برآورد نرخ بهینه مالیات سیگار در ایران، 98-1394

تقریبا در تمام نظام‌های اقتصادی شناخته شده، فراهم کردن زمینه‌های لازم برای حصول عدالت اجتماعی و بازتوزیع ثروت به نفع طبقات فقیر یکی از وظایف اصلی دولت‌ها به حساب می‌آید. صرف‌نظر از مباحثی که درمورد مفهوم عدالت وجود دارد، هر نظام اقتصادی در کوتاه مدت و بلندمدت برنامه‌هایی برای رفع فقر و محرومیت و همچنین دفاع از حقوق اجتماعی و اقتصادی افراد در دست دارد (1,2). اهمیت این موضوع، دولت‌ها را ملزم می‌کند تا همگام با اقتصاد جهانی، با استفاده از سیاست‌های مالی خود بتوانند در عین رسیدن به رشد اقتصادی بالاتر، عدالت اجتماعی را نیز در سطح جامعه برقرار کنند (3).

سیاست‌های مالی به مجموع اقدامات دولت در زمینه مخارج دولت، مالیات‌ها و پرداخت‌های انتقالی گفته می‌شود که برای رسیدن به مقاصد گوناگون به کار می‌رود. بدون شک هر اقتصادی به گونه‌ای این مجموعه‌ ابزارها را مورد استفاده قرار می‌دهد و از این نظر، دارای سیاست‌های مالی است. درواقع، دولت از طریق تغییرات مخارج و درآمدهای خود در بودجه که همان سیاست مالی است، می‌تواند مسئولیت‌های اقتصادی خود را در زمینه تخصیص، توزیع و ثبات در بخش‌های مختلف انجام دهد. یکی از مهمترین این بخش‌ها، بخش بهداشت و درمان است. عدالت و برابری در برخورداری همه دهک‌های درآمدی و هزینه‌ای از امکانات درمانی، دسترسی به داروهای مورد نیاز، شیوه مناسب طراحی بیمه‌های خدمات درمانی، همچنین ایجاد برابری‌های بین استانی و بین شهری در برخورداری از این امکانات، همواره مد نظر مسئولان و سیاستگذاران دولتی بوده است (1,2). نظام مالیاتی و یارانه‌ای دولت، از مهمترین ابزارهای مالی در بخش سلامت بشمار می‌رود. همانطور که در ادبیات اقتصاد بخش عمومی مطرح است، وضع یارانه و مالیات بر کالاها و خدمات سلامت موجب تغییر قیمت آن‌ها می‌شود و بنابراین بر توزیع درآمد، فقر و مصرف کالاها و خدمات در جامعه تاثیر می‌گذارد (4,5). مالیات قسمتی از درآمد یا دارایی افراد است که به منظور پرداخت مخارج عمومی و اجرای اهداف و سیاست‌های مالی و در راستای حفظ منافع اقتصادی، اجتماعی و سیاسی کشور به موجب قوانین و به ‌وسیله‌ اهرم‌های اداری و اجرایی توسط دولت وصول می‌شود (6). گروه‌بندی انواع اصلی درآمدهای مالیاتی دولت‌ها بدین صورت است: 1) مالیات بر درآمد، سود و سود سرمایه؛ 2) مالیات بر دارایی؛ 3) مالیات بر پرداختی بابت تامین اجتماعی؛ و 4) مالیات بر کالاها و خدمات (7). درآمدهای مالیاتی منبع اصلی بودجه دولت برای تامین مالی و گسترش ارائه مراقبت‌های سلامت در بسیاری از کشورها است (4).

مصرف دخانیات[1] یکی از عوامل اصلی مرگ و میر[2] و ناخوشیِ[3] قابل پیشگیری است؛ بنابراین از مهمترین مسائل مرتبط با بهداشت عمومی در سطح جهانی است (8). سیگار کشیدن شکل عمده‌ی مصرف دخانیات است، که عامل اصلی خطر برای هردو گروه بیماری‌های واگیر و غیرواگیر می‌باشد. سهم مصرف سیگار در بار جهانی بیماری‌ها در کشورهای در حال توسعه در حال افزایش است (9,10). هزینه اقتصادی مصرف سیگار نیز بسیار زیاد است. به عنوان مثال، در سال 2012 هزینه اقتصادی منتسب به مصرف سیگار در حدود 8/1% از تولید ناخالص داخلی جهانی برآورد شد که حدود 40% از این هزینه مربوط به کشورهای با درآمد متوسط به پایین بود (11). مطالعات اندکی شیوع مصرف سیگار و سایر انواع دخانیات را در ایران تخمین زدهاند (12–14). شیوع مصرف سیگار در کشور در مردان از 3/12 تا 5/38 درصد و در زنان از 6/0 تا 8/9 درصد گزارش شده

است (15). مارک‌های مختلف سیگار در بازار ایران موجود است. این مارک‌ها را می‌توان به طور کلی به مارک‌های ایرانی و غیرایرانی تقسیم کرد؛ که 40% از مردان سیگاری و 26% از زنان سیگاری از مارک‌های ایرانی استفاده می‌کنند (16).

سیاست‌های مختلفی برای کاهش بار سلامتی و اقتصادی سیگار از طریق کنترل مصرف آن وجود دارد (17). یکی از مهمترین سیاست‌ها، کاهش تقاضا برای سیگار از طریق تنظیم قیمت آن است (18,19). وضع انواع مختلف مالیات‌ها، یکی از استراتژی‌های اصلی تنظیم قیمت برای جلوگیری از آغاز مصرف سیگار و افزایش میزان ترک مصرف است (18). بنابراین مالیات‌ها نه تنها به عنوان یک منبع مهم درآمد دولت مطرح هستند، بلکه یکی از مهمترین ابزارهای سیاستی دولت نیز محسوب می‌شوند (20). کارا بودن سیستم مالیاتی و تعیین نرخ‌های مالیاتی برای اقشار مختلف یک جامعه بطوری که بتواند با کسب حداکثر ظرفیت مالیاتی بالاترین درآمد را برای دولت‌ها داشته باشد، از دغدغه‌های دولت‌ها و نظام‌های اقتصادی در جهان می‌باشد. ظرفیت مالیاتی از جمله مفاهیمی است که علیرغم اهمیت در برنامه‌ریزی‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت و سازماندهی اجرایی و اصلاح روش‌ها به آن کمتر پرداخته شده است. در واقع، ظرفیت مالیاتی حجم مالیاتی است که جامعه توان پرداخت آن را دارد (یا می‌تواند بپردازد) (21). از طرفی، اقدام دولت برای کسب درآمد مالیاتی می‌تواند اثرات و عوارض جانبی را به همراه داشته باشد. در یک نظام اقتصادی گسترده و پیچیده، انواع مالیات‌ها اثرات جانبی متفاوت می‌توانند داشته باشند. بنابراین، مالیات باید به نحوی وضع شود که کمترین اثرات اختلالی را در سیستم اقتصادی بر جای بگذارد. مهمترین اثر اخلالی مالیات‌ها تغییر رفتار عاملین اقتصادی است. البته از این مسئله می‌توان در جهت تصحیح رفتار عاملین اقتصادی و هدایت آنها به سمت عملکرد مطلوب نیز استفاده نمود (20).

علی‌رغم شیوع زیاد و روزافزون مصرف سیگار، تلاش‌ها برای کاهش مصرف سیگار در ایران چندان موفقیت‌آمیز نبوده است (22). درحالیکه مالیات می‌تواند یک استراتژی موثر برای کاهش تقاضای سیگار باشد، ایران یکی از بدترین سیاست‌های مالیات بر دخانیات را در منطقه مدیترانه شرقی داشته است (23,24). از طرفی، سیاست کلی دولت در سال‌های اخیر کاهش اتکای بودجه (به ویژه بودجه جاری) به درآمدهای نفتی و افزایش سهم درآمدهای غیرنفتی به ویژه درآمدهای مالیاتی از طریق تقویت و اصلاح سیستم و نظام مالیاتی بوده است. درآمدهای مالیاتی به دلیل آنکه دارای نوسان‌های نسبتاً کمتری هستند و همچنین پاسخگویی بیشتر دولت در برابر مردم را به همراه دارد و به عنوان کم‌هزینه‌ترین منبع تأمین مالی کشورها مطرح است، می‌تواند نقش و عملکرد گسترده‌ای در تعدیل ثروت و درآمد، بهبود عدالت اجتماعی و اقتصادی و جلوگیری از تشدید نابرابری‌های درآمدی از طریق توزیع مجدد آن داشته و از ابزارهای مهم و قوی در اجرای سیاست‌های دولت در مقابله با بحران‌های اقتصادی به شمار رود (21). اگرچه مطالعات قبلی شیوع و عوامل تعیین کننده مصرف سیگار و همچنین کشش قیمتی تقاضا برای سیگار در ایران را مستند کرده‌اند، اما هیچ مطالعه‌ای در ایران در خصوص اندازه‌گیری میزان بهینه مالیات بر سیگار وجود ندارد. لذا مطالعه حاضر با هدف تعیین نرخ بهینه مالیات بر سیگار مصرفی ایرانیان طراحی گردیده است. یافته‌های این مطالعه می‌تواند به اجرای سیاست‌های مبتنی بر شواهد در ایران از طریق درک بهتر ظرفیت مالیاتی بر سیگار به عنوان یک منبع مهم درآمد برای دولت و سیاستگذاری مؤثر بر کاهش شیوع مصرف سیگار و میانگین مصرف آن توسط افراد کمک کند.

1. فراوانی شیوع مصرف سیگار در ایران چقدر است؟

2. متوسط مصرف سیگار افراد سیگاری در ایران چقدر است؟

3. فراوانی مصرف سیگار برحسب میزان درآمد خانوار چقدر است؟

4. فراوانی مصرف سیگار بر حسب سن چقدر است؟

5. فراوانی مصرف سیگار بر حسب جنس چقدر است؟

6. فراوانی مصرف سیگار بر حسب مناطق شهری و روستایی چقدر است؟

7. متوسط هزینه‌های پرداختی بابت سیگار در خانوارهای ایرانی چقدر است؟

8. کشش قیمتی سیگار در ایران چقدر است؟

9. نرخ بهینه مالیات سیگار در ایران چقدر است؟

10. افزایش نرخ مالیات بر سیگار بر درآمد انتظاری دولت در ایران تاثیر دارد.

برآورد نرخ  بهینه مالیات سیگار در ایران در سال‌های 98-1394

1. تعیین فراوانی شیوع مصرف سیگار در ایران

2. تعیین متوسط مصرف سیگار افراد سیگاری در ایران

3. تعیین فراوانی مصرف سیگار برحسب میزان درآمد خانوار

4. تعیین فراوانی مصرف سیگار بر حسب سن

5. تعیین فراوانی مصرف سیگار بر حسب جنس

6. تعیین فراوانی مصرف سیگار بر حسب مناطق شهری و روستایی

7. تعیین متوسط هزینه‌های پرداختی بابت سیگار در خانوارهای ایرانی

8. تعیین کشش قیمتی سیگار در ایران

9. تعیین نرخ بهینه مالیات سیگار در ایران

10. تعیین تاثیر افزایش نرخ مالیات بر سیگار بر درآمد انتظاری دولت در ایران

• سازمان امور مالیاتی کشور
• وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
• کمیسیون‌های بهداشت و اقتصادی مجلس شورای اسلامی

مالیات

تعریف نظری: مالیات قسمتی از درآمد یا دارایی افراد است که به منظور پرداخت مخارج عمومی و اجرای اهداف و سیاست‌های مالی و در راستای حفظ منافع اقتصادی، اجتماعی و سیاسی کشور به موجب قوانین و به ‌وسیله‌ اهرم‌های اداری و اجرایی توسط دولت وصول می‌شود (6). مالیات‌ها انواع گوناگونی دارند؛ یعنی می‌توانند منابع و مآخذ متفاوت (مستقیم[1] یا غیرمستقیم[2])، سطوح گوناگون (ملی[3] یا محلی[4]) داشته باشند و یا عمومی[5] یا اختصاصی[6] باشند. چهار هدف اصلی در وصول مالیات وجود دارد که عبارتند از: درآمد برای دولت، بازتوزیع ثروت (از ثروتمندان به فقرا)، جبران ضرر به سلامت (برای موارد مضر مانند دخانیات، مواد قندی، کربن)، نمایندگی (پاسخگویی به عموم مردم توسط دولت) (32).

تعریف عملی: قسمتی از قیمت سیگار است که به منظور پرداخت مخارج عمومی و اجرای اهداف و سیاست‌های مالی و در راستای حفظ منافع اقتصادی، اجتماعی و سیاسی کشور به موجب قوانین و به ‌وسیله‌ اهرم‌های اداری و اجرایی توسط دولت وصول می‌شود.

مالیات بر کالاها و خدمات[7]یا مالیات ویژه بر مصرف  (SCT[8])

تعریف نظری: شامل مالیات بر کالاهایی که مصرف آنها از نظر اجتماعی و زیست محیطی نامطلوب تلقی می‌شود (الکل، سیگار و بنزین)؛ کالاهای لوکس (اتومبیل‌ها و دستگاه‌های تهویه مطبوع)؛ و برخی از موارد سرگرمی که بیشتر مورد استفاده ثروتمندان قرار می‌گیرد (مراکز ماساژ، کازینوها، بازی‌های شرط‌بندی و گلف) (33). در این میان، مالیات بر کالاهایی که مصرف آن‌ها بر سلامتی تأثیر مخرب می‌گذارد (به ویژه دخانیات و الکل) بسیار مرسوم است. این گونه مالیات‌ها تحت عنوان 'مالیات گناه[9]' یا مالیات برای بهداشت عمومی[10] نیز شناخته می‌شوند (34).

تعریف عملی: در اینجا منظور مالیات بر مصرف سیگار می‌باشد.

نرخ مالیات بهینه[11]

تعریف نظری: نرخ بهینه مالیات، نرخ مالیاتی است که درآمد مالیاتی دولت را به حداکثر می‌رساند. مالیات بهینه وقتی بدست می‌آید که هزینه نهایی (MC[12]) آخرین سیگار مصرفی با منافع نهایی (MB[13]) اجتماعی آن برابر باشد (30).

تعریف عملی: نرخ مالیات بر مصرف سیگار که درآمد مالیاتی دولت را به حداکثر می‌رساند.

کشش قیمتی تقاضا (PED^[14])

تعریف نظری: عبارتست از درصد تغییرات مقدار تقاضای کالا، تقسیم بر درصد تغییرات قیمت کالا. به عبارت دیگر، کشش قیمتی تقاضا نشان می‌دهد که به ازای یک درصد تغییر در قیمت کالا، تقاضا برای آن چند درصد تغییر می‌کند (16).

تعریف عملی: عبارتست از درصد تغییرات مقدار تقاضای سیگار، تقسیم بر درصد تغییرات قیمت سیگار.

منحنی لافر^[15]

تعریف نظری: مطالعات نشان می‌دهند در صورتی که نرخ مالیات از یک حد معقول و معین بالاتر رود باعث عدم تحقق هدف دولت خواهد بود. به این صورت که دولت در نظر دارد از طریق افزایش نرخ‌های مالیاتی به کسب درآمد بیشتری نایل گردد، اما تجربه نشان می‌دهد پس از حصول به نرخ معین حتی درآمد دولت (ناشی از مالیات) کاهش می‌یابد که این ارتباط بین نرخ مالیات و درآمد حاصل از مالیات به منحنی لافر معروف است (30).

تعریف عملی: منحنی مخروطی که ارتباط بین نرخ مالیات بر سیگار و درآمد حاصل از آن مالیات برای دولت دهد.

پژوهش حاضر، یک مطالعه توصیفی-تحلیلی می‌باشد که در آن مالیات بهینه سیگار در ایران مورد بررسی قرار خواهد گرفت

جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه خانوارهای شهری و روستایی ایرانی در سال‌های 98-1394 می‌باشد. معیار ورود به مطالعه بر اساس اطلاعات خانوار ایرانی در بازه زمانی مطالعه و کامل و خوانا بودن آن‌ها خواهد بود. در صورت وجود نقص‌های اساسی در اطلاعات و یا ناخوانا بودن، آن خانوار از سیر مطالعه خارج گردید.

محاسبات این مطالعه بر اساس داده های مقطعی متوالی پیمایش هزینه-درآمد خانوار مرکز آمار ایران برای سال‌های 98-1394 در سطح کشور به جزیی‌ترین شکلی که در دسترس باشد انجام خواهد شد. آمار مربوطه هر ساله توسط مرکز آمار ایران جمع‌آوری می‌گردد. آمارگیری از هزینه و درآمد خانوارهای کشور با مراجعه به 18 تا 20 هزار خانوار به تفکیک در شهر و روستا در هر سال انجام می‌گیرد.

به منظور دارا بودن قابلیت اجرایی پیمایش کشوری، مرکز آمار ایران اقدام به نمونه‌گیری از جامعه می‌کند که این نمونه‌گیری به صورت خوشه‌ای تصادفی سه‌مرحله‌ای (در اولین مرحله مناطق جغرافیایی، در مرحله دوم خوشه‌ها و در مرحله آخر خانوارها) در دو بخش روستایی و شهری انجام می‌گیرد. هر خوشه شامل یک بلوک، بخشی از یک بلوک بزرگ یا در مواردی مجموعه‌ای از چند بلوک کوچک است که بر اساس اطلاعات سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1390 به گونه‌ای ساخته شده است که حداقل شامل 250 خانوار باشد. چارچوب نمونه‌گیری مرحله دوم، فهرست گروه‌های چرخش ساخته شده در خوشه‌های انتخاب شده از نمونه‌ی پایه است. چارچوب نمونه‌گیری مرحله‌ی سوم، فهرستی از نام و نشانی خانوارهای معمولی ساکن و گروهی در گروه‌های چرخش است که بر اساس فایل نتایج اجرای عملیات فهرست‌برداری در خوشه‌های نمونه‌ی پایه، حاصل شده است. با توجه به این که در این طرح علاوه بر برآورد سطوح پارامترها (برآورد پارامترها در مقطع زمانی مشخص)، برآورد تغییرات نیز مد نظر بوده، از نمونه‌گیری چرخشی استفاده شده است. نمونه‌گیری چرخشی با ثابت نگه‌داشتن بخشی از واحدهای نمونه بین دو دوره‌ی آمارگیری و تغییر بقیه‌ی واحدها، به بهترین نحو، امکان برآورد سطوح و تغییرات را فراهم می‌کند. استفاده از نمونه‌ی پایه، منجر به انجام بهینه‌ی نمونه‌گیری چرخشی می‌شود.

ابزار مورد استفاده در پیمایش مرکز آمار ایران، پرسشنامه «هزینه-درآمد خانوار شهری و روستایی» است که از طریق مصاحبه با سرپرست خانوار تکمیل می‌شود. این پرسشنامه بسیاری از اطلاعات پیرامون ویژگی‌های جمعیت‌شناختی، اقتصادی و اجتماعی اعضای خانوار از جمله محل سکونت، دارایی زندگی، مخارج خوراک، غیرخوراک و درآمد خانوار را جمع‌آوری می‌کند.

پژوهش حاضر، یک مطالعه توصیفی-تحلیلی می‌باشد که در آن مالیات بهینه سیگار در ایران مورد بررسی قرار خواهد گرفت. محاسبات این مطالعه بر اساس پنل دیتای پیمایش هزینه-درآمد خانوار مرکز آمار ایران برای سال‌های 98-1394 در سطح کشور به جزیی‌ترین شکلی که در دسترس باشد انجام خواهد شد. آمار مربوطه هر ساله توسط مرکز آمار ایران جمع‌آوری می‌گردد. بعد از کسب مجوزهای لازم از کمیته تحقیقات و معاونت پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان، داده‌های نمونه مورد مطالعه از مرکز آمار ایران استخراج خواهد شد. داده‌های ثبت شده در نرم افزار Access به Excel منتقل و سپس پالایش شده تا قابل استفاده در نرم‌افزار  Stataباشند.

محاسبات مالیات بهینه سیگار بر اساس معادله منحنی لافر خواهد بود. منحنی لافر یک منحنی سهمی یا مخروطی شکل است که رابطه‌ی بین درآمد مالیاتی و نرخ مالیات را نشان می‌دهد. این منحنی بیان می‌کند که ابتدا با افزایش نرخ مالیات از صفر، درآمد مالیاتی دولت افزایش می‌یابد تا یک نرخ از مالیات (t^*) که درآمد مالیاتی دولت حداکثر می‌کند؛ و سپس با افزایش بیشتر نرخ مالیات، درآمد مالیاتی دولت کاهش می‌یابد. بدیهی است با افزایش این نرخ درآمد مالیاتی کاهش می‌یابد. منحنی لافر را می‌توان به صورت زیر نشان داد (30):

در ادامه محاسبات ریاضی برای یک منحنی لافر آورده شده است:

(1)

که در آن R درآمد، t نرخ مالیات و B پایه مالیاتی است.

(2)

به لحاظ اقتصادی بین نرخ مالیات و پایه مالیاتی رابطه منفی وجود دارد. کاهش نرخ مالیات می‌تواند بر کار، تولید و اشتغال تاثیر مثبت گذاشته و در نتیجه برای افزایش این فعالیت‌ها ایجاد انگیزه نماید. با این حال، افزایش نرخ مالیات به نوعی با جریمه مشارکت در فعالیت‌های مشمول مالیات، نتیجه اقتصادی معکوس دارد.

با جایگذاری معادله (2) در (1) خواهیم داشت:

(3)

از آنجا که فرض می‌گردد که هدف دولت‌ها به حداکثر رساندن درآمد است، مشتق‌گیری معادله (3) نسبت به t (نرخ مالیات) شرط مرتبه اول زیر را می‌دهد:

(4)

از شرط مرتبه دوم خواهیم داشت:

(5)

معادلات (4) و (5) به ترتیب شرایط لازم و کافی برای حداکثرسازی هستند. بنابراین t^* را بدست می‌آوریم:

(6)

برآورد تجربی از یک منحنی لافر بر اساس معادله درآمد (3) است، بنابراین یک معادله منحنی لافر برای مالیات بر سیگار بدین صورت می‌باشد:

(7)

که در آن t سال‌ها، R درآمد واقعی مالیات از سیگار، T مالیات واقعی بر هر نخ سیگار بر حسب ریال، Y درآمد واقعی سرانه است که به لگاریتم طبیعی تبدیل می‌شود و ε_t جزء اخلال[1] است. درج نرخ مالیات و مربع آن (T²) در معادله رگرسیون برای آن است که، همانطور که در منحنی لافر نشان داده شد، رابطه بین درآمد و نرخ مالیات غیر خطی است. هر دو R و T با استفاده از شاخص قیمت مصرف کننده (CPI[2]) در سال 1394 به عنوان سال پایه برای تورم تعدیل خواهند شد.

در بخش توصیفی فراوانی، درصد و میانگین مصرف سیگار به تفکیک متغیرهای مطالعه (درآمد ماهیانه خانوار، سن، جنس و مناطق شهری و روستایی)، میانگین هزینه‌های پرداختی بابت سیگار، و کشش قیمتی تقاضا برآورد خواهد شد. در بخش تحلیلی، برای بدست آوردن عوامل موثر بر درآمد واقعی مالیات بر سیگار از مدل حداقل مربعات معمولی (OLS) استفاده خواهد شد.

همچنین به منظور برآورد تاثیر افزایش نرخ مالیات بر سیگار بر درآمد انتظاری دولت، رابطه ریاضی زیر بین تغییرات نرخ مالیات و درآمد دولت بکار گرفته خواهد شد:

(8)

            درصد تغییر در درآمد دولت،           تغییر در نرخ مالیات،        کشش قیمتی تقاضا، و       نسبت مالیات بر قیمت خرده فروشی سیگار است.

معادله 8 نشان می‌دهد که افزایش درآمد دولت در نتیجه‌ی افزایش در نرخ مالیات، ارتباط معکوسی با مقدار قدر مطلق کشش قیمتی تقاضا دارد. بدین معنی که یک تقاضای نسبتا کم‌کشش به معنای درآمد بالقوه بیشتر برای دولت می‌باشد و بالعکس.

آزمون های آماری و همچنین تجزیه و تحلیل آمارهای توصیفی متغیرهای پژوهش به کمک بسته‌های نرم افزاری  Stata 14 و 9 Eviews انجام خواهد شد.

1. کدهای دفترچه راهنمای عمومی دارای آزمودنی انسانی
2. هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد. کد1

2- کمیته‌ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح‌نامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرح‌‌ها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته‌ی اخلاق درخواست می‌شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.کد11

3-پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد. کد25

4-پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.کد28

5-نحوه‌ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی‌ها و مؤسسه‌ی حمایت کننده‌ی  پژوهش باشد. کد29

6-گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.کد30

7-روش پژوهش نباید با ارزش‌های احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.کد31

محاسبات این مطالعه بر اساس آمار مربوط به پیمایش هزینه-درآمد خانوار، که هر ساله توسط مرکز آمار ایران جمع‌آوری می‌گردد، انجام خواهد شد. از محدودیت‌های مطالعه پیش‌رو می‌توان به حجم بسیار زیاد داده‌های ثبت شده به صورت فردی در نرم افزار Access در قالب میکرو دیتا اشاره کرد که باید به Excel منتقل و سپس پالایش شوند تا قابل استفاده در نرم‌افزار  Stataباشند. این کار با توجه به حجم زیاد داده‌ها کار بسیار زمانبری است. همچنین از آنجایی که داده‌های مورد استفاده در این مطالعه داده‌های ثانویه می‌باشد، احتمال خطای ثبت اطلاعات در تمام مراحل جمع‌آوری، دسته‌بندی و انتقال به نرم افزار وجود دارد. تلاش خواهد شد تا با بررسی‌های مجدد در هر مرحله و توسط چند کارشناس، احتمال بروز این خطاها کاهش یابد.

مالیات بهینه سیگار، مالیات گناه، منحنی لافر، مالیات بر کالا

Optimal cigarette tax, sin tax, laffer curve, excise tax

1.       Andayesh Y, Keshavarz K, Zahiri M, Mirian I, Beheshti A, Imani A, et al. The effects of drug subsidies exclusion on price index of sectors and households expenditures using structural path analysis. J Heal Adm. 2011;13(42):45–56.

2.       Ebadi J, Ghavam MH. Allocation of pharma subsidies with respect to efficiency and equality. 2009;

3.       Rahbar F, Sargolzai M. Effects of fiscal policy on economy growth and poverty during the period 1386-1363 in Iran. J Econ Res. 2012;46(3):89–110.

4.       Reeves A, Gourtsoyannis Y, Basu S, McCoy D, McKee M, Stuckler D. Financing universal health coverage—effects of alternative tax structures on public health systems: cross-national modelling in 89 low-income and middle-income countries. Lancet. 2015;386(9990):274–80.

5.       Moore M. Revenues, state formation, and the quality of governance in developing countries. Int Polit Sci Rev. 2004;25(3):297–319.

6.       Tax IN, Administration. No Title [Internet]. Taxes in Iran. [cited 2021 Jun 1]. Available from: http://en.intamedia.ir/pages/default.aspx?mode=show&id=letters_of_circular&lan=en&topmenuid=topmenu240&middlemenuitem=middlemenuitem388&middlemenuid=openmiddlemenu240

7.       Karras G, Furceri D. Taxes and growth in Europe. South-Eastern Eur J Econ. 2015;7(2).

8.       WHO. Newsroom/Fact sheets/Detail/Tobacco [Internet]. [cited 2021 Jan 2]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/tobacco

9.       Reitsma MB, Fullman N, Ng M, Salama JS, Abajobir A, Abate KH, et al. Smoking prevalence and attributable disease burden in 195 countries and territories, 1990–2015: a systematic analysis from the Global Burden of Disease Study 2015. Lancet. 2017;389(10082):1885–906.

10.     Pierce JP, White VM, Emery SL. What public health strategies are needed to reduce smoking initiation? Tob Control. 2012;21(2):258–64.

11.     Goodchild M, Nargis N, d’Espaignet ET. Global economic cost of smoking-attributable diseases. Tob Control. 2018;27(1):58–64.

12.     Nemati S, Rafei A, Freedman ND, Fotouhi A, Asgary F, Zendehdel K. Cigarette and water-pipe use in Iran: geographical distribution and time trends among the adult population; a pooled analysis of national STEPS surveys, 2006–2009. Arch Iran Med. 2017;20(5):295–301.

13.     Baheiraei A, Soltani F, Ebadi A, Foroushani AR, Cheraghi MA. Risk and protective profile of tobacco and alcohol use among Iranian adolescents: a population-based study. Int J Adolesc Med Health. 2016;29(3).

14.     Etemadi A, Khademi H, Kamangar F, Freedman ND, Abnet CC, Brennan P, et al. Hazards of cigarettes, smokeless tobacco and waterpipe in a Middle Eastern Population: a Cohort Study of 50 000 individuals from Iran. Tob Control. 2017;26(6):674–82.

15.     Moosazadeh M, Ziaaddini H, Mirzazadeh A, Ashrafi-Asgarabad A, Haghdoost AA. Meta-analysis of smoking prevalence in Iran. Addict Heal. 2013;5(3–4):140.

16.     Homaie Rad E, Pulok MH, Rezaei S, Reihanian A. Quality and quantity of price elasticity of cigarette in Iran. Int J Health Plann Manage. 2020;

17.     Wilson LM, Avila Tang E, Chander G, Hutton HE, Odelola OA, Elf JL, et al. Impact of tobacco control interventions on smoking initiation, cessation, and prevalence: a systematic review. J Environ Public Health. 2012;2012.

18.     Kim D, Jung H. The impact of cigarette tax increases on men’s smoking behavior: Evidence from a 2015 cigarette tax hike in South Korea. Soc Sci J. 2020;1–23.

19.     Consortium GTE. The health, poverty, and financial consequences of a cigarette price increase among 500 million male smokers in 13 middle income countries: compartmental model study. bmj. 2018;361.

20.     Samimi AJ, Potanlar SK, Azami K. The Use of an Endogenous Growth Model to Calculate the Optimal Rate of Value Added Tax with Emphasis on Harmful Products and Waste. Q J Econ Model. 2016;10(34):95–113.

21.     Tari F, POURDEHGHAN AM. Estimation of Regional Taxable Capacity Case Study: Yazd Province. 2012;

22.     Heydari G, Ebn Ahmady A, Lando HA, Chamyani F, Masjedi M, Shadmehr MB, et al. A qualitative study on a 30-year trend of tobacco use and tobacco control programmes in Islamic Republic of Iran. EMHJ-Eastern Mediterr Heal J. 2016;22(5):335–42.

23.     Heydari G, Talischi F, Algouhmani H, Lando HA, Ebn Ahmady A. WHO MPOWER tobacco control scores in the Eastern Mediterranean countries based on the 2011 report. EMHJ-Eastern Mediterr Heal Journal, 19 (4), 314-319, 2013. 2013;

24.     Heydari G, Ahmady AE, Lando HA, Shadmehr MB, Fadaizadeh L. The second study on WHO MPOWER tobacco control scores in Eastern Mediterranean Countries based on the 2013 report: improvements over two years. Arch Iran Med. 2014;17(9):0.

25.     MOHAMADI T, HOSEINI L. DEMAND FOR SMOKING IN IRAN. 2010;

26.     A Gorji H, Mohammadi T, Hosseini L. Cigarette price and smoking rate in 1983-2005 period in Iran. J Heal Adm. 2010;12(38):31–6.

27.     Hozhabr Kiani K, Mohammadi F, Gholami E. Calculating Optimal Rates of “Business & Professions Income Tax” and “Corporate Income Tax.” Iran Natl Tax Adm. 2009;17(6):7–40.

28.     Santoso DB, Erlando A. Tobacco excise tax policy in Indonesia: who does reap the benefits? Entrep Sustain Issues. 2020;8(1):1108.

29.     Alqarni AM. Saudi Smokers’ Behaviors After a 100% Tax Increase. Int J Mark Stud. 2019;11(1).

30.     MOHAMED NOR N, RAJA ABDULLAH NIKM, Rampal L, MOHD NOOR Z. An Optimal Cigarette Tax in Malaysia. Int J Econ Manag. 2013;7(2).

31.     Arunatilake N. An economic analysis of tobacco demand in Sri Lanka. Sri Lanka Econ J. 2002;3(1):96–120.

32.     Aamir M, Qayyum A, Nasir A, Hussain S, Khan KI, Butt S. Determinants of tax revenue: A comparative study of direct taxes and indirect taxes of Pakistan and India. Int J Bus Soc Sci. 2011;2(19).

33.     Shukla GP, Pham DM, Engelschalk M, Le TM. Tax reform in Vietnam: Toward a more efficient and equitable system. World Bank; 2011.

34.     Cashin C, Sparkes S, Bloom D. Earmarking for health: from theory to practice. World Health Organization; 2017.

ابزار مورد استفاده در پیمایش مرکز آمار ایران، پرسشنامه «هزینه-درآمد خانوار شهری و روستایی» است که از طریق مصاحبه با سرپرست خانوار تکمیل می‌شود. این پرسشنامه بسیاری از اطلاعات پیرامون ویژگی‌های جمعیت‌شناختی، اقتصادی و اجتماعی اعضای خانوار از جمله محل سکونت، دارایی زندگی، مخارج خوراک، غیرخوراک و درآمد خانوار را جمع‌آوری می‌کند.