بررسی تاثیر آموزش خودمراقبتی به روش تله مدیسین بر استرس درک شده و اضطراب بیماری کرونا در زنان باردار مراجعه کننده به مراکز بهداشتی زاهدان در سال 1400

بارداری نوعی سرکوب نسبی سیستم ایمنی است که زنان باردار را در برابر عفونت های ویروسی و عوارض آنها آسیب پذیرتر می کند در نتیجه پاندمی COVID ‐ 19 می تواند عواقب جدی در زنان باردار داشته باشد (1). تحقیقات نشان می دهد بروز عفونت با کویید 19، با احتمال پارگی زودرس غشاها، زایمان زودرس، تاکی کاردی جنین و دیسترس جنین در ارتباط است (2, 3). علاوه بر مشکلات جسمانی سلامت روان زنان باردار نیز در اثر این ویروس کاهش می یابد (4-6). به طور کلی یکی از مشکلات مطرح در بارداری اضطراب و استرس است، آمارها نشان می دهد در قسمت های مختلف جهان شیوع اضطراب بارداری 54-14% است (7)، مطالعه ای در شهر ارومیه نشان می دهد 5/32% زنان باردار اضطراب و 1/49% آنها استرس را در بارداری تجربه می کنند (8). با این وجود به نظر می رسد پاندمی کرونا ویروس نیز باعث افزایش استرس و اضطراب در زنان باردار سراسر جهان شده است (4).

در دوران این پاندمی ترس از بیمار شدن، مرگ، طولانی شدن زمان قرنطینه، ترس از سرایت بیماری، نا امیدی، خستگی، ضرر مالی، شایعات، باورهای منفی درباره واکسیناسیون و انگ بر کاهش سلامت روان تأثیر گذاشته است (9, 10). همچنین رعایت فاصله فیزیکی و قرنطینه و خودداری از حضور در اجتماع منجر به ظهور مشکلات بهداشت روان می شود (11)، به طوری که محدود شدن تعامل مردم با یکدیگر، می تواند منجر به افزایش احساس اضطراب، تنهایی، ناامیدی و حتی خودکشی شود (12).

با توجه به شرایط قرنطینه ، مادران باردار ممکن است نگران چگونگی حضور خودشان و خانواده هایشان در مکان های ارائه خدمات بهداشتی و درمانی باشند و ممکن است نگران آلودگی خانواده هایشان در حین رفت و آمد به مراکز باشند. بسیاری از زنان باردار ممکن است به علت نگرانی از مواجه با ویروس در بیمارستان یا مسیر انتقال به بیمارستان از رفتن به مراکز درمانی خودداری کنند و بارداری پست ترم شوند یا برعکس به علت استرس و نگرانی خواهان ختم زودرس بارداری و سزارین انتخابی شوند. بسیاری از مادران شاغل به علت ترس و نگرانی از آلودگی ممکن است از شوینده های هیپوکلریت سدیم و الکل به صورت مداوم استفاده کنند که می تواند منجر به مسمومیت شود. سایر مادران هم ممکن است تحت تأثیر استرس زیاد خود بیش از حد از این شوینده ها استفاده کنند. برخی از مادران نگران زایمان خود و برخی نگران مراقبت های بعد از تولد مانند شیردهی، واکسیناسیون و غربالگری ها هستند (4). برخی مادران نیز ممکن است به علت ترس از عفونت مادرزادی و تراتوژنیک بودن ویروس تصمیم بگیرند بارداری خود را خاتمه دهند به طور کلی افزایش ترس با گسترش عفونت منجر به رفتارهای غیر طبیعی در افراد شده است. مردم به علت هشدارهای مداوم رسانه دچار ترس، اضطراب و احساس پریشانی می شوند (13). شنیدن مکرر اخبار در مورد گسترش این بیماری در ایران و جهان استرس آور بوده و ترس و نگرانی را بیشتر دامن میزند (14).

اضطراب و استرس در بارداری با عوارض و پیامدهایی از قبیل پره اکلامپسی، افسردگی، افزایش تهوع و استفراغ در دوران بارداری، زایمان زودرس، وزن کم هنگام تولد و نمره آپگار پایین همراه است (15). همچنین اگر ترس و استرس و پاسخ بدن در درازمدت باقی بماند، مخرب بوده و منجر به تضعیف سیستم ایمنی و کاهش توان بدن در مبارزه با بیماریها از جمله کرونا می شود (14). در نتیجه کاهش استرس و اضطراب امری مهم در مراقبت مادران است.

جهت کاهش استرس و اضطراب از راهکارهای مختلفی از جمله فنون شناختی-رفتاری (مانند فنون تنظیم هیجانی ، بازسازی شناخت، مثبت بودن، تصحیح ذهنی مثبت، توقف فکر و روی برگردانی) و فنون غیرشناختی (مانند تن آرامی ، ورزش ، موسیقی درمانی و ماساژدرمانی) می توان استفاده نمود (16). همچنین افزایش آگاهی در خصوص ویروس، راه های انتقال، ریسک فاکتورها، ارائه مشاوره ها و تریاژ از راه دور می تواند در کاهش استرس و نگرانی مفید واقع شود (17, 18). در یک بررسی انجام شده در طی مراحل اولیه شیوع COVID-19 در کشور چین مشخص شد اطلاعات به روز و دقیق بهداشتی و اقدامات احتیاطی خاص (به عنوان مثال :بهداشت دست ، پوشیدن ماسک) با سطح پایین تر استرس و اضطراب همراه است (19). مطالعه ای در استان سیستان و بلوچستان هم نشان داد ارتباط معنی داری بین خودمراقبتی و اضطراب سلامتی وجود دارد. همچنین ارتباط مثبت و معنی داری بین آگاهی، کنترل رفتاریی درک شده و خود مراقبتی وجود دارد (1). در نتیجه ارتقا خود مراقبتی احتمالا می تواند پیامدهای روانی منفی را کاهش دهد (2, 20).

مطالعات نشان می دهد آموزش خود مراقبتی در کاهش استرس درک شده زنان مبتلا به دیابت بارداری کمک می کند (21)، همچنین اضطراب را در زنان مبتلا به سرطان سینه کاهش می دهد (22). استفاده از برنامه های آموزش خودمراقبتی مبتنی بر شبکه های اجتماعی مجازی به جای آموزش مستقیم در مبتلایانHIV مثبت، موثر واقع شده است و منجر به ارتقای کیفیت زندگی در بیماران ایدز شده است (23).

خودمراقبتی شامل اقداماتی است آموختنی، آگاهانه و هدفمند که هر فردی برای خود، خانواده و دیگران انجام می دهد تا سالم بماند، از سلامت جسمی و روانی خود حفاظت کند و نیازهای اجتماعی خود را برآورده سازد. خود مراقبتی به وضوح موجب افزایش کارآیی و مهارت های فردی می شود (24). زﻧﺎن ﺑﺎردار ﻧﯿﺎز دارﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﺮای ﻣﺮاﻗﺒﺖ از ﺧـﻮد در دوران ﺑﺎرداری ﺗﻮاﻧﻤﻨﺪ ﺷـﻮﻧﺪ ﺗـﺎ با افزایش آگاهی ﺳـﻼﻣﺖ ﺧـﻮد و ﻧﻮزاد را ﺗﻀﻤﯿﻦ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ (25, 26). با این وجود مطالعه ای در استان سیستان و بلوچستان نشان داد در زمان بروز اپیدمی کرونا 64/81 % زنان باردار این استان به علت ترس از عونت با ویروس کویید از دریافت خدمات بهداشتی خودداری کرده بودند و خودمراقبتی نامناسبی داشتند (1). در کنار کم بودن سطح خود مراقبتی تفکرات معیوبی نیز وجود دارد از قبیل: تفکر من اصلا مریض نمی شوم، کرونا مال دیگران است و مصرف الکل، قلیان، مواد مخدر و ... باعث مصونیت من می شود، کرونا ویروس ضعیفی است که فقط افراد ضعیف را درگیر می کند که می تواند فرد را در معرض ابتلای به این ویروس قرار دهد. در نتیجه نیاز به اصلاح این تفکرات وجود دارد توصیه شده است با مراجعه کننده در مورد این تفکرات صحبت شود و دانش او در خصوص ماهیت ویروس و مرگ و میر آن افزایش داده شود (27).

 در آخرین راهنمای عملیاتی WHO از کاربرد فن آوری های موجود و سیستم عامل های دیجیتال در برنامه های خود مراقبتی حمایت می شود (28). در کشورهای پیشرفته، از آموزش های الکترونیک به عنوان بخش اصلی در مراقبتهای سلامت و راه ارتباطی مناسب با بیماران استفاده می شود. افراد می توانند بدون خارج شدن از منزل وبدون صرف هزینه و وقت خود به راحتی اطلاعات آموزشی مورد نیازشان را دریافت نمایند (29, 30). با شیوع اپیدمی کرونا آموزش های آنلاین در ایران و بسیاری کشورهای مختلف مورد توجه بیشتری قرار گرفتند (29). از جمله مزایای خدمات پزشکی از راه دور می توان به: تسهیل و تسریع دسترسی به متخصصین جهت ارائه خدمات مشاوره ای، کاهش بار مراجعین مراکز درمانی و تسهیل در مدیریت بحران کرونا، بهبود دسترسی عادلانه مردم به خدمات و مراقبت به ویژه در مناطق محروم و صعب العبور و ارائه خدمات سلامت در محدوده جغرافیایی وسیعتر، همچنین کمک به تکمیل چرخه پرونده الکترونیک سلامت،کنترل بیماری های مزمن، مدیریت منابع در بخش حمل ونقل، کاهش هزینه های ارایه خدمات سلامت، صرفه جویی در وقت و بالا بردن سرعت مشاوره ها، بالا رفتن سرعت ارایه خدمات، کاهش و حذف برخی از هزینه ها و امکان دسترسی شبانه روزی می توان اشاره کرد. همچنین سادگی، در دسترس بودن و کم هزینه بودن سیستم های پزشکی از راه دور از مهمترین فواید آن ها هستند (31).

آموزش تله مدیسین به عنوان روش نوینی در آموزش می تواند راهکاری در آموزش زنان باردار در شرایط بیماری کرونا باشد (18). شرایط موجود پاندمی کرونا موانع مراقبت حضوری در دوران بارداری را تقویت نموده و زنان باردار به دلیل خطر احتمالی عفونت در طی همه گیری کرونا نگرانی های شدیدی را از نظر استفاده از خدمات بهداشتی حضوری را تجربه می کنند. ضمن این که تقاضای آنها برای دریافت اطلاعات در مورد COVID-19 و اقدامات احتیاطی زیاد است. از این رو، منابع علمی، معتبر و قابل اعتماد اطلاعاتی مورد نیاز است تا مادران بتوانند پاسخ سوالات خود رادریافت کنند، با علائم خطر و چگونگی مدیریت و پیگیری آن ها آشنا شوند و استرس و اضطراب خود را کاهش دهند. آموزش از راه دور در مورد مدیریت عفونت COVID-19 می تواند راهکاری در این رابطه باشد با این وجود تا کنون مطالعه ای جهت آموزش خود مراقبتی در مقابل کرونا ویروس و بررسی تأثیر آن در استرس و اضطراب زنان باردار از طریق تله مدیسین انجام نشده است. در نتیجه مطالعه حاضر با هدف بررسی تاثیر آموزش خود مراقبتی به روش تله مدیسین براسترس درک شده واضطراب بیماری کرونا در زنان باردار مراجعه کننده به مراکز بهداشتی زاهدان در سال 1400 طراحی شده است تا گامی در جهت ارتقا سلامت زنان باردار در وضعیت پاندمی کنونی باشد.

بررسی متون:

در این بخش مروری بر مقالات و متون مرتبط با موضوع پژوهش در ایران و جهان که از سال 2000 تا کنون انتشار یافته اند ارائه می‌گردد. برای بررسی مطالعات انجام‌گرفته در ایران، جستجو در موتور جستجوگر Google Scholar و بانک های اطلاعاتی SID, Irandoc, Magiran,Iran Medex و با ترکیبات مختلفی از لغات کلیدی: خود مراقبتی، کووید-19، تله مدیسین، استرس درک شده، اضطراب و بارداری صورت گرفت. برای بررسی مطالعات انجام‌شده در سایر کشورها، موتور جستجوگر Google Scholar و بانک‌های اطلاعاتی,Web of Science, ProQuest, Scopus,  Pubmed وsciencedirect  با استفاده از ترکیبات مختلفی از لغات کلیدی Self Care, Covid 19, Telemedicine, Perceived  Stress, Anxiety وPregnancy مورد جستجو قرار گرفتند. در بررسی متون، پژوهش‌های انجام‌شده در ایران و سایر کشورها به ترتیب سال از قدیم به جدید در دو قسمت مطالعات ایرانی و خارجی ارائه خواهند گردید.

مطالعات خارجی

1. مطالعه ای توسط Yanting Wuو همکاران جهت بررسی تأثیر ویروس کرونا در شیوع علائم افسردگی و اضطراب پری ناتال در زنان باردار در سال 2019 در چین انجام گردید. این تحقیق یک مطالعه مقطعی بود که جهت شناسایی نگرانی های مربوط به سلامت روان در بارداری و ارزیابی افسردگی مادر و علائم اضطراب از مقیاس توصیه شده بین المللی ادینبورگ پس از زایمان استفاده شده است. این مطالعه مقطعی از 1 ژانویه 2020 تا 9 فوریه 2020 انجام شده و تعداد 4124 زن باردار واقع در سه ماهه سوم بارداری از 25 بیمارستان در 10 استان در سراسر چین مورد بررسی قرار گرفتند. از این زنان 1285 نفر پس از 20 ژانویه 2020 ارزیابی شدند ، هنگامی که اپیدمی ویروس کرونا به طور عمومی اعلام شد و 2839 قبل از این زمان ارزیابی شده اند. نتایج این مطالعه نشان داد پس از اعلام بیماری همه گیر ویروس کرونا شیوع علائم افسردگی در زنان نسبت به زنان قبل از اعلام اپیدمی افزایش یافته بود (6/29% در مقابل 26%)  (32).
2. مطالعه ای توسط YA Derya و همکاران در سال2020 با هدف بررسی تأثیر آموزش از راه دور بر پریشانی قبل از تولد و اضطراب مربوط به بارداری در دوران کرونا در ترکیه انجام شد. نمونه این مطالعه نیمه تجربی شامل 96 زن باردار بود 48 نفر در گروه مداخله و 48 نفر در گروه کنترل قرار گرفتند. پرسشنامه تجدید نظر شده در مورد پریشانی دوران بارداری [1](NuPDQ)' و 'پرسشنامه اضطراب مربوط به بارداری-تجدید نظر شده 2 [2](PRAQ-R2)'  جهت جمع آوری داده ها استفاده شد. آموزش از راه دور فردی (آموزش و مشاوره تعاملی ارائه شده از طریق تماس های تلفنی ، پیام کوتاه و کتابچه آموزش دیجیتال) به مدت یک هفته در اختیار زنان باردار در گروه آزمایش قرار گرفت. در گروه کنترل هیچ مداخله ای انجام نشد. نتایج نشان داد اختلاف میانگین نمرات پس آزمون NuPDQ زنان در گروه آزمایش و کنترل از نظر آماری معنادار بود. علاوه بر این ، تفاوت بین میانگین نمرات آنها در PRAQ-R2 و خرده مقیاس های آن شامل 'ترس از زایمان' و 'نگرانی از به دنیا آوردن کودک معلول جسمی یا ذهنی' از نظر آماری معنی دار بود، افراد گروه آزمایش اضطراب، ترس از زایمان و نگرانی از به دنیا آوردن یک کودک معلول جسمی یا ذهنی کمتری داشتند (33) .

مطالعات داخلی

1. مطالعه ای توسط شعبانی میناآباد باهدف بررسی اثربخشی آموزش از راه دور پکیج آموزشی پیشگیری از ابتلا به بیماری کووید-١٩ بر کاهش ترس و اضطراب بیماری کووید19 در کلاس مجازی زبان انگلیسی زبان آموزان در سال 2019  در اردبیل انجام گردید. این پژوهش از نوع نیمه تجربی و روش نمونه گیری آن در دسترس بوده است. 30 نفر از زبان آموزان یک موسسه (در دو گروه 15 نفره گروه آزمایشی و گروه کنترل) نمونه این مطالعه را تشکیل دادند. ابزار به کار رفته در این پژوهش آزمون مقیاس اضطراب بیماری کرونا (CDAS) و مقیاس محقق ساخته فوبیا کرونا (ترس از بیماری کرونا) بود. محتوی  آموزش طی ١٠جلسه ١٥دقیقه ای درسه هفته ارسال شده است. نتایج حاصل از تحلیل آماری نشان داد که بسته آموزشی طراحی شده در کاهش اضطراب بیماری کرونا و ترس از بیماری کرونا زبان آموزان موثر می باشد (27).
2. مطالعه ای توسط کربلایی هرفته و همکاران در سال 2019 با عنوان تأثیر آموزش خودمراقبتی بر استرس ادراک‌شده، سواد سلامت و رفتارهای خودمراقبتی در زنان مبتلا به دیابت بارداری انجام شد. این مطالعه از نوع نیمه­تجربی با طرح پیش‌آزمون- پس‌آزمون با گروه‌های آزمایش و کنترل بود. جامعه پژوهش زنان مبتلا به دیابت بارداری مراجعه‌کننده به مراکز بهداشتی و درمانی شهر زاهدان در سال 1398 بودند که 50 نفر با روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب و با روش تصادفی ساده در دو گروه مساوی جایگزین شدند. گروه آزمایش 6 جلسه 60 دقیقه‌ای آموزش خودمراقبتی دریافت کرد و گروه کنترل به غیر از آموزش‌های روتین آموزشی دریافت نکردند. ابزارهای پژوهش پرسشنامه‌های استرس ادراک‌شده، سواد سلامت و رفتارهای خودمراقبتی دیابت بودند. گروه­های آزمایش و کنترل در مرحله پیش‌آزمون از نظر استرس ادراک‌شده، سواد سلامت و رفتارهای خودمراقبتی تفاوت معنی‌داری نداشتند، اما در مرحله پس‌آزمون از نظر هر سه متغیر تفاوت معنی‌داری داشتند. آموزش خودمراقبتی باعث کاهش معنی‌دار استرس ادراک‌شده و افزایش معنی‌دار سواد سلامت و رفتارهای خودمراقبتی در زنان مبتلا به دیابت بارداری شد (34).
3. مطالعه ای توسط گنجعلی (1396) با عنوان تاثیر آموزش از راه دور بر اضطراب و استرس مادران باردار نسبت به روش زایمان در مادران نخست زا صورت گرفت. این پژوهش از نوع نیمه تجربی همراه با پیش آزمون- پس آزمون گروه آزمایش و کنترل بود. روش نمونه گیری در دسترس از بین مادران باردار نخست زا بین هفته های 22- 35، در شهرستان دزفول انجام شد. تعداد 100 نفر با دارا بودن معیارهای ورود از بین متقاضیان انتخاب شدند و به طور تصادفی به دو گروه آزمایش (50 نفر) و کنترل (50 نفر) تقسیم شدند. گروه آزمایش، طی 8 هفته هر هفته یک جلسه، تحت آموزش از راه دور قرار گرفتند. یافته های پژوهش نشان داد که بین میانگین نمرات اضطراب و نمرات استرس پس آزمون گروه های آزمایش و کنترل تفاوت معنی داری مشاهده شد(35).

جمع بندی بررسی متون

بررسی ها نشان می دهد زنان باردار در طی بیماری همه گیر COVID-19 اضطراب و استرس بیشتری را تجربه خواهند کرد و نیاز به مداخلاتی جهت کاهش اضطراب و استرس ناشی از کرونا دارند.  مطالعات موجود در زمینه تأثیر آموزش خود مراقبتی بارداری بر پریشانی قبل از تولد، اضطراب مربوط به بارداری، نگرانی از تولد نوزاد ناهنجار، ترس و استرس و اضطراب از زایمان، سواد سلامت و خود مراقبتی در زنان دیابتی انجام شده است و هیچ کدام به آموزش خود مراقبتی در زمینه کرونا و بررسی تأثیر آن بر استرس و اضطراب ناشی از کرونا نپرداخته اند. تنها یک مطالعه آن هم در در زبان آموزان یک موسسه و نه در زنان بارداری و با حجم نمونه کم در زمینه آموزش خودمراقبتی در زمینه کرونا و تأثیر آن بر فوبیا و اضطراب ناشی از کرونا انجام شده است. در نتیجه کمبود مطالعات در زمینه خودمراقبتی کرونا در زنان باردار دیده می شود. این پژوهش بر آن است که تأثیر آموزش خود مراقبتی در مقابل کرونا را در میزان استرس درک شده و اضطراب زنان باردار را مورد سنجش قرار دهد.

1. استرس درک شده در گروه مداخله و کنترل  پس از مداخله متفاوت است.
2. اضطراب بیماری کرونا در گروه مداخله و کنترل پس از مداخله متفاوت است.

تعیین تاثیر آموزش خودمراقبتی به روش تله مدیسین بر استرس درک شده و اضطراب بیماری کرونا در زنان باردار مراجعه کننده به مراکز بهداشتی زاهدان در سال 1400

1. تعیین و مقایسه میانگین نمره استرس درک شده قبل و پس از پایان مداخله در دو گروه مداخله و کنترل
2. تعیین و مقایسه میانگین نمره اضطراب بیماری کرونا قبل و پس از پایان مداخله در دو گروه مداخله و کنترل

مراکز بهداشتی و درمانی، مطب ها و کلینیک های مامایی و زنان

استفاده از آن در مراقبت های زنان باردار جهت ارتقا خود مراقبتی آنها در برابر کرونا ویروس

تله مدیسین (Telemedicine)

تعریف نظری: ارائه خدمات مراقبتی سلامت از راه دور توسط متخصصین سلامت با استفاده از تکنولوژی ارتباطات و اطلاعات برای انتقال اطلاعات معتبر جهت تشخیص، درمان و پیشگیری از بیماری ها و حوادث، تحقیقات، ارزیابی و آموزش مداوم ارائه دهندگان خدمات سلامت در راستای توسعه سلامت افراد و جوامع می باشد (36).

تعریف عملی: در مطالعه حاضر منظور از تله مدیسین استفاده از واتساپ برای انتقال مطالب آموزشی و پیگیری است. محتوای آموزشی به مدت دو هفته با فواصل یک روز درمیان و طی 6 نوبت، به صورت فردی از طریق پیام رسان واتس آپ ارسال خواهد شد.

خودمراقبتی (Self Care)

تعریف نظری : خودﻣﺮاﻗﺒﺘﯽ اﻗﺪاﻣﺎت و ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎی آﮔﺎﻫﺎﻧﻪ و ﻫﺪﻓﻤﻨﺪی استﮐﻪ ﻓﺮد ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺣﻔﻆ ﺣﯿﺎت و ارﺗﻘﺎی ﺳﻼﻣﺖ ﺧـﻮد و ﺧﺎﻧﻮاده اﻧﺠﺎم ﻣﯽدﻫﺪ (26).

تعریف عملی: در مطالعه حاضر منظور از خود مراقبتی آموزش های آشنایی با بیماری کرونا، آشنایی با راه های انتقال وجلوگیری از انتقال، آشنایی با راه های انتقال وجلوگیری از انتقال آن در اجتماعات و سازمان ها،  آشنایی با اثرات ویروس کرونا بر بارداری، آموزش راه های پیشگیری و خودمراقبتی در مقابل ویروس در بارداری، آشنایی با اصول مراقبت و پیشگیری در زمان زایمان، پس از زایمان و شیردهی خواهد بود. که از طریق واتساپ برای خانم های باردار گروه مداخله ارسال می گردد.

استرس ادراک شده (Perceived Stress)

تعریف نظری: استرس ادراک شده حالت یا فرآیندی روانشناختی است که طی آن فرد بهزیستی جسمی و روانشناختی خود را تهدید آمیز ادراک می کند. در واقع ایجاد استرس بستگی به چگونگی برداشت و درک فرد از موقعیت ها و حوادث دارد .ممکن است ،یک موقعیت برای فردی بی خطر و برای فرد دیگری به صورت یک تهدید درک شود (37).

تعریف عملی: در این پژوهش منظور از استرس ادراک شده ، نمره ای است که فرد از پرسش نامه استرس عمومی درک شده کوهن شامل 14 سوال به دست می آورد. حداقل نمره صفر و حداکثر 56 می باشد. نمره ی بالاتر نشان دهنده ی استرس درک شده بیشتر است.

اضطراب (Anxiety)

تعریف نظری : اضطراب در بر گیرنده ی تغییرات جسمی، روانی و رفتاری است که در رویارویی با تهدید و خطر به طور خودکار رخ میدهد. این تغییرات شامل احساس منتشر ناخوشایند و مبهمی از هراس در کنار نشانه های اتونوم همچون گیجی، تعریق، اسهال، افزایش فشار خون، تپش قلب، گشادی مردمک ها، بیقراری، لرزش، افزایش ضربان قلب، تکرر و فوریت ادراری، گزگز اندامها و سنکوپ می باشد (38).

تعریف عملی: منظور از اضطراب در این مطالعه نمره ای است که زنان باردار از پاسخ به 18 سوال پرسشنامه اضطراب بیماری کرونا  به دست می آورند. بیشترین و کمترین نمره‌ای که افراد پاسخ‌دهنده در این پرسشنامه کسب می‌کنند بین 0 تا 54 است. نمرات بالا در این پرسشنامه نشان‌دهنده سطح بالاتری از اضطراب در افراد است. همچنین برای سنجش اضطراب از مقیاس آنالوگ دیداری (VAS[1]) 10 سانتی متری استفاده خواهد شد . هر یک سانتی متر مشخص می شود اما شماره گذاری نمی شود. (39).  نمرات این مقیاس 0 تا 10 است. این مقیاس به 10 قسمت مساوی تقسیم شده و 0 کمترین و 10 بیشترین میزان اضطراب است (40).

نیمه تجربی دو گروهه از نوع پیش آزمون-پس آزمون

جامعه پژوهش را در این مطالعه زنان باردار مراجعه کننده به مراکز بهداشتی شهر  زاهدان در سال 1400 تشکیل خواهند داد.

معیار های ورود به مطالعه شامل:

• سن 18-49 سال
• با سواد بودن
• سن باداری 20 تا 28 هفته بر اساس اولین روز آخرین قاعدگی یا سونوی سه ماهه اول حاملگی
• بارداری اول
• فقدان هر گونه بیماری زمینه ای طبی
• فقدان بیماری روانپزشکی، اعتیاد، بستری در بخش روان یا مصرف داروهای روان پزشکی
• فقدان تجربه حوادث استرس زای عمده در 6 ماه اخیر
• عدم ابتلا به هر گونه عارضه در بارداری
• داشتن گوشی مناسب یا رایانه ی شخصی و توانایی استفاده از آن، از جمله دسترسی به اینترنت
• کسب نمره حداقل 17 از پرسشنامه اضطراب بیماری کرونا
• کسب حداقل نمره 8/21 از پرسشنامه استرس درک شده
• نداشتن سابقه ابتلا به کووید 19 در زن باردار
• عدم دریافت قبلی آموزش خود مراقبتی در مقابل کرونا

معیارهای خروج شامل:

• عدم تمایل به ادامه مشارکت
• عدم دریافت یک جلسه از آموزش های تله مدیسین
• رخداد هر گونه عارضه مرتبط با بارداری طی مطالعه
• بروز حوادث استرس زای عمده در طی پژوهش (بیماری جدی همسر و فرزند، مرگ یکی از عزیزان، تصادف، اختلاف خانوادگی شدید، طلاق ، مهاجرت و ورشکستگی مالی، تشخیص عضو خانواده با بیماری صعب العلاج یا تهدید کننده زندگی)

حجم نمونه با استفاده از فرمول زیر و بر اساس نتایج مطالعه Aksoy Derya و همکاران (2020) و میانگین  و انحراف معیار نمره اضطراب ناشی از بارداری  ناشی از تاثیر آموزش از راه دور به زنان باردار در ایام کرونا و با در نظر گرفتن توان آزمون 95% و سطح اطمینان 95% در هر گروه تقریبا 37  نفر به دست آمد که با هدف اطمینان از کفایت حجم نمونه و  در نظر گرفتن ریزش احتمالی نمونه ها در هر گروه 50 نفر و در مجموع 100 نفر در نظر گرفته خواهد شد (31).

n= = 37.08

 = 1.96             = 4.90              = 24.25

 = 1.64              = 8.48              = 30.04

در این مطالعه نمونه گیری با استفاده از روش چند مرحله ای انجام خواهد شد. ابتدا شهر به 4 قسمت جغرافیایی تقسیم می شود. لیست مراکز جامع سلامت در هر منطقه تهیه خواهد شد. اسامی مراکز در کاغذهایی نوشته خواهد شد و سپس در هر منطقه 2 مرکز جامع سلامت با قرعه کشی انتخاب خواهد شد. اولین مرکزی که در هر منطقه انتخاب شود برای مداخله و دومین مرکز برای گروه کنترل در نظر گرفته خواهد شد. در نمونه های یک مرکز مداخله (12 یا 13 نفر) انجام می شود و نمونه ها یک مرکز (12 یا 13 نفر) فقط به عنوان گروه کنترل در نظر گرفته می شوند.  محقق به مراکز مراجعه می نماید و اهداف پژوهش را برای مراجعان توضیح خواهد داد و افراد واجد شرایط مطالعه که تمایل به مشارکت در مطالعه داشته باشند به عنوان نمونه انتخاب خواهند شد و  نام فرد به همراه شماره تماس او جهت هماهنگی جلسات اخذ می گردد.

ابزار گردآوری داده ها فرم اطلاعات دموگرافیک، مقیاس استرس ادراک شده کوهن ، پرسشنامه اضطراب بیماری کرونا و مقیاس آنالوگ دیداری خواهد بود.

فرم اطلاعات دموگرافیک شامل 9 آیتم در خصوص: سن زن و همسر، سن بارداری، تحصیلات زن و همسر، وضعیت اشتغال زن و همسر، وضعیت اقتصادی خانواده و خواسته یا ناخواسته بودن بارداری است.

جهت سنجش اضطراب ناشی از شیوع ویروس کرونا، از مقیاس اضطراب بیماری کرونا (CDAS^[1]) استفاده خواهد شد. این ابزار در کشور ایران توسط علیپور و همکاران (2019) ساخته شده و اعتبار یابی شده است. نسخه نهایی این ابزار دارای 18 گویه و 2 مؤلفه (عامل جسمانی و روانی) است. گویه­های 1 تا 9 علائم روانی و گویه­های 10 تا 18 علائم جسمانی را می‌سنجد. این ابزار در طیف 4 درجه‌ای لیکرت (هرگز=0، گاهی اوقات=1، بیشتر اوقات=2 و همیشه=3) نمره‌گذاری می‌شود؛ بنابراین بیشترین و کمترین نمره‌ای که افراد پاسخ‌دهنده در این پرسشنامه کسب می‌کنند بین 0 تا 54 است. نمرات بالا در این پرسشنامه نشان‌دهنده سطح بالاتری از اضطراب در افراد است. روایی محتوی پرسشنامه توسط متخصیصن روانشناسی بررسی و تأیید شده است  و جهت بررسی روایی سازه از تحلیل عاملی تائیدی استفاده شده است. پایایی ابزار توسط روش همسانی درونی به شیوه آلفای کرونباخ و 2-λ  گاتمن بررسی شده است. مقدار 2- λ گاتمن برای کل پرسشنامه 922/0 و ضریب آلفای کرونباخ برای علائم روانی 879/0 ، علائم جسمانی 861/0 و برای کل پرسشنامه919/0 محاسبه شده است.نمرات 16-0 نشاندهنده عدم اضطراب یا اضطراب خفیف ، نمرات 29-17 نشاندهنده اضطراب متوسط، نمرات 54-30 اضطراب شدید را نشان می دهد (41). در این مطالعه نیز پایایی با محاسبه آلفای کرونباخ بررسی خواهد شد.

همچنین برای سنجش اضطراب از مقیاس آنالوگ دیداری (VAS[2]) 10 سانتی متری استفاده خواهد شد . هر یک سانتی متر مشخص می شود اما شماره گذاری نمی شود. (39).  نمرات این مقیاس 0 تا 10 است. این مقیاس به 10 قسمت مساوی تقسیم شده و 0 کمترین و 10 بیشترین میزان اضطراب است (40).

پرسشنامه استرس ادراک شده PSS-14 توسط کوهن و همکاران (1983) تهیه شده که برای سنجش استرس درک شده شرکت کنندگان در یک ماه گذشته به کار می رود. افکار و احساسات درباره حوادث استرس زا، کنترل، غلبه، کنار آمدن با فشار روانی و استرس تجربه شده را مورد سنجش قرار می دهد. همچنین این مقیاس، عوامل خطرزا در اختلالات رفتاری را بررسی کرده و فرایند روابط تنش زا را نشان می دهد. این پرسشنامه شامل 14 آیتم است و نحوه نمره گذاری پرسشنامه به این شکل است که بر اساس طیف 5درجه ای لیکرت است و به هرگز=0،تقریبا هرگز = 1،گاهی اوقات= 2،اغلب اوقات=3 و بسیاری از اوقات=4 امتیاز تعلق می گیرد. عبارات 4-5-6-7-9-10و13 به صورت معکوس نمره گذاری میشوند (هرگز=4 تا بسیاری از اوقات=0).کمترین امتیاز کسب شده صفر و بیشترین نمره 56 است. نمره بالاتر نشان دهنده استرس ادراک شده بیشتر است. روایی محتوی این پرسش نامه مورد تأیید است و پایایی با آلفای کرونباخ برای هر یک از زیرمقیاس ها و نمره کلی  PSSبین 84/0تا 86/0 به دست آمده است  (42).  صفایی و همکاران (2014) روایی نسخه فارسی مقیاس استرس ادراک شده را تأیید کردند. جهت تعیین روایی عاملی نسخه فارسی این مقیاس  از روش‌های‌ آماری تحلیل عاملی اکتشافی و تحلیل عاملی تأییدی و به منظور بررسی همسانی درونی نسخه فارسی مقیاس استرس ادراک شده از ضرایب آلفای کرونباخ استفاده شده است. شاخص‌های برازش تحلیل عاملی تأییدی وجود عوامل دو‌گانه شامل: خودکارآمدی ادراک شده و درماندگی ادراک شده را تأیید نموده است. مقادیر ضرایب آلفای کرونباخ برای عوامل خودکارآمدی ادراک شده، درماندگی ادراک شده و نمره کلی استرس ادراک شده به ترتیب برابر با 80/0، 60/0 و 76/0 به دست آمده است (43). نقطه برش این پرسشنامه برای شناسایی افراد با استرس درک شده 8/21 است (44). در این مطالعه نیز پایایی با محاسبه آلفای کرونباخ بررسی خواهد شد.

روش کار بدین صورت است که پژوهشگر پس از اخذ کد اخلاق و مجوزها از معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان به مراکز منتخب مراجعه می نماید.  ابتدا شهر به 4 قسمت جغرافیایی تقسیم می شود. لیست مراکز جامع سلامت در هر منطقه تهیه خواهد شد. اسامی مراکز در کاغذهایی نوشته خواهد شد و سپس در هر منطقه 2 مرکز جامع سلامت با قرعه کشی انتخاب خواهد شد. اولین مرکزی که در هر منطقه انتخاب شود برای مداخله و دومین مرکز برای گروه کنترل در نظر گرفته خواهد شد. در نمونه های یک مرکز مداخله (12 یا 13 نفر) انجام می شود و نمونه ها یک مرکز (12 یا 13 نفر) فقط به عنوان گروه کنترل در نظر گرفته می شوند. محقق به مراکز مراجعه می نماید، پس از معرفی خود، بیان اهداف پژوهش به مراجعان، معیارهای ورود به مطالعه را بررسی خواهد نمود، افراد دارای معیار ورود که تمایل به مشارکت در مطالعه داشته انتخاب خواهند شد  و از آن ها رضایت نامه کتبی(پیوست 1)  اخذ خواهد شد. سپس فرم اطلاعات دموگرافیک (پیوست 2)، مقیاس اضطراب بیماری کرونا (پیوست 3)، مقیاس آنالوگ دیداری (پیوست 5) و پرسشنامه استرس ادراک شده (پیوست 4) به عنوان پیش آزمون توسط نمونه در مرکز تکمیل خواهد شد. افراد دارای استرس ادراک شده و اضطراب متوسط و شدید به عنوان نمونه انتخاب خواهند شد. نحوه مشارکت در مطالعه به فرد توضیح داده می شود. نام فرد به همراه شماره تماس او جهت هماهنگی جلسات اخذ می گردد. پژوهشگر نیز شماره تلفن خود را در اختیار نمونه ها قرار می دهد تا در صورت وجود سوالات احتمالی تماس بگیرند.

شیوه ی آموزش به روش تله مدیسین در این مطالعه بدین صورت است که؛ به مدت دو هفته ، محتوای آموزشی یک روز درمیان و طی 6 نوبت از طریق پیام رسان واتس اپ به صورت انفرادی ارسال خواهد شد. محتوای آموزشی شامل: آشنایی با بیماری کرونا، آشنایی با راه های انتقال وجلوگیری از انتقال، آشنایی با راه های انتقال وجلوگیری از انتقال آن در اجتماعات و سازمان ها،  آشنایی با اثرات ویروس کرونا بر بارداری، آموزش راه های پیشگیری و خودمراقبتی در مقابل ویروس در بارداری، آشنایی با اصول مراقبت و پیشگیری در زمان زایمان، پس از زایمان و شیردهی خواهد بود. محتوی آموزش به صورت پاورپوینت های صدا گذاری شده که به  فیلم تبدیل خواهند شد و جهت ارسال مطالب از قبل با نمونه ها هماهنگ می شود که چه زمانی برای آنها بهتر است که فایل برای آنها ارسال گردد. در هر نوبت از آموزش روز بعد از ارسال مطالب از طریق همان پیام رسان پیگیری می شود که فرد مطالب را مطالعه نموده باشد در صورتی که مطالب مطالعه نشده از او دعوت به مطالعه می شود و جهت اطمینان از مطالعه قبل از ارسال فایل بعد مجدد پیگیری می شود تا فرد مطالب را مطالعه نموده باشد و در صورت عدم مشارکت از نمونه خارج می شود. هر هفته نیز پیگیری از طریق همان برنامه انجام خواهد شد و پرسش و پاسخ نیز از طریق همان پیام رسان و یا تماس تلفنی با محقق امکان پذیر خواهد بود. و در نهایت از فرد خواسته می شود پرسشنامه های اضطراب، مقیاس آنالوگ دیداری و استرس ادراک شده  آنلاین را 1 ماه پس از تکمیل مداخله کامل نماید.

برنامه آموزش تله مدیسین در گروه مداخله:

جلسه اول

عنوان جلسه: آشنایی با بیماری کرونا

زمان: در ساعتی که برای واحد پژوهش مشارکت آسان باشد

مدت زمان:  15 -20 دقیقه

روش آموزش: ارائه اسلاید صداگذاری شده

وسایل کمک آموزشی: لپ تاپ، گوشی همراه، رایانه

گروه هدف: زنان باردار دارای معیار ورود به مطالعه

آموزش دهنده: مطهره هاشم زهی

اهداف آموزشی:

1. آشنایی با تاریخچه پیدایش و کشف ویروس کرونا
2. آشنایی با ماهیت و ساختار ویروس
3. آگاهی با علائم عفونت کووید 19
4. آشنایی با تست های تشخیصی بیماری کرونا
5. آشنایی با درمان

جلسه دوم

عنوان آموزشی: آشنایی با راه های انتقال وجلوگیری از انتقال

زمان: در ساعتی که برای واحد پژوهش مشارکت آسان باشد

مدت زمان:  15 -20 دقیقه

روش آموزش: ارائه اسلاید صداگذاری شده

وسایل کمک آموزشی: لپ تاپ، گوشی همراه، رایانه

گروه هدف: زنان باردار دارای معیار ورود به مطالعه

آموزش دهنده: مطهره هاشم زهی

اهداف آموزشی

1.  آشنایی با راه های انتقال ویروس
2. آشنایی با تفکر معیوب در مورد ویروس کرونا

الف:تفکر من اصلا مریض نمی شوم.

ب:تفکر کرونا مال دیگران است.

پ:تفکر مصرف الکل،قلیان،مواد مخدر و ... باعث مصونیت من می شود.

ت:کرونا ویروس ضعیفی است که فقط افراد ضعیف را درگیر می کند.

ث:همه کسانی که به ویروس کرونا دچار شوند فوت می کنند.

3. آشنایی با وسایل حفاظت شخصی و نحوه استفاده از آنها (نحوه صحیح شستن دستها ،ماسک، اسپری ضدعفونی کننده ،دستکش)
4. آشنایی مادر با نکات بهداشتی هنگام ورود به منزل
5. آموزش درخصوص از بین بردن ماسک و دستکش و نظافت سطوح و اجسام مورد استفاده

جلسه سوم

عنوان آموزشی: آموزش راه های پیشگیری و خودمراقبتی در مقابل ویروس در اجتماع و سازمان ها

زمان: در ساعتی که برای واحد پژوهش مشارکت آسان باشد

مدت زمان:  15 -20 دقیقه

روش آموزش: ارائه اسلاید صداگذاری شده

وسایل کمک آموزشی: لپ تاپ، گوشی همراه، رایانه

گروه هدف: زنان باردار دارای معیار ورود به مطالعه

آموزش دهنده: مطهره هاشم زهی

اهداف :

1. آشنایی با فاصله اجتماعی
2. پیشگیری از انتقال ویروس در امان عمومی و مراکز اقامتی(هتل،مهمانسرا و ...)
3. آشنایی با مراقبت از خود در هنگام مراجعه به مراکز بهداشتی و مطب ها
4. آشنایی مادر با شماره های اورژانسی و تماس در موارد ضرورت

جلسه چهارم

عنوان آموزشی : آشنایی با اثرات ویروس کرونا بر بارداری

زمان: در ساعتی که برای واحد پژوهش مشارکت آسان باشد

مدت زمان:  15 -20 دقیقه

روش آموزش: ارائه اسلاید صداگذاری شده

وسایل کمک آموزشی: لپ تاپ، گوشی همراه، رایانه

گروه هدف: زنان باردار دارای معیار ورود به مطالعه

آموزش دهنده: مطهره هاشم زهی

اهداف آموزشی

1. مروری با علائم ویروس در بارداری
2. آشنایی با اثرات ویروس کرونا بر جنین و بارداری
3. آشنایی با اقدامات بهداشتی مادران مشکوک به کرونا
4. آموزش مراقبت از خود در صورت حضور فرد مبتلا در منزل

جلسه پنجم

عنوان: آشنایی با مراقب های در زمان زایمان

زمان: در ساعتی که برای واحد پژوهش مشارکت آسان باشد

مدت زمان:  15 -20 دقیقه

روش آموزش: ارائه اسلاید صداگذاری شده

وسایل کمک آموزشی: لپ تاپ، گوشی همراه، رایانه

گروه هدف: زنان باردار دارای معیار ورود به مطالعه

آموزش دهنده: مطهره هاشم زهی

اهداف آموزشی

1. آشنایی با نحوه انتخاب بیمارستان
2. آشنایی با علائم خطر و مدیریت آنها
3. آشنایی با علائم لیبر حقیقی و مدیریت آنها
4. آشنایی با اصول پیشگیری در بیمارستان

جلسه ششم

عنوان: آشنایی با مراقب های پس از زایمان و اصول شیردهی در زمان بروز علائم کرونا

زمان: در ساعتی که برای واحد پژوهش مشارکت آسان باشد

مدت زمان:  15 -20 دقیقه

روش آموزش: ارائه اسلاید صداگذاری شده

وسایل کمک آموزشی: لپ تاپ، گوشی همراه، رایانه

گروه هدف: زنان باردار دارای معیار ورود به مطالعه

آموزش دهنده: مطهره هاشم زهی

اهداف آموزشی

1. آشنایی با علائم خطر مادر و مدیریت آنها
2.  آشنایی با علائم خطر نوزاد و مدیریت آنها
3.  آشنایی با اصول شیردهی در زمان بروز علائم کرونا
4. آشنایی با راه های کاهش انتقال ویروس از مادر به نوزاد
5. آشنایی با اصول پیشگیری کرونا جهت مادر و نوزاد در مراقبت های پس از زایمان
6. جمع بندی مطالب قبلی

در گروه کنترل مداخله ای انجام نخواهد شد و تنها از آنها خواسته می شود 1 ماه پس از تکمیل پرسشنامه های اولیه پرسشنامه های  آنلاین را مجدد تکمیل نمایند . در نهایت برای قدردانی از مشارکت آنها فایل های آموزشی از طریق پیام رسان برای آنها ارسال خواهد شد و راهنمایی های لازم برای آنها انجام خواهد گردید.

  تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه 21 و با در نظر گرفتن سطح معناداری p<.05 انجام می گردد. جهت اهداف توصیفی از قبیل درصد، فراوانی، میانگین، انحراف معیار استفاده می شود. جهت اهداف تحلیلی در ابتدا بررسی توزیع نرمال داده ها به کمک آزمون شاپیرو ویلک انجام خواهد شد. بر اساس نتایج آزمون در داده های با توزیع نرمال از آزمون تی مستقل و تی زوجی و در داده هایی که توزیع نرمال نداشته باشند از من ویتنی و ویلکاکسون جهت آنالیزها استفاده خواهد گردید. برای تعیین اثربخشی مداخله به همراه تعدیل عوامل تاثیرگذار احتمالی از آزمون تحلیل کوواریانس استفاده خواهد شد.

در این پایان نامه کدهای راهنمای عمومی اخلاق در پژوهشهای علوم پزشکی  دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران (شماره های 1-2-3-7-8-10-11-12-13-14-15-16-17-19-25-26-27-28-29-30 و 31)

کدهای راهنمای عمومی اخلاق در پژوهشهای علوم پزشکی  دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران

1-       هدف اصلی هر پژوهش باید ارتقای سلامت انسانها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

2-       در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام میگیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزماییهای بالینی  بر روی بیماران یا داوطلبهای سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

3-       پژوهش بر انسان فقط در صورتی توجیه پذیر است که منافع بالقوه ی آن برای هر فرد آزمودنی بیشتر از خطرهای  آن باشد..

7-اگر در حین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت در این پژوهش برای آزمودنیها بیش از فواید بالقوه ی آن است، باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود.

8-       طراحی و اجرای پژوهشهایی که بر روی آزمودنی انسانی انجام میگیرند، باید منطبق با اصول علمی پذیرفته شده بر اساس دانش روز و مبتنی بر مرور کامل منابع علمی موجود و پژوهشهای قبلی آزمایشگاهی، و  در صورت لزوم،  حیوانی مناسب باشد.

10-    هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرحنامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرحنامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده ها، وابستگی های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه ی دیگر، مشوق های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایت نامه ی آگاهانه به صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایت نامه باید تدوین و به طرحنامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرحنامه از سوی کمیته ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.

11-    کمیته ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرحنامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرحها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته ی اخلاق درخواست میشود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.   

12-    انتخاب آزمودنیهای بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض آمیز نباشد.

13-    کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا میشود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

14-    اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.

15-    پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که میتوانند در تصمیم گیری او مؤثر باشند، به نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی  سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیانهایی که انتظار میرود مطالعه در بر داشته باشد. همچنین، هر آزمودنی باید بداند که میتواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره ی خطرات و زیان های بالقوه ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر همچنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایت نامه ی آگاهانه منعکس شود.

16-    پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی میشود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد- نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. همچنین، در پژوهشهایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

17-    پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنیها، این اطلاع رسانی از طریق شخص دیگری انجام میگیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.

19-    عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچگونه تأثیری بر خدمات درمانی که در همان مؤسسه – نظیر بیمارستان – به فرد ارائه میشود، داشته باشد. این موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود.

25-    پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده ها یا اطلاعات به دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

26-    هر نوع آسیب یا خسارت ناشی از شرکت در پژوهش باید بر طبق قوانین مصوب جبران خسارت شود. این امر باید در هنگام طراحی پژوهش لحاظ شده باشد. نحوه ی تحقق این امر ترجیحاً به صورت پوشش بیمه ای نامشروط باشد.

27-    در پایان پژوهش، هر فردی که به عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روشهایی که سودمندیشان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره مند شود.

28-    پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهشهای خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته هایی که از نظر حمایت کننده ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

29-    نحوه ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنیها و مؤسسه ی حمایت کننده ی  پژوهش باشد.

30-    گزارش ها و مقالات حاصل از پژوهشهایی که مفاد این راهنما را نقض کرده اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

31-    روش پژوهش نباید با ارزشهای احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد

• استفاده از خود گزارش دهی در گروه تله مدیسین جهت اطمینان از مشارکت آنها در آموزش ها یکی از محدودیت مطالعه است که محقق سعی می نماید با انجام پیگیری پس از هر بار ارسال مطالب اثر آن را کاهش دهد.

خودمراقبتی،کووید-19، تله مدیسین، استرس درک شده، اضطراب، بارداری

Self Care, Covid 19, Telemedicine, Perceived Stress, Anxiety, Pregnancy

1.           Masjoudi M, Aslani A, Khazaeian S, Fathnezhad-Kazemi A. Explaining the experience of prenatal care and investigating the association between psychological factors with self-care in pregnant women during COVID-19 pandemic: a mixed method study protocol. Reproductive health. 2020;17(1):1-7.

2.           Liang H, Acharya G. Novel corona virus disease (COVID‐19) in pregnancy: What clinical recommendations to follow? Acta obstetricia et gynecologica Scandinavica. 2020;99(4):439-42.

3.           Della Gatta AN, Rizzo R, Pilu G, Simonazzi G. COVID19 during pregnancy: a systematic review of reported cases. American Journal of Obstetrics and Gynecology. 2020;223(1).

4.           Fakari FR, Simbar M. Coronavirus pandemic and worries during pregnancy; a letter to editor. Archives of academic emergency medicine. 2020;8(1):e21.

5.           Chen N, Zhou M, Dong X, Qu J, Gong F, Han Y, et al. Epidemiological and clinical characteristics of 99 cases of 2019 novel coronavirus pneumonia in Wuhan, China: a descriptive study. The Lancet. 2020;395(10223):507-13.

6.           Fathi Ashtiani A, Rahnejat AM, Ahmadi Tahour Soltani M, Taghva A, Ebrahimi MR, Donyavi V, et al. Psychological Consequences and Interventions during the COVID-19 Pandemic: Narrative Review. Journal of Marine Medicine. 2020;2(1):1-11.

7.           Madhavanprabhakaran GK, D’Souza MS, Nairy KS. Prevalence of pregnancy anxiety and associated factors. International Journal of Africa Nursing Sciences. 2015;3:1-7.

8.           Zareipour M, Sadeghianifar A, Amirzehni J, Parsnezhad M, Ayuoghi Rahnema V. Exploring of depression, anxiety and stress in pregnant women referred to health centers of urmia. Rahavard Salamat Journal. 2018;3(2):19-30.

9.           Mogos MF, August EM, Salinas-Miranda AA, Sultan DH, Salihu HM. A systematic review of quality of life measures in pregnant and postpartum mothers. Applied research in quality of life. 2013;8(2):219-50.

10.         Benke C, Autenrieth LK, Asselmann E, Pané-Farré CA. Lockdown, quarantine measures, and social distancing: Associations with depression, anxiety and distress at the beginning of the COVID-19 pandemic among adults from Germany. Psychiatry Research. 2020;293:113462.

11.         Brooks SK, Webster RK, Smith LE, Woodland L, Wessely S, Greenberg N, et al. The psychological impact of quarantine and how to reduce it: rapid review of the evidence. The Lancet. 2020;395(10227):912-20.

12.         Lobie TA, Tesfaye D, Abrham A. A narrative synthesis on COVID-19 risks and concerns in developing countries: The case of Ethiopia. Journal of Public Health and Epidemiology. 2020;12(2):86-97.

13.         Nosratabadi M, Sarabi N, Masoudiyekta L. A Case Report of Vaginal Delivery at Home Due to Fear of Covid-19. Iranian Journal of Psychiatry. 2020;15(4):373-6.

14.         allahtavakoli m. Coping with stress of COVID_19 epidemic. Journal of Jiroft University of Medical Sciences. 2020;7(1):253-4.

15.         Fakari FR, Simbar M. Coronavirus pandemic and worries during pregnancy; a letter to editor. Archives of academic emergency medicine. 2020;8(1).

16.         Khodayarifard M, Asayesh MH. Psychological Coping Strategies and Techniques to deal with Stress & Anxiety around Coronavirus (COVID-19). Rooyesh-e-Ravanshenasi Journal (RRJ). 2020;9(8):1-18.

17.         Qiao J. What are the risks of COVID-19 infection in pregnant women? The Lancet. 2020;395(10226):760-2.

18.         Cho Y-M, Lee S, Islam SMS, Kim S-Y. Theories applied to m-health interventions for behavior change in low-and middle-income countries: a systematic review. Telemedicine and e-Health. 2018;24(10):727-41.

19.         Wang C, Pan R, Wan X, Tan Y, Xu L, Ho CS, et al. Immediate psychological responses and associated factors during the initial stage of the 2019 coronavirus disease (COVID-19) epidemic among the general population in China. International journal of environmental research and public health. 2020;17(5):1729.

20.         SOLEIMAN EY, Majlessi F, RAHIMI FA. Measurement of the constructs of health belief model related to self-care during pregnancy in women referred to south Tehran health network. Commonity Health. 2015;1(2):89-98.

21.         Khadivzadeh T, Azhari S, Esmaily H, Akhlaghi F, Sardar MA. Effects of self-care education on perceived stress in women with gestational diabetes under insulin treatment. Evidence Based Care. 2015;5(3):7-18.

22.         Jamshidzahe Dejange M, Kiani F, Tabatabaei SM, Tasbandi M. Effect of Orem's Self-Care Model Training Program on Anxiety of Women with Breast Cancer: A Clinical Trial Study. Med Surg Nurs J. 2018;7(2):e80605.

23.         Amini A, Peyman A, Hatami M. Effect of Self-Care Education Based on Virtual Networks on Quality of Life in HIV-Positive Patients. J Educ Community Health. 2020;7(2):203-11.

24.         Orem DE. The self-care deficit nursing theory. Nursing Theories: The Base for Professional Nursing Practice. 2011;6:113.

25.         Feng X, Mosimah CI, Sizemore G, Goyat R, Dwibedi N. Impact of mindful self-care and perceived stress on the health related quality of life among young-adult students in West Virginia. Journal of Human Behavior in the Social Environment. 2019;29(1):26-36.

26.         Naghizadeh S. Comparison of Pregnancy Self-Care, Perceived Social Support and Perceived Stress in Low-risk and High-risk Groups. Journal of Health and Care. 2019;21(1):16-25.

27.         shabani Minaabad M. The  Effectiveness  of  Distance  Learning  Package  Prevention  of  Covid-19  Disease  (Virus  SARS-CoV-2)  on  Reducing  phobia  and  Anxiety  of  Covid  19  Disease)  (Corona-Novin Virus 2019) in Virtual English Language Learners-Pilot Study Malahat Shabani minaabad IASP. 2020;2(108):58-68.

28.         World Health Organization. Maintaining essential health services: operational guidance for the COVID-19 context: interim guidance, 1 June 2020: World Health Organization; 2020. Available from: https://apps.who.int/iris/handle/10665/332240.

29.         Daryazadeh S. Necessity of E-learning application and its effectiveness in self-patients' care. Razi Journal of Medical Sciences. 2016;23(149):9-17.

30.         García‐Lizana F, Muñoz‐Mayorga I. Telemedicine for depression: a systematic review. Perspectives in psychiatric care. 2010;46(2):119-26.

31.         Wu H, Sun W, Huang X, Yu S, Wang H, Bi X, et al. Online antenatal care during the COVID-19 pandemic: opportunities and challenges. Journal of Medical Internet Research. 2020;22(7):e19916.

32.         Wu Y, Zhang C, Liu H, Duan C, Li C, Fan J, et al. Perinatal depressive and anxiety symptoms of pregnant women during the coronavirus disease 2019 outbreak in China. American journal of obstetrics and gynecology. 2020;223(2):240. e1.

33.         Derya YA, Altiparmak S, Emine A, GÖkbulut N, Yilmaz AN. Pregnancy and birth planning during COVID-19: The effects of tele-education offered to pregnant women on prenatal distress and pregnancy-related anxiety. Midwifery.102877.

34.         Karbalai Harafteh F, Karami Mohajeri Z, Kia S. The Effect of Self-care Training on PerceivedStress, Health Literacy,and Self-care Behaviors in Women with Gestational Diabetes. Community Health journal. 2020;14(2):30-9.

35.         Ganjali F. The effect of distance education on mothers' anxiety and stress about delivery method in nulliparous mothers.  1 International and 3rd National Conference on Management and Humanistic Science Research Tehran2017. p. 1-18.

36.         World Health Organization. Telemedicine: opportunities and developments in member states. Report on the second global survey on eHealth: World Health Organization; 2010. Available from: https://apps.who.int/iris/handle/10665/44497.

37.         Clark KD. The relationship of perceived stress and self-efficacy among correctional employees in close-security and medium-security-level institutions: Walden University; 2010.

38.         Azizi M, Barati M. A review of anxiety disorders and its nursing practices. Paramedical Sciences and Military Health. Paramedical Sciences and Military Health. 2013;9(1):54-8.

39.         Alami A, Moradi Z, Delshad Noghabi A, Hamzei A. Comparison between sedation-Agitation and visual analog scales in determination of sedation status of patients. Quarterly of Horizon of Medical Sciences. 2016;22.

40.         Arghami S, Ghoreishi A, Kamali K, Farhadi M. Investigating the Consistency of Mental Fatigue Measurements by Visual Analog Scale (VAS) and Flicker Fusion Apparatus. Journal of Ergonomics. 2013;1(1):66-72.

41.         ALIPOUR A, Ghadami A, ALIPOUR Z, ABDOLLAHZADEH H. Preliminary validation of the Corona disease anxiety scale (CDAS) in the Iranian sample. Quarterly Journal of Health Psychology. 2020;8(4):163-75.

42.         Cohen S, Kamarck T, Mermelstein R. A global measure of perceived stress. Journal of health and social behavior. 1983;24(4):385-96.

43.         Safaei M, Shokri O. Assessing stress in cancer patients: Factorial validity of the perceived stress scale in Iran. IJPN. 2014;2(1):13-22.

44.         Hasan Zadeh LifShagard M, Tarkhan M, Taghi Zadeh ME. Effectiveness of stress inoculation training on perceived stress in pregnant women with infertility. Journal of Holistic Nursing And Midwifery. 2013;23(2):27-34.

بررسی تاثیر آموزش خودمراقبتی به روش تله مدیسین بر استرس درک شده و اضطراب بیماری کرونا در زنان باردار مراجعه کننده به مراکز بهداشتی زاهدان در سال 1400-1399

ندارد

استفاده از آموزش خودمراقبتی بیماری کرونا در دوران بارداری و در نتیجه نتایج بهتر برای بارداری و جنین

ندارد

تمام هزینه ها با محقق است.

اطلاعات کاملا محرمانه خواهد ماند.

پاسخگو: خانم مطهره هاشم زهی

آدرس: زاهدان، میدان دکتر حسابی، دانشکده پرستاری و مامایی، گروه مامایی

• تلفن همراه: 09152551109

شرکت در مطالعه کاملا آزادانه با حفظ حق انصراف است.

از ابتدای فرایند نمونه گیری رضایت نامه کسب می شود.

پیوست1:رضایت نامه آگاهانه شرکت در طرح تحقیقاتی

1. من  می‌دانم  که هدف این پژوهش کمک به زنان باردار جهت انجام دادن خود مراقبتی در برابر کرونا ویروس در دوران بارداری است.
2. من می­دانم که شرکت من در این پژوهش کاملاً داوطلبانه است و مجبور به شرکت در این پژوهش نیستم. به من اطمینان داده شد که اگر حاضر به شرکت در این پژوهش نباشم، از مراقبت‌های معمول تشخیصی و درمانی محروم نخواهم شد و رابطه درمانی من با مرکز درمانی و پزشک معالجم دچار اشکال نمی‌شود.
3. من می‌دانم که حتی پس از موافقت با شرکت در پژوهش می‌توانم هر وقت که بخواهم، پس از اطلاع به مجری، از پژوهش خارج شوم و خروج من از پژوهش باعث محرومیت از دریافت خدمات درمانی معمول برای من نخواهد شد.
4. نحوه‌ی همکاری اینجانب در این پژوهش به این‌صورت است: که ممکن است به صورت تصادفی در هر یک از دوگروه این مطالعه قرار گیرم. در صورتی که در گروه مداخله قرار بگیرم باید در 6 جلسه آموزشی مشارکت نمایم. ضمن این که در این مطالعه خونگیری و یا اقدامات دیگر انجام نخواهد شد.
5. منافع احتمالی شرکت اینجانب در این مطالعه استفاده از آموزش خود مراقبتی در بارداری و در نتیجه نتایج بهتر برای بارداری و جنین من می باشد.
6. آسیب‌ و عارضه ای احتمالی ناشی از شرکت در این مطالعه مرا تهدید نمی کند.
7. در صورت عدم تمایل به شرکت در مطالعه روش معمول مراقبت بارداری برای من ارائه خواهد شد.
8. من می­دانم که دست اندر کاران این پژوهش، کلیه اطلاعات مربوط به من را نزد خود به صورت محرمانه نگه‌داشته و اجازه دارند فقط نتایج کلی این پژوهش را بدون ذکر نام و مشخصات اینجانب منتشر کنند.
9. من می‌دانم که  هیچ‌یک از هزینه‌های انجام مداخلات پژوهشی بر عهده من نخواهد بود.
10. خانم مطهره هاشم زهی جهت پاسخگویی به اینجانب معرفی شد و به من گفته شد تا هر وقت مشکلی یا سوالی در رابطه با شرکت در پژوهش مذکور پیش آمد با ایشان در میان بگذارم و راهنمایی بخواهم.

آدرس و شماره تلفن همراه ایشان به شرح به من ارائه شد

• آدرس: زاهدان، میدان دکتر حسابی، دانشکده پرستاری و مامایی، گروه مامایی
• تلفن همراه: 09152551109

11. من  می‌دانم که اگر در حین و بعد از انجام پژوهش هر مشکلی اعم از جسمی و روحی به علت شرکت در این پژوهش برای من  پیش آمد درمان عوارض، و هزینه‌های آن و غرامت مربوطه بر عهده مجری خواهد بود.
12. من می­دانم اگر اشکال یا اعتراضی نسبت به  دست اندرکاران یا روند پژوهش دارم می­توانم با کمیته اخلاق در پژوهش دانشگاه علوم پزشکی زاهدان با شماره : 33295789-054 تماس گرفته و مشکل خود را به صورت شفاهی یا کتبی مطرح نمایم.
13. این فرم اطلاعات و رضایت آگاهانه در دو نسخه تنظیم شده و پس از امضا یک نسخه در اختیار من و نسخه دیگر در اختیار مجری قرار خواهد گرفت.

پیوست 2: فرم جمع آوری اطلاعات فردی

اطلاعات دموگرافیک

1. سن: ...................
2. سن بارداری: .............................. هفته
3. میزان تحصیلات: ...............................................................
4. شغل:        خانه دار                         کارمند                     آزاد                         سایر

در صورت اشتغال نام شغل را ذکر نمایید:

5. سن همسر:  ..............................     سال
6. میزان تحصیلات همسر: ...............................................................
7. شغل همسر:  بیکار             کارگر                    کارمند              آزاد             سایر            نام ببرید:
8. آیا درآمد ماهیانه خانواده کفاف زندگی را می دهد؟   

 اصلا کفایت نمیکند                     نسبتا کفایت می کند                    کفایت می کند

9. بارداری شما خواسته بوده است؟           بله               خیر

پیوست شماره 3: پرسشنامه اضطراب بیماری کرونا

پیوست شماره 4: پرسشنامه استرس ادراک شده کوهن

پیوست شماره 4:مقیاس اضطراب بیماری کرونا

پیوست شماره 5 : مقیاس آنالوگ دیداری

مشارکت کننده گرامی لطفا میزان اضطرابی که در خصوص بیماری کرونا دارید را در خط مقابل علامت بزنید.