شیوع استفاده از طب سنتی و مکمل در میان بیماران مبتلا به بیماریهای گوارشی

در سالهای اخیر توجه روزافزونی از سوی محققان سراسر جهان به موضوع طب سنتی و مکمل به عنوان یک روش بالقوه ی ارتقای سلامت شده است، در هر حال استفاده نادرست از طب سنتی ممکن است اثرات نامناسب و مضری داشته باشد (1). بنابراین، ارزیابی اثربخشی و میزان خطر توصیه­های طب سنتی توصیه شده است (2). مضاف بر این سازمان بهداشت جهانی به تدوین برنامه­هایی جهت تحقیقات علمی بر موضوع طب سنتی به منظور ارتقای جایگاه طب مکمل و جایگزین تاکید دارد. جوامع بسیاری از کشورهای در حال توسعه و یا توسعه یافته نقش طب سنتی و مکمل را در سیستم بهداشت خود را پذیرفته­اند به طوری که 48% مردم استرالیا، 70% در کانادا، 42% در آمریکا، 38% در بلژیک و 75% مردم فرانسه استفاده از یکی از روشهای طب سنتی و مکمل را در طول یک سال گذشته خود گزارش نموده­ا­ند (3). بر اساس یک پژوهش استفاده از روشهای طب سنتی و مکمل در ایران روز به روز در حال افزایش است (4). به طوری که بر اساس یک گزارش 66% از جمعیت عمومی در تهران از طب سنتی و مکمل استفاده می­کردند (5). بر اساس مطالعه دستغیب و همکاران 31.3% بیماران مراجعه کننده به یک کلینیک پوست در شیراز، یکی از روشهای طب سنتی و مکمل را به کار می­بردند (6). بر اساس پژوهش دیگری، 75.3% از بیماران مبتلا به دیابت از این روشهای درمانی بهره می­بردند (7). اختلالات گوارشی از جمله رایجترین علل مراجعه سرپایی و یا بستری به مراکز پزشکی است. بر اساس نظرسنجی ملی مصاحبه سلامت آمریکا در سال 2012 بیماران مبتلا به اختلالات گوارشی حداقل از یکی از انواع روشهای طب سنتی و مکمل در یک سال قبل از مصاحبه خود استفاده نمودند (8). گزارشات حاصل از مطالعات مختلف نشان داد که 20-52% افراد بالغ مبتلا به بیماریهای گوارشی از طب سنتی و مکمل برای تسکین علائم خود به کار بردند (9-13). علاوه بر این، شیوع استفاده بیماران مبتلا به اختلالات عملکردی و ناراحتی­های مزمن دستگاه گوارش از این روشهای درمانی بیشتر بوده است (14-15). به طور کلی استفاده از طب سنتی به سرعت در سرتاسر جهان در حال افزایش است اما اطلاعات محدودی درخصوص به کارگیری آن در زمینه­ی بیماریهای گوارشی موجود می­باشد. از سوی دیگر با وجود تنوع گیاهان دارویی استانهای سیستان بلوچستان ، اطلاعات مربوط به میزان استفاده از روشهای طب سنتی و مکمل در این استانهای جنوب شرقی کشور نیز بسیار انگشت شمار و محدود است.

با در نظر گرفتن افزایش استفاده از طب سنتی و مکمل در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه به خصوص در بیماران مبتلا به بیماریهای گوارشی، مطالعه حاضر با هدف ارزیابی شیوع استفاده از این روش درمانی و فاکتورهای مرتبط آن در میان ایرانیان مراجعه کننده به کلینیکهای دانشگاهی گوارش در زاهدان است.

استفاده از طب سنتی و مکمل در بیماران مبتلا به بیماریهای گوارشی در زاهدان  شایع است.

استفاده از طب سنتی و مکمل در بیماران مبتلا به بیماریهای گوارشی در زاهدان به تفکیک بیماریهای ارگانیک و عملکردی متفاوت است.

استفاده از طب سنتی و مکمل در بیماران مبتلا به بیماریهای گوارشی در زاهدان  به تفکیک سطح اقتصادی و اجتماعی متفاوت است.

استفاده از طب سنتی و مکمل در بیماران مبتلا به بیماریهای گوارشی در زاهدان  به تفکیک گروه های سنی متفاوت است.

استفاده از طب سنتی و مکمل در بیماران مبتلا به بیماریهای گوارشی در زاهدان به تفکیک جنس متفاوت است.

تعیین شیوع استفاده از طب سنتی و مکمل در بیماران مبتلا به بیماریهای گوارشی

تعیین شیوع استفاده از طب سنتی و مکمل در بیماران مبتلا به بیماریهای گوارشی در زاهدان به تفکیک بیماریهای ارگانیک و عملکردی

تعیین شیوع استفاده از طب سنتی و مکمل در بیماران مبتلا به بیماریهای گوارشی در زاهدان  به تفکیک سطح اقتصادی و اجتماعی

تعیین شیوع استفاده از طب سنتی و مکمل در بیماران مبتلا به بیماریهای گوارشی در زاهدان  به تفکیک گروه های سنی

تعیین شیوع استفاده از طب سنتی و مکمل در بیماران مبتلا به بیماریهای گوارشی در زاهدان  به تفکیک جنس

سیاستگذاران حوزه بهداشت و درمان (از نظر آموزش بیماران در خصوص مضرات و موارد منع استفاده و یا تداخلات احتمالی داروهای گیاهی به منظور کاستن از عوارض آنها)

مراکز تحقیقات (به منظور تحقیق و پژوهش بر روی اثربخشی و یا عدم اثربخشی داروهای گیاهی مورد استفاده)

-

cross sectional

بیمارن سرپایی مراجعه کننده به کلینیک گوارش دانشگاه علوم پزشکی زاهدان و کلینیکهای خصوصی گوارش  زاهدان

با توجه به مطالعات مشابه حجم نمونه بر اساس فورمول زیر حداقل 240 بیمار محاسبه شد.

convenience sampling method

پرسشنامه که توسط مصاحبه گر تکمیل می گردد.

موارد اثبات شده بیماری گوارشی اعم از ارگانیک یا فانکشنال که به کلینیکهای گوارش وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان مراجعه میکنند وارد مطالعه شده و مورد مصاحبه قرار میگیرند.

میزان شیوع استفاده از طب سنتی و مکمل در گروه های مختلف سنی، اقتصادی، تحصیلاتی و به تفکیک بیماریهای ارگانیک و فانکشنال از طریق chi-square

با توجه به اینکه اطلاعات پزشکی افراد مورد بررسی و در نهایت انتشار پیدا می کند احتیاج به کد اخلاق می باشد.

امانتداری در گزارش تمام اطلاعات، حفظ محرمانگی اطلاعات ملاحظات اخلاقی این طرح است.

اخلاق پزشکی در این پژوهش مبتنی بر کدهای (1و11و13و16و19و 25و27و28و30و31) مندرج در دفترچه راهنمای عمومی اخلاق در پژوهشهای علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران رعایت شده است.

بدون محدودیت

طب ایرانی، طب مکمل و جایگزین، بمیاریهای گوارشی

1. Organization WH. The promotion and development of traditional medicine: report of a

WHO meeting [held in Geneva from 28 November to 2 December 1977]. 1978.

2. WHO traditional medicine strategy: 2014-2023: World Health Organisation; 2013 [cited

2019 May 29]. Available from:

https://www.who.int/iris/bitstream/10665/92455/1/9789241506090_eng.pdf?ua=1.

3. Frass M, Strassl RP, Friehs H, Müllner M, Kundi M, Kaye AD. Use and acceptance of

complementary and alternative medicine among the general population and medical personnel: a

systematic review. Ochsner Journal. 2012;12(1):45-56.

4. Abolhassani H, Naseri M, Mahmoudzadeh S. A survey of complementary and alternative

medicine in Iran. Chin J Integr Med. 2012;18(6):409-16.

5. TEHRANI BS, Asgharifard H, Haghdoust A, Barghamadi M, MOHAMMAD HN. The use

of Complementary/Alternative Medicine among the general population in Tehran, Iran. 2008.

6. Dastgheib L, Farahangiz S, Adelpour Z, Salehi A. The Prevalence of Complementary and

Alternative Medicine Use Among Dermatology Outpatients in Shiraz, Iran. Journal of Evidence-

Based Complementary & Alternative Medicine. 2017:2156587217705054.

7. Hashempur MH, Heydari M, Mosavat SH, Heydari ST, Shams M. Complementary and

alternative medicine use in Iranian patients with diabetes mellitus. J Integr Med. 2015;13(5):319-

25.

8. Dossett ML, Davis RB, Lembo AJ, Yeh GY. Complementary and alternative medicine use

by US adults with gastrointestinal conditions: Results from the 2012 National Health Interview

9. Comar KM, Kirby DF. Herbal remedies in gastroenterology. J Clin Gastroenterol.

2005;39(6):457-68.

10. Ganguli SC, Cawdron R, Irvine EJ. Alternative Medicine Use by Canadian Ambulatory

Gastroenterology Patients: Secular Trend or Epidemic? American Journal Of Gastroenterology.

2004;99:319.

11. Kong SC, Hurlstone DP, Pocock CY, Walkington LA, Farquharson NR, Bramble MG, et

al. The Incidence of self-prescribed oral complementary and alternative medicine use by patients

with gastrointestinal diseases. J Clin Gastroenterol. 2005;39(2):138-41.

12. Langmead L, Rampton D. Complementary and alternative therapies for inflammatory

bowel disease. Alimentary pharmacology & therapeutics. 2006;23(3):341-9.

13. Strader DB, Bacon BR, Lindsay KL, La Brecque DR, Morgan T, Wright EC, et al. Use of

complementary and alternative medicine in patients with liver disease. Am J Gastroenterol.

2002;97(9):2391-7.

14. Lail G, Luck N, Tasneem AA, Rai A, Laeeq SM, Majid Z. The usage of complementary

and alternative medicine in gastrointestinal patients visiting the outpatients' department of a large

tertiary care centre-views from Pakistan. Pan Afr Med J. 2016;24:247.

15. Tillisch K. Complementary and alternative medicine for gastrointestinal disorders. Clin

Med (Lond). 2007;7(3):224-7.

به نام خدا

پرسشنامه ثبت اطلاعات اتنوفارماکولوژی بیماریهای GI در جنوب غرب کشور

سوالات مشترک همه بیماران با مشکلات گوارشی:

• بیماری:                                                                                   فانکشنال*   ارگانیک*
• سن:
• جنس:               زن*         مرد*
• وضعیت تاهل:      مجرد*      متاهل*
• سطح تحصیلات     زیر سیکل*                     دبیرستان و یا دیپلم*                      دانشگاهی*
• محل زندگی                                 شهر*   روستا*
• تعداد اعضای خانواده

• بیشترین علائم و شکایات گوارشی شما چیست:  

درد*  نفخ*   ترش کردن*   یبوست*    اسهال*   دلپیچه*   دفع خون*  

• چه مدت (ماه یا سال) بیماری گوارشی دارید

• داروهای طب جدید مورد استفاده شما چیست

• تعداد دفعات مراجعه شما به کلینیک گوارش در طول یک سال گذشته؟

• آیا از طب مکمل یا جایگزین یا سنتی در طول یک سال گذشته استفاده نموده اید؟    بله*     خیر*

در صورت عدم مصرف طب سنتی یا مکمل به سوالاتی که زیر آن خط کشیده شده بسنده شود.

• اگر از طب سنتی استفاده نمی کنید علت چیست؟

آشنا نبودن با داروهای گیاهی و کمبود اطلاعات در خصوص گیاهان دارویی*     عدم اعتقاد به تاثیر داروهای گیاهی*  و........................................... 

• از کدام یک از انواع درمانهای غیر از طب رایج (درمانهای سنتی) استفاده نموده اید؟

طب سوزنی*    حجامت*    بادکش*    زالو*    داروی گیاهی*    رایحه درمانی*    و ............................

• اگر از گیاه دارویی استفاده نموده اید نام آنها و نحوه استفاده (عرق/ پودر/ جوشانده/ دمنوش/ روغن مالی/ حقنه و ...) را ذکر کنید:

• از طب سنتی با چه هدفی استفاده کرده اید؟

بهبود علائم بیماری*     کم کردن عوارض داروهای شیمیایی*    و   ......................................

• آیا استفاده از داروی طب سنتی منجر به تغییر در مصرف داروهای طب جدید  شده است؟

داروی طب جدید درست و کامل مصرف میشود. *  مقدار مصرف داروی طب جدید کمتر شده است*    داروی طب جدیدکاملا قطع شده است*

• آیا از استفاده از درمانهای سنتی راضی بوده اید؟    کاملا*    تاحدودی*                     اصلا*

• اطلاعات در خصوص درمان طب سنتی را از چه طریق دریافت نموده اید؟

دوستان/خانواده*   پزشک*  تلویزیون/مجله/کتاب/اینترنت/رسانه*      عطاری*   و.................................

• آیا پزشک خود را در خصوص استفاده از طب سنتی مطلع و با ایشان مشورت نموده اید؟   بلی         *         خیر*

• به نظر شما ایا داروهای گیاهی مضر هستند؟     بلی*                   خیر*

• ایا داروهای گیاهی با داروهای شیمیایی تداخل دارند؟    بلی*      خیر*

• به طور متوسط در ماه برای درمانهای طب سنتی خود چقدر هزینه کرده اید؟

تکمیل پرسشنامه کیفیت زندگی پیوست

• Short Form Health Survey (SF-36) questionnaire 

این مطالعه یک پژوهش مقطعی است که با هدف بررسی میزان استفاده از طب سنتی و مکمل در بیماران مراجعه کننده به کلینیک گوارش صورت می گیرد.

احتیاج به خونگیری نیست.

دریافت این اطلاعات و آگاهی مراکز درمانی از روشهای طب سنتی و مکمل که توسط بیماران مورد استفاده می گیرد کمک می کند تا بیماران آموزش صحیح در مورد نحوه استفاده از طب سنتی و مکمل  و موارد احتیاط و منع مصرف دریافت نمایند.

این مطالعه به صورت مقطعی و از طریق پرسشنامه است و مداخله صورت نمی گیرد.

این مطالعه ، فاقد مداخله و فاقد هیچگونه عوارض جانبی است

شما مسئول پرداخت هیچگونه هزینه جانبی بابت شرکت یا عدم شرکت در طرح نیستید.

درمان شما به صورت روتین انجام میگیرد و شرکت یا عدم شرکت در طرح هیچ تغییری در درمان شما به وجود نمی آورد.

اطلاعات به شکل کلی و بدون ذکر نام بیماران منتشر می شود.

در صورت وجود هر گونه سوال، می توانید با پژوهشگر این طرح دکتر هاشمی نسب، در ارتباط باشید.

دکتر هاشمی نسب: 09382384249

بیماران مختار هستند که پرسشنامه را پر کرده و یا از پر کردن آن اجتناب نمایند و در هر صورت از خدمات کلینیک گوارش که به شکل معمول دریافت می کنند محروم نمی شوند.

با آگاهی از تمام موارد فوق ، رضایت خود را برای شرکت در طرح اعلام میدارم.