بررسی تأثیر آموزش مبتنی بر ذهن آگاهی بر خودکارآمدی جنسی و رضایت جنسی زنان یائسه مراجعه کننده به مراکز خدمات جامع سلامت شهر زاهدان سال 1400-1399

یائسگی پدیده ای فیزیولوژیک است که از نظر شخصیتی، فرهنگی، اجتماعی و مسائل بهداشتی، در طیف بهداشت باروری از اهمیت ویژه ای برخوردار است(1). این روند  فیزیولوژیک به طور گذشته نگر تعریف می شود و به 12 ماه آمنوره بعد از آخرین قاعدگی اطلاق می گردد(2). یائسگی پدیده ای طبیعی در زندگی زنان است اما می تواند عارضه ای جانبی یا ثانویه به برخی بیماریها نیز باشد که منجر به تغییرات جسمی، روانشناختی می شود(3, 4) سن یائسگی در جوامع مختلف متفاوت است اما به طور متوسط میانگین آن 52 سال و در ایران 48/57 سال گزارش شده است (5) در حال حاضر زنان بالای 50 سال 467 میلیون نفر از جمعیت جهان را تشکیل می دهند که انتظار می رود در سال 2030  این تعداد به 1/2  میلیارد نفر برسد (6).

یائسگی با اثرات کوتاه مدت و میان مدتی همچون اختلالات وازوموتور، مشکلات خواب، افسردگی، اضطراب، علایم ادراری- تناسلی و اختلالات جنسی و اثرات طولانی مدت نظیر استئوپروز و اختلالات قلبی-عروقی همراه است که این روند باعث بروز بسیاری ناملایمات جسمانی، هیجانی، عاطفی و اجتماعی می شود(7, 8).

علت ایجاد اینگونه مشکلات را توقف تولید  مقادیر قابل توجه استروژن  تخمدانی ذکر کرده اند که باعث شده این دوره از زندگی زنان تبدیل به یکی از بحرانی ترین مراحل برای آنان شود(9). البته فرهنگ، وضعیت روحی، روانی، اجتماعی و سلامت عاطفی موجب بروز درجات متفاوتی از علایم یائسگی در زنان می شود که می تواند کیفیت زندگی را در ابعاد فیزیولوژیک، روانشناختی و اجتماعی تحت تاثیر قرار دهد(10).کتمان قطع قاعدگی و شروع یائسگی، کاهش میل جنسی و نگرانی از پیدایش اختلافات خانوادگی به دلیل کاهش تمایلات جنسی و حس ناباروری از جمله مواردی هستند که زنان در دوران یائسگی با آنها مواجه می شوند چرا که در برخی فرهنگ ها ارزش و جذابیت جنسی زنان تنها در تولید مثل آنهاست، لذا با تحت تاثیر قرار دادن خلقیات فرد و بروز افسردگی، کاهش کیفیت زندگی رخ می دهد (11, 12). 

زندگی جنسی  از جمله مسائل  حائز اهمیتی است که در دوران یائسگی دستخوش تغییرات می شود(13). از آنجاییکه بالاترین غلظت گیرنده های استروژن در واژن قرار دارد ازدست دادن مقادیر بالای استروژن، باعث تغییرات آناتومی و عملکردی در آن شده که منجر به کوچک شدن لبیا مینور و ماژور، کاهش چربی زیر جلدی، فیبروزه شدن کلیتوریس و کاهش جریان خون در این ناحیه می شود(14). علاوه بر این، تغییرات ظاهری که در  وزن، پوست و مو  رخ می دهد در کنار تغییرات آتروفی  ایجاد شده در اندامهای جنسی، باعث کاهش عزت و اعتماد به نفس به دلیل جوانی و زیبایی ازدست رفته و اختلال عملکرد جنسی در بعضی از زنان یائسه می شود(15-17).

براساس مطالعات مبتنی بر جامعه شیوع اختلال عملکرد جنسی در زنان یائسه بین 68 تا 86 درصد در کشورهای مختلف ذکر شده است (18, 19). در ایران نیز حدود دو سوم زنان واقع در سنین 45 تا 65 سال حداقل از یک مشکل جنسی رنج می برند (19). هر چند اختلالات جنسی در طول زندگی شایع است اما زنان یائسه آسیب پذیر تر هستند. زیرا این اختلالات به همراه  مخدوش شدن تصویر ذهنی از خود با ایجاد استرس و اضطراب، بر روی کیفیت زندگی آنان تاثیر گذار است (20).

کاهش میل جنسی شایع ترین اختلال جنسی زنان یائسه بیان شده است که ممکن است منجر به زندگی غیر فعال جنسی و از دست رفتن رضایت جنسی گردد (21). رضایت جنسی قضاوت و تحلیل هر فرد از میزان لذتی است که هنگام بر قراری رابطه جنسی بدست می آورد (22).

عواملی همچون سن، وضعیت زناشویی، سطح درآمد، اعتماد به نفس، زود رنجی، خشم و عصبانیت بر رضایت جنسی تاثیر گذارند (23). در واقع این حس یکی از مهمترین نیازها و تعاملات فردی است که با سلامت روانی و جسمانی افراد در ارتباط بوده،  صمیمیت بین زوجین را سبب می شود (22). از طرفی نارضایتی از آن می تواند منجر به مشکلات عمیق در روابط همسران و ایجاد تنفر از همسر، دلخوری، حس انتقام گیری، احساس تحقیر، افسردگی و عدم اعتماد به نفس شود (13).

این در حالیست که رضایت از رابطه به عنوان یک حق جنسی  در نظر گرفته می شود که بر ارتقای سلامت، کیفیت خانواده و ثبات روابط زناشویی موثر است (24). رضایت جنسی چه به شکل رضایت از فعالیت جنسی چه به صورت رضایت عاطفی و هیجانی متضمن ادراک خودکارآمدی فرد است،بنابراین خودکارآمدی جنسی به عنوان یک متغییر مهم و غیر قابل مشاهده سهم قابل توجه ای در عملکرد جنسی و به دنبال آن رضایت جنسی دارد (25).

خود کارآمدی جنسی یک ساختار چند بعدی بوده و به عنوان باور فرد در ارتباط با توانایی هایش در عملکرد جنسی موثر، مطلوب بودن برای شریک جنسی، ارزیابی از توانایی و کفایت در رفتار جنسی تعریف می شود. خودکارآمدی جنسی برای داشتن یک عملکرد جنسی مناسب و مطلوب، ضروری است. علاوه بر این خودکارآمدی جنسی سبب عملکرد اجتماعی و روانی بهتری در زندگی افراد می شود (26). نتیجه برخی از تحقیقات، بیانگر این نکته است که خودکارآمدی جنسی، رضایت زناشویی را پیش بینی می کند و رابطه مستقیمی بین خودکارآمدی جنسی و رضایت جنسی وجود دارد (27, 28) زیرا پاسخ جنسی، پاسخی خود مختار است که به راحتی تحت تاثیر هیجانهای ناشی از خودکارآمدی و عدم خودکارآمدی در افراد تقویت یا بازداری می شود، که این امر در ایجاد اختلال و نارضایتی جنسی موثر است (29).

امروزه به کمک درمانهای جدید، امکان مدیریت بر رفتار و رسیدن به رضایتمندی و کارکردهای مناسب جنسی و خانوادگی وجود دارد. از جمله روشهای درمانی جدید که در آن از شیوه های رفتار درمانی شناختی، سنتی و راهبردهای روانشناختی همچون آگاهی، مراقبه و توجه آگاهانه استفاده شده، ذهن آگاهی است (30). ذهن آگاهی به زبان ساده به معنای آگاه بودن از افکار، رفتار، هیجانات و احساسات است و در واقع شکل خاصی از توجه محسوب میشود. اولین بار کابات زین ذهن آگاهی را مطرح کرد. از نظر وی، ذهن آگاهی  به معنای  توجه کردن به زمان حال به شیوهای  خاص،  هدفمند  و  خالی  از قضاوت است (31).

 تمرین ذهن آگاهی به افراد کمک می کند  به فرآیندهای شناختی به هنگام وقوع، توجه عمیق نمایند. این درمان برای طیف وسیعی از اختلالات روانشناختی مؤثر بوده  و بر چهار پایه تامل درمورد بدن، تامل در مورد احساسات، تامل درمورد ذهن و تامل درمورد موضوعات روانی استوار است (30).

هدف اصلی آموزش ذهن آگاهی، پرورش آگاهی پایدار و غیرواکنشی در مورد تجربه های درونی (شناختی، عاطفی و حسی) و تجربه های بیرونی فرد (تعاملات) است. در نتیجه با توسعه آگاهی غیر قضاوتی و غیر واکنشی، دامنه گسترده ای از حالات گوناگون همچون  آرمیدگی جسمی، تعادل هیجانی، تنظیم رفتاری و نحوه ارتباط با دیگران، به طور بالقوه تحت تاثیر قرارخواهند گرفت (32).

 فرضیه اصلی ذهن آگاهی بر این اصل استوار است که ذهن دارای دو ذهنیت است ذهن قضاوتی(ذهنیت انجامی) و ذهن آگاه (ذهنیت بودن)، ذهن قضاوتی  تجربیات را به خوب و بد تقسیم می کند در نتیجه منجر به ناکامی، اضطراب، افسردگی و پریشانی شده و فرد را به رنج روانشناختی مبتلا می کند اما ذهن آگاه که ریشه در عقاید بودایی دارد از این ذهن قضاوتی اجتناب می کند (33).

 در واقع فرد از طریق پایش خود و با مشاهده افکار و حضور ذهن بر احساسات خود، از طریق تمرین های مکرر روی جهت دهی هدفمندانه و توجه به یک موقعیت مانند نفس کشیدن و یا احساسهای ناشی از بدن، از اثرات ذهن قضاوتی جلوگیری می کند(34). به عبارتی ویژگی روش ذهن آگاهی این است که فرد را نسبت به ریشه های اختلال و مکانیسم آن در مغز آگاه نموده، از مضطرب شدن او جلوگیری می کند، بر افکار و تمایلات او در حالت هشیاری متمرکز می شود و به وی این امکان را می دهد تا تکرار اعمال، افکار و مرور آنها را برای کاهش اضطراب انتخاب نکند و به ریشه ی زیستی اختلال بی اندیشد(35, 36).

در حال حاضر، ذهن آگاهی به سرعت تبدیل به یک رویکرد موثر و کارآمد برای مقابله با مشکلات روزافزون زندگی شده است (37). تحقیقات  فراوان حکایت از مفیدبودن  ذهن آگاهی در مواردی همچون درد مزمن (38)،  کاهش افسردگی (39) تعدیل  اضطراب  اجتماع (40)، بهبود خلق (35)، بالابردن عزت نفس(41) و حتی بهبود عملکرد جنسی(34) دارد.

 در یک رابطه ذهن آگاهانه، عقاید وبازخوردهای موجود در هر یک از زوجین، تاثیرات پایداری روی حل مشکلات و افزایش کیفیت روابط جنسی دارد (42, 43) از این رو ذهن آگاهی جهت درمان اختلالات و رضایت جنسی مورد توجه خیلی از محققان قرار گرفته است (44-46).

از انجایکه امروزه زنان یک سوم زندگی خود را در دوران یائسگی سپری می کنند و مشکلات جنسی این دوره یکی از نگرانی های اصلی این دوران محسوب می شود(34)  و با یادآوری  بر این نکته که رابطه میان جسم- ذهن و نحوه پذیرش تغییرات طبیعی و یا ناشی از بیماری می تواند پیامدهای تاثیر گذاری بر زندگی زنان یائسه در همه ابعاد داشته باشد(47) علی رغم  نقش موثر ذهن آگاهی در مواردی همچون بهبود خلق(35)، کاهش خستگی و اضطراب(36)، افزایش عزت نفس(41)، بهبود عملکرد جنسی (30, 34) و حتی علائم مربوط به دوران یائسگی (48)، پژوهشگر نتوانست مطالعه ای مبنی بر تاثیر ذهن آگاهی بر رضایت جنسی و خودکارآمدی جنسی در این گروه از زنان  بیابد.

با توجه به اهمیت  عملکرد جنسی و رضایت از آن در پایداری زندگی زناشویی و نقش مهم خودکارآمدی جنسی در رضایت زناشویی، ارائه مداخلات اثر بخش در این رابطه در جمعیت زنان، خصوصا زنان یائسه که جز گروههای آسیب پذیر در این زمینه هستند، ضروری به نظر می رسد. لذا پژوهش حاضر با هدف تعیین تاثیر مشاوره مبتنی بر ذهن آگاهی بر رضایت و خودکارآمدی جنسی زنان یائسه مراجعه کننده به مراکز جامع سلامت شهر زاهدان طراحی گردید.

مروری بر متون:

در این بخش مروری برمقالات و متون مرتبط با موضوع مورد پژوهش در داخل و خارج از کشور ارائه شده است. برای بررسی، مطالعات چاپ شده ایرانی جستجو در بانک های اطلاعاتی SID, Magiran, IRAN MEDEX, و Irandoc با کلمات ذهن آگاهی، یائسگی، خودکارآمدی جنسی، رضایت جنسی، اختلالات جنسی صورت گرفت. برای بررسی مطالعات لاتین انجام شده جستجو در  بانک های اطلاعاتیMEDLINE, Pub med, ,Scopus, science direct و Google Scholar بین سالهای2005 تا 2020 با کلمات mindfulness sexuality, sexual,  sexual self-efficacy, sexual satisfaction, menopause, Counseling  انجام شد.

تحقیقات انجام شده در ایران:

1-مطالعه ای توسط خان پور و همکاران (1399) با عنوان بررسی تاثیر آموزش ذهن آگاهی بر افسردگی زنان باردار در شهر سنندج با هدف تعیین تاثیر ذهن آگاهی بر میزان افسردگی مادران باردار به روش نیمه تجربی بر روی 26 نفر(13 نفر در هر گروه) انجام شد. نمونه گیری به روش تصادفی بود.آموزش طی 8 جلسه 2 ساعته  در هر هفته صورت گرفت. ابزار جمع آوری داده ها پرسش نامه افسردگی بک بود که پیش از مطالعه وچند هفته پس از مطالعه شرکت کنندگان تکمیل شد. نتایج این مطالعه نشان داد که میزان افسردگی در گروه مداخله بعد از مداخله تفاوت معنی داری با قبل از مداخله داشت (p‹0/05 ) به گونه ای که میانگین نمره افسردگی بعد از مداخله کاهش یافته بود(49).

2-مطالعه ای توسط شعبانی و همکاران (1398) با هدف بررسی اثربخشی شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی  بر اختلالات جنسی و رضایت جنسی زنان دارای همسران با روابط فرازناشویی در شهر تهران به روش نیمه تجربی در دو گروه مداخله و کنترل انجام شد . تعداد 29 نفر ( 15 نفر گروه مداخله و 14 نفر گروه گواه) با روش نمونه گیری در دسترس و داوطلبانه وارد مطالعه شدند. 8 جلسه آموزش مربوطه را دریافت کردند.ابزار مورد استفاده در این مطالعه پرسش نامه رضایت جنسی LSSQ و پرسش نامه عملکرد جنسی FSFI بود که قبل و بعد از مداخله تکمیل شد. نتایج نشان داد تفاوت معنی داری بین میانگین نمرات رضایت و عملکرد جنسی در دو گروه کنترل و مداخله بعد از مداخله و در دوره پیگیری وجود داشت (p<0.001). بین میانگین پس آزمون و پیگیری رضایت جنسی و عملکرد جنسی گروه تجربی تفاوت معناداری وجود داشت(p<0.001) اما این اختلاف در گروه کنترل معنی دار نبود((p=0/522. نتایج مطالعه فوق نشان دادکه ذهن آگاهی می تواند بر بسیاری از متغیرهای روانی از جمله اختلالات جنسی و رضایت جنسی زنان دارای همسران با روابط فرازناشویی اثرگذار باشد(34).

3-مطالعه ای توسط کاظمی زهرانی و همکاران (1396) با عنوان اثربخشی مداخله کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی بر اضطراب بدنی،شناختی،رفتاری و کیفیت خواب مادران باردار در اصفهان به روش نیمه تجربی انجام شد. تعداد 60 نفر(30 نفر درگروه مداخله و 30 نفر در گروه کنترل) به روش نمونه گیری هدفمند  وتصادفی سازی بلوکی انتخاب شدند پس از 8 جلسه آموزش دو و نیم ساعته  آموزش کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی، پس آزمون انجام شد.ابزار مورد استفاده پرسش نامه های اضطراب بدنی شناختی و رفتاری وپرسش نامه  کیفیت خواب پترزبورگ بود. نتایج نشان داد درمان کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی بر اضطراب و کیفیت خواب موثر است (0.05›(p. علاوه بر این آموزش کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی موجب کاهش اضطراب بدنی، شناختی، رفتاری و بهبود کیفیت خواب مادران باردار می شود(50).

4-مطالعه ای توسط انجذاب و همکاران (1396) با عنوان تاثیر شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی بر علایم یائسگی  در شهر یزد با هدف تعیین اثربخشی مشاوره با رویکرد شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی بر علایم یائسگی زنان حوالی دوران یائسگی به روش کارآزمایی بالینی تصادفی شده انجام شد. 73 نفر(36 نفر در گروه آزمون و 37 نفر در گروه کنترل)  به روش تصادفی ساده وارد مطالعه شدند و گروه آزمون  8 جلسه 2 ساعته مشاوره دریافت کردند. ابزار گردآوری اطلاعات پرسشنامه اطلاعات دموگرافیک، شاخص کوپرمن و  مقیاس درجه بندی یائسگی بود که قبل، بلافاصله و یک ماه بعد از مداخله تکمیل شد. نتایج در گروه مداخله در مرحله بعد از مداخله و پیگیری نشان داد که میانگین نمرات علایم یائسگی و ابعاد آن به جز حیطه ادراری تناسلی نسبت به گروه کنترل کاهش معناداری داشت(51)

5-مطالعه ای توسط علیمحمدی و همکاران (1395) با عنوان تاثیر مشاوره مبتنی بر خودکارآمدی جنسی بر عملکرد جنسی و رضایت جنسی زنان تازه ازدواج کرده درشهر زنجان با هدف تعیین تاثیر آموزش مبتنی بر تئوری خودکارآمدی بندورا برعملکرد جنسی و رضایت جنسی (پیامدهای اولیه) و خودکارآمدی جنسی و کیفیت جنسی (پیامد های ثانویه) به روش کارآزمایی بالینی تصادفی کنترل شده انجام شد.96 نفر به روش بلوک بندی تصادفی وارد مطالعه شدند و 6 جلسه 90 دقیقه ای مشاوره جنسی داده شد.پرسش نامه عملکرد جنسی، پرسش نامه رضایت جنسی، پرسش نامه خودکارآمدی جنسی محقق ساخته و پرسش نامه کیفیت زندگی قبل و 8 هفته پس از اتمام پژوهش تکمیل شد.نتایج در گروه مداخله نشان داد که نمره عملکرد جنسی و خودکارآمدی جنسی افزایش یافت ولی رضایت جنسی و کیفیت زندگی جنسی تفاوت معنی داری نداشت (p‹0/01)که احتمالا به علت کم بودن جلسات و طول مدت پیگیری بود (52).

6-مطالعه ای توسط حبیبی و همکاران (1393) با عنوان اثربخشی هنردرمانی مبتنی بر ذهن آگاهی بر افسردگی،اضطراب ،استرس و کیفیت زندگی در زنان یائسه در شهر تهران با هدف بررسی اثربخشی هنردرمانی مبتنی بر ذهن آگاهی به عنوان مداخله گروهی جدید در روان درمانی بر کاهش افسردگی،اضطراب و استرس و نیز افزایش کیفیت زندگی زنان یائسه به روش تجربی با طرح پیش آزمون پس آزمون با گروه گواه انجام شد.تعداد 17 نفر(9 نفر آ زمایش و 8 نفر گواه) از زنان یائسه 47 تا 60 سال که حداقل یک سال و حداکثر 15 سال از یائسگی آنها گذشته بود وارد مطالعه شدند. روش نمونه گیری به صورت اعلام فراخوان بود و سپس به طور تصادفی به دو گروه تقسیم شدند.شرکت کنندگان 10 جلسه 90 دقیقه ای آموزش دیدند. ابزار مورد استفاده مقیاس افسردگی اضطراب استرسDASS و مقیاس کیفیت زندگیWHO بود که پیش از مطالعه و یک ماه پس از مطالعه تکمیل شد.جهت تحلیل آماری از آزمون کواریانس چندمتغیره استفاده شد.نتایج نشان داد که در گروه مداخله نمره افسردگی و استرس کاهش و کیفیت زندگی افزایش یافت ولی نمره  اضطراب تغییرمعناداری نداشت(4).

7-مطالعه ای توسط محمدی زاده و همکاران (1393) با عنوان اثربخشی آموزش ذهن آگاهی بر خودکارآمدی جنسی زنان زنان مبتلا به سرطان پستان در شهر تهران با هدف بررسی اثربخشی آموزش ذهن آگاهی بر خودکارآمدی جنسی زنان مبتلا به سرطان پستان به روش نیمه آزمایشی  با طرح پیش آزمون و دو نوبت پس آزمون   با گروه کنترل انجام شد. تعداد 30 نفر(18 نفر گروه آزمایش و 12 نفر گروه کنترل) به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و به طور تصادفی در دو گروه آزمایش وارد شدند.8  جلسه 90 دقیقه ای آموزش ذهن آگاهی انجام شد. ابزار مورد استفاده در این پژوهش پرسش نامه خودکارآمدی جنسی وزیری و لطفی کاشانی بود که در سه نوبت (قبل ،بلافاصله بعد و 2 ماه پس از اتمام مطالعه) تکمیل شد. تجزیه و تحلیل با آزمون کواریانس نشان داد که آموزش ذهن آگاهی برافزایش خودکارآمدی جنسی موثر بوده است و این تاثیر در آزمون پیگیری پایدار بود(43).

تحقیقات انجام شده در خارج از ایران:

8-مطالعه مروری توسط Jaderek و همکاران (2019) با هدف ارائه یک بررسی سیستماتیک از مطالعات منتشر شده در مورد تاثیر مراقبه ذهن آگاهی در درمان اختلالات جنسی روی 15 مقاله در کشور لهستان انجام شد.جستجو در سه پایگاهPubMed ،EBSCO و Research Gate انجام شد.مقالاتی برای توصیف مداخلات درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی و کارایی آنها در کاهش علایم اختلال عملکرد جنسی در مردان و زنان از سال 1970 تا 2018 مورد بررسی قرار گرفت. از 15 مقاله مورد بررسی تعداد 4 مقاله به تجزیه و تحلیل کارایی درمان در کاهش اختلال عملکرد جنسی مربوط به درد در ناحیه تناسلی لگنی بود. 10 مورد مربوط به میل یا اختلال تحریک جنسی در زنان و 1 مورد مربوط به اختلال نعوظ بود. مطالعات نشان داد که مراقبه ذهن آگاهی منجر به بهبود برانگیختگی و میل جنسی و کاهش ترس مرتبط با فعالیت جنسی و بهبود سازگاری بین تحریک ذهنی و پاسخ دستگاه تناسلی در زنان می شود  و در درمان اختلال نعوظ در مردان در یک مطالعه موثر بود. ولی تغییر قابل توجهی در کاهش درد حین فعالیت جنسی در زنان ایجاد نکرده است.نتیجه گیری:تاثیر مراقبه ذهن آگاهی در اختلالات جنسی زنان امیدوارکننده است. در مطالعات آینده باید یک روش درمانی مبتنی بر ذهن اگاهی را به منظور بررسی توانایی بالقوه آنها در کاهش علایم اختلال عملکرد جنسی اجرا کرد.برای کشف پتانسیل مراقبه ذهن آگاهی در مردان تحقیقات بیشتری لازم است(53).

9-مطالعه ای با عنوان کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی یا روان درمانی برای کاهش علایم یائسگی توسطCarmen  و همکاران از فوریه2014 تا ژانویه 2015  در هنگ گنگ با هدف بررسی تاثیر آموزش ذهن آگاهی در کاهش علایم یائسگی به روش کارآزمایی بالینی تصادفی با  گروه مداخله و کنترل فعال (آموزش کنترل یائسگی همراه با مربی و آموزش فعالیت فیزیکی و حمایت) انجام شد. افراد با اعلام فراخوان به مطالعه دعوت شدند و از طریق رایانه با تولید اعداد تصادفی تعداد 98 نفر وارد گروه آزمایش و 99 نفر وارد گروه کنترل فعال شدند.آموزش به صورت 8 جلسه دو و نیم ساعته انجام شد. ابزار مورد استفاده پرسش نامهSF،GCS،PSSوFFMQ بود که در ابتدا، بلافاصله پس از مداخله  و 3 و 6 ماه پس از مداخله تکمیل شد. داده ها با آزمون آماری انکوا و linear mixed model تجزیه و تحلیل شد و نشان داد که علایم یائسگی پس از 6 ماه از اتمام مداخله کاهش یافته است. مداخله کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی کاهش بیشتری در علایم روانشناختی افسردگی اضطراب داشته است ولی در کاهش علایم جسمی، اوروژنیتال و وازوموتور هر دو گروه مشابه هستند(7).

10- مطالعه ای با عنوان تاثیر کاهش استرس مبتنی بر ذهن اگاهی بر افسردگی، اضطراب، استرس و ذهن اگاهی  توسط song و همکاران (2014) در کره جنوبی با هدف تعیین تاثیر MBSR روی افسردگی، اضطراب، استرس و ذهن آگاهی به روش کارازمایی بالینی تصادفی روی 44 نفر از دانشجویان پرستاری کره ای انجام شد. افراد در گروه مداخله طی 8 جلسه دو ساعته اموزش دیدند.  پرسشنامه های استاندارد افسردگی، اضطراب، استرس و ذهن اگاهی در ابتدا و 8 هفته پس از پایان مداخله تکمیل شد.پس از اتمام مداخله در گروه مداخله نمرات افسردگی، اضطراب، استرس کاهش معنادار و نمره ذهن آگاهی افزایش معناداری نسبت به قبل از مداخله و نسبت به گروه کنترل داشت(54).

جمع بندی بررسی متون:

مروری بر مطالعات پیرامون موضوع مورد بررسی نشان می دهد در بیشتر مطالعات داخلی و خارجی از تعداد محدودی از تکنیک های ذهن آگاهی استفاده شده است و بیشتر روی مولفه های مربوط به خواب، استرس، اضطراب و افسردگی، گرگرفتگی و کیفیت زندگی در زنان باردار و یائسه کار مداخله انجام شده است. در زمینه رضایت جنسی در زنان یائسه، بیشتر مداخلات بر روی تاثیر انواع پمادها متمرکز شده بودند. این در حالیست که در مطالعه حاضر  بررسی ذهن اگاهی بر رضایت جنسی و خودکارآمدی جنسی به طور همزمان صورت می گیرد که مطالعه ای در این رابطه خصوصا در زنان یائسه یافت نشد. علاوه بر این یکی دیگر از نقاط قوت این پژوهش استفاده از تمام تکنیک های ذهن آگاهی (توجه به بدن، تنفس و حواس پنج گانه)  است که در کمتر مطالعه ای یافت شد.

1- میانگین نمره خودکارآمدی جنسی در دو گروه مداخله و کنترل 8 هفته بعد از اجرای مداخله متفاوت است.

2- میانگین نمره رضایت جنسی در دو گروه مداخله و کنترل 8 هفته بعد از اجرای مداخله متفاوت است.

 تعیین تاثیر آموزش  مبتنی بر ذهن آگاهی بر خودکارآمدی جنسی و رضایت جنسی زنان یائسه مراجعه کننده به مراکز جامع خدمات سلامت شهر زاهدان سال 1400-1399

1- تعیین و مقایسه میانگین نمره خودکارآمدی جنسی قبل و 8 هفته بعد از مداخله در دو گروه مداخله و کنترل

2-تعیین و مقایسه میانگین نمره رضایت جنسی قبل و 8 هفته بعد از مداخله در دو گروه مداخله و کنترل

وزارت بهداشت،درمان و آموزش پزشکی و متخصصین حوزه بهداشت و درمان

ذهن آگاهی

تعریف نظری: آگاهی لحظه به لحظه از افکار و احساسات و حالتهای جسمانی و رهایی از ذهن روزمره و اتوماتیک متمرکز بر گذشته و آینده است (33) که شامل پنج جنبه مشاهده، توصیف، اقدام با آگاهی، عدم قضاوت در مورد تجربه درونی و عدم واکنش به تجربه بیرونی است(55).

تعریف عملی: منظور از ذهن آگاهی در این مطالعه برگزاری 8 جلسه 120-90 دقیقه ای با فواصل هفته ای یکبار است.

خودکارآمدی جنسی

تعریف نظری:ساختار چند بعدی که شامل باور فرد در مورد توانایی فرد نسبت به عملکرد جنسی موثر، مطلوب بودن برای همسر و ارزیابی از توانایی و خودکارآمدی در رفتارجنسی است و موجب بهبود عملکرد روانی واجتماعی می شود(56).

تعریف عملی: منظور از خودکارآمدی جنسی در این مطالعه نمره ای است که فرد  از پرسش نامه خودکارآمدی جنسی بدست خواهد اورد.

رضایت جنسی

تعریف نظری: به احساس خوشایند شخص از روابط جنسی اطلاق می شود(57).

تعریف عملی: در این مطالعه منظور از رضایت جنسی نمره ای است که فرد از پرسش نامه رضایت جنسی به دست خواهد آورد.

یائسگی

تعریف نظری: روندی  فیزیولوژیک است که به 12 ماه آمنوره بعد از آخرین قاعدگی اطلاق می گردد(2).

تعریف عملی: در این مطالعه منظور گذشت حداقل یک سال از یائسگی است.

پژوهش حاضر یک مطالعه مداخله ای از نوع  نیمه تجربی غیر تصادفی همراه با گروه کنترل است

کلیه زنان یائسه تحت پوشش مراکز خدمات جامع سلامت شهر زاهدان جامعه پژوهش را تشکیل خواهند داد.

معیارهای ورود:

• حداقل تحصیلات کلاس ششم و توانایی برقراری ارتباط
• ساکن شهر زاهدان بودن
• حداقل یک سال از یائسگی گذشته باشد
• عدم ابتلای زن یا همسرش به بیماری جسمی شدید یا بیماری اعصاب و روان
• عدم مصرف دخانیات و الکل
• عدم استفاده از داروهای کاهنده آثار یائسگی
• عدم درمان هورمونی
• عدم یائسگی به دنبال جراحی
• عدم نارسایی زودرس تخمدان
• عدم داشتن سن 60 سال و بیشتر
• عدم وقوع حوادث ناگوار طی 6 ماه گذشته ( مرگ فرزند یا عزیزان، بیماری وخیم یکی از بستگان نزدیک، محکومیت به زندان یکی از اعضای درجه یک خانواده، سابقه افسردگی)
• عدم استفاده از داروهای آرام بخش و ضد افسردگی و داروهای تاثیرگذار بر عملکرد جنسی
• کسب نمره کمتر از 20 براساس پرسش نامه خودکارآمدی جنسی
• متاهل بودن و زندگی مشترک با همسر
• تک همسری بودن
• داشتن شماره تماس جهت پیگیری
• عدم شرکت در مطالعات مشابه

معیارهای خروج:

• غیبت در دو جلسه یا بیشتر

پس از کنترل از نظر حجم نمونه برای اهداف مطالعه جهت تعیین حجم نمونه، با استفاده از فرمول میانگین ها بر اساس مطالعه ملکوتی و همکاران (58) باحدود اطمینان 95 درصد ، توان آماری 80 درصد و با میانگین (انحراف معیار) 4.3(1.2) و 3.5(1.6)  به ترتیب برای گروه مداخله و کنترل ، حجم نمونه 49  برای رضایت جنسی بدست آمد و برای خودکارآمدی جنسی با استفاده از مطالعه علیمحمدی (56) حجم نمونه تقریبا 50 بدست آمد. حجم نمونه در این پژوهش براساس بیشترین حجم نمونه به دست آمده که بر اساس خودکارآمدی جنسی حاصل شد و با در نظر گرفتن احتمال 10 درصد ریزش  55 نفر در هر گروه و مجموعا 110 نفر محاسبه شد.

=N

α= 0.05             =1.96                   β=0.20           1-β= 80%                  = 0.84

    15/60 =          139/80=   

     15/9=           131/00=    

در این پژوهش نمونه گیری به صورت چندمرحله ای انجام خواهد شد؛ ابتدا شهر به چهار منطقه شمال، جنوب، شرق و غرب تقسیم خواهد شد، سپس در هر منطقه لیست مراکز بهداشتی تهیه و با استفاده از سایت random.org  www. یک مرکز به عنوان مداخله و یک مرکز به عنوان کنترل انتخاب خواهد شد(در مجموع چهار مرکز به عنوان مداخله و چهار مرکز به عنوان کنترل). سپس در مراکز انتخاب شده فهرست تمامی افراد واجد شرایط ورود به مطالعه تهیه می گردد. درگام بعد، به روش در دسترس، تعداد 15-12 نفر در هر مرکز در نهایت تعداد110 نفر(55 نفر در مراکز مداخله منتخب، 55 نفر در مراکز کنترل منتخب) وارد مطالعه می شوند.

ابزار جمع آوری داده ها در این پژوهش شامل سه پرسشنامه دموگرافیک، پرسشنامه استاندارد خودکارآمدی جنسی و پرسشنامه استاندارد رضایت جنسی لارسون است.

1. پرسشنامه دموگرافیک و مامایی: پرسشنامه ای متشکل از 18 سوال مربوط به متغیرهای زمینه ای است که درانواع کمی(گسسته/پیوسته) یا کیفی(اسمی/رتبه ای) طراحی شده است.(پیوست 1)
2. پرسشنامه خودکارآمدی جنسی پرسشنامه ای استاندارد است که  بر اساس پرسشنامه ی خودکارآمدی عمومی شوارتزر توسط وزیری و لطفی کاشانی ساخته شده است. پرسشنامه ی تهیه شده، 10 سوال دارد که به صورت چهار گزینه­ای، از (صفر اصلا صحیح نیست) تا (3کاملا صحیح است)، نمره گذاری می شود. در این پرسشنامه حداقل امتیاز ممکن 10 و حداکثر 30 می باشد. نمره  0 تا 10   خودکارآمدی جنسی پایین، 10 تا 20  خودکارآمدی جنسی متوسط و .نمره بالاتر از 20  : خودکارآمدی جنسی بالا محسوب می شود.در پژوهش های مقدماتی اولیه، پایایی پرسشنامه خودکارآموی جنسی با استفاده از روش اندازه گیری آلفای کرونباخ 86/0 دو نیمه کردن اسپیرمن –براون81/0 و روش گاتمن 81/0 گزارش شده است.برآورد اعتبار پرسش نامه خودکارآمدی جنسی در ایران با استفاده از روش اعتبار وابسته به محتوا مورد تایید قرار گرفته است(59). (پیوست 2)

3. پرسشنامه رضایت جنسی لارسون، پرسشنامه ای استاندارد است  که توسط لارسون و همکارانش در سال 1998 ساخته شده است. این پرسشنامه شامل 25 سوال  و 4 مولفه تمایل به برقراری روابط جنسی، نگرش جنسی، کیفیت زندگی جنسی و سازگاری جنسی است. . بر اساس طیف 5 درجه ای لیکرت با گزینه های( همیشه= 5)،( اکثر= 4)، (گاهی= 3)، (به ندرت= 2)و (هرگز= 1 .) نمره گذاری می شود.  طیف نمره در این پرسشنامه بین 25 تا 125 است. طبقه بندی رضایت جنسی به صورت ذیل می باشد : نمره بین 25 تا 50 : عدم رضایت جنسی، نمره بین 51 تا 75 : رضایت جنسی کم، نمره بین 76 تا 100 : رضایت جنسی متوسط، نمره 101 و بیشتر : رضایت زیاد.آلفای محاسبه شده برای این پرسشنامه 93/0 گزارش شده است.پایایی این پرسشنامه به روش ضریب آلفای کرونباخ برای گروه بارور 93/0 و برای گروه نابارور 89/0 به دست آمد.اعتبار و پایایی این پرسشنامه در تحقیق ثمین و وزیری به ترتیب 76/0 و 81/0 به دست آمد.(34) (پیوست 3)

در پژوهش حاضر نیز جهت پایایی ابزار مجددا از آلفای کرونباخ استفاده خواهد شد

پس از تصویب عنوان پژوهش وضمن کسب مجوز از کمیته اخلاق و معرفی نامه از دانشگاه علوم پزشکی زاهدان با مراکز جامع سلامت منتخب شهر زاهدان هماهنگی لازم انجام خواهد شد. از مراکز منتخب برای گروه مداخله و کنترل بر اساس لیستهای موجود، با زنان یائسه تماس گرفته خواهد شد. پس از بیان اهداف مطالعه و در صورت تمایل به شرکت در مطالعه از آنها دعوت به عمل می آید. از نمونه ها خواسته می شود پرسشنامه خودکارآمدی جنسی را تکمیل نمایند. در صورت کسب نمره کمتر از 20 و داشتن سایر معیارهای ورود ثبت نام نمونه وارد مطالعه می شوند. در نهایت  55 نفر در مراکز مداخله و 55 نفر در مراکز کنترل انتخاب می شوند. سپس از همه نمونه های منتخب رضایت نامه آگاهانه کتبی گرفته خواهد شد وسایر  پرسشنامه های مربوطه تکمیل می گردد.  بعد از این مرحله از گروه مداخله جهت حضور در مراکز منتخب یرای اجرای مداخله دعوت خواهد شد.جدول زمانبندی کلاس ها در جلسه اول در اختیار شرکت کنندگان قرار خواهد گرفت و ساعت جلسات پس از هماهنگی با نمونه های پژوهش تعیین خواهد شد. برنامه مشاوره توسط پژوهشگر که دارای گواهی دوره ذهن آگاهی از وزارت علوم تحقیقات و فناوری است در مراکز منتخب مداخله به صورت 8 جلسه مشاوره 120-90 دقیقه ای به طور هفتگی برای گروههای مداخله (8 گروه 7 الی 8 نفره) به روش آموزش مبتنی بر ذهن آگاهی بر اساس پروتکل استاندارد کابات زین اجرا خواهد شد. در پایان هر جلسه جزوه خلاصه مطالب همان جلسه به همراه فرم تکلیف خانگی به نمونه ها داده می شود و از ایشان خواسته می شود تکلیف خانگی را در 6 روز هفته انجام دهند و در جلسه بعد فرم تکلیف خانگی را همراه خود بیاورند. علاوه بر این شماره تماس پژوهشگر در اختیار افراد گروه مداخله قرار خواهد گرفت.ضمنا طی دوره مداخله هفته ای دو مرتبه با افراد گروه مداخله جهت یادآوری انجام تکلیف خانگی تماس تلفنی برقرار خواهد شد.برای گروه کنترل با توجه به نوع مداخله و طولانی بودن آن هیچ نوع آموزشی در طول مداخله ارائه نمی شود . 8 هفته بعد از پایان مداخله مجددا پرسش نامه ها در دو گروه تکمیل خواهد شد. ضمنا در خصوص رعایت پروتکل های بهداشتی طبق آخرین دستورالعمل ارائه شده از طرف وزارت بهداشت جهت اتاق مشاوره دربرخورد با افراد بدون علامت ضد عفونی سطوح انجام خواهد شد، فاصله اجتماعی 1 متر رعایت خواهد شد و به افرادی که ماسک نداشته باشند ماسک داده خواهد شد. پژوهشگر نیز از ماسک جراحی استفاده خواهد کرد.

تنظیم محتوای مداخله آموزشی:

محتوای آموزشی شامل تعریف یائسگی، تغییرات هورمونی و جنسی در یائسگی، تعارض عقل و دل و جایگاه ذهن آگاهی،مثالهایی از تنظیمات روزمره و بسط آن به حوزه توجه،تعریف بی توجهی،تعریف ذهن آگاهی و اهداف آن،آموزش تکنیک های ذهن آگاهی خواهد بود که براساس مداخلاتی که در ایران و سایر کشورها انجام شده است تنظیم خواهد شد. این محتواابتدا جهت تایید در اختیار استاد راهنماو مشاور و سپس در اختیار 5 تن از اعضای هیئت علمی قرار خواهد گرفت و از نظرات و پیشنهادات ایشان جهت بهبود کیفیت آموزش استفاده خواهد شد.

تجزیه و تحلیل اطلاعات  با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه 25 انجام خواهد شد. جهت توصیف داده ها ابتدا شاخصهای فراوانی، درصد، میانگین، انحراف معیار به کمک آمارهای توصیفی تعیین می شود. نرمالیتی داده ها نیز به کمک آزمون شاپیروویلک مشخص خواهد شد. برای مقایسه دو گروه از نظر متغیرهای کیفی از آزمون کای دو  و برای متغییرهای کمی در صورت نرمال بودن از آزمون تی مستقل و  مقایسه درون گروهی نمره خودکارآمدی جنسی و رضایت جنسی از  تی زوجی نیز استفاده خواهد شد و در صورت نرمال نبودن  داده ها از معادل ناپارامتری آنها همچون یو من ویتنی و ویل کاکسون استفاده خواهد شد.  سطح معنی داری در این پژوهش 0.05 در نظر گرفته خواهد شد.

'راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران سال 1392'

2- در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی  بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

4-مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینه‌ی پایین‌تر و/ یا صرفاً عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود

12- انتخاب آزمودنی‌های بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به‌نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه‌ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض‌آمیز نباشد.

13- کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود

15- پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش‌های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به‌عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که می‌توانند در تصمیم‌گیری او مؤثر باشند، به‌نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به‌کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه‌مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی  سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیان‌هایی که انتظار می‌رود مطالعه در بر داشته باشد. هم‌چنین، هر آزمودنی باید بداند که می‌تواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره‌ی خطرات و زیان‌های بالقوه‌ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر هم‌چنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه‌های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایت‌نامه‌ی آگاهانه منعکس شود

16- پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می‌شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. هم‌چنین، در پژوهش‌هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

19- عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچ‌گونه تأثیری بر خدمات درمانی که در همان مؤسسه – نظیر بیمارستان – به فرد ارائه می‌شود، داشته باشد. این موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود.

25- پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

28-پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند

- روش پژوهش نباید با ارزش‌های اجتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

محدودیت های این مطالعه می تواند مربوط به مسائل فرهنگی نظیر حجب و و حیا و شرم در مطرح کردن مسائل جنسی باشد که  ممکن است در نحوه پاسخ دهی آنها موثر باشدکه پژوهشگر تمام تلاش خود را انجام خواهد داد تا با برقراری ارتباط صمیمیانه و جلب اطمینان این مشکل را حل نماید. طولانی بودن مداخله و زمان جلسات می تواند یکی دیگر از محدودیت های این پژوهش باشد که به علت استاندارد بودن آن نمی توان این محدودیت را از میان برداشت.

Sexual Satisfaction ,Sexual Self-efficacy, Mindfulness, Menopause

یائسگی،ذهن آگاهی،خودکارآمدی جنسی،رضایت جنسی

1.         Im E-O, Young K, Chee E, Chee W. A cluster analysis on midlife women's sleep-related symptoms: racial/ethnic differences. Menopause (New York, NY). 2015;22(11):1182.

2.         Bacon JL. The menopausal transition. Obstetrics and Gynecology Clinics. 2017;44(2):285-96.

3.         Green SM, Key BL, McCabe RE. Cognitive-behavioral, behavioral, and mindfulness-based therapies for menopausal depression: a review. Maturitas. 2015;80(1):37-47.

4.         Habibi M, Hanasabzadeh M. The effectiveness of mindfulness based art therapy on depression, anxiety, stress and quality of life among postmenopausal women. Salmand. 2014;9(1).

5.         Saei Ghare Naz M, Sayehmiri F, Kiani F, Ozgoli G. A systematic review and meta-analysis on the average age of menopause among iranian women. Evidence Based Care. 2019;8(4):26-34.

6.         Séjourné N, Got F, Solans C, Raynal P. Body image, satisfaction with sexual life, self-esteem, and anxiodepressive symptoms: a comparative study between premenopausal, perimenopausal, and postmenopausal women. Journal of Women & Aging. 2019;31(1):18-29.

7.         Wong C, Yip BH-K, Gao T, Lam KYY, Woo DMS, Yip ALK, et al. Mindfulness-Based Stress Reduction (MBSR) or psychoeducation for the reduction of menopausal symptoms: a randomized, controlled clinical trial. Scientific reports. 2018;8(1):1-10.

8.         Abedi P, Jafarzadeh M, Abbaspoor Z, Bastami P, Haghighizadeh MH, Hassani M. Education for Sexual Satisfaction Promotion in Postmenopausal Women: Individual or Group Education? The Iranian Journal of Obstetrics, Gynecology and Infertility. 2017;20(9):16-23.

9.         Schmidt PJ, Dor RB, Martinez PE, Guerrieri GM, Harsh VL, Thompson K, et al. Effects of estradiol withdrawal on mood in women with past perimenopausal depression: a randomized clinical trial. JAMA psychiatry. 2015;72(7):714-26.

10.       sharifi n, jalili l, najaar s, zyazdizade h, haghighizade mh. evaluation of general health and related factors in postmenopausal women in ahvaz in 2013. Razi Journal of Medical Sciences. 2015;21(128).

11.       jamshidimanesh m, joybari l, peyravi h, sanagoo a. The ups and downs of sexual life during menopause:a qualitative study in 2008 in tehran. مجله دانشگاه علوم پزشکی قم. 2009;3(2):41-6.

12.       sheikhan z, pazande f, azar m, ziaee t, alavimajd h. Evaluation of sexual satisfaction and some factors affecting it in postmenopausal women‌. Journal of Advances in Medical and Biomedical Research. 2010;18(71):81-9.

13.       Shokri N, Firoozi A, Nasiri M, Sheikhan Z. Sexual satisfaction in postmenopausal women. Payesh (Health Monitor). 2019;18(1):67-76.

14.       Farrell E. Genitourinary syndrome of menopause. Australian family physician. 2017;46(7):481.

15.       Dennerstein L. Sexuality, midlife, and menopause. Menopause. 2008;15(2):221-2.

16.       Caruso S, Rapisarda A, Cianci S. Sexuality in menopausal women. Current opinion in psychiatry. 2016;29(6):323-30.

17.       Zarei J, Pourhosein R, Tarafdari  A, Habibi askarabad M, Babakhani M. Development  and  Evaluation  of  a  Bio-Psychological  Model  of  Sexual  Health  forMenopausal  Women:  A  mediating  Role  ofCultural Factors. Journal of Research in Psychological Health 2016;1(10):1-10.

18.       Nazarpour S, Simbar M, Ramezani Tehrani F, Alavi Majd H. Exercise and sexual dysfunction among postmenopausal women in Iran. Journal of School of Public Health and Institute of Public Health Research. 2015;13(1):17-32.

19.       Ambler DR, Bieber EJ, Diamond MP. Sexual function in elderly women: a review of current literature. Reviews in Obstetrics and Gynecology. 2012;5(1):16.

20.       Aliei MM, Ghelichkhani F, Pakghohar M, Abadi MMM. Effectiveness of a sex education program on sexual function in postmenopausal women with sexual dysfunction: A randomized trial. Payesh (Health Monitor). 2016;15(2):181-92.

21.       Achilli C, Pundir J, Ramanathan P, Sabatini L, Hamoda H, Panay N. Efficacy and safety of transdermal testosterone in postmenopausal women with hypoactive sexual desire disorder: a systematic review and meta-analysis. Fertility and sterility. 2017;107(2):475-82. e15.

22.       Chelci RR, Mirzaei S, NikAzin A. Validity and reliability of Multidimensional Female Sexual Satisfaction Scale (SSSW) in a sample of Iranian women. Clinical Psychology and Personality journal. 2014;10(21):129-40.

23.       Aliakbari Dehkordi M. Relationship between women sexual function and marital adjustment. International Journal of Behavioral Sciences. 2010;4(3):199-206.

24.       Thomas HN, Hess R, Thurston RC. Correlates of sexual activity and satisfaction in midlife and older women. The Annals of Family Medicine. 2015;13(4):336-42.

25.       VAZIRI S, LOTFI KF, HOSSEINIAN S, BAHRAM GS. Sexual efficacy and marital satisfaction. Journal of clinical psychology andishe and behavior. 2010;4(16):75-81.

26.       Zare derakhshan E, Roshan Chelci R. The relationship between sexual satisfaction, sexual self-efficacy and happiness On Marital Satisfaction: The Mediating Role of Emotional Dysfunction. Journal of Clinical Psychology & Personality. 2020;18(34):1-16.

27.       Zimmer-Gembeck MJ. Young females’ sexual self-efficacy: Associations with personal autonomy and the couple relationship. Sexual health. 2013;10(3):204-10.

28.       Hewitt-Stubbs G, Zimmer-Gembeck MJ, Mastro S, Boislard M-A. A longitudinal study of sexual entitlement and self-efficacy among young women and men: Gender differences and associations with age and sexual experience. Behavioral Sciences. 2016;6(1):4.

29.       Alimohamad N, hossein Y, Zahrakar K. The effectiveness of existential group psychotherapy on marital satisfaction in women with type 2 diabetes. KNOWLEDGE AND HEALTH. 2014;9(2):14-20.

30.       Asadijajaei S, Abolghasemi A, Ghaffari A, Narimani M. Effectiveness cognitive therapy based on mindfulnesson the sexual and familial function of sexless women. Journal of psychologicalscience. 2020;19(85):91-100.

31.       Kabat‐Zinn J. Mindfulness‐based interventions in context: past, present, and future. Clinical psychology: Science and practice. 2003;10(2):144-56.

32.       Epstein BJ. Effects of a mindfulness based stress reduction program on fathers of children with developmental disability: Hofstra University; 2010.

33.       Masumian S, Shairi MR, Hashemi M. The effect of mindfulness-based stress reduction on quality of life of the patients with chronic low back pain. Anesthesiology and Pain. 2013;4(3):25-37.

34.       Shabani J, Abdi H. The Effectiveness of Mindfulness-Based Cognitive Therapy on Sexual Disorders and Sexual Satisfaction in Women with spouses’ extra-marital relationships. Journal of Research in Behavioural Sciences. 2020;18(1):60-9.

35.       Bohlmeijer E, Prenger R, Taal E, Cuijpers P. The effects of mindfulness-based stress reduction therapy on mental health of adults with a chronic medical disease: a meta-analysis. Journal of psychosomatic research. 2010;68(6):539-44.

36.       Zeidan F, Johnson SK, Diamond BJ, David Z, Goolkasian P. Mindfulness meditation improves cognition: Evidence of brief mental training. Consciousness and cognition. 2010;19(2):597-605.

37.       Pasandideh R, Abolmaaly K. The Effectiveness of Mindful Cognitive therapy on enhancement of overall well-being. Thought & Behavior in Clinical Psychology. 2016;11(41):7-16.

38.       Leigh J, Bowen S, Marlatt GA. Spirituality, mindfulness and substance abuse. Addictive behaviors. 2005;30(7):1335-41.

39.       Dehestan M. the effectiveness of mindfulness-based reduction program on depression ,anaxity and depression of female student. Journai of thoughts and behavior. 2015;37:37-46.

40.       Morgan JR, Price M, Schmertz SK, Johnson SB, Masuda A, Calamaras M, et al. Cognitive processes as mediators of the relation between mindfulness and change in social anxiety symptoms following cognitive behavioral treatment. Anxiety, Stress, & Coping. 2014;27(3):288-302.

41.       Goldin PR, Gross JJ. Effects of mindfulness-based stress reduction (MBSR) on emotion regulation in social anxiety disorder. Emotion. 2010;10(1):83.

42.       Shargh NA, Bakhshani NM, Mohebbi MD, Mahmudian K, Ahovan M, Mokhtari M, et al. The effectiveness of mindfulness-based cognitive group therapy on marital satisfaction and general health in woman with infertility. Global journal of health science. 2016;8(3):230.

43.       mohamadizade s, moradijoo/mohamad, shamsodini s, jamshidifar z. The effectiveness of mindfulness training on sexual self-efficacy in women with breast cancer. thought and behavior in clinical psychology. 2014;9(31):7-16.

44.       Vilarinho S. Management of sexual problems: the approach of mindfulness. Current Opinion in Psychiatry. 2017;30(6):402-8.

45.       Pepping CA, Cronin TJ, Lyons A, Caldwell JG. The effects of mindfulness on sexual outcomes: The role of emotion regulation. Archives of sexual behavior. 2018;47(6):1601-12.

46.       Adam F, Géonet M, Day J, De Sutter P. Mindfulness skills are associated with female orgasm? Sexual and Relationship Therapy. 2015;30(2):256-67.

47.       Habibi M, Hanasabzadeh M. The effectiveness of mindfulness based art therapy on depression, anxiety, stress and quality of life among postmenopausal women. Salmand. 2014;9(1):22-31.

48.       Enjezab B, ZBanafsheh Farzinrad M, Farzinrad B, Dehghani4arehosseinabadi A. Effect of Mindfulness-Based Cognitive Therapy on Menopausal Symptoms: A Randomized Clinical Trial. Journal of Mazandaran University of Medical Sciences. 2019;29(178):85-97.

49.       Khanpour F, Karimi A, Shahoie R, Sharifish S, Soufizadeh N. Investigating the effect of mindfulness training on depression in pregnant women. Zanko Journal of Medical Sciences. 2020;21(69):35-46.

50.       Kazemi Zahrani H, Behnampour N. The effect of mindfulness-based stress reduction on the somatic, cognitive, behavioral anxiety and quality of sleep of pregnant mothers. Journal of Research in Behavioural Sciences. 2020;18(2):227-36.

51.       Enjezab B, Zarehosseinabadi M, Farzinrad B, Dehghani A. Effect of Mindfulness-Based Cognitive Therapy

on Menopausal Symptoms: A Randomized Clinical Trial. Journal of Mazandaran University of Medical Sciences. 2017;29(178):85-97.

52.       Alimohammadi L, Mirghafourvand M, Zarei F, Pirzeh R. The effectiveness of group counseling based on Bandura's self-efficacy theory on sexual function and sexual satisfaction in Iranian newlywed women: A randomized controlled trial. Applied Nursing Research. 2018;42:62-9.

53.       Jaderek I, Lew-Starowicz M. A Systematic Review on Mindfulness Meditation–Based Interventions for Sexual Dysfunctions. The Journal of Sexual Medicine. 2019;16(10):1581-96.

54.       Song Y, Lindquist R. Effects of mindfulness-based stress reduction on depression, anxiety, stress and mindfulness in Korean nursing students. Nurse education today. 2015;35(1):86-90.

55.       Carmody J, Baer RA. Relationships between mindfulness practice and levels of mindfulness, medical and psychological symptoms and well-being in a mindfulness-based stress reduction program. Journal of behavioral medicine. 2008;31(1):23-33.

56.       Alimohammadi L, Zarei F, Mirghafourvand M. The effect of counseling based on Bandura’s self-efficacy theory on sexual self-efficacy and quality of sexual life. Women & Health. 2020;60(4):473-86.

57.       Young M, Denny G, Young T, Luquis R. Sexual satisfaction among married women. American Journal of health studies. 2000;16(2):73-84.

58.       Malakouti J, Farshbaf Khalili A, Asghari Jafarabadi M, Jabbari F. Effect of combined inhaler aromatherapy on sexual function in postmenopausal women: a randomized controlled trial. The Iranian Journal of Obstetrics, Gynecology and Infertility. 2016;19(1.2):9-15.

59.       ehteram zare d, roshan chesli r. the relationship between sexual satisfaction ,sexual self-efficacy and happiness on marital satisfaction:the meditating role of emotional dysfunction. clinical personality psychology. 2020;18(1):1-16.

شرکت کننده گرامی،این مطالعه در جهت توجه کردن به زمان حال به شیوه ای خاص و غیر قضاوتی است که موجب آگاهی از افکار،رفتار،احساسات و هیجانات شده و فرد به جای تمرکز بر گذشته و آینده،احساسات و وضعیت جسمی خود در زمان حال را کنترل می کند.به این منظور آموزش گروهی در هشت جلسه دو ساعته طراحی شده است.قبل و بعد از آموزش پرسش نامه ها توسط شرکت کنندگان تکمیل می شود و تکالیف خانگی توسط شرکت کنندگان در طول مدت پژوهش انجام و توسط پژوهشگر بررسی می گردد.در این مطالعه ما را در جهت بهبود مشکلات دوران یائسگی یاری فرمایید

ندارد

تمرکز بر زمان حال و مدیریت افکار،احساسات و هیجانات و ارائه پاسخ منطقی به جای واکنش سریع به وقایع

ندارد

ندارد

شرکت در این مطالعه برای شرکت کنندگان کاملا رایگان است.

تمامی اطلاعات شما کاملا محرمانه و صرفا جهت مقاصد پژوهشی به کار خواهد رفت و از هیچ نام و نشانی در این پژوهش استفاده نخواهد شد و هویت شما در چارچوب قانون و جامعه و خانواده محرمانه خواهد ماند.

پژوهشگر موظف است به تمامی پرسش هایی که برای شرکت کنندگان در زمینه پژوهش مطرح می شود پاسخ دهد.

شرکت من در مطالعه کاملا اختیاری است و آزاد خواهم بود که از شرکت در مطالعه امتناع نموده یا هر زمان که مایل بودم بدون آنکه تغییری در نحوه رفتار پزشک یا درمانگر یا نحوه درمان و مراقبت از بیماری اینجانب ایجاد شود از پژوهش مذکور خارج شوم.

با توجه به اطلاعات موجود در این فرم و توضیحات حضوری مجری یا همکاران طرح موافقت خود را با شرکت در این مطالعه اعلام می نمایم.یک نسخه از این فرم به من داده شده و فرصت خواندن آن را داشته ام.

پیوست 1-پرسشنامه دموگرافیگ و مامایی

1-سن(سال)

2-تحصیلات(براساس سنوات تحصیل)

3-تحصیلات همسر(براساس سنوات تحصیل)

4-تعداد بارداری(براساس تعداد بارداری ها)

5-سن یائسگی(براساس سال)

6-مدت یائسگی(براساس سال)

7-شغل(شاغل/خانه دار)

8-شغل همسر(شاغل/بیکار)

9-وزن(کیلوگرم)

10-قد(متر)

11-طول مدت ازدواج(براساس سال)

12-فواصل رابطه جنسی(تعداد دفعات در هفته)

13-رضایت از ازدواج(بله/خیر/تاحدودی)

14-نوع زایمان(طبیعی/سزارین)

15-کفایت درآمد ماهیانه برای زندگی(کاملا کفایت می کند/تا حدی کفایت می کند/اصلا کفایت نمی کند)

16-تعداد دفعات ازدواج(براساس عدد)

17-قومیت(فارس/غیرفارس)

18-مصرف سیگار توسط همسر(دارد/ندارد)

پیوست 2-پرسشنامه خودکارآمدی جنسی

پیوست 3-پرسشنامه رضایت جنسی لارسون