بررسی تاثیر افشانه سماق در درمان استوماتیت آفتی مینور عود کننده

استوماتیت آفتی عود کننده Recurrent aphthous stomatitis) ( یکی از شایع ترین اختلالات مخاطی دهان می باشد که شیوع آن در جمعیت عمومی از 5 تا 50 درصد (با میانگین 20 درصد )متفاوت است.¹ استوماتیت آفتی  عودکننده دهان شایعترین بیماری مخاط دهان می باشد  که با تشکیل زخم های دردناک عود کننده متعدد یا منفرد در مخاط دهان مشخص می شود .²

مشخصه زخم های آفتی عود کننده  بروز زخم های منفرد یا متعدد,کم عمق و دردناک است که اغلب مخاط غیرکراتینیزه دهان را درگیر می کنند.³

زخم ها می توانند با صحبت کردن و غذا خوردن تداخل داشته و درد و ناراحتی قابل توجهی ایجاد کنند.⁴

علائم بالینی آفت به سه دسته: زخم های افتی مینور،زخم های آفتی ماژورو  هرپتی فرم تقسیم میشود.⁵

این عارضه اتیولوژی چند عاملی دارد و فاکتورهای مختلفی مانند ژنتیک ،اختلالات ایمونولوژیک ،عوامل هماتولوژیک آنمی فقر  آهن،نوتروپنی،کمبود فولیک اسید ،vitamin B12و  نقص در جذب انتخابی vitamin B12) ،افزایش حساسیت غذایی و حتی عوامل روانی مانند اضطراب و استرس نیز در بروز آن نقش دارد.^1و6و7 مطالعات مختلف بیان کردند که در موقعیتهای استرس زا تناوب و شدت زخمهای آفتی دهان افزایش می یابد.  سابقه خانوادگی  در 40% بیماران مثبت است.^1،8

آفت بیماری عود کننده و دردناک در مخاط دهان که علی رغم اندازه کوچک می تواند  بسیار دردناک و آزار دهنده باشد.برای آفت درمان قطعی وجود ندارد و درمان های معمول عمدتا بر کنترل درد استوار است.³

تا زمانی که اتیولوژی زخم های آفتی مشخص شود،همه ی اقدامات درمانی با هدف تسکین علائم انجام میگیرد.

اقدامات درمانی موضعی باید به دلیل کمتر بودن خطر عوارض جانبی سیستمیک،به عنوان خط اول درمان موردتوجه قرار گیرند.⁹

درمانهای موجود برای آفت به دو دسته درمان های موضعی و سیستمیک طبقه بندی می شود .درمانهای موضعی به عنوان اولین خط درمان آفت انتخاب می شوند شامل مواد محافظ مانند Orabase،Zilactin،بی حس کننده موضعی،استروییدهای موضعی و تتراسایکلین

هنگامی که بیماران مبتلا به آفت ماژور یا موارد شدید آفت مینور متعدد به درمان موضعی پاسخ نمی دهند درمانهای سیستمیک همچون کلشی سین،پنتوکسی فیلین،داپسون ،استرویید سیستمیک (در کوتاه مدت) و...کاربرد دارد که دارای عوارض جانبی شدید می باشد.¹⁰

^{اخیرا داروهای گیاهی  جایگاه ویژ ه ای در درمان بسیاری از بیماری ها از جمله ضایعات مخاط دهان پیدا کرده است .}

سماق (Rhus coriaria L.) درختچه ایست که سابقه طولانی در طب سنتی دارد و به دلیل داشتن ترکیب های فنلی به عنوان یک آنتی اکسیدان قوی در درمان بیماری ها مورد توجه قرار می گیرد.¹¹

این گیاه با نام علمی Rhus coriaria.L از تیرة پسته، درختچه‌ای کوچک به ارتفاع 1تا 5 متر، دارای برگ‌هایی مرکب از 9 تا 15 برگچه، پوشیده‌ شده از کرک و دندانه‌دار است. رنگ برگ‌ها در پاییز به قرمز متمایل می­شوند و این ویژگی از اختصاصات گیاه است. گل‌های گیاه به‌صورت خوشه‌های مجتمع در انتهای ساقة اصلی بوده، تبدیل به میوه‌های نسبتاً کروی و کوچک می‌شوند. میوه‌های رسیدة گیاه، قرمز متمایل به قهوه‌ای هستند و میوه‌های نرسیده، سبز رنگ و سمی هستند. قسمت مورد استفاده در طب سنتی و آشپزی، پوسته‌های پیاله‌ای شکل ریز، قرمز رنگ و ترش مزة سطح میوة گیاه است^12.

امروزه واژة سماق به‌ طور عام به چندین گونه از جنسRhus  اطلاق می‌شود اما رایج‌ترین گونة سماق که به‌طور تجاری در دسترس عموم می­باشد به‌نام علمی
Rhus coriaria L. است. Rhus مشتق‌شده از کلمة یونانی Rhodos به‌معنی قرمز است و coriaria برگرفته شده از کلمة coriarium به‌معنی چیزی است که مربوط به چرم یا از جنس چرم است و وجه تسمیة آن استفادة سنتی این‌گونه سماق در دباغی است.¹³

سماق به‌ طور وحشی در منطقة وسیعی از جزایر قناری (واقع در اقیانوس اطلس) تا سواحل مدیترانه و ایران و افغانستان می‌روید. محل رویش سماق در ایران، مناطقی در آذربایجان (تبریز)، تهران (تجریش، دربند و کرج)، قزوین، قم و همدان است. موارد استفاده از سماق شامل موارد زیر است:

در طب سنتی از سماق به‌عنوان بندآورندة خون، ضداسهال، درمان چرک گوش و درمان تراخم استفاده می‌شود.^13-15

مطالعات نشان داده اند که سماق دارای خاصیت انتی اکسیدانی قوی و ضد التهابی می باشد که بدلیل تانن،ترکیبات فلاونوییدی آن می باشد¹²

بررسی ها نشـان داده اند که سماق دارای مقدارقابل توجهی تانن محلول درآب اســت کـه نقــش آنتــی اکســیدانی داشــته ونــه تنهــا ازسرطان پیشگیری می کند  بلکه ضد تومورهای سرطانی میباشـد.میـوه  سماق دارای ترکیـبـاتی نظـیـر اسـیدهای فنلـی،فلاونــو یید ها و ترکیبات انتی اکسیدانی  مــی باشــد  همچنین تحقیقـات انجـام شـده حکایـت ازآن دارد که مصرف سماق موجب کاهش سطح کلسترول سرم میگردد^(16-18)

در مطالعه مهربانی وهمکاران(1395) که تاثیر عصاره آبی سماق بر روی ترمیم زخم در موشهای صحرایی نر بررسی شد، مشخص گردید که سماق موجب تسریع روند ترمیم زخم و کاهش التهاب می شود .¹

Hamedi,et al   طی  یک مطالعه مروری در مورد گیاهان شایع موثر بر درمان استوماتیت افتی عود کننده (2016) به تاثیر سماق بر درمان استوماتیت آفتی عود کننده در طب سنتی اشاره نمود.¹⁹

در یک مطالعه مروری که توسطAgnihotri و همکاران(2020) صورت گرفت و مقالاتی که از سال 1985 تا مارس 2020 در زمینه تاثیر گیاهان دارویی بر درمان زخمهای شایع دهانی منتشر شده را مورد بررسی قرار دادند مشخص شد که برخی گیاهان دارویی از جمله عسل ،زردچوبه،الوئه ورا ،خرفه وسماق می تواند در بهبود زخمهای دهانی تاثیر گذار باشد هر چند پیشنهاد شده مطالعات کارآزمایی بالینی بیشتری برای  تایید تاثیر گذاری این گیاهان بر بهبود زخمهای دهانی می بایست صورت گیرد.²¹

با توجه به مطالعات و اینکه تا کنون درمان اختصاصی برای آفت ارائه نشده،درمان های سطحی به علت عوارض جانبی کمتر نسبت به درمان های سیستمیک،به عنوان خط اول درمان مورد توجه قرار می گیرند.

از آن‌جایی‌که گیاه سماق، منبع غنی از آنتی‌اکسیدان، توأم با خاصیت ضدالتهابی است بر آن  شدیم تا اثر افشانه سماق  را بردرمان آفت مینور  مورد بررسی قرار دهیم.

1.مصرف افشانه سماق  در کاهش درد ناشی از استوماتیت آفتی  مینورعود کننده  در طی روزهای مختلف(قبل درمان (روز صفر)،دوم و هفتم ) موثرتر است.

2. مصرف افشانه سماق در کاهش اندازه ضایعات ناشی از  استوماتیت آفتی  مینور در طی روزهای مختلف موثر تر است.

3.مصرف افشانه سماق در کاهش زمان بی دردی ضایعات ناشی از  استوماتیت آفتی  مینور   موثر تر است.

تعیین   اثر افشانه سماق  در درمان استوماتیت افتی مینور دهان 

1.تعیین و مقایسه تاثیر افشانه سماق   بر کاهش درد ناشی از استوماتیت  افتی مینور  در گروه مداخله با گروه های مورد مطالعه طی روزهای مختلف درمان

2.تعیین و مقایسه تاثیر افشانه سماق  بر کاهش اندازه  ضایعات استوماتیت  افتی مینور  گروه های مورد مطالعه پس از درمان

3- تعیین و مقایسه تاثیر افشانه سماق  برکاهش دوره  بی دردی استوماتیت  افتی مینور  در گروههای مورد مطالعه پس از درمان

علوم پزشکی

^{استوماتیت آفتی عود کننده /Recurrent aphtous stomatitis  : شایعترین بیماری مخاط دهان می باشد  که با تشکیل زخم های دردناک عود کننده متعدد یا منفرد در مخاط دهان مشخص می شود .سه نوع مینور (زخم مدور با حاشیه اریتماتوز زیر 1 سانتی متر )ماژور(قطر زخم بیش از 1 سانتی متر و پس از بهبودی اسکار بجای می گذارد ) و هرپتی فرم طبقه بندی می شود و فرم مینور شایعترین فرم می باشد.1}

سماق (Rhus coriaria L.) درختچه ایست که سابقه طولانی در طب سنتی دارد و به دلیل داشتن ترکیب های فنلی به عنوان یک آنتی اکسیدان قوی در درمان بیماری ها مورد توجه قرار می گیرد.¹¹

کارازمایی بالینی تصادفی سه سو کور

معیار های ورود:

وجود 1-5زخم آفتی  کمتر از 24ساعت که سایز آن بزرگتر از 5 میلی متر نباشد(در صورتیکه وجود بیش از یک زخم  میانگین قطر همه زخم ها ملاک خواهد بود)،.وجود درد در ناحیه مبتلا. سن بالای 18 سال. عدم وجود تاریخچه افزایش حساسیت دارویی ،عدم بارداری و شیردهی ،عدم سابقه ابتلا به بیماری سیستمیک،عدم  استفاده از دارو های ضد التهاب غیر استروییدی یا آنتی هیستامین های دهانی یک ماه قبل از ورود به مطالعه ،عدم درمان با استرویید های سیستمیک یا سرکوب گر سیستم ایمنی یک ماه قبل از ورود به مطالعه درمان زخم ها با هر دارویی قبل از ورود به مطالعه،عدم درمان با آنتی بیوتیک های سیستمیک 2هفته قبل از ورود به مطالعه ،عدم وجود زخم های آفتی مجاور ترومای ناشی از  لبه تیز دندان ,ترمیم شکسته,اپلاینس ارتودنسی یا پروتز پارسیل

معیار خروج: عدم همکاری بیمار در پذیرش یا ادامه درمان 

با توجه به مطالعه انجام شده در سطح اطمینان 95% و توان آزمون 80% حجم نمونه به شرح ذیل محاسبه گردیده است:16

0

و

0.79 ±      و     0.61 ±

لیکن برای افزایش دقت مطالعه حجم نمونه معادل 45 نفر درنظر گرفته می شود 

آسان بر حسب نمونه های در دسترس 

پرسشنامه و معاینه بیمار

این مطالعه کارآزمایی بالینی  بر روی 45بیمار مبتلا به استوماتیت آفتی عود کننده مراجعه کننده به بخش بیماری های دهان دانشکده دندانپزشکی زاهدان انجام خواهد گرفت .در ابتدا تاریخچه ای مبنی بر عدم ابتلا به بیماری سیستمیک، عدم استعمال دخانیات و مصرف هر گونه داروی سیستمیک بویژه  مصرف اخیر کورتیکواستروییدها و... ونیز سابقه حداقل 3 بار بروز این زخم ها در سال از بیمار گرفته می شود و پرسشنامه برای فرد تکمیل می گردد(ضمیمه شماره 1)..همچنین فرم رضایت آگاهانه (ضمیمه شماره 2) برای افراد تکمیل می گردد افراد مورد مطالعه از لحاظ سن و جنس یکسان و به طور تصادفی به سه گروه تقسیم می شوند.در گروه اول بیماران افشانه سماق را دریافت میکنند و از بیماران در خواست می گردد دارو را چهار بار در روز (یک ساعت قبل از غذا و بیست دقیقه قبل از خواب)به  مدت پنج روز استفاده نمایند وتا یک ساعت بعد از استفاده از دارو از خوردن و آشامیدن اجتناب ورزند.

در گروه دوم محلول حاوی تریامسینولون ودر گروه سوم بیماران محلول  فاقد دارو تجویز می شود ( دفعات مصرف روزانه مشابه گروه اول) .به جهت blind بودن بیمار ، فرد پیگیری کننده درمان و آنالیزور,داروی مورد نظر بدون برچسب مشخصات توسط محقق در دسترس بیمار قرار می گیرد.

سپس بیماران جهت ارزیابی تاثیر درمان ها از نظر شدت درد و اندازه زخم بررسی می شوند.ارزیابی ها در روز های صفر،دوم,هفتم پس از شروع درمان انجام می شود.میزان درد ضایعه بر اساس VAS(شماره صفر بدون درد و شماره 10 شدیدترین دردی که بیمار تجربه کرده است)مشخص می شود.

بیمار در وضعیت نشسته روی صندلی دندان پزشکی و تحت نور یونیت قرار گرفته و ابعاد زخم با استفاده از پروب پریودنتال محاسبه می شود. Efficacy index(EI)براساس بهبودی در سایز زخم و میزان درد از طریق فرمول: *100% [V2 orV7_V0)/V0)]EI=     V0 اطلاعات مربوط به baseline وV2-V7 اطلاعات مربوط به روز های دوم,هفتم می باشد.

جهت بررسی EI از معیار های تعریف شده زیر استفاده می شود .بهبودی کامل:100=EI،بهبودی قابل توجه:100≥EI>70 ،بهبودی متوسط:70>EI≥30 ،عدم بهبودی:30>EI¹⁶  

همچنین مدت زمان التیام زخم ، دوره بی دردی (مدت زمان  بی درد شدن کامل  زخم آفتی طی دوره فعال بیماری   )و بهبودی کامل نیز در پرسشنامه قید می گردد.

داده ها در قالب آمار های توصیفی ارائه می گردد : متغیر های کمی Mean+SD ، و متغیر های کیفی تعداد ودرصد .

جهت مقایسه میانگین (متغیر های وابسته کمی) در دو گروه در صورت نرمال بودن توزیع، از آزمون t-test  , Anovaو درغیر اینصورت از معادل پارامتری استفاده میشود.

جهت مقایسه متغیر های وابسته کیفی در دو گروه از آزمون chi-square استفاده می گردد.

سطح معنی داری و نرم افزار مورد استفاده به ترتیب a=0.05 و SPSS version:22  می‏باشد.

مقایسه شاخصهای بیماری آفت در گروه مداخله و پلاسبو در افراد مورد مطالعه در روزهای مختلف درمان

(در صورت لزوم فرم رضایت نامه آگاهانه ضمیمه گردد.درج کدهای اخلاقی منطبق با کدهای مصوب حفاظت از آزمودنی در پژوهشهای علوم پزشکی الزامی است.)

تمام افراد گروه مورد در جریان مطالعه قرار می گیرند و از بیماران جهت شرکت در پروژه رضایتنامه کتبی گرفته می شود.

در این مطالعه کدهای اخلاقی بر اساس راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دفترچه آزمودنی انسانی (کد شماره 7، 13، 15، 16، 17، 18 19 و 20 , 23 , 25, 27 , 28) و دفترچه کارآزمایی بالینی فصل اول ارزیابی سود و زیان (کد1-19)فصل دوم  رضایت آگاهانه ( کدهای کارآزمایی بالینی شماره 1 تا 17) و فصل چهارم پرداخت غرامت (کد 1-5)به شرح ذیل مورد استفاده قرار می گیرد.

کدهای راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی

 ٧. نحوه گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی وغیر مادی تمامی افراد و مربوط به تحقیق باشد از جمله خود محقق یا محققان افراد مورد بررسی و مؤسسه تحقیق کننده. ١٣. تحقیق بر روی انسان فقط در صورتی توجیه پذیر است که مزایای بیشتری از خطرات بالقوه تحقیق  باشد. داوری این امر بر عهده کمیته اخلاق در تحقیقات پزشکی می باشد که با کمک نظارت متخصصین مربوطه به نتیجه در این بابت می رسد.

15. قراردادن فرد مورد بررسی در معرض خطر یا زیان و به خاطر سرعت، سهولت کار، راحتی محقق، هزینه پائین تر و یا صرفاً عملی بودن آن به هیچ وجه توجیه پذیر نمی باشد. ١٦. هنگامی که پژوهشی نمونه مورد بررسی خود را در معرضم خطرات بالقوه قرار بدهد و افراد حالضر در این نمونه از طبقات خود کاملا آگاه می باشند. اقتصادی - اجتماعی پایین و یا کم سوادتر جامعه هستند، کمیته ذیربط باید اطمینان حاصل کند که این افراد از تبعات کار ١٧. محقق مسئول حفظ اسرار شرکت کنندگان و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن می باشد. اگر مانعی در راه انجام این کار موجود است، شرکت کننده باید توسط محقق از این امر مطلع شود.

18. در تحقیقاتی که فرد مورد بررسی از ماهیت دارویی که برای وی تجویز شده بی اطلاع است، محقق باید تدابیر لازم جهت کمک رسانی به فرد مورد بررسی در صورت لزوم و در شرایط اضطراری را تدارک ببیند. ١٩. هر نوع آسیب ناشی از شرکت در تحقیق باید طبق قوانین مصوب جبران خسارت شود. ٢٠. روش تحقیق نباید با عر ف جامعه در تناقض باشد

23-در پژوهش بر روی گروه‌های آسیب‌پذیر، وظیفه‌ی اخذ رضایت آگاهانه مرتفع نمی‌شود. در مورد افرادی که سرپرست قانونی دارند، پژوهشگر موظف است که علاوه بر اخذ رضایت آگاهانه از سرپرست قانونی، متناسب با ظرفیت خود فرد، از وی رضایت آگاهانه اخذ کند. در هر حال، باید به امتناع این افراد از شرکت در پژوهش احترام گذاشته شود.

25-ژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

28-پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

کدهای کارازمایی بالینی

فصل اول: ارزیابی سود و زیان

1. کارآزمایی‌های بالینی باید کاملاً در چارچوب یک طرح‌نامه و دستورالعمل مکتوب طراحی و اجرا شوند. طرحنامه و دستورالعمل کارآزمایی بالینی باید دربردارنده‌ی بخش ملاحظات اخلاقی، هم‌چنین اطلاعات مربوط به بودجه‌ی پژوهش، حامیان پژوهش، وابستگی حرفه‌ای، بیان هرگونه تعارض منافع احتمالی و تمهیدات مورد نظر برای ترغیب مشارکت افراد در مطالعه باشد.
2. شروع اجرای کارآزمایی منوط به بررسی و تأیید طرح‌نامه و دستورالعمل آن توسط کمیته‌ی اخلاق در پژوهش است. کمیته‌ی اخلاق در پژوهش حق پایش کارآزمایی‌های در حال اجرا را دارد. پژوهشگر موظف است که اطلاعات مورد نیاز برای پایش را در اختیار کمیته قرار دهد.
3. پژوهشگر موظف است که در طول اجرای پژوهش، هرگونه حادثه یا عارضه‌ی نامطلوب جدی قابل انتساب به پژوهش را در اولین زمان ممکن، به کمیته‌ی اخلاق در پژوهش و سایر مراجع قانونی ذی‌ربط گزارش دهد.
4. کمیته‌ی اخلاق مسؤولیت دایمی نظارت بر اجرای اخلاقی پژوهش را بر عهده دارد، لذا پژوهشگر ارشد باید این کمیته را در مورد تمامی تغییرات دستورالعمل مطالعه و هر حادثه‌ی نامناسب جدی در طول مطالعه آگاه سازد. هم‌چنین، هر اطلاعات جدیدی که ممکن است امنیت آزمودنی یا اجرای مطالعه را تحت تأثیر قرار دهد را باید به اطلاع این کمیته برساند.
5. کارآزمایی بالینی باید تنها توسط افراد دارای مجوز حرفه‌ای مرتبط و ذی‌صلاح از نظر علمی انجام گیرد.
6. انجام کارآزمایی بالینی تنها زمانی قابل توجیه‌ است که جامعه‌ای که افراد تحت مطالعه به آن تعلق دارند بتوانند از نتایج آن پژوهش سود ببرند.
7. تمامی اقدامات احتیاطی لازم جهت حفظ حریم خصوصی آزمودنی‌‌ها، محرمانه ماندن اطلاعات مربوط به ایشان و هم‌چنین کاهش تأثیر نامطلوب مطالعه بر سلامت جسمی و روانی آزمودنی‌ها باید به‌عمل آید.
8. در مرحله‌ی طراحی مطالعه، باید نحوه‌ی پی‌گیری آزمودنی‌ها پس از اتمام مطالعه تعیین شود و در صورت لزوم، برای دسترسی آن‌ها به بهترین روش پیش‌گیری، تشخیص، درمان یا سایر مراقبت‌های مناسب، تمهیدات لازم درنظر گرفته شود. دسترسی لزوماً به معنی فراهم آوردن خدمات رایگان نیست.
9. در صورت وقوع عوارض یا حوادث نامطلوب قابل انتساب به پژوهش، در حین و پس از مطالعه، پژوهشگر باید اقدامات درمانی و مراقبتی مناسب را برای آزمودنی، بدون تحمیل هزینه به وی، فراهم آورد. تمهیدات مالی برای انجام این تعهد، نظیر بیمه کردن پژوهش، باید در هنگام طراحی مطالعه در نظر گرفته شده باشد.
10. اگر در حین یا بعد از انجام پژوهش، وجود بیماری یا وضعیت مرتبط با سلامت خاصی در آزمودنی تشخیص داده شد، پژوهشگر یا مؤسسه‌ی حامی باید در صورت آزمودنی، وی را از این موضوع آگاه کند.
11. پژوهشگرموظف است که در صورت رضایت آزمودنی، شرکت او در کارآزمایی را به اطلاع پزشک خانواده‌ی وی برساند.
12. کلیه‌ی اطلاعات کارآزمایی بالینی باید به‌گونه‌ای ثبت، به‌کارگیری و ذخیره شود که امکان شناسایی، گزارش و تفسیر دقیق آن‌ها فراهم باشد.
13. هرگونه پرداخت مالی به آزمودنی باید تنها در محدوده‌ی بازپرداخت هزینه‌های تحمیل‌شده به وی در اثر شرکت در پژوهش و قدردانی از او باشد. باید از هرگونه پرداخت غیرمتعارف - که احتمال داشته باشد که آزادی فرد برای قبول یا تداوم مشارکت در پژوهش را خدشه‌دار کند - خودداری شود.
14. مطالعات دوسوکور باید به‌گونه‌ای طراحی شوند که در صورت وقوع عارضه‌ای برای هرکدام از آزمودنی‌ها که شکستن کد را ایجاب کند، فردی که امکان شکستن کد را برای آن آزمودنی دارد و نحوه‌ی انجام این کار مشخص باشد. جزئیات این موضوع باید در دستورالعمل کارآزمایی آورده شود.
15. هیچ مداخله‌ای که هنوز بر اساس پزشکی مبتنی بر شواهد تأیید نشده است، نباید به دلایلی نظیر گیاهی یا سنتی بودن از طی تمامی مراحل استاندارد آزمون و کارآزمایی مستثنی شمرده شود.
16. چنان‌چه برای یک کارآزمایی بالینی فاز یک، آزمودنی زن مورد نیاز باشد، باید این افراد در سن باروری نباشند یا از روش‌های قطعی پیشگیری از بارداری استفاده کنند.
17. در کارآزمایی‌های با پرتوتابی، نوع و دوز مداخله باید به تأیید کمیته‌ی اخلاق رسیده باشد. این تأییدیه نیز باید بر اساس نظر مشورتی تخصصی باشد.
18. داوطلبان سالم در کارآزمایی‌های با پرتوتابی باید بیش از ۵۰ سال سن داشته باشند. در صورتی می‌توان از افراد با سن کم‌تر استفاده کرد که مطالعه مربوط به گروه سنی ایشان باشد. تعداد شرکت‌کنندگان باید در حداقل تعداد ممکن با توجه به هدف مطالعه و دقت مورد نیاز انتخاب شود.
19. در صورتی‌که مداخله‌ی دارویی در مطالعه مد نظر باشد و داروی مورد نظر در فهرست دارویی کشور وجود نداشته یا به ثبت نرسیده باشد، فرایند صدور مجوز انجام مطالعه‌ی بالینی و هم‌چنین واردات و ترخیص داروی تحقیقاتی مورد استفاده در کارآزمایی بالینی تابع مقررات و ضوابط مربوطه و به‌عهده‌ی سازمان غذا و دارو است.

فصل دوم رضایت آگاهانه

1.طرحنامه و دستورالعمل کارآزمایی بالینی همیشه باید شامل بخش ملاحظات اخلاقی آن مطالعه باشد ٢. باید امکان دسترسی مراجع ذی صلاح به طرحنامه و دستورالعمل کارآزمایی فراهم باشد. ٣. مطالعات بر روی نمونه های انسانی باید تنها توسط افراد ذیصلاح علمی انجام گردد. در مورد کارآزمایی بالینی بر روی روشهای درمانی، تشخیصی و پیشگیری بیماریها، تنها پزشکان با مجوز طبابت بالینی مجاز به اجرای اینگونه پژوهشها میباشند. ٤. هرگونه مطالعه ای که بر روی نمونه های انسانی انجام میگردد باید تنها بعد از ارزیابی دقیق خطرات و عوارض قابل پیش بینی در پزشکی نمیگردد. برابر فواید قابل پیشبینی برای نمونه ها یا سایر افراد انجام گیرد. این قانون مانع مشارکت داوطلبان سالم در پژوهشهای ٥. پژوهشهای پزشکی تنها زمانی قابل توجیه اند که جامعه ای که افراد تحت مطالعه به آن تعلق دارند بتوانند از نتایج پژوهش سود ببرند. ٦. حق نمونه های پژوهش برای حفظ شأنشان بعنوان یک انسان باید همواره محترم شمرده شود. تمام اقدامات احتیاطی لازم جهت احترام به حریم خصوصی نمونه ها، و محرمانه ماندن اطلاعات مربوط به ایشان، و همچنین برای کاهش تأثیر مطالعه بر سلامت جسمی و روانی نمونه ها و نیز شخصیت ایشان باید به عمل آید. ٧. طراحی و اجرای مطالعاتی که شامل مداخله بر روی موارد انسانی است باید کاملاً در چارچوب یک دستورالعمل مداخله مکتوب صورت بگیرد. این دستورالعمل باید برای بررسی، کسب نظرات، هدایت، و تأیید، به کمیته ی اخلاق ارایه گردد. ٨. کمیته اخلاق در پژوهش حق پایش کار آزماییهای در حال اجرا را دارد و پژوهشگر موظف است اطلاعات مورد نیاز برای پایش را، خصوصاً در مورد حوادث نامناسب جدی، در اختیار کمیته قرار دهد. پژوهشگر همچنین باید اطلاعات مربوط به بودجه ی در مطالعه دیده شده، را جهت بررسی کمیته به آن ارایه دهد. پژوهش، حامیان پژوهش، وابستگی حرفه ای، و سایر تعارض منافع احتمالی و همچنین تمهیداتی که برای ترغیب مشارکت افراد ٩. پزشک اجازه دارد که کارآزمایی را با مراقبتهای پزشکی همراه سازد، ولی تنها تا حدی که این پژوهش با فواید پیشگیرانه، برای محافظت از نمونه های تحت پوشش وضع شده ضرورت مییابد. تشخیصی، یا درمانیاش قابل توجیه باشد.  ١٠. ضروری است در مرحله طراحی مطالعه، وضعیت مشارکت کنندگان پس از اتمام مطالعه تعیین گردد و برای دسترسی مشارکت کنندگان در خاتمه مطالعه، به بهترین روش پیشگیری، تشخیص، درمان یا سایر مراقبتهای مناسب، تمهیدات لازم مشخص شود (دسترسی لزوماً به معنی فراهم آوردن خدمات رایگان نمیباشد). این تمهیدات باید در دستورالعمل مطالعه وارد شود به نحوی که کمیته ی بررسی اخلاقی بتواند آنها را در زمان بررسی در نظر بگیرد. ١١. در درمان یک بیمار، زمانی که روش تائید شده ای برای پیشگیری، تشخیص، یا درمان وجود نداشته باشد یا روشهای موجود موثر نبوده باشند، پزشک چنانچه عقیده داشته باشد که روش پیشگیری، تشخیصی، یا درمانی جدید امید نجات زندگی، بازیابی سلامت، یا کاهش آلام بیمار را فراهم میسازد با کسب رضایتنامه آگاهانه از بیمار یا نماینده قانونی بیمار از قبیل ولی، سرپرست یا قیم باید برای استفاده از این روش جدید یا ثابت نشده آزاد باشد. ١٢. مواد مورد مطالعه باید مطابق با اصول صحیح، تولید، حمل، و نگهداری  باشد که برای ارزیابی کارآیی و بی خطری آنها طراحی شده است.  ١٤. پژوهشگر یا موسسه حامی باید در صورت تشخیص وجود بیماریهای دیگر همراه، در صورت رضایت بیمار وی را از این موضوع اطلاع سازد   ١٥. توصیه میشود که پژوهشگر در صورت موافقت افراد تحت پژوهش پزشک ایشان را از مشارکت ایشان در کارآزمایی آگاه سازد. آگاه کند. ١٦. کلیه ی اطلاعات کارآزمایی بالینی باید به گونه ای ثبت، به کارگیری و ذخیره گردد که امکان شناسایی، گزارش و تفسیر دقیق آنها فراهم باشد. ١٧. داده های ثبت شده افراد باید به گونه ای باشد تا هویت افراد شرکت کننده محرمانه و مخفی بماند و افراد غیرمجاز به این داده ها دسترسی نداشته باشند. 

فصل چهارم: پرداخت غرامت

1. هر گونه خسارت وارده به آزمودنی که ناشی از مشارکت او در کارآزمایی باشد، به‌نحوی که اگر فرد وارد مطالعه نمی‌شد چنین اتفاقی برای وی رخ نمی‌داد، باید به‌نحو مناسب جبران شود.
2. در دستورالعمل کارآزمایی و فرم رضایت آگاهانه باید مشخص شود که مسؤول پرداخت غرامت چه فرد یا سازمانی است. در صورت مشخص نشدن این مورد، مجری اصلی کارآزمایی مسؤول جبران خسارت وارده و پرداخت غرامت است.
3. جبران خسارت وارده به آزمودنی در کارآزمایی‌های بالینی در هر صورت باید جبران شود و مشروط به احراز تقصیر پژوهشگر نیست.
4.  موارد زیر مشمول پرداخت غرامت نمی‌شود:

1-4 - آسیب‌های جزیی مانند درد یا ناراحتی مختصر یا قابل درمان

2-4 - هنگامی که فرآورده یا داروی مورد مطالعه نتواند اثر مورد انتظار را داشته باشد.

3-4 - در حین مصرف دارونما، بیماری رو به وخامت گذارد.

4-4 - آسیبی که در اثر تقصیر خود بیمار رخ داده باشد.

5-4 - فاز ۴ کارآزمایی بالینی

5.  در مواردی که در مورد لزوم یا نحوه‌ی جبران خسارت، میان آزمودنی و پژوهشگر اختلاف نظر وجود داشته باشد، موضوع به کمیته‌ی اخلاق در پژوهش تأییدکننده‌ی مطالعه ارجاع شده و در کمیته تصمیم‌گیری می‌شود.

براساس کدهای اخلاقی ذکر شده فرم رضایت آگاهانه تهیه شده و ضمیمه گردید (ضمیمه شماره 2).

عدم همکاری بیماران

جلب رضایت بیماران

درمان،استوماتیت آفتی عود کننده ، داروی گیاهی

Treatment, recurrent aphthous stomatitis,herbal drug

1-Greenberg MS, Burket LW, Glick M. Burket's oral medicine: diagnosis and treatment. 11th ed. Hamilton: BC Decker; 2008.P .45-67
2- Rajendran R, Sivapathasundharam B. Shafer‘s textbook of Oral Pathology- 6th ed. New Delhi (India): Elsevier .(Reed)publication;2009.P.83-85

3-Robert O. Greer JR,James E,Lindenmut G, Timothy J,Atul k. ADouble-Blind Study of Topically Applied 5% Amlexanox in the Treatmentof Aphthous Ulcers. J Oral Maxillofac Surg.1993;5(1):243-248

CRosy Arora

Dent J Adv Stud:2020;8:71–79

4-Abbasi F, Raoof M, Khatami R, Shadman N,Borjian-Boroojeni F, Nazari F. Effectiveness of Amlexanox and adcortyl for the treatment of recurrent aphthus ulcers. J Clin Exp Dent. 2016;8(4):e368-72.

5-Khozeimeh F, Saberi Z, Tavangar A,FakhariBadi F.Effect of Herbal Echinacea on Recurrent Minor Oral Aphthous Ulcer. The Open Dentistry Journal. 2018;12, 567-571.

6- Scully C, Gorsky M, Lozada-Nur F. The diagnosis and management of recurrent aphthous stomatitis: a consensus approach. J Am Dent Assoc 2003; 134(2): 200-7.
7- Soto AM, Rojas AG, Esguep A. Association between psychological disorders and the presence of Oral lichen planus, Burning mouth syndrome and Recurrent aphthous stomatitis. Med Oral 2004; 9(1): 1-7.
8- Zare A,Mansour A,Najaf I S.Dominant  deficiency  of  the interleukin  in recurrent aphthous stomatitis _possible novel mutation in a new entity. Gene 2018 ;15 (654):64-8

   9- Altenburg A, El-Haj N, Micheli C, Puttkammer M,Badawy Abdel-Naser M, C. ZouboulisC, The Treatment of Chronic Recurrent oral aphtousulcers:review article. DtschArzteblInt 2014; 111: 665–73. 

10-Altenburg A, Abdel-Naser MB, Seeber H, Abdallah M,Zouboulis CC. Practical aspects of management of recurrent aphthous stomatitis. J Eur Acad Dermatol Venereol 2007;21(8): 1019-2

15- رادمهرب, خامدا ک, رجبی‌خرمی ا. بررسی اثر ضدمیکروبی اسانس سماق روی باکتری سالمونلاتیفی‌موریوم و تعیین اجزای آن. بهداشت مواد غذایی   1390;2(1):1-9

16-مهربانی م،کمالی م،خدایی ز،کمالی ج،هاشمی سید علی،دهقان م ح.بررسی عصاره آبی میوه سماق در ترمیم زخم پوستی در موش صحرایی نر.نشریه علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی  البرز 1395;6(1):51-59

17-

Raufi, A., Mardani, M., Sabagh, M., Delfan, B,Tarahi, M.J. A study on effect of Rhuscoriaria (Sumac) on LDL Cholesterol level compared with Lovastatin. Journal of Ilam University of Medical Sciences  2009; 17(3): 51-56.

18-

 Pourahmad J,Eskandari M.R.,Shkibaei R,Kamalinejad  M. A search for hepatoprotective activity of aqueos extract of Rhus coriaria L.against oxidative stress cytotoxicity.Food Chem Toxical 2010;48(3):854-8 

19-Hamedi S, Sadeghpour O, Shamsardekani MR, Amin G, Hajighasemali D, Feyzabadi Z. The Most Common Herbs to Cure the Most Common Oral Disease: Stomatitis Recurrent Aphthous Ulcer (RAU). Iran Red Crescent Med J. 2016  ;18(2):e21694. doi: 10.5812/ircmj.21694. PMID: 27186385; PMCID: PMC4867162.

20-فاضلی م، آشتیانی ح، احمدیان عطاری م م، جمالی فر حسین، زاهری ا .بررسی اثرات ضد میکروبی عصاره تام سماق (.Rhus coriaria L) بر سویه ‌های مختلف پوستی Staphylococcus epidermidis و Corynebacterium xerosis. گیاهان دارویی. 1384 [cited 2021August01];5(17):27-31. Available from: https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=42877

21- ,Agnihotri A,Kaur A,Arora A.Oral Ulceration and Indian Herbs: A Scoping Review.Dent J Adv Stud:2020;8:71–79  

پرسشنامه اطلاعاتی (ضمیمه شماره 1)

کد شرکت کننده 

جنس:

سن:

ناحیه ابتلا در زمان مطالعه:

وجود بیماری سیستمیک:

گروه درمانی: گروه مورد......    گروه کنترل مثبت......   گروه پلاسبو..........  

مدت زمان بهبودی

 زمان بدون درد شدن ضایعه

در ان مطالعه  تاثیر  افشانه سماق  بر روی  درمان استوماتیت آفتی مینور عود کننده دهان  بررسی میی شود 

ندارد

مطلوب تر بودن راه و غیرشیمیایی بودن آن

ندارد

ندارد

بیمار هزینه ای متقبل نخواهد شد 

ندارد

نتایج آزمایشها در صورت تمایل بیمار به اطلاع وی خواهد رسید و این نتایج بصورت کاملاً محرمانه و صرفاً
جهت مقاصد پژوهش به کار خواهد رفت و هویت بیماری وی در چارچوب قانون و جامعه و خانواده محرمانه
خواهد ماند.

مجری موظف است پاسخگوی کلیه پرسش ها باشد. 

شرکت من در مطالعه کاملا اختیاری است و آزاد خواهم بود که از شرکت در مطالعه امتناع نموده و یا هر زمان
که مایل بودم بدون آنکه تغییری در نحوه رفتار پزشک یا نحوه درمان و مراقبت از بیماری اینجانب ایجاد شود ،
از پژوهش فوق خارج شوم .

با توجه به اطلاعات موجود در این فرم و توضیحات حضوری مجری یا همکاران طرح موافقت خود را با شرکت
در این مطالعه اعلان می نمایم. یک نسخه از این فرم به من داده شده و فرصت خواندن آن را داشته ام.