بررسی تاثیر آموزش مبتنی بر ذهن اگاهی بر عزت نفس جنسی و صمیمیت زناشویی زنان یائسه مراجعه کننده به مراکز خدمات جامع سلامت شهر زاهدان سال 1400

یائسگی پدیده ای فیزیولوژیک است که از نظر شخصیتی، فرهنگی، اجتماعی و مسائل بهداشتی، در طیف بهداشت باروری از اهمیت ویژه ای برخوردار است(1). این روند  فیزیولوژیک به طور گذشته نگر تعریف می شود و به 12 ماه آمنوره بعد از آخرین قاعدگی اطلاق می گردد(2). یائسگی با اثرات کوتاه مدت و میان مدتی همچون اختلالات وازوموتور، مشکلات خواب، افسردگی، اضطراب، علایم ادراری- تناسلی و اختلالات جنسی و اثرات طولانی مدت نظیر استئوپروز و اختلالات قلبی-عروقی همراه است که این روند باعث بروز بسیاری ناملایمات جسمانی، هیجانی، عاطفی و...  می شود (3). علاوه بر این یکی از نگرانی های بهداشتی اصلی زنان یائسه مشکلات جنسی است زیرا تاثیر غیر قابل انکاری بر کیفیت زندگی فرد و شریک جنسی او دارد (4, 5). مشکلات جنسی تحت تاثیر عوامل مختلفی مانند مشکلات عاطفی، استرس ها، وضعیت تاهل، سلامت جسمی، سن و ... قرار می گیرد(6). زنان یائسه نیز با تغییرات ساختاری و عملکردی در دستگاه تولید مثلی خود مواجه هستند(7)  علاوه بر این تغییراتی که در زیبایی ظاهری آنان  در این دوران رخ می دهد سبب  مخدوش شدن تصویر بدنی آنان   می شود که جز عوامل تاثیر گذار بر عزت نفس و مشکلات جنسی  در زنان است (8, 9). عزت نفس جنسی و صمیمیت زناشویی از عوامل پیش بین در سلامت جنسی به حساب می آیند. در تعریف مفهوم عزت نفس جنسی به عنوان دیدگاه فرد از  خود،  به عنوان  یک موجود  جنسی  می باشد و در واقع   ارزشی  است  که  افراد  برای هویت  جنسی  و  قابل  قبول  بودن  خود از نظر جنسی  قائل  هستند (10).   مهارت  و  تجربه  به معنای توانایی لذت بردن از شریک جنسی خود؛ جذابیت یه معنای، باور داشتن به زیبایی و جذابیت خود؛ کنترل به معنای  توانایی مدیریت افکار و رفتار جنسی؛ قضاوت اخلاقی به معنای، توانایی ارزشیابی  افکار، احساسها و رفتار  جنسی  خود  با  اهداف  شخصی  خود و  انطباق پذیری به معنای  توانایی سازگاری تجارب رفتار جنسی خود با اهداف شخصی دیگر، مولفه های عزت نفس جنسی را تشکیل می دهند(11). از نظر رفتار شناسان وقتی به عزت نفس جنسی فرد  آسیب وارد میشود، دیدگاه فرد از خود، رضایت از زندگی، ظرفیت تجربه لذت، اشتیاق به تعامل با دیگران و توانایی ایجاد روابط صمیمی محدود میشود.(12, 13). در واقع عزت نفس جنسی موجب تسهیل تعاملات جنسی هنگام رابطه جنسی می شود  و واکنشی عاطفی است که فرد نسبت به ارزیابی احساسات، افکار و رفتارهای جنسی خویش دارد(14). صمیمیت نیز یکی دیگر  از نیازهای زناشویی است (15). صمیمیت به تعامل میان زوج اشاره دارد که منجر به احساس نزدیکی، عشق و توجه می شود(16).  این الگو با صمیمیت عقلانی (گفتگو و خودافشایی)  شروع می شود و با صمیمیت جسمانی (گرفتن دست، در آغوش کشیدن و رابطه جنسی) ادامه می یابد و سپس به صمیمیت عاطفی ( در دسترس بودن، حمایت کردن، بیان عاطفی و حساسیت متقابل) منجر می شود(17) سطوح بالای صمیمیت در رابطه زوجین یک پیش بینی کننده قدرتمند برای سلامت جسمانی، روانی و رضایتمندی در نظر گرفته می شود.(15) به گونه ای که بسیاری از مطالعات روانی-پزشکی، نارضایتی های جنسی یا زناشویی را معلول عوامل مختلفی از جمله فقدان صمیمیت بین همسران است (10).

امروزه به کمک درمانهای جدید، امکان مدیریت بر رفتار و رسیدن به رضایتمندی و کارکردهای مناسب جنسی و خانوادگی وجود دارد. از جمله روشهای درمانی جدید که در آن از شیوه های رفتار درمانی شناختی، سنتی و راهبردهای روانشناختی همچون آگاهی، مراقبه و توجه آگاهانه استفاده شده، ذهن آگاهی است (18). ذهن آگاهی به زبان ساده به معنای آگاه بودن از افکار، رفتار، هیجانات و احساسات است و در واقع شکل خاصی از توجه محسوب میشود. اولین بار کابات زین ذهن آگاهی را مطرح کرد. از نظر وی، ذهن آگاهی  به معنای  توجه کردن به زمان حال به شیوهای  خاص،  هدفمند  و  خالی  از قضاوت است (19).

 تمرین ذهن آگاهی به افراد کمک می کند، به فرآیندهای شناختی به هنگام وقوع، توجه عمیق نمایند. این درمان برای طیف وسیعی از اختلالات روانشناختی مؤثر بوده  و بر چهار پایه تامل درمورد بدن، تامل در مورد احساسات، تامل درمورد ذهن و تامل درمورد موضوعات روانی استوار است (18).

هدف اصلی آموزش ذهن آگاهی، پرورش آگاهی پایدار و غیرواکنشی در مورد تجربه های درونی (شناختی، عاطفی و حسی) و تجربه های بیرونی فرد (تعاملات) است. در نتیجه با توسعه آگاهی غیر قضاوتی و غیر واکنشی، دامنه گسترده ای از حالات گوناگون همچون  آرمیدگی جسمی، تعادل هیجانی، تنظیم رفتاری و نحوه ارتباط با دیگران، به طور بالقوه تحت تاثیر قرارخواهند گرفت (20).

 فرضیه اصلی ذهن آگاهی بر این اصل استوار است که ذهن دارای دو ذهنیت است ذهن قضاوتی(ذهنیت انجامی) و ذهن آگاه (ذهنیت بودن)، ذهن قضاوتی  تجربیات را به خوب و بد تقسیم می کند در نتیجه منجر به ناکامی، اضطراب، افسردگی و پریشانی شده و فرد را به رنج روانشناختی مبتلا می کند اما ذهن آگاه که ریشه در عقاید بودایی دارد از این ذهن قضاوتی اجتناب می کند (21).

 در واقع فرد از طریق پایش خود و با مشاهده افکار و حضور ذهن بر احساسات خود، از طریق تمرین های مکرر روی جهت دهی هدفمندانه و توجه به یک موقعیت مانند نفس کشیدن و یا احساسهای ناشی از بدن، از اثرات ذهن قضاوتی جلوگیری می کند(22). به عبارتی ویژگی روش ذهن آگاهی این است که فرد را نسبت به ریشه های اختلال و مکانیسم آن در مغز آگاه نموده، از مضطرب شدن او جلوگیری می کند، بر افکار و تمایلات او در حالت هشیاری متمرکز می شود و به وی این امکان را می دهد تا تکرار اعمال، افکار و مرور آنها را برای کاهش اضطراب انتخاب نکند و به ریشه ی زیستی اختلال بی اندیشد(23, 24)

در حال حاضر، ذهن آگاهی به سرعت تبدیل به یک رویکرد موثر و کارآمد برای مقابله با مشکلات روزافزون زندگی شده است (25). تحقیقات  فراوان حکایت از مفیدبودن  ذهن آگاهی در مواردی همچون درد مزمن (26)،  کاهش افسردگی (27) تعدیل  اضطراب  اجتماع (28)، بهبود خلق (23)، بالابردن عزت نفس(29) و حتی بهبود عملکرد جنسی(30) دارد.

 در یک رابطه ذهن آگاهانه، عقاید وبازخوردهای موجود در هر یک از زوجین، تاثیرات پایداری برای حل مشکلات و افزایش کیفیت روابط جنسی دارد (31) از این رو ذهن آگاهی جهت درمان اختلالات و رضایت جنسی مورد توجه خیلی از محققان قرار گرفته است (32-34).

از آنجاییکه  در برخی فرهنگ ها ارزش و جذابیت جنسی زنان در تولید مثل رقم می خورد(35) و کتمان قطع قاعدگی و شروع یائسگی، از یک سو و کاهش میل جنسی و نگرانی از پیدایش اختلافات خانوادگی به دلیل کاهش تمایلات جنسی و حس ناباروری از سویی دیگر موجب بروز اضطراب و افسردگی  زنان  یائسه  می شود (35, 36).  با توجه به رابطه میان جسم و ذهن و نحوه پذیرش تغییرات طبیعی یا ناشی از بیماری که می تواند بر پیامدهای زندگی زنان یائسه موثر باشد(37) علی رغم نقش موثر ذهن آگاهی در بهزیستی و یادگیری رفتارهای بهداشتی(38) کاهش اختلالات اضطرابی(39) افزایش کیفیت زندگی(40) افزایش اعتماد به نفس(29) بهبود عملکرد جنسی(22) و حتی علایم مربوط به دوران یائسگی(41) پژوهشگر نتوانست مطالعه ای مبنی بر تاثیر ذهن آگاهی بر صمیمیت زناشویی و عزت نفس جنسی زنان یائسه بیابد. در حالیکه این دو عامل نقش موثری بر عملکرد جنسی و رضایت زناشویی دارند(10)

از آنجاییکه زنان یک سوم زندگی خود را در دوران یائسگی می گذرانند(22) و با تاکید بر این نکته که  جمعیت زنان بالای 50 سال در حال افزایش است به طوریکه پیش بینی شده تا سال 2030 این جمعیت به 1.2 میلیارد نفر برسد(42) و با توجه به شیوع بالاتر مشکلات جنسی در زنان یائسه (43) وآسیب پذیرتر  بودن آنان  در زمینه مسائل جنسی، انجام مداخله در این گروه آسیب پذیر ضروری به نظر می رسد. لذا پژوهش حاضر با هدف تعیین تاثیر آموزش مبتنی بر ذهن آگاهی بر صمیمیت زناشویی و عزت نفس جنسی روی زنان یائسه مراجعه کننده به مراکز خدمات جامع سلامت شهر زاهدان طراحی گردید.

مروری بر متون

در این بخش مروری برمقالات و متون مرتبط با موضوع مورد پژوهش در داخل و خارج از کشور ارائه شده است. برای بررسی، مطالعات چاپ شده ایرانی جستجو در بانک های اطلاعاتی SID, Magiran, IRAN MEDEX, و Irandoc با کلمات ذهن آگاهی، صمیمیت زناشویی،عزت نفس جنسی، یائسگی، زنان صورت گرفت. برای بررسی مطالعات لاتین انجام شده جستجو در  بانک های اطلاعاتیMEDLINE, Pub med, ,Scopus, science direct و Google Scholar بین سالهای2005 تا 2020 با کلمات mindfulness ,Marital intimacy ,sexual  Self-Esteem ,menopause ,women انجام شد.

تحقیقات انجام شده در ایران:

1-مطالعه ای توسط شعبانی و همکاران (1398) با هدف بررسی اثربخشی شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی  بر اختلالات جنسی و رضایت جنسی زنان دارای همسران با روابط فرازناشویی در شهر تهران به روش نیمه تجربی در دو گروه مداخله و کنترل انجام شد . تعداد 29 نفر ( 15 نفر گروه مداخله و 14 نفر گروه گواه) با روش نمونه گیری در دسترس و داوطلبانه وارد مطالعه شدند. 8 جلسه آموزش مربوطه را دریافت کردند.ابزار مورد استفاده در این مطالعه پرسش نامه رضایت جنسی LSSQ و پرسش نامه عملکرد جنسی FSFI بود که قبل و بعد از مداخله تکمیل شد. نتایج نشان داد تفاوت معنی داری بین میانگین نمرات رضایت و عملکرد جنسی در دو گروه کنترل و مداخله بعد از مداخله و در دوره پیگیری وجود داشت (p<0.001). بین میانگین پس آزمون و پیگیری رضایت جنسی و عملکرد جنسی گروه تجربی تفاوت معناداری وجود داشت(p<0.001) اما این اختلاف در گروه کنترل معنی دار نبود((p=0/522. نتایج مطالعه فوق نشان دادکه ذهن آگاهی می تواند بر بسیاری از متغیرهای روانی از جمله اختلالات جنسی و رضایت جنسی زنان دارای همسران با روابط فرازناشویی اثرگذار باشد(22).

2-مطالعه ای توسط انجذاب و همکاران (1396) با هدف تعیین اثربخشی مشاوره با رویکرد شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی بر علایم یائسگی زنان حوالی دوران یائسگی در شهر یزد به روش کارآزمایی بالینی تصادفی شده انجام شد. 73 نفر(36 نفر در گروه آزمون و 37 نفر در گروه کنترل)  به روش تصادفی ساده وارد مطالعه شدند و گروه آزمون  8 جلسه 2 ساعته مشاوره دریافت کردند. ابزار گردآوری اطلاعات پرسشنامه اطلاعات دموگرافیک، شاخص کوپرمن و  مقیاس درجه بندی یائسگی بود که قبل، بلافاصله و یک ماه بعد از مداخله تکمیل شد. نتایج در گروه مداخله در مرحله بعد از مداخله و پیگیری نشان داد که میانگین نمرات علایم یائسگی و ابعاد آن به جز حیطه ادراری تناسلی نسبت به گروه کنترل کاهش معناداری داشت(41)

3-مطالعه ای توسط عیسی نژاد جهرمی و همکاران(1395) با عنوان اثربخشی درمان فعال سازی رفتاری بر صمیمیت زناشویی و رضایت جنسی  زنان در دوران پیش یائسگی به روش نیمه تجربی روی 30 نفر که به روش در دسترس وارد مطالعه شدند انجام شد. آموزش طی 8 جلسه 90 دقیقه ای  انجام شد. ابزار مورد استفاده در این پژوهش پرسشنامه رضایت زناشویی هودسون و پرسشنامه صمیمیت زناشویی واکر و تامسون بود که در دو مرحله پیش آزمون و پس آزمون روی آزمودنی ها اجرا شد. نتایج نشان داد که آموزش درمان فعال سازی رفتاری باعث افزایش معنادار  میزان رضایت  و صمیمیت زناشویی  در مرحله پس آزمون در گروه مداخله شد(p‹0/05). مطالعه فوق نشان داد درمان فعال سازی می تواند دربهبود  صمیمیت زناشویی و رضایت جنسی در زنان در دوران پیش از یائسگی موثر باشد (44).

4-مطالعه ای توسط حبیبی و همکاران (1393) با عنوان اثربخشی هنردرمانی مبتنی بر ذهن آگاهی بر افسردگی، اضطراب، استرس و کیفیت زندگی در زنان یائسه در شهر تهران به روش تجربی با طرح پیش آزمون پس آزمون با گروه گواه انجام شد.تعداد 17 نفر(9 نفر آ زمایش و 8 نفر گواه) از زنان یائسه 47 تا 60 سال که حداقل یک سال و حداکثر 15 سال از یائسگی آنها گذشته بود وارد مطالعه شدند. روش نمونه گیری به صورت اعلام فراخوان بود و سپس به طور تصادفی به دو گروه تقسیم شدند.شرکت کنندگان 10 جلسه 90 دقیقه ای آموزش دیدند. ابزار مورد استفاده مقیاس افسردگی اضطراب استرسDASS و مقیاس کیفیت زندگیWHO بود که پیش از مطالعه و یک ماه پس از مطالعه تکمیل شد.جهت تحلیل آماری از آزمون کواریانس چندمتغیره استفاده شد.نتایج نشان داد که در گروه مداخله نمره افسردگی و استرس کاهش و کیفیت زندگی افزایش یافت ولی نمره  اضطراب تغییرمعناداری نداشت(37).

5-مطالعه ای توسط باباپور خیرالدین و همکاران(1390) با عنوان اثربخشی درمان شناختی-رفتاری بر رضایت و صمیمیت زناشویی زوجین جانباز شیمیایی در شهرستان سردشت  به روش نیمه تجربی روی 30 نفر که به روش در دسترس وارد مطالعه شدند انجام شد. آموزش طی 10 هفته به صورت هفته ای یک جلسه 5/1 ساعته انجام شد و تکالیف هر جلسه با همکاری همسران انجام می شد.  ابزار مورد استفاده در این پژوهش پرسشنامه رضایت زناشویی اینریچ و پرسشنامه صمیمیت زناشویی واکر و تامسون بود که در دو مرحله پیش آزمون و پس آزمون روی آزمودنی ها اجرا شد. نتایج تحلیل کوواریانس نشان داد که آموزش درمان شناختی-رفتاری به طور معناداری  میزان رضایت  و صمیمیت زناشویی  در مرحله پس آزمون را در گروه مداخله افزایش داد (p‹0/01). مطالعه فوق نشاندهنده موثر بودن درمان شناختی-رفتاری بر رضایت و صمیمیت زناشویی درگروه مورد مطالعه است(45).

تحقیقات انجام شده در خارج از ایران:

6-مطالعه مروری توسط Jaderek و همکاران (2019) با هدف ارائه یک بررسی سیستماتیک از مطالعات منتشر شده در مورد تاثیر مراقبه ذهن آگاهی در درمان اختلالات جنسی روی 15 مقاله در کشور لهستان انجام شد.جستجو در سه پایگاهPubMed ،EBSCO و Research Gate انجام شد.مقالاتی برای توصیف مداخلات درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی و کارایی آنها در کاهش علایم اختلال عملکرد جنسی در مردان و زنان از سال 1970 تا 2018 مورد بررسی قرار گرفت. از 15 مقاله مورد بررسی تعداد 4 مقاله به تجزیه و تحلیل کارایی درمان در کاهش اختلال عملکرد جنسی مربوط به درد در ناحیه تناسلی لگنی بود. 10 مورد مربوط به میل یا اختلال تحریک جنسی در زنان و 1 مورد مربوط به اختلال نعوظ بود. مطالعات نشان داد که مراقبه ذهن آگاهی منجر به بهبود برانگیختگی و میل جنسی و کاهش ترس مرتبط با فعالیت جنسی و بهبود سازگاری بین تحریک ذهنی و پاسخ دستگاه تناسلی در زنان می شود  و در درمان اختلال نعوظ در مردان در یک مطالعه موثر بود. ولی تغییر قابل توجهی در کاهش درد حین فعالیت جنسی در زنان ایجاد نکرده است.نتیجه گیری:تاثیر مراقبه ذهن آگاهی در اختلالات جنسی زنان امیدوارکننده است. در مطالعات آینده باید یک روش درمانی مبتنی بر ذهن اگاهی را به منظور بررسی توانایی بالقوه آنها در کاهش علایم اختلال عملکرد جنسی اجرا کرد.برای کشف پتانسیل مراقبه ذهن آگاهی در مردان تحقیقات بیشتری لازم است(46).

7-مطالعه ای توسطwong   و همکاران از فوریه2014 تا ژانویه 2015 با هدف بررسی تاثیر آموزش ذهن آگاهی در کاهش علایم یائسگی به روش کارآزمایی بالینی تصادفی با  گروه مداخله و کنترل فعال (آموزش کنترل یائسگی همراه با مربی و آموزش فعالیت فیزیکی و حمایت) در هنگ کنگ انجام شد. افراد با اعلام فراخوان به مطالعه دعوت شدند و از طریق رایانه با تولید اعداد تصادفی تعداد 98 نفر وارد گروه آزمایش و 99 نفر وارد گروه کنترل فعال شدند.آموزش به صورت 8 جلسه دو و نیم ساعته انجام شد. ابزار مورد استفاده پرسش نامهSF،GCS،PSSوFFMQ بود که در ابتدا، بلافاصله پس از مداخله  و 3 و 6 ماه پس از مداخله تکمیل شد. داده ها با آزمون آماری انکوا و linear mixed model تجزیه و تحلیل شد و نشان داد که علایم یائسگی پس از 6 ماه از اتمام مداخله کاهش یافته است. مداخله کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی کاهش بیشتری در علایم روانشناختی افسردگی اضطراب داشته است ولی در کاهش علایم جسمی، اوروژنیتال و وازوموتور هر دو گروه مشابه هستند(47).

8-مطالعه ای با عنوان تاثیر کاهش استرس مبتنی بر ذهن اگاهی بر افسردگی، اضطراب، استرس و ذهن اگاهی  توسط song و همکاران (2014) در کره جنوبی به روش کارازمایی بالینی تصادفی روی 44 نفر از دانشجویان پرستاری کره ای انجام شد. افراد در گروه مداخله طی 8 جلسه دو ساعته اموزش دیدند.  پرسشنامه های استاندارد افسردگی، اضطراب، استرس و ذهن اگاهی در ابتدا و 8 هفته پس از پایان مداخله تکمیل شد.پس از اتمام مداخله در گروه مداخله نمرات افسردگی، اضطراب، استرس کاهش معنادار و نمره ذهن آگاهی افزایش معناداری نسبت به قبل از مداخله و نسبت به گروه کنترل داشت(48).

9-مطالعه ای توسط Silverstein و همکاران(2011) با عنوان تاثیر آموزش ذهن آگاهی بر محرک های جنسی آگاهی از بدن: پیامدهای مربوط به اختلال عملکرد جنسی در زنان، در آمریکا روی 30 زن دانشجو(14 نفر در گروه مداخله و 16 نفر در گروه کنترل) طی دوره ی 12 هفته ای انجام شد. ارزیابی در آغاز و پایان هفته 12 با مقیاس توجه آگاهی ذهن آگاهی، پرسشنامه پنج عاملی ذهن آگاهی، مقیاس  روانشناختی بهزیستی، فهرست علایم بالینی و یک باتری 2 ساعته در آزمایشگاه انجام شد. تجزیه و تحلیل آماری نشان داد که زنان در گروه مداخله نسبت به گروه کنترل در ثبت  پاسخ های فیزیولوژیکی خود نسبت به محرک های جنسی سریع تر عمل کردند. همچنین در گروه مداخله امتیازات توجه، خود داوری، علایم اضطراب و افسردگی بهبود حاصل شد. پیشرفت در آگاهی متقابل با بهبود موانع روانشناختی در عملکرد سالم جنسی، توجه، خود داوری و اضطراب همبستگی داشت(49).

10-مطالعه ای توسط Fink و همکاران (2009) با عنوان عزت  بدن جنسی و ذهن آگاهی در زنان دانشگاهی روی 79 زن در دامنه سنی 18 تا25 سال در آمریکا انجام شد. پرسشنامه های پنج عاملی ذهن آگاهی و مقیاس  عزت  بدن  جنسی توسط شرکت کنندگان تکمیل شد. رگرسیون چندگانه برای بررسی رابطه بین عزت بدن جنسی و عوامل ذهن آگاهی انجام شد که خرده مقیاس های مشاهده و توصیف، پیش بینی عزت نفس جنسی را به طور معنی دار و مثبت پیش بینی کردند در حالی که در عدم واکنش به تجربه داخلی پیش بینی عزت نفس جنسی به طور معنی دار منفی بود. نتایج این مطالعه نشان داد که بین عزت بدن جنسی و عوامل ذهن آگاهی رابطه وجود داشت(50).

مروری بر مطالعات پیرامون موضوع مورد بررسی نشان می دهد در بیشتر مطالعات داخلی و خارجی از تعداد محدودی از تکنیک های ذهن آگاهی استفاده شده است و بیشتر روی مولفه های مربوط به خواب، استرس، اضطراب و افسردگی، گرگرفتگی و کیفیت زندگی درزنان یائسه  مداخله انجام شده است و مولفه های صمیمیت و رضایت جنسی و زناشویی و عملکرد جنسی بیشتر مورد بررسی قرار گرفته اند ولی  مطالعه ای که به بررسی هم زمان صمیمیت زناشویی و عزت نفس جنسی در زنان یائسه بپردازد یافت نشد. علاوه بر این یکی دیگر از نقاط قوت این پژوهش استفاده از تمام تکنیک های ذهن آگاهی (توجه به بدن، تنفس و حواس پنج گانه)  است که در کمتر مطالعه ای یافت شد.

1-میانگین نمره صمیمیت زناشویی در دو گروه مداخله و کنترل 8 هفته بعد از مداخله متفاوت است

2-میانگین نمره  عزت نفس جنسی در دو گروه مداخله و کنترل 8 هفته بعد از مداخله متفاوت است

تعیین تاثیر آموزش مبتنی بر ذهن آگاهی بر صمیمیت زناشویی و عزت نفس جنسی زنان یائسه مراجعه کننده به مراکز جامع خدمات سلامت شهر زاهدان در سال 1400

1-تعیین و مقایسه میانگین نمره صمیمیت زناشویی قبل و 8 هفته بعد از مداخله در دو گروه مداخله و کنترل

2-تعیین و مقایسه میانگین نمره  عزت نفس جنسی قبل و 8 هفته بعد از مداخله در دو گروه مداخله و کنترل

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و متخصصین حوزه بهداشت و درمان

ذهن آگاهی

تعریف نظری: آگاهی لحظه به لجظه از افکار، احساسات و حالتهای جسمانی و رهایی از ذهن روزمره و اتوماتیک متمرکز بر گذشته و آینده است(21) که شامل پنج جنبه مشاهده، توصیف، اقدام با آگاهی، عدم قضاوت در مورد تجربه درونی و عدم واکنش به تجربه بیرونی است(51).

تعریف عملی: منظور از ذهن آگاهی در این مطالعه برگزاری 8 جلسه 120-90 دقیقه ای با فواصل هفته ای یکبار است.

صمیمیت زناشویی:

تعریف نظری: صمیمیت به عنوان توانایی برقراری رابطه شخصی یا هیجانی با دیگران و بیان افکار و عواطف که مستلزم شناخت و درک عمیق فردی دیگر است تعریف می شود(52).

تعریف عملی: منظور از صمیمیت زناشویی در این مطالعه نمره ای است که فرد از پرسشنامه صمیمیت زناشویی به دست می آورد. پاسخ ها روی طیف لیکرت هفت درجه ای از 1 (هرگز) تا 7 (همیشه) نمره گذاری می شود. نمره هر فرد در پرسشنامه صمیمیت از طریق جمع نمرات به دست می آید و بین 17 تا 119 است که نمره بیشتر، صمیمیت بیشتر بین زوجین را نشان می دهد.

عزت نفس جنسی:

تعریف نظری:  واکنش عاطفی فرد نسبت به ارزیابی از افکار، احساسات و رفتارهای جنسی خودش که موجب تسهیل تعاملات جنسی در حین رابطه جنسی می شود(14).

تعریف عملی:  منظور از عملکرد جنسی در این مطالعه نمره ای است که فرد از پرسشنامه عملکرد جنسی به دست می آورد. پرسش ها در یک مقیاس لیکرت 6 درجه ای از 1 تا 6 (کاملا مخالف تا کاملا موافق) پاسخ داده می شود. محدوده نمرات بین 32 تا 192 است  و نمره ی بالاتر نشان دهنده ی عزت نفس جنسی بالاتر است.

یائسگی

تعریف نظری: روندی فیزیولوژیک است که به 12 ماه آمنوره بعد از آخرین قاعدگی اطلاق می شود(53).

تعریف عملی: منظور از یائسگی در این مطالعه گذشت حداقل یک سال از یائسگی است.

  پژوهش حاضر یک مطالعه مداخله ای از نوع نیمه تجربی غیر تصادفی همراه با گروه کنترل است

کلیه زنان یائسه تحت پوشش مراکز خدمات جامع سلامت شهر زاهدان جامعه پژوهش را تشکیل خواهند داد

معیارهای ورود:

• حداقل یک سال از یائسگی گذشته باشد
• عدم ابتلای زن یا همسرش به بیماری جسمی شدید یا بیماری اعصاب و روان که موجب ناتوانی در انجام امور روزمره  به صورت مستقل می گردد
• عدم مصرف دخانیات و الکل
• عدم استفاده از داروهای کاهنده آثار یائسگی
• عدم درمان هورمونی
• عدم یائسگی به دنبال جراحی
• عدم نارسایی زودرس تخمدان
• سن کمتر از 60 سال
• عدم وقوع حوادث ناگوار طی 6 ماه گذشته ( مرگ فرزند یا عزیزان، بیماری وخیم یکی از بستگان نزدیک، محکومیت به زندان یکی از اعضای درجه یک خانواده، سابقه افسردگی)
• عدم استفاده از داروهای آرام بخش و ضد افسردگی و داروهای تاثیرگذار بر عملکرد جنسی
• متاهل بودن و زندگی مشترک با همسر
• تک همسری بودن
• داشتن شماره تماس جهت پیگیری
• عدم شرکت در مطالعات مشابه

معیارهای خروج:

• غیبت در دو جلسه یا بیشتر

پس از کنترل از نظر حجم نمونه برای اهداف مطالعه جهت تعیین حجم نمونه، با استفاده از فرمول میانگینها بر اساس مطالعه خیاطان و همکاران (54) باحدود اطمینان 95درصد ، توان آماری 80 درصد بر اساس نمره عزت نفس جنسی حجم نمونه تقریبا 59 بدست آمد که با درنظر گرفتن 10 درصد ریزش، 65 نفر در هر گروه و مجموعا 130 نفر محاسبه شد

α= 0.05             =1.96                   β=0.20           1-β= 80%                  = 0.84

   34/33=           348/27 =   

     35/32=           330/33=    

در این پژوهش نمونه گیری به صورت چندمرحله ای انجام خواهد شد؛ ابتدا شهر به چهار منطقه شمال، جنوب، شرق و غرب تقسیم خواهد شد، سپس در هر منطقه لیست مراکز بهداشتی تهیه و با استفاده از سایت random.org  www. یک مرکز به عنوان مداخله و یک مرکز به عنوان کنترل انتخاب خواهد شد(در مجموع چهار مرکز به عنوان مداخله و چهار مرکز به عنوان کنترل). سپس در مراکز انتخاب شده فهرست تمامی افراد واجد شرایط ورود به مطالعه تهیه می گردد. درگام بعد، به روش در دسترس، تعداد 17-15 نفر در هر مرکز در نهایت تعداد130 نفر(65 نفر در مراکز مداخله منتخب، 65 نفر در مراکز کنترل منتخب) وارد مطالعه می شوند.

ابزار جمع آوری داده ها در این پژوهش شامل پرسشنامه دموگرافیک و پرسشنامه استاندارد صمیمیت زناشویی و فرم کوتاه شاخص عزت نفس جنسی زنان است.

1-پرسشنامه دموگرافیک و مامایی : پرسشنامه ای متشکل از 18 سوال مربوط به متغیرهای زمینه ای است که درانواع کمی(گسسته/پیوسته) یا کیفی(اسمی/رتبه ای) طراحی شده است.(پیوست 1)

2-پرسشنامه صمیمیت زناشویی : در این پژوهش از پرسشنامه صمیمیت زناشویی واکر و تامپسون استفاده خواهد شد. این پرسشنامه 17 ماده دارد و برای ارزیابی مهر و صمیمیت بین زوجین تدوین شده است. پاسخ ها روی طیف لیکرت هفت درجه ای از 1 (هرگز) تا 7 (همیشه) نمره گذاری می شود. نمره هر فرد در پرسشنامه صمیمیت از طریق جمع نمرات به دست می آید و بین 17 تا 119 است که نمره بیشتر، صمیمیت بیشتر بین زوجین را نشان می دهد. Movahedi  و  Movahedi  و Karimenejad  پایایی پرسشنامه صمیمیت را به روش ضریب آلفای کرونباخ و تصنیف محاسبه کردند که به ترتیب 97/0 و 96/0 به دست آمد. همچنین، آنان روایی این پرسشنامه را از طریق همبستگی آن با یک سوال کلی 88/0 به دست آوردند که در سطح p‹0/001  قرار دارد و بیانگر روایی درخور توجه پرسشنامه است (55). (پیوست 2)

3-فرم کوتاه شاخص عزت نفس جنسی زنان : این پرسشنامه 35 گویه دارد  و برای سنجش پاسخ های موثر در ارزیابی جنسی زنان از خود تدوین شده است. 3 سوال(1و3 و33 ) به علت اینکه ضریب همبستگی آنها با نمره کل مقیاس کمتر از 30/0 بود از مجموع سوالات حذف شد. پرسش ها در یک مقیاس لیکرت 6 درجه ای از 1 تا 6 (کاملا مخالف تا کاملا موافق) پاسخ داده می شود. این پرسشنامه دارای پنج خرده مقیاس است که بازتابی از حوزه های عزت نفس جنسی هستند و شامل تجربه و مهارت، جذابیت، کنترل، قضاوت اخلاقی و انطباق است. با جمع نمرات پنج حوزه باهم، نمره کل مقیاس به دست می آید و نمره ی بالاتر نشان دهنده ی عزت نفس جنسی بالاتر است. ضریب آلفای کرونباخ برای کل این مقیاس92/0، برای تجربه و مهارت84/0، برای جذابیت88/0، برای کنترل80/0، برای قضاوت اخلاقی80/0 و برای انطباق80/0 گزارش شده است. ضریب پایایی باز آزمون برای کل مقیاس 91/0 و برای پنج مقیاس آن در دامنه ی 82/0 تا 94/0 گزارش شد. همچنین بین فرم کوتاه شاخص عزت نفس جنسی زنان و مقیاس عزت نفس کوپر اسمیت) p‹0/05 ,r=0/31 ( و شاخص عملکرد جنسی زنان) p‹0/05 ,r=0/31 ( رابطه مثبت معنی داری دیده شد که نشانگر روایی همگرای این مقیاس است. روایی واگرای این شاخص نیز با خرده مقیاس افسردگی مقیاسDASS-21 p‹0/05 ,r=_0/21)  ( تایید شد(56).(پیوست 3)

در پژوهش حاضر نیز جهت پایایی ابزار مجددا از آلفای کرونباخ استفاده خواهد شد.

پس از تصویب عنوان پژوهش وضمن کسب مجوز از کمیته اخلاق و معرفی نامه از دانشگاه علوم پزشکی زاهدان با مراکز جامع سلامت منتخب شهر زاهدان هماهنگی لازم انجام خواهد شد. از مراکز منتخب برای گروه مداخله و کنترل بر اساس لیستهای موجود، با زنان یائسه تماس گرفته خواهد شد. پس از بیان اهداف مطالعه و در صورت تمایل به شرکت در مطالعه از آنها دعوت به عمل می آید. در صورت داشتن  معیارهای ورود ثبت نام نمونه وارد مطالعه می شوند. در نهایت  65 نفر در مراکز مداخله و 65 نفر در مراکز کنترل انتخاب می شوند. سپس از همه نمونه های منتخب رضایت نامه آگاهانه کتبی گرفته خواهد شد و پرسشنامه های مربوطه تکمیل می گردد.  بعد از این مرحله از گروه مداخله جهت حضور در مراکز منتخب یرای اجرای مداخله دعوت خواهد شد.جدول زمانبندی کلاس ها در جلسه اول در اختیار شرکت کنندگان قرار خواهد گرفت و ساعت جلسات پس از هماهنگی با نمونه های پژوهش تعیین خواهد شد. برنامه مشاوره توسط پژوهشگر که دارای گواهی دوره ذهن آگاهی از وزارت علوم تحقیقات و فناوری است در مراکز منتخب مداخله به صورت 8 جلسه مشاوره 120-90 دقیقه ای به طور هفتگی برای گروههای مداخله (8 گروه 8 الی 9 نفره) به روش آموزش مبتنی بر ذهن آگاهی بر اساس پروتکل استاندارد کابات زین اجرا خواهد شد. در پایان هر جلسه جزوه خلاصه مطالب همان جلسه به همراه فرم تکلیف خانگی به نمونه ها داده می شود و از ایشان خواسته می شود تکلیف خانگی را در 6 روز هفته انجام دهند و در جلسه بعد فرم تکلیف خانگی را همراه خود بیاورند. علاوه بر این شماره تماس پژوهشگر در اختیار افراد گروه مداخله قرار خواهد گرفت.ضمنا طی دوره مداخله هفته ای دو مرتبه با افراد گروه مداخله جهت یادآوری انجام تکلیف خانگی تماس تلفنی برقرار خواهد شد.برای گروه کنترل با توجه به نوع مداخله و طولانی بودن آن هیچ نوع آموزشی در طول مداخله ارائه نمی شود . 8 هفته بعد از پایان مداخله مجددا پرسش نامه های صمیمیت زناشویی و عزت نفس جنسی درگروه های مداخله و کنترل تکمیل خواهد شد. ضمنا در خصوص رعایت پروتکل های بهداشتی طبق آخرین دستورالعمل ارائه شده از طرف وزارت بهداشت جهت اتاق مشاوره دربرخورد با افراد بدون علامت ضد عفونی سطوح انجام خواهد شد، فاصله اجتماعی 1 متر رعایت خواهد شد و به افرادی که ماسک نداشته باشند ماسک داده خواهد شد. پژوهشگر نیز از ماسک جراحی استفاده خواهد کرد.

تنظیم محتوای مداخله آموزشی:

محتوای آموزشی شامل تعریف یائسگی، تغییرات هورمونی و جنسی در یائسگی، تعارض عقل و دل و جایگاه ذهن آگاهی، مثالهایی از تنظیمات روزمره و بسط آن به حوزه توجه، تعریف بی توجهی،تعریف ذهن آگاهی و اهداف آن،آموزش تکنیک های ذهن آگاهی خواهد بود که براساس مداخلاتی که در ایران و سایر کشورها انجام شده است تنظیم خواهد شد. این محتوا ابتدا جهت تایید در اختیار استاد راهنما و مشاور و سپس در اختیار 5 تن از اعضای هیئت علمی صاحب نظر قرار خواهد گرفت و از نظرات و پیشنهادات ایشان جهت بهبود کیفیت آموزش استفاده خواهد شد.

تجزیه و تحلیل اطلاعات  با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه 25 انجام خواهد شد. جهت توصیف داده ها ابتدا شاخصهای فراوانی، درصد، میانگین، انحراف معیار به کمک آمارهای توصیفی تعیین می شود. نرمالیتی داده ها نیز به کمک آزمون شاپیروویلک مشخص خواهد شد. برای مقایسه دو گروه از نظر متغیرهای کیفی از آزمون کای دو  و برای متغییرهای کمی در صورت نرمال بودن از آزمون تی مستقل و مقایسه درون گروهی نمره صمیمیت زناشویی و عملکرد جنسی از تی زوجی نیز استفاده خواهد شد و در صورت نرمال نبودن  داده ها از معادل ناپارامتری آنها همچون یو من ویتنی و ویل کاکسون استفاده خواهد شد.  سطح معنی داری در این پژوهش 0.05 در نظر گرفته خواهد شد.

2- در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی  بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

4-مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینه‌ی پایین‌تر و/ یا صرفاً عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود

12- انتخاب آزمودنی‌های بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به‌نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه‌ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض‌آمیز نباشد.

13- کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود

15- پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش‌های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به‌عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که می‌توانند در تصمیم‌گیری او مؤثر باشند، به‌نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به‌کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه‌مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی  سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیان‌هایی که انتظار می‌رود مطالعه در بر داشته باشد. هم‌چنین، هر آزمودنی باید بداند که می‌تواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره‌ی خطرات و زیان‌های بالقوه‌ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر هم‌چنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه‌های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایت‌نامه‌ی آگاهانه منعکس شود

16- پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می‌شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. هم‌چنین، در پژوهش‌هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

19- عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچ‌گونه تأثیری بر خدمات درمانی که در همان مؤسسه – نظیر بیمارستان – به فرد ارائه می‌شود، داشته باشد. این موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود.

25- پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

28-پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند

- روش پژوهش نباید با ارزش‌های اجتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

برگرفته از 

راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی 

دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران

1392

محدودیت های این مطالعه می تواند مربوط به مسائل فرهنگی نظیر حجب و و حیا و شرم در مطرح کردن مسائل جنسی باشد که  ممکن است در نحوه پاسخ دهی آنها موثر باشدکه پژوهشگر تمام تلاش خود را انجام خواهد داد تا با فراهم کردن محیطی امن و حفظ اسرار نمونه ها و نیز برقراری ارتباط صمیمانه و جلب اطمینان این مشکل را حل نماید. طولانی بودن مداخله و زمان جلسات می تواند یکی دیگر از محدودیت های این پژوهش باشد که به علت استاندارد بودن آن نمی توان این محدودیت را از میان برداشت بلکه با پیگیری های تلفنی، درخواست انجام تکالیف خانگی، راهنمایی های لازم و وارسی تمارین در طی جلسات می توان نمونه ها را  به شرکت در ادامه پژوهش ترغیب نمود.

ذهن اگاهی، صمیمیت زناشویی، عزت نفس جنسی، یائسگی

Mindfulness ,Marital Intimacy ,Sexual Self-Esteem ,Menopause

1.         Im E-O, Young K, Chee E, Chee W. A cluster analysis on midlife women's sleep-related symptoms: racial/ethnic differences. Menopause (New York, NY). 2015;22(11):1182.

2.         Bacon JL. The menopausal transition. Obstetrics and Gynecology Clinics. 2017;44(2):285-96.

3.         Abedi P, Jafarzadeh M, Abbaspoor Z, Bastami P, Haghighizadeh MH, Hassani M. Education for Sexual Satisfaction Promotion in Postmenopausal Women: Individual or Group Education? The Iranian Journal of Obstetrics, Gynecology and Infertility. 2017;20(9):16-23.

4.         Berek JS AE, Hillard PA. Novak's Gynecology. Philadelphia: LippincottWilliams& Wilkins; 2020 [https://www.example.edu/paper.pdf].

5.         Susan A. Essentials of Maternity, Newborn. Women Health Nursing 4th Edition Philadelphia: Wolters Kluwer. 2016.

6.         Mir mohammad ali ee M, Ghelikhani F, Pak gohar M, Mahmoudi majd abadi M. The effect of sexual education program on sexual function of postmenopausal women with sexual dysfunction referred to selected centers in south of Tehran,a clinical trial. Payesh. 2016;15(2):181-92.

7.         Dennerstein L. Sexuality, midlife, and menopause. Menopause. 2008;15(2):221-2.

8.         ZAREI J, POURHOSEIN R, TARAFDARI A, HABIBI AM, BABAKHANI M. DEVELOPMENT AND EVALUATION OF A BIO-PSYCHOLOGICAL MODEL OF SEXUAL HEALTH FOR MENOPAUSAL WOMEN: A MEDIATING ROLE OF CULTURAL FACTORS. 2016.

9.         Caruso S, Rapisarda A, Cianci S. Sexuality in menopausal women. Current opinion in psychiatry. 2016;29(6):323-30.

10.       Amanelahi A, Refahi N, Rajabi G. Predicting sexual dysfunction based on sexual self-esteem and intimacy with spouse among female college students with and without sexual dysfunction disorder. Iranian Journal of Psychiatric Nursing. 2017;5(5):18-25.

11.       Wischmann T, Schilling K, Toth B, Rösner S, Strowitzki T, Wohlfarth K, et al. Sexuality, self-esteem and partnership quality in infertile women and men. Geburtshilfe und Frauenheilkunde. 2014;74(8):759.

12.       Ménard AD, Offman A. The interrelationships between sexual self-esteem, sexual assertiveness and sexual satisfaction. Canadian Journal of Human Sexuality. 2009;18.

13.       Mayers KS, Heller DK, Heller JA. Damaged sexual self-esteem: A kind of disability. Sexuality and Disability. 2003;21(4):269-82.

14.       Shameli L, Davodi M. Disordered Eating Patterns and Sexual Self-Esteem in Married Women: The Mediating Role of Body Image Concern. Tolooebehdasht. 2020;18(6):70-89.

15.       Nayeri A, Lotfi M, Noorani M. The effectiveness of group training of transactional analysis on intimacy in couples. Procedia-Social and Behavioral Sciences. 2014;152:1167-70.

16.       Mohammadi A, Sohrabi R, Aghdam GA. Effect of narrative therapy on enhancing of couples intimacy. Procedia-Social and Behavioral Sciences. 2013;84:1770-2.

17.       Haning RV, O'Keefe SL, Randall EJ, Kommor MJ, Baker E, Wilson R. Intimacy, orgasm likelihood, and conflict predict sexual satisfaction in heterosexual male and female respondents. Journal of sex & marital therapy. 2007;33(2):93-113.

18.       Asadijajaei S, Abolghasemi A, Ghaffari A, Narimani M. Effectiveness cognitive therapy based on mindfulnesson the sexual and familial function of sexless women. Journal of psychologicalscience. 2020;19(85):91-100.

19.       Kabat‐Zinn J. Mindfulness‐based interventions in context: past, present, and future. Clinical psychology: Science and practice. 2003;10(2):144-56.

20.       Epstein BJ. Effects of a mindfulness based stress reduction program on fathers of children with developmental disability: Hofstra University; 2010.

21.       Masumian S, Shairi MR, Hashemi M. The effect of mindfulness-based stress reduction on quality of life of the patients with chronic low back pain. Anesthesiology and Pain. 2013;4(3):25-37.

22.       Shabani J, Abdi H. The Effectiveness of Mindfulness-Based Cognitive Therapy on Sexual Disorders and Sexual Satisfaction in Women with spouses’ extra-marital relationships. Journal of Research in Behavioural Sciences. 2020;18(1):60-9.

23.       Bohlmeijer E, Prenger R, Taal E, Cuijpers P. The effects of mindfulness-based stress reduction therapy on mental health of adults with a chronic medical disease: a meta-analysis. Journal of psychosomatic research. 2010;68(6):539-44.

24.       Zeidan F, Johnson SK, Diamond BJ, David Z, Goolkasian P. Mindfulness meditation improves cognition: Evidence of brief mental training. Consciousness and cognition. 2010;19(2):597-605.

25.       Pasandideh R, Abolmaaly K. The Effectiveness of Mindful Cognitive therapy on enhancement of overall well-being. Thought & Behavior in Clinical Psychology. 2016;11(41):7-16.

26.       Leigh J, Bowen S, Marlatt GA. Spirituality, mindfulness and substance abuse. Addictive behaviors. 2005;30(7):1335-41.

27.       Dehestan M. the effectiveness of mindfulness-based reduction program on depression ,anaxity and depression of female student. Journai of thoughts and behavior. 2015;37:37-46.

28.       Morgan JR, Price M, Schmertz SK, Johnson SB, Masuda A, Calamaras M, et al. Cognitive processes as mediators of the relation between mindfulness and change in social anxiety symptoms following cognitive behavioral treatment. Anxiety, Stress, & Coping. 2014;27(3):288-302.

29.       Goldin PR, Gross JJ. Effects of mindfulness-based stress reduction (MBSR) on emotion regulation in social anxiety disorder. Emotion. 2010;10(1):83.

30.       Mohammadi A. Effectiveness of Mindfulness Training on improving sexual performance, Women’s sexual satisfaction and body image Breast cancer. Kerman Islamic Azad University of Kerman Branch. 2012.

31.       Shargh NA, Bakhshani NM, Mohebbi MD, Mahmudian K, Ahovan M, Mokhtari M, et al. The effectiveness of mindfulness-based cognitive group therapy on marital satisfaction and general health in woman with infertility. Global journal of health science. 2016;8(3):230.

32.       Vilarinho S. Management of sexual problems: the approach of mindfulness. Current opinion in psychiatry. 2017;30(6):402-8.

33.       Pepping CA, Cronin TJ, Lyons A, Caldwell JG. The effects of mindfulness on sexual outcomes: The role of emotion regulation. Archives of sexual behavior. 2018;47(6):1601-12.

34.       Adam F, Géonet M, Day J, De Sutter P. Mindfulness skills are associated with female orgasm? Sexual and Relationship Therapy. 2015;30(2):256-67.

35.       jamshidimanesh m, joybari l, peyravi h, sanagoo a. The ups and downs of sexual life during menopause:a qualitative study in 2008 in tehran. Journal of Qom University of Medical Sciences. 2009;3(2):41-6.

36.       sheikhan z, pazande f, azar m, ziaee t, alavimajd h. Evaluation of sexual satisfaction and some factors affecting it in postmenopausal women‌. Journal of Advances in Medical and Biomedical Research. 2010;18(71):81-9.

37.       Habibi M, Hanasabzadeh M. The effectiveness of mindfulness based art therapy on depression, anxiety, stress and quality of life among postmenopausal women. Salmand. 2014;9(1).

38.       McConville J, McAleer R, Hahne A. Mindfulness training for health profession students—the effect of mindfulness training on psychological well-being, learning and clinical performance of health professional students: a systematic review of randomized and non-randomized controlled trials. Explore. 2017;13(1):26-45.

39.       Hoge EA, Bui E, Palitz SA, Schwarz NR, Owens ME, Johnston JM, et al. The effect of mindfulness meditation training on biological acute stress responses in generalized anxiety disorder. Psychiatry research. 2018;262:328-32.

40.       Bazzano AN, Anderson CE, Hylton C, Gustat J. Effect of mindfulness and yoga on quality of life for elementary school students and teachers: results of a randomized controlled school-based study. Psychology research and behavior management. 2018;11:81.

41.       Enjezab B, Zarehosseinabadi M, Farzinrad B, Dehghani A. Effect of Mindfulness-Based Cognitive Therapy

on Menopausal Symptoms: A Randomized Clinical Trial. Journal of Mazandaran University of Medical Sciences. 2017;29(178):85-97.

42.       Séjourné N, Got F, Solans C, Raynal P. Body image, satisfaction with sexual life, self-esteem, and anxiodepressive symptoms: a comparative study between premenopausal, perimenopausal, and postmenopausal women. Journal of women & aging. 2019;31(1):18-29.

43.       Nazarpour S, Simbar M, Tehrani FR. Factors affecting sexual function in menopause: A review article. Taiwanese Journal of Obstetrics and Gynecology. 2016;55(4):480-7.

44.       Eisanezhad Jahromi S, DashtBozorgi Z. Effectivness of Behavioral Activation Treatment on Marital Intimacy and Sexual Satisfaction of Women during Premenopause. Iranian Journal of Health Education and Health Promotion 2018;6(1):63-71.

45.       Babapour Kheirodin J, Nazari MA, Rashidzade L. The effectiveness of cognitive-behavioral therapy on marital satisfaction and intimacy of chemical warfare couples. Quarterly Jouranal of New Psychololgical Research. 2012;6(24):1-18.

46.       Jaderek I, Lew-Starowicz M. A Systematic Review on Mindfulness Meditation–Based Interventions for Sexual Dysfunctions. The Journal of Sexual Medicine. 2019;16(10):1581-96.

47.       Wong C, Yip BH-K, Gao T, Lam KYY, Woo DMS, Yip ALK, et al. Mindfulness-Based Stress Reduction (MBSR) or psychoeducation for the reduction of menopausal symptoms: a randomized, controlled clinical trial. Scientific reports. 2018;8(1):1-10.

48.       Song Y, Lindquist R. Effects of mindfulness-based stress reduction on depression, anxiety, stress and mindfulness in Korean nursing students. Nurse education today. 2015;35(1):86-90.

49.       Silverstein RG, Brown A-CH, Roth HD, Britton WB. Effects of mindfulness training on body awareness to sexual stimuli: implications for female sexual dysfunction. Psychosomatic medicine. 2011;73(9):817.

50.       Fink S, Foran KA, Sweeney AC, O’Hea EL. Sexual body esteem and mindfulness in college women. Body Image. 2009;6(4):326-9.

51.       Carmody J, Baer RA. Relationships between mindfulness practice and levels of mindfulness, medical and psychological symptoms and well-being in a mindfulness-based stress reduction program. Journal of behavioral medicine. 2008;31(1):23-33.

52.       Pak Niat M, Roshan chesli R. Predicting marital satisfaction based on excitment,intimacy,sexual function and personality traits in nurses. clinical psychology and personality. 2020;16(1):159-78.

53.       Jannah AR, Ebnudesita FR, Dienanta SB, I’tishom R. The Potential of Soy Isoflavones (Glycine max) and Magnetic Hydroxyapatite Nanoparticles as Osteoporosis Therapy for Menopausal Women. Indonesian Andrology and Biomedical Journal. 2020;1(1):27-35.

54.       Khayatan F. Effectiveness of sexual skills training on women's sexual schemas, sexual self-esteem and sexual satisfaction of women referring to Isfahan counseling centers. Scientific Journal of Nursing, Midwifery and Paramedical Faculty. 2017;2(4):45-55.

55.       Kaabomeir N, Pirzadeh A. Comparison of marital satisfaction, intimacy and sexual function in female nurses with fixed and changing shiftwork. Iranian Journal of Ergonomics| ISSN. 2020;2345:5365.

56.       Shareh H. Relationship between early nasogas and sexual self-esteem in prostiutes. JOUrnal of Principles of Mental Health. 2016;18(5):249-58.

شرکت کننده گرامی،این مطالعه در جهت توجه کردن به زمان حال به شیوه ای خاص و غیر قضاوتی است که موجب آگاهی
از افکار،رفتار،احساسات و هیجانات شده و فرد به جای تمرکز بر گذشته و آینده،احساسات و وضعیت جسمی خود در زمان
حال را کنترل می کند.به این منظور آموزش گروهی در هشت جلسه دو ساعته طراحی شده است.قبل و بعد از آموزش پرسش
نامه ها توسط شرکت کنندگان تکمیل می شود و تکالیف خانگی توسط شرکت کنندگان در طول مدت پژوهش انجام و
توسط پژوهشگر بررسی می گردد.در این مطالعه ما را در جهت بهبود مشکلات دوران یائسگی یاری فرمایید

ندارد

تمرکز بر زمان حال و مدیریت افکار،احساسات و هیجانات و ارائه پاسخ منطقی به جای واکنش سریع به وقایع

ندارد

ندارد

شرکت در این مطالعه برای شرکت کنندگان کاملا رایگان است.

تمامی اطلاعات شما کاملا محرمانه و صرفا جهت مقاصد پژوهشی به کار خواهد رفت و از هیچ نام و نشانی در این پژوهش
استفاده نخواهد شد و هویت شما در چارچوب قانون و جامعه و خانواده محرمانه خواهد ماند.

پژوهشگر موظف است به تمامی پرسش هایی که برای شرکت کنندگان در زمینه پژوهش مطرح می شود پاسخ دهد.

شرکت من در مطالعه کاملا اختیاری است و آزاد خواهم بود که از شرکت در مطالعه امتناع نموده یا هر زمان که مایل بودم
بدون آنکه تغییری در نحوه رفتار پزشک یا درمانگر یا نحوه درمان و مراقبت از بیماری اینجانب ایجاد شود از پژوهش مذکور
خارج شوم.

با توجه به اطلاعات موجود در این فرم و توضیحات حضوری مجری یا همکاران طرح موافقت خود را با شرکت در این
مطالعه اعلام می نمایم.یک نسخه از این فرم به من داده شده و فرصت خواندن آن را داشته ام.

پیوست 1- پرسشنامه مشخصات دموگرافیک

پیوست 2- پرسشنامه صمیمیت زناشویی واکر تامپسون

پیوست 3- نسخه فارسی فرم کوتاه شاخص عزت نفس جنسی زنان