocaine craving. Psychopharmacology. 2000;152(2):140-8.

13.       Fox HC, Talih M, Malison R, Anderson GM, Kreek MJ, Sinha R. Frequency of recent cocaine and alcohol use affects drug craving and associated responses to stress and drug-related cues. Psychoneuroendocrinology. 2005;30(9):880-91.

14.       Rosenberg H. Clinical and laboratory assessment of the subjective experience of drug craving. Clinical Psychology Review. 2009;29(6):519-34.

15.       Shen W, Liu Y, Li L, Zhang Y, Zhou W. Negative moods correlate with craving in female methamphetamine users enrolled in compulsory detoxification. Substance abuse treatment, prevention, and policy. 2012;7(1):1-8.

16.       De Los Cobos JP, Siñol N, Trujols J, Bañuls E, Batlle F, Tejero A. Drug‐dependent inpatients reporting continuous absence of spontaneous drug craving for the main substance throughout detoxification treatment. Drug and alcohol review. 2011;30(4):403-10.

17.       Luo J, Zhou C, Lu Y. Effect of Physical Activity on Drug Craving of Women With Substance Use Disorder in Compulsory Isolation: Mediating Effect of Internal Inhibition. Frontiers in psychology. 2019;10:1928.

18.       Abrams DB. Transdisciplinary concepts and measures of craving: commentary and future directions. Addiction. 2000;95(8s2):237-46.

19.       Bonn-Miller MO, Zvolensky MJ. An evaluation of the nature of marijuana use and its motives among young adult active users. American Journal on Addictions. 2009;18(5):409-16.

20.       Banna KM, Back SE, Do P, See RE. Yohimbine stress potentiates conditioned cue-induced reinstatement of heroin-seeking in rats. Behavioural brain research. 2010;208(1):144-8.

21.       Garland EL, Boettiger CA, Howard MO. Targeting cognitive-affective risk mechanisms in stress-precipitated alcohol dependence: An integrated, biopsychosocial model of automaticity, allostasis, and addiction. Medical hypotheses. 2011;76(5):745-54.

18.       Abrams DB. Transdisciplinary concepts and measures of craving: commentary and future directions. Addiction. 2000;95(8s2):237-46.

19.       Bonn-Miller MO, Zvolensky MJ. An evaluation of the nature of marijuana use and its motives among young adult active users. American Journal on Addictions. 2009;18(5):409-16.

20.       Banna KM, Back SE, Do P, See RE. Yohimbine stress potentiates conditioned cue-induced reinstatement of heroin-seeking in rats. Behavioural brain research. 2010;208(1):144-8.

21.       Garland EL, Boettiger CA, Howard MO. Targeting cognitive-affective risk mechanisms in stress-precipitated alcohol dependence: An integrated, biopsychosocial model of automaticity, allostasis, and addiction. Medical hypotheses. 2011;76(5):745-54.

22.       Heilman RM, Miu AC, Houser D. Emotion regulation and economic decision-making.  Neuroeconomics: Springer; 2016. p. 113-31.

23.       Bava S, Jacobus J, Mahmood O, Yang TT, Tapert SF. Neurocognitive correlates of white matter quality in adolescent substance users. Brain and cognition. 2010;72(3):347-54.

24.       Bell J, Burrell T, Indig D, Gilmour S. Cycling in and out of treatment; participation in methadone treatment in NSW, 1990–2002. Drug and alcohol dependence. 2006;81(1):55-61.

24.       Bell J, Burrell T, Indig D, Gilmour S. Cycling in and out of treatment; participation in methadone treatment in NSW, 1990–2002. Drug and alcohol dependence. 2006;81(1):55-61.

25.       Kusev P, Purser H, Heilman R, Cooke AJ, Van Schaik P, Baranova V,. Understanding risky behavior: the influence of cognitive, emotional and hormonal factors on decision-making under risk. Frontiers in psychology. 2017;8:102.

26.        محمودصالحی, حدیث, سیر ا, عبدالعزیز, محمدی, نورالله. بررسی نقش پیش بین دینداری در گرایش نوجوانان به رفتارهای پرخطر با واسطه گری نظم بخشی هیجانی. فصلنامه علمی-پژوهشی روانشناسی سلامت. 2015;4(15):87-100.

27        Tschann JM, Adler NE, Irwin CE, Millstein SG, Turner RA, Kegeles SM. Initiation of substance use in early adolescence: the roles of pubertal timing and emotional distress. Health Psychology. 1994;13(4):326.

28.       Witkiewitz K, Villarroel NA. Dynamic association between negative affect and alcohol lapses following alcohol treatment. Journal of consulting and clinical psychology. 2009;77(4):633.

29.       Stasiewicz PR, Bradizza CM, Schlauch RC, Coffey SF, Gulliver SB, Gudleski GD, et al. Affect regulation training (ART) for alcohol use disorders: Development of a novel intervention for negative affect drinkers. Journal of substance abuse treatment. 2013;45(5):433-43.

29.       Stasiewicz PR, Bradizza CM, Schlauch RC, Coffey SF, Gulliver SB, Gudleski GD, et al. Affect regulation training (ART) for alcohol use disorders: Development of a novel intervention for negative affect drinkers. Journal of substance abuse treatment. 2013;45(5):433-43.

30.       Aldao A, Sheppes G, Gross JJ. Emotion regulation flexibility. Cognitive Therapy and Research. 2015;39(3):263-78

.

31.       Berking M, Eichler E, Luhmann M, Diedrich A, Hiller W, Rief W. Affect regulation training reduces symptom severity in depression–A randomized controlled trial. PloS one. 2019;14(8):e0220436.

32.       Berking M, Schwarz J. Affect regulation training. Handbook of emotion regulation. 2014;2.

33.       فدردی ص, عرفان زب, یزدی ا, سیدامیر. اثربخشی آموزش کنترل توجه بر کاهش تورش توجه به مواد و بهبود شاخص های درمانی معتادان تحت درمان سم زدایی. مطالعات تربیتی و روانشناسی. 2011

  34                            Rigi Kooteh B, Bakhshani N-M, Nosratabadi M, Dolatshahi B. Effectiveness of Transcranial Direct-Current Stimulation (tDCS) and Emotion Regulation Training in Reducing Current Drug Craving and Drug-Use Thoughts and Fantasies in Opioid-Dependent Patients: The Issue of Precedence. International Journal of High Risk Behaviors and Addiction. 2019;8(2)..

    Delavar A. Research methods in psychology and educational sciences. Tehran: Virayesh. 2007;1389.     35                    

36.   Sadri Damirchi E, Honarmand Ghojebegloo P, Amir SMB, Gholizade B. Predicting Risk-Taking Behaviors Based on the Role of Perceived Social Support Components, Emotional Expression and Brain-Behavioral Systems in Addicts. The Horizon of Medical Sciences. 2019;25(4):282-97.

بررسی اثربخشی درمان آموزش تنظیم عاطفه بر ولع مصرف و رفتارهای پرخطر در زنان معتاد تحت درمان متادون در زاهدان، ایران، 1399-1400

ندارد

تعیین میانگین شدت ولع مصرف بر اساس پرسشنامه فدردی در زنان معتاد تحت درمان نگهدارنده متادون در مقایسه با گروه کنترل.

تعیین میانگین شدت رفتارهای پرخطر بر اساس پرسشنامه  YRBSS در زنان معتاد تحت درمان نگهدارنده متادون در مقایسه با گروه کنترل.

مقایسه اثر بخشی آموزش تنظیم عاطفه درکاهش ولع مصرف در زنان معتاد تحت درمان نگهدارنده  متادون در مقایسه با گروه کنترل.

مقایسه اثر بخشی آموزش تنظیم عاطفه درکاهش رفتارهای پر خطر در زنان معتاد تحت درمان نگهدارنده متادون در مقایسه با گروه کنترل.

ندارد

ندارد

هیچ هزینه ای از بیمار دریافت نخواهد شد

-

نتایج آزمایشها و روشهای به کار رفته به اطلاع بیمار خواهد رسید و این نتایج بصورت کاملاً محرمانه و صرفاً جهت مقاصد پژوهش به کار خواهد رفت و هویت بیماری وی در چارچوب قانون و جامعه و خانواده محرمانه خواهد ماند

فاطمه تودجی

تلفن تماس:09302839926

شرکت در مطالعه کاملاً اختیاری است و بیمار آزاد خواهد بود که از شرکت در مطالعه امتناع نموده یا هر زمان  که مایل بود بدون آنکه تغییری در نحوه رفتار پزشک درمانگر یا نحوه درمان و مراقبت از بیمار ایجاد شود از پژوهش مذکور خارج شود.

با توجه به اطلاعات موجود در این فرم و توضیحات حضوری مجری یا همکاران طرح موافقت خود را با شرکت در این مطالعه اعلان می نمایم. یک نسخه از این فرم به من داده شده و فرصت خواندن آن را داشته ام.

1-پرسشنامه ولع مصرف  : 

1         بارها هوس و وسوسه مصرف به سراغم می آید.

2         احساس می کنم که دیگر نمی توانم جلوی وسوسه مصرفم را بگیرم.

3         فکر مواد و وسوسه مصرف نمی گذارد به سایر کارهای مهم برسم.

4         افکار و خیالات مصرف برای من دردسر ساز شده اند.

5         بدون این که بخواهم، افکار و وسوسه های مصرف به سراغم می آیند.

6         به سختی می توانم افکارم را متمرکز کاری کنم که انجام می دهم.

7         فکرم روی یک موضوع قفل می شود و نمی توانم از آن خلاص شوم.

8         برایم سخت است که از جلوی داروخانه عبور کنم.

9         برایم سخت است فکر و خیال مواد را از ذهنم بیرون کنم.

10      فکر مواد و وسوسه مصرف، مرا از زندگی عادی انداخته است.

11      فکر مواد و وسوسه مصرف مرا آزار می دهند.

12      باید انرژی زیادی صرف کنم تا به مواد و مصرف فکر نکنم.

13      فکر مواد و وسوسه مصرف از کنترل من خارج است.

14      گاهی به قدری وسوسه مواد قوی می شود که طعم آن را حس می کنم.

15      گاهی افکاری به سراغم می آیند تا مصرف دوباره مواد را توجیه کنم.

16      دیدن مکان و وسایل مربوط به مصرف، مرا به فکر و خیال می اندازد.

17      اگر به خاطر دیگران یا ترس نود شاید تا به حال مصرف کرده بودم.

18      تا مرز مصرف مجدد پیش رفته ام.

19      اگر کسی را ببینم که مصرف کرده است، بشدت وسوسه می شوم.

20      هیچ وسیله ای که یادآور مصرف است، نباید دوربرم باشد.

نمره گذاری پرسشنامه بصورت طیف لیکرت 6 نقطه ای (کاملاً درست است = 5 و اصلاً درست نیست = 0) می باشد

کاملاً درست است                                                       اصلاً درست نیست

5                                4         3         2             1               0

2-پرسشنامه رفتارهای پرخطر:

مؤلفه های رفتارهای پرخطر     شماره سوالات مربوط

اعتیاد و سوء مصرف مواد:       25-27-35-37-39-57-60

ایدز:                                       2-24-26-32-40-41

دخانیات:                               5   -7-10-12-15-17-20-22-51-55

خشونت:                              1-3-4-6-8-11-13-14-16-19-21-28-29-31-33-36-42-45-47-49-54-56-58

مشروبات الکلی:                      9-18-23-34-46

الگوی ناسالم تغذیه:               30-38-43-44-48-50-52-53-59-61

عنوان  :                       هرگز- به ندرت _گاهی _معمولاً –همیشه

1-. اگرلازم باشد برای حفظ حقوق خودم دست به خشونت می زنم.                             

2- دوست دارم اشکال مختلفی را روی بدنم خالکوبی کنم                                

3- شخصی که حرف احمقانه ای بزند حقش را کف دستش می گذارم.                                  

4- خواهر و برادرهای کوچکترم را با خشم تهدید میکنم.

- 5مصرف انفیه و ناس راامتحان کرده ام.                                 

6- درمدرسه بادوستانم برای دعواها یک گروه خاص داریم.    

7- درخانواده من سیگارکشیدن اشکالی ندارد.                                    

8- معمولاً برخوردهای فیزیکی گروهی رادوست دارم.                                    

9- درمجالس عروسی چندین باربه من مشروب تعارف شده است.                                

10- دوستانم به من سیگارتعارف کرده اند.                               

11- به فیلمهای جنگی وورزش های خشن علاقه دارم.                                    

12- دوستانم درمکانهای تفریحی قلیان میوه ای می کشند.                                

13- در چند دعوای گروهی با دوستانم شرکت داشته ام.                                  

14- پدر و مادرم درمورد من سخت گیری می کنند.                              

15- درموقعیت هایی برای کم نیاوردن درحضوردوستانم سیگارکشیده ام.                                

1-     دردرگیری های فیزیکی چندین باخودزنی کرده ام.                                

17- کشیدن یک سیگارکامل راامتحان کرده ام.                                  

18- سخن دوستانم رامبنی برچاق شدن ومصرف الکل راقبول دارم.                              

19- درگیری های کلامی بااعضای خانواده ام دارم.                              

20- درگروههای دوستی به علت کم نیاوردن گاهی قرص وسیگارمصرف کرده ام.                              

21- دیگران مراهمیشه فردی خشن وعصبانی می شناسند.                                 

22- دوستانم درمدرسه گاهی انفیه وسیگارمصرف کرده اند.                              

23- گاهی نوشیدنی هایی مصرف کرده ام که مراازحالت طبیعی خارج کرده است.                              

24- من هم مثل دوستانم معتقدم که رابطه جنسی باایدز ارتباطی ندارد.                                    

25- بادوستانم درجلسات خصوصی ومهمانی قرص مصرف کرده ام.                         

26- درباشگاه ورزشی برای تزریق ویتامین ها ومکمل هاازسرنگ مشترک استفاده کرده ام.                                     

27- بوهایی مثل بوی گاز،بنزین یاچسب به من آرامش می دهد.                                  

28- وقتی عصبانی می شوم کنترلی روی حرفهای ندارم.

29- برای پذیرفته شدن درگروه دوستان تمام عملکردهای آنهارا(حتی نادرست)راتأیید می نمایم.                              

30- موادغذایی خیلی شیرین رادوست دارم.                              

31- ازبرخوردهای سخت گیرانه ودرگیری های خانواده ام به ستوه آمده ام.                              

32- معمولاًازمسواک دیگران استفاده می کنم.                                   

33- درموقع عصبانیت باحرکات فیزیکی نظیرکوبیدن پابه زمین، ولگدزدن به چیزها از خود نشان می دهم.                              

34- تاکنون نوشیدن مشروب راامتحان کرده ام.                                  

35- دربرخوردبا مشکلات وناملایمات زندگی دنبال آرامش بیشتری هستم.

36- درخانه رفتارغیرمنطقی والدینم شدیدامراازکوره به درمی آورد.                              

37- مصرف مواد مخدردرخانه ماامری طبیعی است.                              

38- غذاهای پرچرب رادوست دارم.                              

39- دوستانم برای رفع افسردگی وکج خلقی موادیاقرص مصرف می کنند.                               

40- تاکنون چندین بارخون دیگران رالمس کرده ام(دردعوا،زخمی شدن، خودزنی ، تصادف).                                  

41- درموقعیتهایی ازتیغ ریش دیگران استفاده کرده ام.                                   

42- وقتی دیگران بامن مخالفت می کنند عصبانی وباآنهابرخورد می کنم.                                

43- رژیم های غذایی سختی برای لاغرشدن می گیرم.                                   

44- احساس می کنم نسبت به دوستانم اضافه وزن دارم.                                  

45- دریکسال گذشته چندین بارفکرخودکشی به سرم افتاده است. 

46- دوستانم درمحافل خصوصی مشروب مصرف می کنند.                               

47- معلم هاازعملکرد من درکلاس بیشترازهمکلاسی هایم عصبانی می شوند.                                   

48- به عنوان میان وعده همیشه ازخوردن چیپس وشکلات لذت می برم.                                 

49- رعایت مقررات وقوانین خانه برایم مشکل است.                             

50- غالباپیتزاوساندویچ مصرف می کنم.                                 

51- مصرف قلیان میوه ای راامتحان کرده ام.                              

52- درمصرف چربی هاوشیرینی هاوچاشنی هامحدودیتی قائل نمی شوم.                                 

53- اطرافیانم معتقدند که من غذاهای ناسالم مصرف می کنم.                                   

54- درمدرسه مرابه عنوان فردی پرخاشگر می شناسند.                                   

55- سیگارکشیدن رابرای چند پک امتحان کرده ام.                              

56- گاهی احساس می کنم مانندیک بشکه باروت درحال انفجارم.

57- اتفاق افتاده که اطرافیانم موادی مصرف کرده اندکه ازحالت طبیعی خارج شده اند.                                     

58- برای محافظت ازخودم چاقو،پنجه بوکس،تیغ موکت بری یاوسایل دیگرباخود به مدرسه می آورم.                                  

59- غذاهای پرنمک رادوست دارم.                              

60- درجمع دوستان تعارف آنهارادرزمینه مواد رد نموده ام.                               

61- چیزهای غیرخوراکی رادردهانم می گذارم.    

به دو طریق می توان از  تحلیل این پرسشنامه استفاده کرد

A.    تحلیل بر اساس مولفه های پرسشنامه

B.    تحلیل بر اسا س میزان نمره به دست آمده