بررسی تاثیر آموزش از راه دور مبتنی بر کووید-19بر آگاهی ، شدت درک شده و رفتار های خودمراقبتی زنان باردار در معرض خطرزایمان زودرس مراجعه کننده به مراکز جامع سلامت شهر زاهدان سال 1400

مقدمه و بیان مسئله تحقیق (مشتمل بر مرور تحقیقات گذشته داخلی وخارجی مرتبط با موضوع با ذکر منابع :

زایمان زودرس یکی از مشکلات اصلی بهداشتی و بزرگترین عامل خطر در دوران نوزادی، کودکی و بزرگسالی محسوب می شود (1). این مشکل در زندگی زنان باردار به عنوان یک واقعیت غیر قابل پیش بینی در نظر گرفته شده و به عنوان شروع انقباضات رحمی همراه با دیلاتاسیون و افاسمان پیشرونده سرویکس قبل از 37 هفته بارداری (259 روز) تعریف می شود (2).

شیوع جهانی این عارضه پیچیده مامایی تقریبا 15 میلیون در سال است که حدود 90 درصد آن در کشورهای در حال توسعه رخ می دهد (3). در ایران نیز شیوع زایمان زودرس در مطالعات مختلف و بر اساس نقاط مختلف کشور از 7 تا 30.4 درصد گزارش شده است (4-6).

در ایجاد  این مشکل عوامل مختلف فردی، رفتاری، روانی، محیطی، پزشکی و ... نقش بسزایی دارند که از آن جمله می توان به سن مادر، فاصله کوتاه بین حاملگی ها، تحصیلات مادر، شاخص توده بدنی مادر، مراقبتهای ناکافی دوران بارداری، استفاده از روش های نوین بارداری، شرایط کاری سخت و یا طولانی، اختلالات سیستم باروری، عفونت ها و بیماریها مربوط به بارداری ( عوامل مادری و جنینی) اشاره کرد (7, 8). وقایع استرس زای زندگی و شرایط محیطی نیز در ایجاد آن موثر هستند (9, 10).

 تجربه بحران های طبیعی یا ایجاد شرایط ویژه در طی دوران بارداری باعث ایجاد پریشانی های عاطفی برای مادر باردار می شود )11(که عامل خطر ثابت شده ای برای پیامدهای نامطلوب مادر و نوزاد از جمله زایمان زودرس و تاخیر در رشد جنین محسوب می گردد .)12, 13(

در حال حاضر نیز جهان درگیر شرایطی ویژه توسط یک پاتوژن حرفه­ای است که به راحتی از فردی به فرد دیگر و از مکانی به مکانی دیگر منتقل می­شود (14, 15). کرونا ویروس سارس۲ (SARS-CoV-2) که  مسئول شیوع بیماری کووید -19 ((COVID-19 است به علت ایجاد آسیب های غیر قابل تصور، یکی از مخرب ترین بلایایی است که جهان با آن روبرو شده است و طیف بالینی آن از یک بیماری بدون علامت یا خفیف (81 درصد) تا شرایط بالینی همراه با نارسایی تنفسی نیازمند به تهویه مکانیکی (14 درصد) و حالت بحرانی با تظاهرات سیستمیک(5 درصد) متفاوت است .)16(

افزایش عوارض زنان باردار در پاندمیک انفولانزای  H1N1 در  سال 2009 (17) و عوارض شدید جنینی به دنبال ویروس زیکا در مطالعات اخیر (18, 19)  گویای این مطلب است که زنان باردار و جنین آنها نیز در برابر عفونت های نوظهور، آسیب پذیر هستند (20) به گونه ای که این عفونت ها، سلامتی آنان را  از یک بیماری با  علائم  خفیف تا وضعیت شدید و حتی مرگ مورد تهدید قرارمی دهند(21). محققان علت این آسیب پذیری را تغییرات فیزیولوژیکی و عملکردی دوران بارداری می دانند که باعث افزایش حساسیت مادر به اینگونه عفونتها می شود(22). کرونا ویروس نیز از این قاعده مستثنی نبوده، به نظر می رسد خطر پارگی زودرس غشاها، پره ترم لیبر، تاکیکاردی و دیسترس جنینی را افزایش می دهد (21, 23, 24) . بنابراین مهم است زنان باردار و خانواده های آنان اطلاعات لازم در این زمینه را تا آنجا که ممکن است جهت اتخاذ رفتارهای مراقبتی دریافت کنند (25).

رفتارهای خودمراقبتی در دوران بارداری به صورت رفتارهایی که به طور آگاهانه توسط زن باردار برای حفظ سلامت وی و جنین در دوران بارداری، زایمان و پس از زایمان انجام می شود، تعریف می شود(26). حیطه های خودمراقبتی از ارتقای سلامت، اصلاح شیوه زندگی، پیشگیری از بیماری تا  ارزیابی علایم و درمان بیماری  می باشد که به صورت آگاهانه توسط فرد انجام می شود (27). این اقدامات بدون کمکهای حرفه ای به اجرا درمی آیند ولی دانش ومهارت آن باید به افراد آموزش داده شود تا افراد در مراقبت از خود سهیم شوند (28).

هر چند برنامه های جدید مراقبت های ادغام یافته سلامت مادران باعث شده که مراقبت و معاینات مادران به شکل منظم انجام شود ولی آموزش خودمراقبتی مادر، برنامه موثری جهت توانمندی مادران است (29)، زیرا ارتقای اینگونه رفتارها می تواند منجر به کاهش مرگ و میر ، بهبود کیفیت زندگی و کاهش هزینه های مراقبت های بهداشتی مربوط به بارداری شود. البته ناگفته نماند در کنار آن باید اطمینان حاصل کرد که افراد توصیه های پزشکی و مراقبتهای لازم را دنبال می کنند (30). با این حال طبق مطالعات عواملی چون آگاهی و شدت درک شده از بیماری، بر رفتارهای خودمراقبتی در بیماریهای پاندمیک تاثیر گذار بوده که این امر درمورد SARS_EBOLA و H1N1 نیز مشاهده شده است (31-33).

شدت درک شده از یک بیماری، به درک افراد از جدی بودن آن بستگی دارد و عواملی همچون میزان آگاهی افراد در ارتباط با مرگ و میر، ناتوانی، عوارض ناشی از یک بیماری و حتی نتایج اجتماعی بر آن تاثیر گذار است (34). زنان باردار نیز درک متفاوتی نسبت به بیماری و توصیه های ارائه دهندگان مراقبت های بهداشتی در این زمینه دارند. برخی دستورالعمل های داده شده را بر اساس دیدگاه ها و تجربیات خود ارزیابی می کنند و در صورت عدم احساس مفید بودن تغییر می دهند ، اما برخی دیگر با دقت برنامه های درمانی را پیگیر هستند و از مراقبت های بهداشتی استقبال می کنند تا خطر ابتلا را کاهش دهند (35).  در واقع شدت درک شده از خطر به عنوان یک تعیین کننده مهم در اتخاذ رفتارهای بهداشتی محسوب می شود که به عنوان عاملی موثر در طراحی مداخلات مربوط به تغییر رفتار مورد توجه قرار می گیرد (36)

شرایط پیش آمده در ارتباط با کرونا ویروس نیز زندگی افراد را تحت تاثیر قرار داده است؛ اتخاذ اقدامات پیشگیرانه و محافظتی همچون کنترل رفت و آمد و فاصله گذاری اجتماعی، اجرای اقدامات قرنطینه گی و ترس از ابتلای به بیماری، مراجعه افراد را جهت دریافت مراقبتهای بهداشتی کاهش داده است (37, 38). علاوه بر این به زنان باردار نیز توصیه می شود ازحضور در مکانهای شلوغ، مکانهای عمومی و محیط هایی که افراد بیمار حضور دارند خودداری کنند (25) از طرفی زنان باردار نیز به دلیل شرایط خاص خود  جهت دستیابی به پیامد مطلوب بارداری و سلامت جنین، ممکن است واکنش ها و رفتارهای متفاوتی از خود بروز دهند (13). انتشار وسیع اطلاعات در کانالهای مختلف به جهت ناشناخته بودن ویروس نیز در ایجاد رفتارهای متفاوت که خودمراقبتی را تحت الشعاع قرار می دهد، تاثیر گذار است (39).

متاسفانه دریافت خدمات دوران بارداری و مشاوره در  شرایط فعلی تبدیل به یک معضل جهانی شده است (40). به طوری که نتایج مطالعه ای در شانگهای نیز نشان داد زنان باردار  به دلیل نگرانیهای شدید از ابتلا به کووید-19 خواستار دریافت مراقبتهای بهداشتی و مشاوره به صورت آنلاین هستند (41).

اینگونه شرایط، ارائه دهندگان خدمات دوران بارداری را به سمت  استفاده از آموزش از راه دور برای ارائه مراقبت های ایمن و بهداشتی سوق می دهد (42, 43). آموزش از راه دور به عنوان کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در یادگیری از راه دور با استفاده از صوت، ویدئو و یا کامپیوتر تعریف می شود که می تواند به صورت تعامل همزمان بین فراگیر و اموزش دهنده و یا غیر همزمان به صورت نوار ویدئویی ، صوت های ضبط شده، کتاب و جزوه های آموزشی انجام می شود (44). این روش، سالهای طولانی برای ارائه برنامه های آموزش مداوم به متخصصین مراقبت های بهداشتی- روستانی استفاده شده  و از سال 1990 این تکنولوژی  با نسل جدید فناوری، تحولی گسترده پیدا کرده است (45).

پژوهشگر مطالعه ای که تاثیر آموزش از راه دور را بر رفتارهای خودمراقبتی در زنان باردار بخصوص آنانکه در معرض خطر زایمان زودرس هستند در طی یک بیماری همه گیر یافت نکرد. این درحالیست که یکی از مشکلات مهم در دوران بارداری و علت عمده عوارض و مرگ و میر پری ناتال زایمان زودرس است و طبق مطالعات چگونگی انجام رفتارهای خودمراقبتی (46) در زمینه دستیابی به پیامد مطلوب در بارداری نقش دارد (47, 48). به همین دلیل اجرای برنامه های خودمراقبتی برای زنان باردار به عنوان روشی موثر برای پیشگیری از زایمان زودرس توصیه  می شود (49).

از سویی در مقالات تأکید شده که بلایا و بیماری های همه گیر ممکن است ارائه خدمات مراقبتی از جمله اموزش و مشاوره های بهداشتی را  با مشکل روبرو کند (50)  اما خطر درک شده از بیماری نیز افراد را ترغیب می کند که برای کاهش خطرات احتمالی ، رفتارهای محافظتی انجام دهند (51) موارد ذکر شده فوق طراحی مداخلات اموزشی  از راه دور را با توجه به شرایط فعلی جهت سلامت مادران باردار خصوصا مادران پر خطر  می طلبد.

از آنجایی که طبق آمار میزان مرگ مادری در استان سیستان و بلوچستان بالا می باشد و میانگین خود مراقبتی در دوران بارداری در این استان تنها 44 درصد است (30) که این مساله خود به تنهایی نیاز به( انجام مداخلات در زمینه سلامت مادران در این استان دارد. نکته قابل توجه این است که شرایط همه گیری ایجاد شده می تواند باعث افزایش این مشکلات شود. زیرا طبق مطالعات برنامه های دولت در زمینه محدودیت رفت و امد و رعایت  فاصله اجتماعی از یک سو و ترس از ابتلا به بیماری از سویی دیگر باعث  کاهش مراجعه زنان باردار به مراکز بهداشتی شده است (41, 52).  علاوه بر این  اطلاعات کافی  در زمینه تاثیر آموزش از راه دور بر آگاهی، شدت درک شده و رفتارهای خودمراقبتی زنان باردار  بخصوص مادران در معرض خطر زایمان زودرس در ارتباط با  COVID-19  موجود نیست، لذا پژوهش حاضر با هدف تعیین تاثیر آموزش از راه دور مبتنی بر کووید بر آگاهی، شدت درک شده و رفتارهای خودمراقبتی زنان باردار در معرض خطر زایمان زودرس مراجعه کننده به مراکز جامع سلامت شهر زاهدان سال 1400 طراحی گردید.

مرور متون :

در این بخش مروری بر مقالات و متون انتشار یافته در ایران و جهان از سال 2010 تا کنون ارائه می گردد. برای بررسی مطالعات انجام گرفته در ایران، جستجو در بانک های اطلاعاتی Mag Iran ، IRAN MEDEXو SID باترکیبات مختلفی از لغات کلیدی آموزش، آموزش از راه دور،

کووید-19،آگاهی ، شدت درک شده، خودمراقبتی، زایمان زودرس  - صورت گرفت . برای بررسی مطالعات انجام شده در سایر کشور ها بانک های اطلاعاتی ProQuest ،Pub med ، Scopus ،science direct  با استفاده از ترکیبات مختلفی از لغات کلیدی Tele-education ،COVID-19 ،-knowledge،perceived severity،self-care،self-care behavior،preterm،preterm labor، ،pregnancy مورد جستجو قرار گرفتند .در بررسی متون ،پزوهش های انجام شده در ایران و سایر کشورها به ترتیب سال از جدید به قدیم ارائه خواهند گردید

مطالعات داخل کشور :

1.پریزاد و همکاران (2013) مطالعه ای با عنوان ' ارتقا خودمراقبتی دربیماران مبتلا به دیابت نوع 2 : آموزش از راه دور ' انجام دادند. این مطالعه تجربی برروی 66 بیمار در انجمن دیابت ارومیه با محدوده سنی 18-55سال  انجام شد. این افراد  به صورت تصادفی ساده انتخاب شدند و سپس با روش تخصیص تصادفی در دو گروه مداخله وکنترل قرار گرفتند. داده ها با استفاده از پرسشنامه خلاصه ای از فعالیت های خودمراقبتی در دیابت (SDSCA) جمع اوری گردید . بیماران گروه مداخله تحت آموزش و پیگیری از طرق تلفن و سرویس پیام کوتاه به مدت 12 هفته قرار گرفتند . بدین صورت که تماس های تلفنی جهت پیگیری و اموزش توسط پژوهشگر هرهفته دو بار با واحد های پژوهشگر برقرار گردید . در آموزش از طریق تلفن همراه ، پیام هایی در ارتباط با وضعیت خودمراقبتی (رژیم غذایی ،ورزش،خودپایشی قند خون ، مراقبت از پاها و رژیم دارویی ) ارسال گردید یافته های مطالعه نشان داد که بعد از پیگیری و آموزش از راه دورتوسط تلفن و سرویس پیام کوتاه ، میانگین نمرات امتیاز ابعاد خودمراقبتی بیماران در گروه مداخله نسبت به گروه کنترل افزایش یافته بود که این افزایش با توجه به نتایج ازمون اماری معنادار بود (P<0.05)(53).

2.رضائیان و همکاران (2017) مطالعه ای با عنوان ' کاربرد تئوری اورم در ارتقا رفتارهای خودمراقبتی زنان باردار در معرض خطر زایمان زودرس :یک کارآزمایی بالینی ' انجام دادند. این مطالعه به روش کارآزمایی بالینی دو گروهه برروی176 زن باردار در معرض خطر زایمان زودرس در شهر مشهد انجام شد .نمونه ها به دو گروه 88  نفره کنترل و مداخله تقسیم شدند .براساس نیاز هر فرد از گروه مدخله آموزش های لازم در3جلسه 45-60دقیقه ای در 3 هفته متوالی به صورت فردی و چهره به چهره به شیوه ی پرسش و پاسخ و کارت های آموزشی داده شد .محتوای آموزشی بر اساس الگوی خودمراقبتی اورم طراحی شده است و شامل نیاز های مراقبت از خود همگانی ، خودتکاملی و انحراف از سلامت می باشد ..تجزیه و تحلیل داده ها نشان داد که قبل ازمداخله آموزشی ، میانگین نمره خودمراقبتی دوران بارداری در دو گروه مداخله و کنترل تفاوت آماری معناداری نداشت(P>0.05) اما در هفته اول و دوم بعد از مداخله و هم چنین پس اززایمان ، میانگین نمره خودمراقبتی دوران بارداری در گروه مداخله بالاتراز گروه کنترل بود (54).

3. ایزدی راد و همکاران (2017) مطالعه ای باعنوان 'پیش بینی کننده های خودمراقبتی در زنان باردار بر پایه آمیزه الگوی باوربهداشتی و پشتیبانی اجتماعی ' در منطقه ی بلوچستان ایران انجام دادند این مطالعه توصیفی-تحلیلی برروی 215زن باردار منطقه بلوچستان انجام شد. ابزار گرد اوری اطلاعات پرسشنامه محقق ساخته در برگیرنده اطلاعات دمو گرافی، سازه های الگوی باور بهداشتی ، پشتتیبانی اجتماعی و خودمراقبتی دوران بارداری بود . براساس نتایج خودکارامدی ، حساسیت و شدت درک شده به طور مستقیم بررفتارهای خودمراقبتی دوران بارداری موثر بودند  و این سازه ها توانسته بودند 77% تغییرات خودمراقبتی دوران بارداری را پیشگوئی کردند. (55).

مطالعات خارج از کشور:

4.Qiu ju Ng و همکاران (2020) مطالعه ای با عنوان 'درک و احساسات زنان قبل از تولد نوزاد در طی بیماری همه گیر covid-19' انجام دادند. این مطالعه بصورت مقطعی و با هدف ارزیابی دانش زنان باردار از بیماری کووید-19، درک آنها از تاثیر آن بر بارداری و تاثیر روانی همه گیری کووید-19، بااستفاده از معیار های  معتبر افسردگی ، اضطراب و استرس در سنگاپور انجام شده است .از 31 مارس تا 25 اوریل 2020، زنان باردار سالم که به کلینیک های پری ناتال مراجعه می کردند به طور تصادفی با پاسخ دادن به یک پرسشنامه ناشناس به مطالعه وارد می شدند. جمعا325نفر وارد مطالعه شدند. ابزار پژوهش پرسشنانه ای مشتمل بر چهاربخش بود ، اطلاعات دموگرافیک ، منابع اطلاعات و دانش در مورد انتقال کووید-19، دانش زنان در مورد کووید-19و پیامد های آن در بارداری، زایمان و شیردهی و آخرین بخش پرسشنامه تاثیر روانشناختی کووید-19 بود  که از نظر افسردگی ، اضطراب و استرس افراد مورد بررسی قرار گرفتند.نتایج این مطالعه نشان می دهد که فقدان اطلاعات به موقع وقابل اعتماد در مورد تاثیر کووید-19 در بارداری و نتایج آن منجر به ایجاد شکاف دانش در زنان قبل از زایمان شده است ، تعداد قابل توجهی از زنان گزارش کردند که میزان اضطراب و علائم مربوط به استرس در آنها افزایش یافته است .هم چنین نتایج نشان داد که سیستم عامل های مبتنی بر اینترنت منابع اصلی کسب اطلاعات را تشکیل می دهند (56).

5. سودابه اقابابائی و همکاران (2020) مطالعه ای با عنوان 'درک خطر و رفتارهای محافظتی مربوط به COVID-19 در میان زنان باردار ایرانی' انجام دادند. این مطالعه مقطعی بر روی 225 زن در محدوده سنی 24-30 سال مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی شهر همدان انجام شد. روش نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای بود. داده ها با  استفاده از پرسشنامه جمع آوری شدند. نتایج نشان داد رسانه های جمعی و ارائه دهندگان خدمات بهداشتی ، به طور قابل توجهی در افزایش آگاهی نقش دارند. علاوه بر این میزان شدت درک خطر زنان باردار می تواند رفتارهای محافظتی آنها را در برابر COVID-19 پیش بینی کند. (21)

6. U. Olivia Kim و همکاران مطالعه ای (سال 2018) تحت عنوان 'آموزش های دوران بارداری مبتنی بر گوشی های هوشمند برای والدینی که دارای عوامل خطر زایمان زودرس هستند' در انگلستان انجام داده اند. دوهدف برای این مطالعه تعریف شده است 1) تهیه ی یک برنامه آموزشی چندرسانه ای (بر روی تلفن همراه ) برای والدین در معرض خطر زایمان زودرس ، 2) آزمایش برنامه آموزشی چند رسانه ای موبایل و امکان آزمایش قابل فهم بودن مفاهیم آن در گروهی از والدین در معرض خطر زایمان زودرس. حجم نمونه 28 زوج با بارداری 18 تا 22 هفته بودند. محتوای آموزشی به صورت هفتگی ارئه می شود و شامل : رشد و نمو جنین ،معرفی سطح و توانایی بخش های مراقبت های ویژه نوزادان (NICU) و علائم و درمان زایمان زودرس بود. قبل از مداخله و  4هفته بعد از آن پرسشنامه ها تکمیل شد .نتایج نشان داد پس از استفاده از برنامه ، شرکت کنندگان افزایش آگاهی در مورد تولد زودرس ، بحث بیشتر با همسر پیرامون مسائل مربوط به بارداری یا نارس بودن نوزاد ، افزایش سوالات در مراجعه به کلینیک و کاهش اضطراب را گزارش کردند که نسبت به قبل از مداخله تفاوت معنی داری را نشان داد(p<0.05)  (57).

7. Rossathum Jareethu و همکاران (سال 2008) مطالعه ای تحت عنوان 'رضایت زنان باردار سالم از خدمات پیام کوتاه از طریق تلفن جهت حمایت های دوره پری ناتال' انجام شد. این مطالعه از نوع کارازمایی بالینی بود و بر روی 68  زن باردار مراجعه کننده به کلینیک های پری ناتال بیمارستان سیریراژصورت گرفت. ابزار مورد پژوهش پرسشنامه بود که قبل و بعد مداخله تکمیل شد. مداخله به این صورت بود که در گروه مداخله زنان  از  هفته 28 حاملگی تا زمان زایمان دو پیام کوتاه در هفته در ارتباط با مراقبت های این دوران دریافت می کردند . در گروه کنترل به جز مراقبت های روتین اقدامی صورت نگرفت.  رضایت ، اطمینان و اضطراب با استفاده از پرسشنامه در بخش، بعد از زایمان افراد مورد ارزیابی قرار گرفت  . نتایج حاملگی نیز دراین دو گروه ارزیابی شد . نتایج این مطالعه نشان داد که سطح رضایتمندی زنانی که پیامک های حمایتی قبل از تولد دریافت می کردند ، به طور قابل توجهی بالاتر از انهایی بود که در دوره ی قبل از تولد پیامک دریافت نکردند. در گروه مداخله سطح اطمینان بالاتر، و میزان اضطراب نسبت به گروه کنترل در دوره قبل از زایمان کمتربود ، اما هیچ تفاوتی در نتایج حاملگی یافت نشد . مطالعه حاضر میزان رضایت بیشتر زنان بارداری را نشان داد که در مقایسه باگروه مراقبت های عمومی قبل از زایمان ، از طریق تلفن همراه، پیام کوتاه دریافت کردند (58).

جمع بندی بررسی متون :

مروری بر مطالعات انجام شده پیرامون موضوع مورد بررسی نشان می دهد ؛ با توجه به نو ظهور بودن این بیماری و ایجاد شرایط بحرانی به خصوص در مادران با بارداری پرخطر مطالعات مداخله ای در خصوص خودمراقبتی انجام نگرفته است.  اکثر مطالعات در این رابطه به صورت مقطعی انجام شده  که در آن به بررسی میزان آگاهی، خطر درک شده، اضطراب و استرس و فاکتورهای روانی بر جمعیت زنان باردار  پرداخته شده است. مطالعه حاضر علاوه بر اینکه یک مطالعه ی مداخله ای است که در آن آگاهی، شدت درک شده از بیماری و  رفتارهای خودمراقبتی  در ارتباط با کووید در دوران بارداری سنجیده می شود  جامعه این مطالعه را  مادران باردار که پر خطر بوده و در معرض زایمان زودرس قرار دارند، تشکیل می دهد که دارای اهمیت ویژه ای است. علاوه بر این مطالعه حاضر با رویکرد آموزش از راه دور انجام می شود که پژوهشگر نتوانست در این رابطه مطالعه ای بیابد. بدر این رویکرد پژوهشگر سعی دارد علاوه بر اموزش مادران و ارتقا رفتارهای خودمراقبتی همزمان با   کاهش خطرات ناشی از مواجهه با این ویروس در اثر مراجعات مکرر، ماردان را در زمینه اهمیت مراقبت های این دوران با تاکید بر حفظ اقدامات بهداشتی در زمینه پیشگیری از بیماری  آگاه نموده به گونه ای که مراقبت های اصلی این دوران  نیز تحت تاثیر بیماری قرار نگیرد تا سلامت مادر و جنین ان در معرض خطر قرار نگیرد.

1) میانگین نمره آگاهی در گروه کنترل و مداخله  8 و 12 هفته بعد از اجرای اموزش از راه دور  متفاوت است .

2) میانگین نمره شدت درک شده در دو گروه کنترل و مداخله 8 و 12هفته بعد از اجرای آموزش از راه دور متفاوت است.

3) میانگین نمره خودمراقبتی در دو گروه کنترل و مداخله 8 و 12 هفته بعد از اجرای آموزش از راه دور متفاوت است .

تعیین تاثیر آموزش ازراه دورمبتنی برکووید-19 برآگاهی ، شدت درک شده و رفتارهای خودمراقبتی زنان باردار در معرض خطر زایمان زودرس مراجعه کننده به مراکز جامع سلامت  شهر زاهدان سال 1400

1) تعیین و مقایسه میانگین نمره آگاهی در دو گروه مداخله و کنترل قبل،8 و 12 هفته بعد از اجرای اموزش از راه دور

2) تعیین و مقایسه نمره شدت درک شده  در دو گروه مداخله و کنترل قبل، 8 و 12هفته بعد از اجرای آموزش از راه دور.

3) تعیین و مقایسه نمره خودمراقبتی در دو گروه مداخله و کنترل قبل ،8 و 12 هفته بعد از اجرای آموزش از راه دور.

وزارت بهداشت،درمان و آموزش پزشکی و متخصصین حوزه بهداشت و درمان

آموزش از راه دور (Tele education) :

تعریف نظری :

آموزش از راه دور به عنوان کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در یادگیری از راه دور با استفاده از صوت، ویدئو و یا کامپیوتر تعریف می شود که می تواند به صورت تعامل همزمان بین فراگیرو اموزش دهنده و یا غیر همزمان به صورت نوار ویدئویی ، صوت های ضبط شده، کتاب و جزوه های آموزشی انجام می شود (44).

تعریف عملی :

  ارسال پیامک های صوتی و اسلایدهای صدا گذاری شده بر اساس محتوای  آموزشی طراحی شده  به صورت یک روز در میان به مدت دو هفته ، و تماس تلفنی جهت مشاوره ، پرسش و پاسخ و رفع ابهامات احتمالی یک بار درهفته طی دو هفته ی اجرای مداخله

آگاهی :

تعریف نظری :

آگاه بودن به معنای دانستن ، درک یا علاقه به دانستن چیزی است ، یا دانستن اینکه چیزی مهم است. (59)

تعریف عملی :

نمره ای که فرد از تکمیل پرسشنامه 12 سوالی آگاهی بدست می آورد . دامنه نمره 24 -0 است که نمرات بالاتر نشان دهنده سطح آگاهی بالاتر افراد خواهد بود .

شدت درک شده :

تعریف نظری :

احساسات در رابطه با جدیت تماس با یک بیماری و یا بدون درمان ماندن آن است و شامل ؛ ارزشیابی ها از پیامد های پزشکی و بالینی و نیز پیامد های اجتماعی می شود (60)

تعریف عملی :

نمره ای که فرد از تکمیل پرسشنامه 11 سوالی شدت درک شده بدست می اورد. دامنه نمره 55-11 است و نمرات بیشتر نشان دهنده شدت درک شده ی بالاتر خواهد بود .

خودمراقبتی :

تعریف نظری :

مراقبت از خود فعالیتهای است که انسان بطور فردی انجام می دهد تا بدین وسیله حیات و تندرستی خود را حفظ کند و بطور دائم احساس  خوب بودن داشته باشد(61) .

تعریف عملی :

نمره ای است که فرد از تکمیل پرسشنامه  20 سوالی خودمراقبتی کسب خواهد کرد. دامنه نمره در این پرسشنامه بین 0 تا 60 است و نمرات بالاتر نشان دهنده خودمراقبتی بیشتر است.

زایمان زودرس :

تعریف نظری :

شروع انقباضات رحمی همراه با دیلاتاسیون و افاسمان پیشرونده سرویکس قبل از 37 هفته بارداری (259 روز) تعریف می شود (62).

تعریف عملی :

در مطالعه حاضر افرادی در معرض خطر زایمان زودرس قرار میگیرند که پس از تکمیل پرسشنامه غربالگری زایمان زودرس هولبروک امتیاز 10  و بالاتر را کسب نمایند .

مطالعه حاضر یک مطالعه ی مداخله ای از نوع  نیمه تجربی  همراه با گروه کنترل می باشد

کلیه زنان باردار در معرض خطر زایمان زودرس مراجعه کننده به مراکز جامع سلامت  شهر زاهدان  در سال 1400جامعه پژوهش را تشکیل خواهند داد

معیارهای ورود :

1)ملیت ایرانی

2)عدم ابتلا خود فرد یا افراد درجه یک خانواده وی  به بیماری کووید-19 (خودگزارش دهی)

3)تمایل به شرکت و همکاری در پژوهش

4)حداقل سواد خواندن و نوشتن جهت درک و پاسخگویی به سوالات

5)سن بارداری بر اساس سونوگرافی سه ماهه اول یا تاریخ LMP،  20 تا 24 هفته

6)کسب امتیاز 10 یا بیشتر از پرسشنامه غربالگری زایمان زودرس

8) داشتن تلفن همراه یا تبلت هوشمندودسترسی به اینترنت و توانایی استفاده از پیام رسان از جمله دانلود کردن فایل

9) عدم سابقه مشکلات جسمی، روحی و روانی ناتوان کننده و یا نیازمند درمان

10) عدم ابتلا به مشکلات بارداری در بارداری فعلی(مادری-جنینی)

11) فقدان حوادث استرس زا در 6 ماه گذشته

معیار های خروج :

1) امتناع از خواندن پیام ارسالی به فرد و یا عدم پاسخ به سوالات واکنش به  آن

2) عدم تکمیل بیش از 10 درصد سوالات پرسشنامه

3) رخداد هر گونه عارضه ی مرتبط با بارداری طی مطالعه

4) زایمان قبل از 12 هفته پیگیری

با توجه به اهداف مطالعه جهت تعیین حجم نمونه، با استفاده از فرمول میانگینها بر اساس ضیائیان و همکاران(30) باحدود اطمینان 95درصد ، توان آماری 90 درصد بر اساس نمره خودمراقبتی ، حجم نمونه تقریبا 49  نفر  محاسبه گردید و با در نظر گرفتن احتمال 20درصد ریزش، حجم نهایی  60 نفر در هر گروه و مجموعا 120 نفر محاسبه شد.

                  =1.96                                                      

                                                                                                                        1.28  =    

         = 1.86                  = 6.69

         = 1.93                = 5.44

روش نمونه‌گیری چندمرحله‌ای انجام خواهد شد؛ ابتدا شهر به چهار بخش شمال، جنوب، شرق و غرب تقسیم خواهد شد. سپس در هر منطقه  لیست خوشه ها که مراکز بهداشتی هستند استخراج می گردد.  سپس بر اساس لیست خوشه ها از هر منطقه 2 مرکز به صورت تصادفی با استفاده از سایت random.com .www انتخاب می شود یک مرکز به عنوان مداخله یک مرکز کنترل و در مجموع 4 مرکز برای انجام  مداخله و 4 مرکز جهت کنترل انتخاب خواهند شد. در مرحله بعد بر اساس لیست زنان باردار هر مرکز، به روش در دسترس بطور متوسط از هر مرکز تعداد15 زن باردار در معرض خطر زایمان زودرس ( 60 نفر در مراکز مداخله، 60 نفر در مراکز کنترل) انتخاب خواهد شد.  

ابزار جمع آوری داده ها شامل 5 پرسشنامه شامل: 1. پرسشنامه اطلاعات دموگرافیک و مامایی (پیوست1) ، 2. پرسشنامه غربالگری زایمان زودرس هولبروک ( پیوست 2) (63)3 .پرسشنامه آگاهی از بیماری کووید-19 در دوران بارداری (پیوست 3 )  4. پرسشنامه شدن درک شده از بیماری کووید در دوران بارداری (پیوست 4) و 5.پرسشنامه خودمراقبتی در کرونا در دوران بارداری ( پیوست 5) می باشد که سه پرسشنامه آخر محقق ساخته می باشند.  

مشخصات ابزار:

1) پرسشنامه غربالگری زایمان زودرس هولبروک  پرسشنامه ای استاندارد  و متشکل از 39 سوال است (63).این پرسشنامه  از 3 بخش که شامل: 1)عوامل خطر اصلی ، 2 ) عوامل خطر فرعی و 3)عوامل خطر زمینه ای است، تشکیل شده است.  بخش اول این پرسشنامه شامل 13 سوال ، بخش دوم شامل 14 سوال و بخش سوم شامل 12 سوال می باشد و مجموعا 39 سوال دارد. سوالات بخش اول هر کدام 10 نمره ، بخش دوم 5 نمره و بخش سوم 2.5 نمره دارد .چنانچه فردی 10 نمره یا بیشتر کسب کند ، جز گروه پرخطر برای زایمان زودرس قرار میگیرد و چنانچه نمره ی کمتر از 10بگیرد جز گروه کم خطر برای زایمان زودرس قرار میگیرد (64) دلیل اخذ نمره خطر 10 به عنوان نقطه بر ش بر اساس مطالعه مکی ابادی بود (65) ،که نمره 10 حساسیت بالای 90% را نشان می دهد . حساسیت بالا منجر به گنجاندن تعداد بیشتری از زنان باردار در گروه پرخطر می شود که هیچ تاثیر مضری بر روی زنان باردار نخواهد داشت . بعلاوه از نقطه برش 10در سایر مطالعات مشابه نیز  استفاده شده است(66-68).

2) برای تهیه پرسشنامه اگاهی در ارتباط با کرونا از مطالعاتی که در این زمینه انجام شده بود استفاده گردید (21, 69) بدین صورت که پژوهشگر ابا استفاده از پرسشنامه این مطالعات با ایجاد تغییراتی در راستای بارداری پرسشنامه پژوهش را طراحی کرد. در پرسشنامه آگاهی 12 سوال طراحی شده است  که به پاسخ صحیح یا بله نمره 2، نمی دانم نمره 1 و پاسخ غلط یا خیر نمره 0 تعلق خواهد گرفت. رنج نمره بین 0 تا 24 خواهد بود که نمرات بالا نشان دهنده آگاهی بیشتر خواهد بود.

3) در طراحی پرسشنامه شدت درک شده در ارتباط با کرونا نیز از مطالعاتی  که در این زمینه انجام شده بود استفاده گردید (21, 69) که در راستای بارداری در آن تغییراتی داده شد. در پرسشنامه شدت درک شده نیز پژوهشگر 11 سوال طراحی کرده است.  که پاسخ به سوالات آن بر اساس طیف 5 درجه ای لیکرت (کاملا موافق =5، موافق =4، نظری ندارم=3، مخالف-2 وکاملا مخالف =1)از 5 تا 1 می باشدو دامنه نمره ببن 11 تا 55 می باشد و نمرات بیشتر نشان دهنده شدت درک شده بالاتر خواهد بود.

4) برای طراحی پرسشنامه رفتار های خودمراقبتی در بیماری  Covid-19  از گاید لاین  و دستورالعمل های وزارت بهداشت و همچنین پرسشنامه مراقبت های دوران بارداری هارت (70) و پرسشنامه استاندارد خودمراقبتی در دوران بارداری مومنی و همکاران (71) استفاده شد. در این پرسشنامه  پژوهشگر 20 سوال طراحی کرده است. که پاسخ به سوالات آن بر اساس مقیاس چهار درجه ای لیکرت از 'هرگز'(با نمره صفر ) شروع و به 'همیشه ' (نمره سه ) ختم می شود. دامنه نمره بین 0 تا 60  در نظر گرفته شده است که نمره بالاتر نشان دهنده خودمراقبتی بالاتر در افراد در نظر گرفته شده است.

اعتبار و پایایی ابزار:

سنجش روایی و پایای پرسشنامه های محقق ساخته بدین صورت انجام خواهد شد؛ که برای بررسی روایی محتوای پرسشنامه های محقق ساخته این پرسشنامه توسط 10نفر از متخصصین بهداشت باروری و مامایی و آموزش بهداشت مورد بررسی قرار خواهد گرفت . سپس به صورت کمی  از  دو ضریب نسبی روایی محتوا (CVR) و شاخص روایی محتوا (CVI) استفاده خواهد شد و اصلاحات انجام می شود. پایایی پرسشنامه ها  نیز به به دو روش آزمون باز آزمون (test- Retest) و  الفای کرونباخ  محاسبه خواهدشد .  در روش ازمون- باز ازمون پرسشنامه ها در اختیار 20 نفر از افراد قرار خواهد گرفت و مجددا ده روز بعد تکمیل خواهد شد و ضریب همبستگی دو نمره مورد ارزیابی قرار می گیرد.

( قابل ذکر است پرسشنامه های استفاده شده در این پژوهش پرسشنامه های استفاده شده در طرح مصوب دانشگاه علوم پزشکی زاهدان با کد اخلاق IR.ZUMS.REC.1399.238 با عنوان بررسی ارتباط آگاهی، شدت درک شده و کنترل رفتاری درک شده از ابتلا به کووید با رفتارهای خودمراقبتی  و اضطراب سلامتی در زنان باردار تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال 1399 می باشد که روایی و پایایی آن نیز توسط افراد صاحب نظر دانشگاه علوم پزشکی زاهدان و جندی شاپور اهواز سنجیده شده است اما از انجایی که مقاله هنوز در دست داوری است و پابلیش نشده است پژوهشگر نتوانست مستقیم به آن استناد دهد)

مرحله اجرا :

روش کار بدین صورت است که پژوهشگر پس از اخذ مجوز ها از دانشگاه علوم پزشکی زاهدان و اخذ کد اخلاق از معاونت بهداشتی و مرکز بهداشت زاهدان و تهیه لیستی از مراکز جامع سلامت و سپس انتخاب 8 مرکز  در سطح شهر زاهدان مجوز نمونه گیری از این مراکز راکسب خواهد نمود  ، سپس به صورت دردسترس از بین افراد تحت پوشش مراکز منتخب ، بر اساس سامانه سیب  لیستی تهیه می شود . طبق اطلاعات موجود در سامانه با افرادی که معیار های ورود به پژوهش را دارند تماس گرفته خواهد شد . پس از بیان اهداف مطالعه و در صورت تمایل به شرکت در مطالعه  نمونه وارد پژوهش خواهد شد . سپس از نمونه ها دعوت به حضور خواهد شد . بعد از مراجعه نمونه ها، پرسشنامه غربالگری زایمان زودرس در هر دو گروه مداخله وکنترل در مراکز منتخب تکمیل می شود . و چنانچه نمره لازم را کسب کردند  و سایر معیارهای ورود را نیز داشتند وارد مطالعه خواهند شد و رضایت نامه کتبی از تمامی افراد گرفته خواهد شد. این کار تا تکمیل حجم نمونه ادامه خواهد داشت. در ادامه پرسشنامه های آگاهی ، شدت درک شده و رفتارهای خودمراقبتی زنان باردار، قبل از اجرای مداخله توسط نمونه های وارد شده به مطالعه در هر دو گروه مداخله و کنترل تکمیل خواهند شد. برای گروه مداخله 4 گروه 15 نفره در واتساپ تشکیل خواهد شد.  در زمینه زمان ارسال محتوای اموزشی با مادران هماهنگ خواهد شد و مناسب ترین زمان از نظر انان انتخاب خواهد شد. فایل های اموزشی به صورت فایلهای زماندار حداکثر 15 دقیقه ای در نظر گرفته می شود که به صورت یک روز درمیان و به شکل صوت و اسلایدهای صدا گذاری شده که  تبدیل به فیلم شده اند به همراه تصاویر بهداشتی فرستاده خواهد شد. برای اطمینان از  مطالعه مطالب توسط افراد در روز بعد پرسش و پاسخ کوتاهی در همان نرم افزار از نمونه ها به صورت انفرادی انجام خواهد شد. علاوه بر این شماره پژوهشگر در اختیار افراد جهت هر گونه سوال قرار خواهد گرفت. در این دو هفته دو تماس تلفنی با مادران جهت مشاوره و یا پاسخگویی به سوالات احتمالی و رفع ابهامات و اطمینال از اجرای مراقبت های توسط مادر، انجام می شود. در گروه کنترل هیچگونه آموزشی داده نمی شود و فقط آنها مراقبتهای روتین بارداری را توسط مراکز در صورت مراجعه دریافت خواهند کرد. در مرحله بعدی پرسشنامه ها 8 و 12 هفته پس از پایان مداخله  در هر دو گروه مداخله و کنترل تکمیل خواهد شد بدین صورت که ترجیحا  از مادران  خواسته می شود به مراکز مراجعه کنند اما در صورت عدم تمایل به حضور پرسشنامه ها به صورت انلاین برای انها ارسال خواهد شد.

تنظیم محتوای مداخله آموزشی :

محتوای آموزشی شامل مطالبی در حیطه های ارتقای سلامت ، اصلاح شیوه ی زندگی ، پیشگیری از بیماری ، ارزیابی علائم ، حفظ سلامت ودرمان بیماری است که به صورت آگاهانه توسط فرد انجام می شود . این محتوا بر اساس بررسی و مرور مداخلات و دستورالعمل مرتبط با خودمراقبتی مادر باردار درایران و سایر کشورها و برنامه های خودمراقبتی سازمان جهانی بهداشت و نیاز آموزشی گروه مطالعه تدوین خواهدشد و پس از تایید اساتید راهنما و مشاور جهت روایی محتوا در اختیار چهار تن از اعضای هیئت علمی که تخصص در زمینه مورد نظر را دارند قرار می گیرد . پس از استفاده از نظرات پیشنهادی ، محتوا در اختیار سه تن از زنان باردار نیز قرار می گیرد تا از روان بودن ، سادگی و قابل فهم بودن آن اطمینان حاصل شود.

داده ها پس از جمع آوری و کدگذاری وارد نرم افزار  SPSSنسخه 21 خواهد شد . ابتدا شاخص های فراوانی ، درصد ، میانگین انحراف معیار به کمک آمار توصیفی تعیین خواهد شد . نرمالیتی داده ها یه کمک آزمون شاپیرو ویلک تعیین خواهد شد در صورت نرمال بودن و برقراری شرایط لازم از ازمون های پارا متریک همچون آزمون آنالیز واریانس با اندازه های تکراری استفاده می شود و در صورت نرمال نبودن از معادل آزمون های ناپارامتریک مشابه استفاده خواهد شد . برای مقایسه ی دو گروه از نظر متغیر های دموگرافیک کیفی از آزمون های کای دو و برای مقایسه متغیر های کمی بین دوگروه مانند سن و ...از آزمون تی مستقل استفاده می شود و در صورت نرمال نبودن  ازمونهای معادل ناپارامتریک آن استفاده می گردد. سطح معناداری دراین مطالعه 0.05 مد نظر قرار خواهد گرفت .برای کنترل متغیر های مخدوش کننده هم چون قومیت ، سطح تحصیلات و ....نیز از آزمون های آماری هم چون رگرسیون استفاده خواهد شد .

ملاحظات اخلاقی (در صورت لزوم فرم رضایت آگاهانه ضمیمه گردد.درج کدهای اخلاقی منطبق با کدهای مصوب حفاظت از آزمودنی در
پژوهش های علوم پزشکی الزامی است):

ملاحظات اخلاقی: ( در صورت لزوم فرم رضایت آگاهانه ضمیمه گردد. درج کدهای اخلاقی منطبق با کدهای مصوب حفاظت از آزمودنی در پژوهش های علوم پزشکی الزامی است):

2- در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی  بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

4-مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینه‌ی پایین‌تر و/ یا صرفاً عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود

12- انتخاب آزمودنی‌های بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به‌نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه‌ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض‌آمیز نباشد.

13- کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود

15- پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش‌های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به‌عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که می‌توانند در تصمیم‌گیری او مؤثر باشند، به‌نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به‌کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه‌مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی  سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیان‌هایی که انتظار می‌رود مطالعه در بر داشته باشد. هم‌چنین، هر آزمودنی باید بداند که می‌تواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره‌ی خطرات و زیان‌های بالقوه‌ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر هم‌چنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه‌های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایت‌نامه‌ی آگاهانه منعکس شود

16- پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می‌شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. هم‌چنین، در پژوهش‌هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

19- عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچ‌گونه تأثیری بر خدمات درمانی که در همان مؤسسه – نظیر بیمارستان – به فرد ارائه می‌شود، داشته باشد. این موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود.

25- پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

28-پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند

- روش پژوهش نباید با ارزش‌های اجتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد

 عدم  مشارکت در اجرای آموزش ها  و نظارت بر فعالیتهای خودمراقبتی یکی از محدودیت های مطالعه است که محقق سعی می نمایدبا انجام پیگیری بصورت تماس تلفنی در طی مداخله و سپس پیگیری طی مداخله اثر آن را کاهش دهد  مدت زمان کم پیگیری مداخله در مطالعه محدودیت دیگری است . 

آموزش از راه دور، خودمراقبتی، زایمان زودرس،شدت درک شده ، کووید-19

Tele-Education, Self-care, Preterm labor, perceived severity, covid-19

1.    Seyed Hashemi E, Dargahi R, Entezari M, As H, Saeed S. Expression of miR200a as a biomarker in women with preterm delivery. The Iranian Journal of Obstetrics, Gynecology and Infertility. 2019;22(7):39-46.

2.    Pajohanfar NS, Miri M, Mehrabadi S, Rahmani Bilandi R. Green space and preterm birth: A systematic review study. The Iranian Journal of Obstetrics, Gynecology and Infertility. 2020;23(6):97-109.

3.    Purisch SE, Gyamfi-Bannerman C. Epidemiology of preterm birth. Seminars in perinatology. 2017 Nov;41(7):387-91. PubMed PMID: 28865982. Epub 2017/09/04. eng.

4.    Shoja M, Shoja E, Gharaei M. Prevalence and affecting factors on preterm birth in pregnant women Referred to Bentolhoda hospital-Bojnurd. 2015.

5.    Vakilian K, Ranjbaran M, Khorsandi M, Sharafkhani N, Khodadost M. Prevalence of preterm labor in Iran: A systematic review and meta-analysis. International Journal of Reproductive BioMedicine. 2015;13(12):743.

6.    AMINI L, MAHMOUDI Z, HOSSEINI F, MAHMOUDI A. The relationship between the social structure and health and pregnancy outcomes: preterm labor and rupture of water bag. 2013.

7.    Tellapragada C, Eshwara VK, Bhat P, Acharya S, Kamath A, Bhat S, et al. Risk factors for preterm birth and low birth weight among pregnant Indian women: a hospital-based prospective study. Journal of Preventive Medicine and Public Health. 2016;49(3):165.

8.    do Carmo Leal M, Esteves-Pereira AP, Nakamura-Pereira M, Torres JA, Theme-Filha M, Domingues RMSM, et al. Prevalence and risk factors related to preterm birth in Brazil. Reproductive health. 2016;13(3):127.

9.    Blumenshine P, Egerter S, Barclay CJ, Cubbin C, Braveman PA. Socioeconomic disparities in adverse birth outcomes: a systematic review. American journal of preventive medicine. 2010;39(3):263-72.

10.  Stillerman KP, Mattison DR, Giudice LC, Woodruff TJ. Environmental exposures and adverse pregnancy outcomes: a review of the science. Reproductive Sciences. 2008;15(7):631-50.

11.  Brooks SK, Weston D, Greenberg N. Psychological impact of infectious disease outbreaks on pregnant women: Rapid evidence review. Public Health. 2020;189:26-36.

12.  Ibrahim SM, Lobel M. Conceptualization, measurement, and effects of pregnancy-specific stress: Review of research using the original and revised Prenatal Distress Questionnaire. Journal of behavioral medicine. 2020;43(1):16-33.

13.  Preis H, Mahaffey B, Heiselman C, Lobel M. Vulnerability and resilience to pandemic-related stress among US women pregnant at the start of the COVID-19 pandemic. Social Science & Medicine. 2020;266:113348.

14.  Alzamora MC, Paredes T, Caceres D, Webb CM, Valdez LM, La Rosa M. Severe COVID-19 during pregnancy and possible vertical transmission. American journal of perinatology. 2020;37(8):861.

15.  Farnoosh G, Alishiri G, Hosseini Zijoud SR, Dorostkar R, Jalali Farahani A. Understanding the Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus 2 (SARS-CoV-2) and Coronavirus Disease (COVID-19) Based on Available Evidence-A Narrative Review. J Mil Med. 2020;22(1):1-11.

16.  Bari E, Ferrarotti I, Saracino L, Perteghella S, Torre ML, Corsico AG. Mesenchymal stromal cell secretome for severe COVID-19 infections: premises for the therapeutic use. Cells. 2020;9(4):924.

17.  Siston AM, Rasmussen SA, Honein MA, Fry AM, Seib K, Callaghan WM, et al. Pandemic 2009 influenza A (H1N1) virus illness among pregnant women in the United States. Jama. 2010;303(15):1517-25.

18.  Moore CA, Staples JE, Dobyns WB, Pessoa A, Ventura CV, Da Fonseca EB, et al. Characterizing the pattern of anomalies in congenital Zika syndrome for pediatric clinicians. JAMA pediatrics. 2017;171(3):288-95.

19.  Rasmussen SA, Jamieson DJ, Honein MA, Petersen LR. Zika virus and birth defects—reviewing the evidence for causality. New England Journal of Medicine. 2016;374(20):1981-7.

20.  Rasmussen SA, Smulian JC, Lednicky JA, Wen TS, Jamieson DJ. Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) and Pregnancy: What obstetricians need to know. American journal of obstetrics and gynecology. 2020.

21.  Aghababaei S, Bashirian S, Soltanian A, Refaei M, Omidi T, Ghelichkhani S, et al. Perceived risk and protective behaviors regarding COVID-19 among Iranian pregnant women. Middle East Fertility Society Journal. 2020;25(1):1-9.

22.  Rasmussen SA, Hayes EB. Public health approach to emerging infections among pregnant women. American journal of public health. 2005;95(11):1942-4.

23.  Liang H, Acharya G. Novel corona virus disease (COVID‐19) in pregnancy: What clinical recommendations to follow? Acta obstetricia et gynecologica Scandinavica. 2020;99(4):439-42.

24.  Zhang L, Jiang Y, Wei M, Cheng B, Zhou X, Li J, et al. Analysis of the pregnancy outcomes in pregnant women with COVID-19 in Hubei Province. Zhonghua fu chan ke za zhi. 2020;55(3):166-71.

25.  Wang S-s, Zhou X, Lin X-g, Liu Y-y, Wu J-l, Sharifu LM, et al. Experience of clinical management for pregnant women and newborns with novel coronavirus pneumonia in Tongji Hospital, China. Current medical science. 2020:1-5.

26.  McIntyre P, Organization WH. Pregnant adolescents: delivering on global promises of hope. 2006.

27.  Alligood MR. Nursing theorists and their work-e-book: Elsevier Health Sciences; 2017.

28.  Stark MA, Manning-Walsh J, Vliem S. Caring for self while learning to care for others: A challenge for nursing students. Journal of Nursing Education. 2005;44(6):266-70.

29.  Mohebbi SZ, Sheikhzadeh S, Ezzati-Givi N, Shekarchizadeh H. Self-perceived oral health and its determinants among adult dental patients in a University Dental‎ Clinic in Tehran, Iran‎. Journal of Oral Health and Oral Epidemiology. 2015;4(1):30-7.

30.  Zhianian A, Zareban I, Ansari-Moghaddam A, Rahimi SF. Improving self-care behaviours in pregnant women in Zahedan: Applying self-efficacy theory. Caspian Journal of Health Research. 2015;1(1):18-26.

31.  Bell DM. Public health interventions and SARS spread, 2003. Emerging Infectious Diseases. 2004;10(11):1900.

32.  Dorfan NM, Woody SR. Danger appraisals as prospective predictors of disgust and avoidance of contaminants. Journal of Social and Clinical Psychology. 2011;30(2):105-32.

33.  Yang JZ, Chu H. Who is afraid of the Ebola outbreak? The influence of discrete emotions on risk perception. Journal of Risk Research. 2018;21(7):834-53.

34.  Green EC, Murphy EM, Gryboski K. The Health Belief Model. The Wiley Encyclopedia of Health Psychology. 2020:211-4.

35.  Heaman M, Gupton A, Gregory D. Factors influencing pregnant women's perceptions of risk. MCN: The American Journal of Maternal/Child Nursing. 2004;29(2):111-6.

36.  Ferrer RA, Klein WM. Risk perceptions and health behavior. Current opinion in psychology. 2015;5:85-9.

37.  Xue Z, Lin L, Zhang S, Gong J, Liu J, Lu J. Sleep problems and medical isolation during the SARS-CoV-2 outbreak. Sleep medicine. 2020;70:112.

38.  Baker E, Clark LL. Biopsychopharmacosocial approach to assess impact of social distancing and isolation on mental health in older adults. British Journal of Community Nursing. 2020;25(5):231-8.

39.  Niu Z, Wang T, Hu P, Mei J, Tang Z. Chinese Public's Engagement in Preventive and Intervening Health Behaviors During the Early Breakout of COVID-19: Cross-Sectional Study. Journal of medical Internet research. 2020 Aug 21;22(8):e19995. PubMed PMID: 32716897. Pubmed Central PMCID: PMC7474413. Epub 2020/07/28. eng.

40.  Wu H, Sun W, Huang X, Yu S, Wang H, Bi X, et al. Online Antenatal Care During the COVID-19 Pandemic: Opportunities and Challenges. Journal of medical Internet research. 2020 Jul 22;22(7):e19916. PubMed PMID: 32658860. Pubmed Central PMCID: PMC7407486. Epub 2020/07/14. eng.

41.  Du L, Gu YB, Cui MQ, Li WX, Wang J, Zhu LP, et al. [Investigation on demands for antenatal care services among 2 002 pregnant women during the epidemic of COVID-19 in Shanghai]. Zhonghua fu chan ke za zhi. 2020 Mar 25;55(3):160-5. PubMed PMID: 32268713. Epub 2020/04/10. chi.

42.  Long MC, Angtuaco T, Lowery C. Ultrasound in telemedicine: its impact in high-risk obstetric health care delivery. Ultrasound quarterly. 2014 Sep;30(3):167-72. PubMed PMID: 25148484. Epub 2014/08/26. eng.

43.  Nudell J, Slade A, Jovanovič L, Hod M. Technology and pregnancy. International Journal of Clinical Practice. 2011;65:55-60.

44.  Curran VR. Tele-education. Journal of telemedicine and telecare. 2006;12(2):57-63.

45.  Klein D, Davis P, Hickey L. Videoconferences for rural physicians’ continuing health education. Journal of telemedicine and telecare. 2005;11(1_suppl):97-9.

46.  Kamali FM, Alizadeh R, SEHATI SF, Gojazadeh M. The effect of lifestyle on the rate of preterm birth. 2010.

47.  Ekhtiari YS, Majlessi F, Foroushani AR, Shakibazadeh E. Effect of a self-care educational program based on the health belief model on reducing low birth weight among pregnant Iranian women. International journal of preventive medicine. 2014;5(1):76.

48.  Zandinava H, Shafaei FS, Charandabi SM-A, Homayi SG, Mirghafourvand M. Effect of educational package on self-care behavior, quality of life, and blood glucose levels in pregnant women with gestational diabetes: a randomized controlled trial. Iranian Red Crescent Medical Journal. 2017;19(4).

49.  Saling E, Drager M. Program for prevention of a considerable number of premature births. Donald Sch J Ultrasound Obstet Gynecol. 2008;2:48-56.

50.  Hong Z, Li N, Li D, Li J, Li B, Xiong W, et al. Telemedicine during the COVID-19 pandemic: experiences from Western China. Journal of Medical Internet Research. 2020;22(5):e19577.

51.  Oh S-H, Lee SY, Han C. The effects of social media use on preventive behaviors during infectious disease outbreaks: The mediating role of self-relevant emotions and public risk perception. Health communication. 2020:1-10.

52.  Chen Y, Li Z, Zhang YY, Zhao WH, Yu ZY. Maternal health care management during the outbreak of coronavirus disease 2019. Journal of medical virology. 2020 Jul;92(7):731-9. PubMed PMID: 32219871. Epub 2020/03/29. eng.

53.  Parizad N, HEMMATI MM, Khalkhali H. Promoting self-care in patients with type 2 diabetes: tele-education. 2013.

54.  Rezaeean SM, Abedian Z, Latifnejad Roudsari R, Mazloom SR, Dadgar S. Application of Orem's theory for promotion of self-care behaviors of pregnant women at risk for preterm delivery: A clinical trial. The Iranian Journal of Obstetrics, Gynecology and Infertility. 2017;20(2):68-77.

55.  Izadirad H, Niknami S, Zareban I, Hidarnia A. Predictors of Self-Care in Pregnancy Based on Integration of Health Belief Model and Social Support. Journal of Guilan University of Medical Sciences. 2017;26(103):53-62. eng.

56.  Niu Z, Wang T, Hu P, Mei J, Tang Z. Chinese Public’s Engagement in Preventive and Intervening Health Behaviors During the Early Breakout of COVID-19: Cross-Sectional Study. Journal of medical Internet research. 2020;22(8):e19995.

57.  Kim UO, Barnekow K, Ahamed SI, Dreier S, Jones C, Taylor M, et al. Smartphone-based prenatal education for parents with preterm birth risk factors. Patient education and counseling. 2019;102(4):701-8.

58.  Jareethum R, Titapant V, Tienthai C, Viboonchart S, Chuenwattana P, Chatchainoppakhun J. Satisfaction of healthy pregnant women receiving short message service via mobile phone for prenatal support: A randomized controlled trial. Medical journal of the Medical Association of Thailand. 2008;91(4):458.

59.  Gafoor KA. Considerations in the Measurement of Awareness. Online Submission. 2012.

60.  Glanz K, Rimer BK, Viswanath K. Health behavior and health education: theory, research, and practice: John Wiley & Sons; 2008.

61.  Alligood M, Marriner-Tomey A. Nursing theorists and their work: Utilization & application. Elsevier Health Sciences. 2014;2:281-93.

62.  Leveno KJ, Spong CY, Dashe JS, Casey BM, Hoffman BL, Cunningham FG, et al. Williams Obstetrics, 25th Edition: McGraw-Hill Education; 2018.

63.  Holbrook Jr RH, Laros Jr RK, Creasy RK. Evaluation of a risk-scoring system for prediction of preterm labor. American journal of perinatology. 1989;6(01):62-8.

64.  Rajaeefard A, Mohammadi M, Choobineh A. Preterm delivery risk factors: a prevention strategy in Shiraz, Islamic Republic of Iran. EMHJ-Eastern Mediterranean Health Journal, 13 (3), 551-559, 2007. 2007.

65.  Z M. A survey on the effect of education in the preterm delivery. 1992.

66.  Rajaeefard A, Mohammadi M, Choobineh A. preterm delivery risk factor:a prevention strategy in shiraz:islamic republic of iran. Eastern Mediterranean Health Journal. 2007;3(3):551-9.

67.  Rezaeean S-M, Abedian Z, Latifnejad-Roudsari R, Mazloum S-R, Abbasi Z. The Effect of Prenatal Self Care Based on Orem’s Theory on Preterm Birth Occurrence in Women at Risk for Preterm Birth. Iranian Journal of Nursing and Midwifery Research. 2020;25(3):242-8.

68.  Main DM, Gabbe SG, Richardson D, Strong S. Can preterm deliveries be prevented? American Journal of Obstetrics and Gynecology. 1985;151(7):892-8.

69.  Li J-B, Yang A, Dou K, Wang L-X, Zhang M-C, Lin X-Q. Chinese public’s knowledge, perceived severity, and perceived controllability of COVID-19 and their associations with emotional and behavioural reactions, social participation, and precautionary behaviour: a national survey. BMC Public Health. 2020;20(1):1-14.

70.  Ceahan S. Effect of depression on learned resourcefulness and prenatal self care practices in pregnantwomen with and without HIV seropositivity in Thiland: Master Thesis]. Frances: Bolton School of Nursing Case Western Reserve …; 2002.

71.  Momeni javid F, simbar m, Dolatian M, Alavi Majd H. Comparison of pregnancy self-care, perceived social support and perceived stress of women with gestational diabetes and healthy pregnant women. Iranian Journal of Endocrinology and Metabolism. 2014;16(3):156-64.

بررسی تاثیر آموزش از راه دور مبتنی بر کووید-19بر آگاهی ، شدت درک شده و رفتار های خودمراقبتی زنان باردار در معرض خطرزایمان زودرس در زنان مراجعه کننده به مراکز بهداشتی – درمانی شهر زاهدان سال 1400-1399

ندارد

از جمله مزایای این طرح می توان به کمک به مادران باردار در معرض خطر زایمان زودرس در جهت افزایش توانمندی در جهت خودمراقبتی و آگاهی آنها در دوران اپیدمی کووید-19

ندارد

این طرح هیچگونه هزینه ای برای فردی که وارد پژوهش می شود نداشته و تمامی هزینه ها بر عهده پژوهشگر می باشد.

ندارد

در طی این پژوهش و پس از آن اطلاعات افراد شرکت کننده در مداخله نزد پژوهشگر محفوطظ خواهد ماند .

پژوهشگر موظف است به تمامی سوالات افراد شرکت کننده، در زمینه این پژوهش پاسخگو باشد و هم چنین پژوهشگر با قرار دادن شماره تلفن همراه خود به سوالات احتمالی شرکت کنندگان پاسخگو خواهد بود .

مهدیه صلح جوشهری

ادرس : آدرس: زاھدان، میدان دکتر حسابی، دانشکده پرستاری و مامایی، گروه مامایی

تلفن :09014886998

شرکت در مطالعھ کاملا آزادانھ با حفظ حق انصراف است.

از ابتدای فرایند نمونھ گیری رضایت نامھ کسب می شود.

پیوست 1/ پرسشنامه دموگرافیک :

نام و نام خانوادگی :

ردیف      الف) اطلاعات مربوط به مشخصات فردی :

                مرکز بهداشت مربوطه :                                               کدخانوار:

                 محل سکونت :                                                          کد ملی:

   (1چند سال دارید؟…سال

   (2قومیت زن:           بلوچ o        زابلی o       فارس o      سایرقومیت هاo

   (3تعداد سالهای تحصیل ............................                                             

   (4تعداد سالهای تحصیل همسر........................

  (5شغل  :                                     خانه دارo                   شاغلo

   (6شغل همسر:          بیکارo        آزادo         کارمندo

  (7آیا از خدمات بیمه استفاده می کنید؟   بله،   نوع بیمه:            خیرo

  ب ) اطلاعات مربوط به مشخصات مامایی

 (8 آیا این بارداری با رضایت و خواست شما بوده است  ؟                  بله o                   خیرo

   (9آیا سابقه ی بیماری طبی دارید؟                         بله (چه بیماری)        خیرo

 (10آیا سابقه ی نازایی دارید؟                  بله(چندسال)              خیرo

 11) تعداد بارداری................................

(12تعداد فرزنده زنده متولد شده؟

(13تعداد سقط؟

(14آخرین روش پیشگیری از بارداری شما چه روشی بوده است؟              طبیعی (ویددراوال)o                کاندوم o   

قرص های پیشگیریo              آمپول پیشگیریo                    o IUD                   بدون روش پیشگیریo

(15سن بارداری شما چقدر است ؟                           ......هفته

(16تاریخ اولین روز آخرین قاعدگی شما چیست؟

(17نحوه اطلاع از حاملگی شما چگونه بوده است؟    تست ادراریo            آزمایش خون o          سونوگرافیo

(18آیا مراقبت های دوران بارداری را دریافت کده اید؟          بله o                    خیرo 

 (19مکانی که جهت دریافت مراقبت های بارداری مراجعه می کنید؟          مطب متخصص زنان o           

مطب ماما o             مرکز بهداشتی- درمانی o            

(20آیا سابقه زایمان زودرس دارید؟       بله (چند بار)              خیرo

(21آیا در مورد خودمراقبتی در بارداری اطلاعاتی دارید؟       بلهo             خیرo

 (22درصورتی که در مورد خودمراقبتی اطلاعاتی دارید منبع کسب اطلاعات شما چیست ؟                        

مراقب سلامت مراکزبهداشتی –درمانیo       تلویزیونo                    فضای مجازیo           کتابo

پیوست 3 /پرسشنامه آگاهی

1.علائم بالینی اصلی کووید -19 تب ، خستگی ، سرفه خشک و بدن درد  است.

                   بله o                        خیر o                         نمی دانم o   

2.بر خلاف سرماخوردگی ،گرفتگی بینی ، آبریزش بینی و عطسه در افراد آلوده به ویروس کووید- 19حتی در دوران بارداری کمتر دیده می شود

     بله o                        خیر o                         نمی دانم o  

3.در حال حاضر درمانی مؤثر برای کووید- 19  در دوران بارداری وجود ندارد ، اما درمان زودرس علامتی و حمایتی می تواند در بهبود بیشتر عفونت  کمک کند

                    بله o                        خیر o                         نمی دانم o  

4.مادر باردار همچون  افراد سالخورده ، افراد دارای بیماریهای مزمن و یا چاق جز گروههای در معرض خطر  ابتلا کووید  محسوب می شود

                  بله o                       خیر o                        نمی دانم o     

5.فرد مبتلا به کووید- 19 در صورت عدم وجود تب نمی تواند ویروس را به مادر باردار انتقال دهد

                بله o                        خیر o                         نمی دانم o     

6.ویروس کووید - 19 از طریق قطرات تنفسی افراد آلوده گسترش می یابد.

                  بلهo                       خیر o                         نمی دانم o     

7.شستن دستها، رعایت فاصله اجتماعی و استفاده از ماسک در پیشگیری از ابتلا به بیماری موثر است                 

 بلهo                       خیر o                         نمی دانم o     

8.مادران باردار می توانند از ماسک های معمولی  برای جلوگیری از ابتلا به ویروس کووید 19 استفاده کنند

               بله o                        خیر o                         نمی دانم o     

9.ماردان باردار  برای پیشگیری از ابتلا به کووید ، باید از رفتن به مکانهای شلوغ مانند ایستگاه های اتوبوس و حمل و نقل عمومی خودداری کنند.

               بله o                        خیر o                         نمی دانم o     

10.جداسازی و درمان افرادی که به ویروس کووید  آلوده شده اند ، روش موثری برای کاهش شیوع بیماری است

               بله o                        خیر o                         نمی دانم o     

11.چنانچه مادر باردار  با  شخص الوده  به ویروس کووید تماس داشته باشد، باید فورا خودش را تا 14 روز قرنطینه کند.

             بله o                        خیر o                        نمی دانم o  

12.مادر باردار  در صورتیکه دارای علائمی همچون تب، سرفه، تنگی نفس باشد باید حتما به پزشک مراجعه نماید

                بله o                        خیر o                        نمی دانم o  

پیوست 4/پرسشنامه شدت درک شده

1. کووید 19 یک بیماری سخت در دوران بارداری است که به راحتی درمان نمی شود

کاملا موافقo       موافقo         نظری ندارم  o           مخالف  o              کاملا مخالفo

2. کووید 19 می تواند باعث زایمان زودرس در من شود

کاملا موافق o      موافق o        نظری ندارم  o           مخالف   o             کاملا مخالفo

3. کووید 19 باعث عوارض شدید، ناتوانی و حتی مرگ در مادر باردار می شود

کاملا موافقo       موافق  o       نظری ندارم  o           مخالف  o              کاملا مخالفo

4.  ابتلا به کووید 19 می تواند باعث مرگ فرزند قبل از تولد شود

کاملا موافقo       موافق o        نظری ندارم  o           مخالف   o             کاملا مخالفo

5. ابتلا به کووید 19 باعث ایجاد هزینه های سنگین درمانی در دوران بارداری می شود

کاملا موافق o      موافق  o       نظری ندارم  o           مخالف  o              کاملا مخالفo

6. ابتلا به کووید 19 می تواند بدن مرا ضعیف کرده در نتیجه مستعد ابتلا به سایر عفونت های دوران بارداری شوم

                 کاملا موافق o      موافق  o       نظری ندارم  o           مخالف  o              کاملا مخالفo

7. کودکی که از مادر مبتلا به کووید متولد می شود امکان زنده ماندنش کم است.

کاملا موافق o      موافق  o       نظری ندارم  o           مخالف  o              کاملا مخالفo

8.  کودکی که از مادر مبتلا به کووید متولد می شود در صورت زنده ماندن دچار مشکلات تفسی خواهد شد

کاملا موافق o      موافق  o       نظری ندارم  o           مخالف  o    کاملا مخالف

9. در صورت ابتلا من به کووید،  به دلیل مسری بودن بیماری، خانواده قادر به مراقبت از من نیستند.

10. کاملا موافق o      موافق  o       نظری ندارم  o           مخالف  o              کاملا مخالفo

11. ابتلا به کووید یک برچسب منفی برای من و خانواده  است و به دلیل  ترس از ابتلا، پزشک زنان و یا مراکز بهداشتی مراقبتهای دوران بارداری را برای من انجام نخواهند داد.

کاملا موافق o      موافق  o       نظری ندارم  o           مخالف  o              کاملا مخالفo

پیوست 5/ پرسشنامه خودمراقبتی زنان باردار: