مقایسه فر وانی بین پلی مورفیسم های ژنتیکی در ژن های مرتبط باآپوپتوز، BAX -248G> A ، BCL2 -717C> A وخطر آندومتریوز در زاهدان، جنوب شرقی ایران

امید به زندگی در اکثر جوامع به دلیل پیشرفت در مراقبت های پزشکی ، تغذیه و سایر عوامل ، به طور پیوسته در قرن گذشته افزایش یافته است، به طوری که بسیاری از افراد در کشورهای پیشرفته تا پیری پیشرفته زندگی می کنند (1). درد مزمن لگنی یک بیماری شایع زنان به ویژه در سنین باروری است و سبب ناتوانی و درماندگی می شود و در نتیجه به میزان قابل توجهی، کیفیت زندگی فرد را به مخاطره می اندازد. در این بیماران، مشکلات دیگری نیز بروز می کند که می توان به مواردی چون اختلال عملکرد مثانه یا روده، بیماری های زنان، اختلال عملکرد جنسی، افسردگی، اضطراب و اعتیاد اشاره کرد. پاتوژنز درد مزمن لگنی هنوز مشخص نیست. یکی از شایع ترین بیماری های مزمن زنان، اندومتریوز است که با درد مزمن لگنی، دیسمنوره، دیس پارونیا، درد حین اجابت مزاج و کاهش باروری همراه است. این بیماری به صورت وجود غدد و استرومای اندومتر در خارج از رحم تعریف می شود. اگرچه تعیین شیوع اندومتریوز مشکل است، اولیو و اسجوارتز در مطالعه ای، آن را حدود ده درصد گزارش نموده اند. نشانه های همراه با اندومتریوز ممکن است تأثیر منفی بر روی پارامترهای روانی اجتماعی و در نتیجه کیفیت زندگی مربوط به سلامت این افراد داشته باشد. کیفیت زندگی مربوط به سلامت یک مفهوم پویا و چند بعدی است که جنبه های جسمانی، روانی و اجتماعی همراه با یک بیماری یا درمان آن را در بر می گیرد. در بسیاری از بیماران، اندومتریوز به علت درد، فشار روانی ناشی از کاهش باروری، نگرانی ناشی از عود بیماری و عدم اطمینان از آینده با توجه به جراحی های مکرر و یا درمان طولانی مدت دارویی و عوارض آن، کیفیت زندگی را تحت تأثیر قرار می دهد. بنابراین لازم است حداقل در عده ای از بیماران با علایم شدید به اندومتریوز به عنوان یک بیماری مزمن توجه کرد (2). از طرف دیگر مرگ سلولی برنامه ریزی شده که از نظر مورفولوژیکی آپوپتوز نامیده می شود، پدیده ای است که در تکامل رویانی با حذف سلول های ناخواسته نقش مهمی را ایفا می نماید و این پدیده تحت تاثیر عوامل مختلف می تواند دچار تغییر گردد. آپوپتوز یک شکل از مرگ سلولی است که توسط دو شاخص اصلی مشخص می شود. شاخص اول شامل ویژگی های مورفولوژیکی نظیر کاهش حجم سلول، متراکم شدن کروماتین، قطعه قطعه شدن 3 هسته ای و در نهایت تشکیل اجسام آپوپتوتیک است و شاخص دیگر، شکسته شدن DNA بوسیله یک اندونوکلئاز وابسته به یون کلسیم و منیزیوم به قطعات اولیگونوکلئوزومی است که امروزه از روشی به نام tunel برای رنگ امیزی سلول های اپوتوتیک به طور رایج استفاده می شود (3).  مطالعات نشان داده اند هر عاملی که از رشد و تکامل طبیعی سلول ها جلوگیری کند، مانند قرارگیری در معرض عوامل توکسیک یا انجماد، ممکن است زمینه را برای بروز آپوپتوز د ر آنها فراهم کند (3).

آپوپتوز در مراحل متفاوت تکامل زیستی یک موجود زنده ایفای نقش کرده و اگر از تنظیم خارج شود بیماری های گوناگونی را موجب می شود. برای نمونه، فعالیت بیش از حد طبیعی ایویوز نسیب بیماری های دژنره کننده مانند آلزایمر و پارکینسون می گردد. از سویی دیگر، چنانچه فعالیت آپوپتوزی کاهش یابد، سلول به سمت سرطانی شدن پیش می رود (4). آپوپتوز از دو طریق داخلی و خارجی سبب فعال شدن گروه خاصی از پروتئازهای وابسته به آسپارتات به نام کاسپازها، به خصوص کاسپاز ۳ می شود. در مسیر خارجی با افزایش میزان فاکتور ایجاد کننده نکروز در تومور (TNF - α) ترشح شده از ماکروفاژها و سلول های T و اتصال آن به گیرنده های سطح سلولی و تریمریزاسیون آنها کاسپازهای داخل سلولی فعال می شوند، در حالی که در مسیر داخلی که به عنوان مسیر میتوکندریایی نیز شناخته می شود، با تغییر نسبی واسطه های پرو آپوپتوتیک (مانند Bax) و آنتی آپوپتوتیک (مانند Bcl2) نفوذپذیری غشا میتوکندری به سیتوکروم C افزایش یافته و با رهاسازی آن، آپوپتوزوم شکل گرفته و سبب فعال شدن کاسپاز می شود (5).

مطالعات متعددی بر روی ارتباط ژنتیکی بین پلی مورفیسم های ژنی با میزان بروز خطر اندومتریوز صورت گرفته است که از این میان، پلی مورفیسم در ژن های ERα،ERβ ،PR، CDKN2BAS،  WNT4، VEZT، GREB1 و VEGFA به عنوان ریسک فاکتور برای این بیماری معرفی شده اند  (6).

خانواده Bcl-2 ، به عنوان مهمترین تنظیم کننده در مسیر میتوکندری، حاوی پروتئین های ضد آپوپتوتیک مانند Bcl-2 و Bcl-xL و همچنین پروتئین های pro-apoptotic مانند Bax ، Bad و Bak است (7). ژن Bcl-2 بر روی کروموزوم 18 قرار دارد که از دو پروموتر و سه اگزون و همچنین دو اینترون تشکیل شده است (8). ژن Bax اولین ژن آپوپتوز تعریف شده است که دارای شش اگزون و یک ناحیه پروموتر با چهار محل اتصال برای p53 است و روی کروموزوم 19 قرار دارد  (7,8).  

پلی‌مورفیسم پروموتر BAX -248 G>A و BCL2 -938 C>A دو مورد از پرمطالعه‌ترین پلی‌مورفیسم‌هایی هستند که با افزایش خطر سرطان‌ها مرتبط هستند. برخی از یافته‌ها نشان می‌دهند که این SNP‌ها با تغییر بیان ژن‌شان و کاهش بقا، خطر ابتلا به سرطان را افزایش می‌دهند (9) .

نتایج حاصل از مطالعات مختلف ارتباط بین پلی مورفیسم در ژن های Bax و2-Bcl با میزان بروز بیماری هایی از قبیل پره اکلامپسی (10)، دیابت نوع ۱ و ۲ (11)،آرتروز   (12 و بسیاری از سرطان ها را نشان داده اند(13).  تا قبل از این، مطالعه ای برای بررسی ارتباط پلی مورفیسم های تک نوکلئوتیدی مسیر آپوپتوز با خطر ابتلا به اندومتریوز وجود ندارد. بنابراین، هدف از انجام این مطالعه، بررسی ارتباط بین پلی مورفیسم  های ، BAX -248G> A ، BCL2 -717C> A  با میزان بروز بیماری اندومتریوزیس در جمعیت بیماران زاهدان می باشد.

فراوانی پلی مورفیسم ژن BAX -248G> A  در زنان مبتلا به اندومتریوز با افراد سالم متفاوت است.

فراوانی پلی مورفیسم ژن  BCL2 -717C> Aدر زنان مبتلا به اندومتریوز با افراد سالم متفاوت است.

تعیین مقایسه فر وانی بین پلی مورفیسم های ژنتیکی در ژن های مرتبط باآپوپتوز، BAX -248G> A ، BCL2 -717C> A وخطر آندومتریوز در زاهدان، جنوب شرقی ایران

1. مقایسه فراوانی پلی مورفیسم  تک نوکلئوتیدی  BAX -248G> A در زنان مبتلا به اندومتریوز و گروه کنترل
2. مقایسه فراوانی پلی مورفیسم  تک نوکلئوتیدی BCL2 -717C> A در زنان مبتلا به اندومتریوز و گروه کنترل

دانشگاه های علوم پزشکی-بیمارستان ها-مراکز تحقیقاتی

أبوپتوز

أبوپتوز (Apoptosis) مرگ برنامه ریزی شده سلول است که در زبان یونانی به معنای ریختن و افتادن گلبرگها از گل ها و یا برگها از درختان (برگ ریزان است و تلفظ درست آن آبوتوز است، اگرچه که آپوپتوز به دلیل کثرت استفاده در اذهان جا افتاده است. آپوپتوز نوعی از مرگ سلولی است که در پاسخ به عامل های تنش زای گوناگون مانند عاملهای فیزیولوژیک، پاتولوژیک و یا محرک های سیتوتوکسیک در بدن رخ می دهد، مشخص شده است که این پدیده یک مرحله فعال و وابسته به انرژی در سلول بوده و سازوکارها و عامل های ژنتیکی با برنامه خاصی در کنترل و اجرایش نقش دارند. سلول هایی که دچار مرگ برنامه ریزی شده می شوند، دارای شاخص های ویژه ای هستند. برای نمونه، غشای سلول دست نخورده باقی می ماند، DNA به شکل اینترنوکلئوزومی با الگوی خاص قطعه قطعه شده و غشا و محتویات درونش به شکل حبابهایی در اختیار سیستم بیگانه خواری قرار می گیرند. در ایویتوز بر خلاف نکروزه پاسخ بافتی به صورت التهاب دیده نمی شود  (نوری دلوئی و وندرجب پور، 1390).

اندومتریوز

اندومتریوزیس یک بیماری خوش خیم زنان می باشد که غالبا با دردهای لگنی و ناباروری تظاهر می نماید. در حدود ۱۷ تا ۴۴ درصد بیماران مبتلا به اندومتریوز دارای انترومتریومای تخمدان هستند. اندومتریومای تخمدان یکی از علل شایع دردهای لگنی و از جمله شایع ترین کیست های تخمدانی است که هنگام جراحی با آنها مواجه می شویم. علایم اندومتریوز ممکن است در معاینه بارز باشد و معاینه های رکتوواژینال از جمله اقدام های ضروری در تشخیص این ضایعه ها می باشند اما راه اصلی و انتخابی در تائید تشخیص، اولتراسونوگرافی و به خصوص سونوگرافی از راه واژن می باشد (مسیحی و همکاران، 1388).

اندومتریوز به صورت رشد بافت اندومتر خارج از حفره رحمی که می تواند به تحریکات هورمونی تخمدان پاسخ دهد، تعریف می شود. این بافت ممکن است در لگن یا خارج از لگن وجود داشته باشد. این بیماری به طور شایع در لگن در محل هایی از جمله تخمدان ها، کلدوساک[1] خلفی، لیگامان رحمی پریتوین[2] لگنی، و سپتوم رکتوواژینال مشاهده شده و در 8 تا 15 % زنان در سنین باروری یافت می شود. اندومتریوز خارج لگنی هنگامی تعریف می شود که ضایعات اندومتریوتیک جای دیگری در بدن مثل سرویکس[3] وولوا[4] واژن[5]، روده، سیستم ادراری، جدارشکم، قفسه صدری، ریه و سیستم اعصاب مرکزی یافت می شود. اندومتریوز ندرتاً ممکن است جلد یا زیر جلد را درگیر کند. اندومتریوز جلدی که شایع ترین محل بروز آن جدار شکم است، معمولاً به شکل ثانویه و به دنبال اقدامات جراحی انجام شده بر روی جدار شکم و لگن، در محل اسکار جراحی رخ می دهد ، اما می تواند به شکل نادر به صورت خود به خودی، در غیاب عمل جراحی قبلی ظاهر شود. این موارد بیشتر بر روی اسکار فیزیولوژیک در محل ناف ظاهر می شوند (کدیور، 1390).

Case – control

جامعه مورد مطالعه شامل 'تمامی زنان که جهت تشخیص اندومتریوز به بیمارستان علی ابن ابیطالب زاهدان مراجعه می کنند' می باشند.

معیار های ورود:

جامعه مورد مطالعه شامل 'تمامی زنانی که با درد های مزمن لگن ،خون ریزی واژینال ،دیس منوره درد های شکم و کمر ، دیس پارونی ،درد های کشاله ران وو علایم ادراری  به کلینیک های زنان و ناباروری بیمارستان علی ابن ابیطالب زاهدان مراجعه کرده و در  فرایند تشخیصی  اندومتریوز تشخیص داده می شود' می باشند.

5. گروه بیمار  شامل بیمارانی می شود که تشخیص بیماری به کمک پزشک متخصص زنان و زایمان و به وسیله لاپاراسکوپی، سونوگرافی،  MRI و یا سایر تست های تشخیصی مکمل صورت خواهد گرفت.

معیار های ورود گروه بیمار :

• رضایت کامل برای شرکت در مطالعه را داشته باشند.
• بیمار سیکل ماهیانه خود را بصورت منظم داشته باشد .
• بیمار طی 6 ماه گذشته هیچگونه هورمون درمانی را دریافت نکرده باشد.

معیارهای خروج از مطالعه گروه بیمار  :

• بیمار رضایت برای ادامه مطالعه نداشته باشد.
• بیمار دارای بیماری لیومیوما-فیبروئید-بیماری های التهابی لگن-کارسینومای رحم و تخمدان داشته باشد.
• بیمار مبتلا به عفونت ادراری ؛STD  و سایر  PID ها باشد.
• بیمار مبتلا به هریک از بیماری های سیستمیک، عفونی ، قلبی، کلیوی و یا لوپوس از مطالعه حذف می شوند.

5. گروه کنترل شامل افراد سالمی خواهند بود که از لحاظ سن با گروه بیمار همسان سازی شده و پزشک متخصص عدم وجود بیماری را در آن ها تایید کرده بود.

معیار های ورود گروه کنترل:

• رضایت کامل برای شرکت در مطالعه را داشته باشند.
• بیمار سیکل ماهیانه خود را بصورت منظم داشته باشد .
• بیمار طی 6 ماه گذشته هیچگونه هورمون درمانی را دریافت نکرده باشد.

معیارهای خروج از مطالعه گروه کنترل:

• بیمار رضایت برای ادامه مطالعه نداشته باشد.
• بیمار دارای بیماری اندومتریوز، لیومیوما-فیبروئید-بیماری های التهابی لگن-کارسینومای رحم و تخمدان داشته باشد. بیمار مبتلا به عفونت ادراری ؛STD  و سایر  PID ها باشد.
• کلیه افراد مبتلا به هریک از بیماری های سیستمیک، عفونی ، قلبی، کلیوی و یا لوپوس از مطالعه حذف می شوند.

به منظور ایجاد همگنی دو گروه بیمار   و شاهد سعی می شود تا بیماران  و گروه شاهد از نظر سن ،قومیت و وضعیت جسمانی دارای خصوصیات مشابه باشند .

تحقیق به روش موردی -شاهدی انجام خواهد شد. با استفاده از فرمول تعیین حجم نمونه، برای مقایسه یک نسبت یا پیامد در بین دو گروه و با در نظر گرفتن میزان معناداری )α )برابر 1015 و توان مطالعه برابر 01 %و میانگین بیشترین درصد آلل موتانت مشاهده شده در افراد بیمار )P1 )برابر 49 %و در افراد سالم )P2 )برابر %0 حجم نمونه برای هرگروه 110 نفر به دست می آید.

روش نمونه گیری به صورت آسان و در دسترس خواهد بود.

مشاهده و بررسیهای آزمایشگاهی

دراین مطالعه از بین تمامی مراجعین به کلینیک زنان بیمارستان علی ابن ابیطالب زاهدان به صورت آسان و در دسترس و با توجه به معیار های ورود و خروج از مطالعه و تمایل به شرکت در مطالعه افراد واجد شرایط تا زمان رسیدن به حجم نمونه  وارد مطالعه می شوند. اهداف مطالعه به شرکت کنندگان توضیح داده و رضایت نامه آگاهانه کتبی از مشارکت کنندگان اخد می شود. سپس این افراد به دو گروه Case  و  control  تقسیم می شوند. تشخیص بیماری به کمک پزشک متخصص زنان و زایمان و به وسیله لاپراسکوپی صورت  خواهد گرفت. گروه کنترل شامل افراد سالمی خواهند بود که از لحاظ سن با گروه بیمار همسان سازی  خواهند شد و پزشک متخصص عدم وجود بیماری را در آن ها تایید خواهد کرد.  پس از تعیین افراد در هر گروه ،حدود 2 سی سی نمونه خون از آن ها گرفته خواهد شد. استخراج DNA از خون با استفاده از کیت و طبق دستور العمل شرکت سازنده انجام خواهد شد. توالی پرایمرها از مقالات قبلی استخراج (10) و از سوی شرکت سیناژن ایران ساخته می شوند. شرایط بهینه برای تکثیر هر ژن بوسیله روش gradient PCR بدست می آید. هنگامیکه دمای مناسب برای مرحله اتصال پرایمر حاصل شد، ژن های BAX -248G> A ، BCL2 -717C> A بوسیله واکنش زنجیره ای پلیمراز (PCR) تکثیر می شود. برای اطمینان از تکثیر مناسب ژن مورد نظر، 2 میکرولیتر از محصول PCR روی ژل آگاروز، بارگزاری (Load) می شود. به منظور تکثیر ژن و تعیین ژنوتیپ های پلی مورفیسم  ژن های BAX -248G> A ، BCL2 -717C> A  از روش PCR-RFLP که قبلا شرح داده شده استفاده خواهد شد (10). در پایان جهت آنالیز برش قطعه تکثیر شده توسط آنزیم های محدوکننده محصولات حاصل از واکنش روی ژل آگاروز، بارگذاری می شوند. جهت اطمینان از صحت تعیین ژنوتیپ، حدود 10  درصد نمونه ها به طور تصادفی انتخاب شده و مجدداً به روش PCR-RFLP ژنوتیپ آن ها تعیین  خواهد گردید.

ود(: Case n(%) Control n(%) P value Genotypes GG GA AA BAX -248G> A CC CA CC BCL2 -717C> A 14 ارتباط بین ژنوتیپ های مختلف پلی مورفیسم ژن های A> 248G -BAX ،A> 717C -BCL2 و اندومتریوز، با استفاده از نرم افزار SPSS مورد بررسی گرفت خواهد گرفت . جهت مقایسه فراوانی پلی مورفیسم ها از آزمون square-chi و test T sample independent شاخص OR با فاصله اطمینان 95 درصد استفاده خواهد شد

• ملاحظات اخلاقی: ( در صورت لزوم فرم رضایت آگاهانه ضمیمه گردد. درج کدهای اخلاقی منطبق با کدهای مصوب حفاظت از آزمودنی در پژوهش های علوم پزشکی الزامی است.)

• اطلاعات تمام بیماران محرمانه تلقی گردیده و نزد مجری طرح باقی خواهد ماند.
• بیماران پس از آگاهی در مورد مضرات احتمالی و فوائد طرح در صورت تمایل وارد مطالعه شده و از آنانی که وارد مطالعه می شوند رضایت کتبی گرفته می شود.
• بیماران مختار بوده هر زمانی که مایل باشند از مطالعه خارج شوند.
• نتایج این مطالعه در اختیار دانشگاه قرارخواهد گرفت.

• ضمنا پژوهش فوق به نحوی طراحی شده که با کدهای راهنمای عمومی اخلاق در پژوهشهای علوم پزشکی دارای آزمودنی های انسانی (شماره کد  1 و2و3و4و  5و 8 و11و12 و13و14و15و و 16و 17و 18و19و 20و 22و 24و 25 و26و 27و 28و29و30 و31)و کد های راهنمای عمومی  اخلاق در پژوهش های ژنتیک پزشکی( فصل 1 شماره 1و2و3و4و5و6 وفصل 2 به شماره 1و2و3و4)و کد های راهنمای عمومی اخلاق پژوهش برروی عضو و بافت انسانی( شماره کد های 1و2و3و4و5و6و7و8و9و10و11) به شماره کد های مصوب در پژوهش های علوم پزشکی که مبنای قضاوت اخلاقی در کمیته های منطقه ای اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی می باشد منافات نداشته و مطابق مفاد آن اجرا خواهد شد.

   

  شرح کدها:

  1- هدف اصلی هر پژوهش باید ارتقای سلامت انسانها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

  2- در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام میگیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزماییهای بالینی  بر روی بیماران یا داوطلب های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

  3- پژوهش بر انسان فقط در صورتی توجیه پذیر است که منافع بالقوه ی آن برای هر فرد آزمودنی بیشتر از خطرهای  آن باشد. در پژوهشهای دارای ماهیت غیر درمانی، سطح آسیبی که آزمودنی در معرض آن قرار میگیرد نباید بیشتر از آنچه باشد که مردم عادی در زندگی روزمره ی خود با آن مواجه میشوند. حصول اطمینان از این امر برعهده ی طراحان، مجریان و همکاران پژوهش و تمامی شوراهای بررسی یا پایش کننده ی پژوهش از جمله کمیته ی اخلاق در پژوهش است.

  4- مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینه ی پایینتر و/ یا صرفاً عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود.

  5- قبل از آغاز هر پژوهش پزشکی ، باید اقدامات  اولیه جهت به حداقل رساندن زیان احتمالی وارده به آزمودنیها و تامین سلامت آنها انجام گیرد.

  8- طراحی و اجرای پژوهشهایی که بر روی آزمودنی انسانی انجام میگیرند، باید منطبق با اصول علمی پذیرفته شده بر اساس دانش روز و مبتنی بر مرور کامل منابع علمی موجود و پژوهشهای قبلی آزمایشگاهی، و  در صورت لزوم،  حیوانی مناسب باشد. مطالعات حیوانی باید با رعایت کامل اصول اخلاقی کار با حیوانات آزمایشگاهی انجام شوند.

  11-     کمیته ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرحنامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرحها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته ی اخلاق درخواست میشود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.   

  12-     انتخاب آزمودنیهای بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض آمیز نباشد.

  13-     کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا میشود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

  14-     اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامهی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.

  15-     پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهشهای پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده بهعنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که میتوانند در تصمیم گیری او مؤثر باشند، بهنحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی  سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیانهایی که انتظار میرود مطالعه در بر داشته باشد. همچنین، هر آزمودنی باید بداند که میتواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره ی خطرات و زیان های بالقوه ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر همچنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایتنامه ی آگاهانه منعکس شود.

  16-     پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی میشود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. همچنین، در پژوهشهایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

  17-     پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنیها، این اطلاع رسانی از طریق شخص دیگری انجام میگیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.

  18-     در پژوهشهایی که از مواد بدنی (شامل بافتها و مایعات بدن انسان)  یا داده هایی استفاده میشود که هویت صاحبان آنها معلوم یا قابل کشف و ردیابی است، باید برای جمع آوری، تحلیل، ذخیره‎سازی و /یا استفاده ی مجدد از آنها رضایت آگاهانه گرفته شود. در مواردی که اخذ رضایت غیرممکن باشد یا اعتبار پژوهش را خدشه دار کند، میتوان در صورت بررسی مورد و تصویب کمیته ی اخلاق ، از دادهها یا مواد بدنی ذخیره شده، بدون اخذ رضایت آگاهانه استفاده کرد.

  19-     عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچگونه تأثیری بر خدمات درمانی که در همان مؤسسه – نظیر بیمارستان – به فرد ارائه میشود، داشته باشد. این موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود.

  20-     در مواردی که آگاه کردن آزمودنی دربارهی جنبه ای از پژوهش باعث کاهش اعتبار پژوهش می شود، ضرورت اطلاع رسانی ناکامل از طرف پژوهشگر باید توسط کمیته ی اخلاق تأیید شود. بعد از رفع عامل این محدودیت، باید اطلاعرسانی کامل به آزمودنی انجام گیرد.

  22-     از گروههای آسیبپذیر هیچگاه نباید (به دلایلی چون سهولت دسترسی ) به عناون آزمودنی ترجیحی استفاده شود. پژوهش پزشکی با استفاده از گروهها یا جوامع آسیبپذیر تنها در صورتی موجه است که با هدف پاسخگویی به نیازهای سلامت و اولویتهای همان گروه یا جامعه طراحی و اجرا شود و احتمال معقولی وجود داشته باشد که همان گروه یا جامعه از نتایج آن پژوهش سود خواهد برد.

  24-     اگر در حین اجرای پژوهش، آزمودنی دارای ظرفیت، ظرفیت خود را از دست بدهد یا آزمودنی فاقد ظرفیت، واجد ظرفیت شود، باید با توجه به تغییر حاصله، رضایت آگاهانه برای ادامه ی پژوهش از سرپرست قانونی یا خود فرد اخذ شود. 

  25-     پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنیها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنیها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار دادهها یا اطلاعات به دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

  26-     هر نوع آسیب یا خسارت ناشی از شرکت در پژوهش باید بر طبق قوانین مصوب جبران خسارت شود. این امر باید در هنگام طراحی پژوهش لحاظ شده باشد. نحوهی تحقق این امر ترجیحاً به صورت پوشش بیمه ای نامشروط باشد.

  27-     در پایان پژوهش، هر فردی که بهعنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که دربارهی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روشهایی که سودمندیشان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره مند شود.

  28-     پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهشهای خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته هایی که از نظر حمایت کنندهی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

  29-     نحوهی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنیها و مؤسسه ی حمایت کننده ی  پژوهش باشد.

  30-     گزارشها و مقالات حاصل از پژوهشهایی که مفاد این راهنما را نقض کرده اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

  31-     روش پژوهش نباید با ارزش های احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

  راهنمای اخلاقی پژوهشهای ژنتیک پزشکی

  توجه به پیشرفت روزافزون علم ژنتیک و حساسیتهای ویژه ی داده های ژنتیک انسانی؛ همچنین با آگاهی از ملاحظات و نگرانی های اخلاقی مهمی که با پژوهش های ژنتیک انسانی همراه اند و با تأکید براهمیت پژوهش های ژنتیک در ارتقاء سلامت عمومی و درمان بیماریها، رعایت اصول و موازین اخلاقی در پژوهشهای ژنتیک، ضروری است. بنابراین، راهنمای اخلاقی پژوهشهای ژنتیک به شرح زیر ارائه میشود.

   مقررات این راهنما ناظر به جمع آوری، پردازش، استفاده و ذخیره سازی داده های ژنتیک، پروتئومیک و سایر اطلاعات سلولی انسانی و نمونه های زیستی با هدف پژوهشی است. در این راهنما داده های ژنتیک، پروتئومیک و سایر اطلاعات سلولی انسانی به اختصار تحت عنوان دادههای ژنتیک مورد اشاره قرار میگیرند. این راهنما به استفاده هایی که ماهیت پژوهشی ندارند، نظیر بررسی های پلیسی و قضایی که با هدف کشف جرم، تعیین نسب یا موارد مشابه به انجام میرسند، تعمیم پیدا نمیکند. پژوهشگران موظفند که علاوه بر این راهنما، از راهنمای عمومی اخلاق در پژوهشهای علوم پزشکی و سایر قوانین، مقررات و راهنماهای رسمی کشور در مورد پژوهشی که انجام میدهند، آگاه باشند و آنها را رعایت کنند :

   -1 پژوهش های ژنتیک بر روی آزمودنی انسانی تنها در صورتی از نظر اخلاقی مجاز به شمار می آیند کـه بـا هـدف ارتقا یا پیشرفت حداقل یکی از موارد زیر طراحی شده باشند

  : 1-1 ـ تشخیص، طبقه بندی یا غربالگری بیماری ها یا ناتوانی هایی که منشأ ژنتیک دارند

   . 1-2  ـ بررسی یا تشخیص استعداد ابتلا به بیماری

   . 1 -3 ـ ارائه ی مشاوره به افراد یا زوج ها جهت تعیین خطر ابتلای فرزند آنها به بیماریها یا معلولیتهای دارای منشأ ژنتیک

   1-4 ـ  پیشگیری یا درمان بیماریها یا توانبخشی

   1-5 ـ بررسی های حقوقی، جنایی، مدنی و دیگر اقدامات قضایی و پزشکی قانونی

   1-6 ـ پژوهشهای ژنتیک جمعیت شناختی

  -2 انجام هر گونه پژوهش که دربردارنده ی موارد یا با اهداف زیر باشد، از نظر اخلاقی نادرست است:

   - 2-1 به  نژادی (یوژنیکز )   

  - 2-2 شبیه سازی تولید مثلی انسان  

  - 2-3 تبعیض یا انگ زنی ((Stigmatization فردی یا گروهی

  2-4 نقض کرامت انسانی یا حقوق و آزادی های بنیادین انسان

  -3 هر گونه مطالعه یا دستکاری بر روی ژنوم انسان باید بعد از بررسی دقیق و جامع خطرات و عوارض احتمالی آن برای فرد آزمودنی و نسل های بعد و حصول اطمینان از فقدان عوارض جدی و غالب بودن منافع احتمالی به خطرات احتمالی به انجام برسد.

   -4 هر گونه دستکاری ژنتیک در انسانکه قابل انتقال به نسل های آتی باشد از نظر اخلاقی نادرست است، مگر مواردی که ماهیت درمانی (شامل پیشگیری، درمان، یا توانبخشی) داشته باشند.

  -5 اخذ رضایت آزادانه و آگاهانه از آزمودنی - یا نمایندهی قانونی او در موارد لزوم - باید همانند دیگر انواع پژوهش ها بر روی آزمودنی انسانی، منطبق با مندرجات راهنمای عمومی و سایر راهنماهای اختصاصی اخلاق در پژوهش کشور انجام گیرد .

   - 6 در مواردی که دادههای ژنتیک انسانی یا نمونه های بیولوژیک با هدف پژوهشی جمع آوری شده باشند، آزمودنی این اختیار را دارد که رضایت اولیه ی خود را لغو کند، مگر آنکه این اطلاعات به طور غیر قابل بازگشت به هیچ فرد مشخصی قابل استناد نباشد. لغو رضایت نباید موجب خسارت یا جریمه ای برای آزمودنی شود .

   -7 اگر پژوهش شامل انجام آزمونها یی باشد که ممکن است نتایج پیشگویی کننده ای در ارتباط با سلامت یا سایر جنبه های زندگی آزمودنی داشته باشند، علاوه بر حصول اطمینان از درک مناسب ماهیت و پیامدهای آزمون از سوی آزمودنی در طی فرایند اخذ رضایت، باید مشاوره ی ژنتیکی مناسب برای او فراهم شود. مشاوره ی ژنتیک باید غیرجهتدار، بدون پیشداوری، بدون قضاوت، شامل رهنمودهای متناسب با شرایط فرهنگی فرد و دربرگیرنده ی حداکثر منافع وی باشد

  . -8 هنگامی که پژوهش شامل آزمونها یی باشد که ممکن است نتایج پیشگویی کننده ای در ارتباط با سلامت یا سایر جنبه های زندگی بستگان یا نزدیکان آزمودنی داشته باشد، باید نحوه ی اطلاع رسانی احتمالی به ایشان –یا محرمانه ماندن نتایج – در طی فراینداخذ رضایت مورد بحث قرار گیرد و در رضایتنامه درج شود.

  9-  به بیمارانی که دچار معلولیت یا بیماری ارثی هستند و همچنین به حاملان بدون علامت بیماری، یا افراد مستعد ( ثابتشده یا مشکوک) باید در زمان مناسب به و روش مناسب، آگاهی  در لازم مورد امکانات موجود در زمینه ی بیماری داده شود. ضمناً اگر به دلایلی، درمان یکی از بستگان بیمار لازم باشد، پزشک باید پس از اخذ رضایت فرد مورد مطالعه یا نماینده ی قانونی وی به, بستگان او اطلاعات را لازم ارائه کند. -10 هیچ فردی را نباید از دسترسی به داده های ژنتیکی خود منع کرد .

  راهنمای اخلاقی پژوهش بر روی عضو و بافت انسانی:

  با توجه به پیشرفت های علمی و فنی حاصل از پژوهش بر روی اعضاء و بافتهای انسانی و نیز بـا تاکیـد بـر اهمیـت انجام اینگونه پژوهش ها، ضرورت رعایت اصول و ملاحظات اخلاقی مرتبط، امری بـدیهی و اساسـی اسـت . هـر گونـه استفاده از اجزای بدن انسان، باید با توجه کامل به اصول اخلاقی به ویژه کرامت انسانی و ضوابط قانونی و شرعی باشد. با رعایت این اصول و ملاحظات است که میتوان بافت ها و اعضای انسانی را برای اهداف درمانی، آموزشـی و پژوهشـی مورد استفاده قرار داد. راهنمای حاضر دربردارنده ی آن دسته از اصول و ملاحظات اخلاقی اساسی است که در پـژوهش بر روی عضو و بافت انسانی باید مورد توجه قرار گیردورعایت شود. منظور از پژوهش بـر روی عضـو و بافـت انسـانی پژوهش هایی است که در آنها از اجزای بدنی با منشأ انسانی، مشتمل بر عضو، بافت یا ترشحات بدن فرد زنده، مـرده، جنین یا جفت استفاده میشود. پژوهشگران موظفند که علاوه بر این راهنما، از راهنمای عمـومی اخـلاق در پـژوهش های علوم پزشکی و سایر قوانین، مقررات و راهنماهای رسمی کشور در مورد پژوهشی که انجام می دهند، آگاه باشـند و آن ها را رعایت کنند. این راهنمای اخلاقی در دو بخش عمومی و اختصاصی تدوین شده است .

  راهنمای عمومی :

  -1 پژوهشگر باید به این امر مهم توجه داشته باشد که بافتها و اعضای مورد استفاده، دارای منشأ انسانی انـد و کرامت انسانی اقتضا میکند که جمع آوری، نگهداری، استفاده و نابودسازی آنهـا تـوأم بـا رعایـت ملاحظـات و شؤون مرتبط باشد.

   -2 از اجزای بدنی دارای منشأ انسانی باید تنها در پـژوهش هـایی اسـتفاده شـود کـه اهـداف ارزشـمندی را در راستای مبارزه با بیماریها و ارتقای سلامت انسانها دنبال میکنند

   -3 تمامی پژوهش ها بر روی عضو و بافت انسانی، پیش از اجرا، باید مـورد تأییـد کمیتـه ی اخـلاق در پـژوهش مرتبط قرار گیرد. کمیته ی اخلاق در پژوهش حق دارد که در تمامی مراحل پژوهش بر آن نظارت داشته باشـد . پژوهشگران باید در این زمینه با کمیتهی اخلاق در پژوهش همکاری کنند

  . -4 رضایت آگاهانه ی فرد دهنده ی عضو یا بافت، یـا جانشـین قـانونی او، شـرط اساسـی در تأییـد اخلاقـی هـر پژوهش بر روی عضو و بافت انسانی است. رضایتنامه باید با رعایت تمامی اصول مرتبط تهیـه و هنگـام ارسـال طرحنامه برای تصویب، به آن پیوست شده باشد.

   -5 در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه از دهنده ی نمونه ی ذخیره شده یا جانشین قانونی او امکانپذیر نباشد، به شرط وجود رضایت کلی اولیه بر استفاده ی پژوهشی، در صورت تأیید کمیته ی اخلاق در پژوهش میتوان از آن نمونه برای پژوهش استفاده کرد. در چنین مواردی باید از نمونه هایی استفاده شود که به نحو برگشت ناپذیر بـی نام شده باشد.

   -6 تمامی اطلاعاتی که از صاحبان عضو یا بافت مورد پژوهش، جمع آوری و ثبت میشود، راز حرفه ای تلقی مـی شود؛ از این رو، تما می اصول و ملاحظات مربوط به رازداری و حفظ حریم شخصی، باید در مورد آنها مراعات شود

   . -7 مرکز انجام دهنده ی پژوهش بر روی عضو و بافت باید مهارت و امکانات لازم برای حفـظ رازداری را داشـته باشد؛ در غیر این صورت، اطلاعات باید به شکل بی نام و غیرقابل ردیابی ثبت و ذخیره شود

  . -8 پژوهشگر باید از اعضاء و بافت هایی که به منظور پژوهش در اختیاراو قرار میگیرداستفاده ی بهینـه کـرده، از هدر رفتن آن ها جلوگیری کند

  -9  پژوهشگر موظف است که تمهیدات لازم ایمنی، از جمله آزمونهای غربالگری و وسـایل محافظـت کننـده را برای جلوگیری از انتقال آلودگی از اجزای بدنی مورد استفاده به هر فرد دیگر، اعم از پژوهشگران، آزمودنی ها یا سایر افرادی که در فرایند پژوهش با این مواد سروکار خواهند داشت، پیشبینی و تأمین کند .

   -10 پژوهش بر روی عضو و بافت ممکن است به ایجاد روشهـا و محصـولاتی منجـر شـود کـه بـه اسـتفاده ی تجاری از آنها

  بی انجامد. حقوق مالکیت معنوی نتایج حاصل از اینگونه پژوهشها بایـد مـورد تأییـد و حمایـت قرار گیرد. احتمال استفاده ی تجار ی از نتایج پژوهش و اشخاصی که احتمالاً از آن منتفع خواهنـد شـد بایـد در رضایتنامه آورده شود .

   -11 زمان، نحوه و میزان اطلاع آزمودنی ها از نتـایج پـژوهش بایـد در رضـایت نامـه آورده شـود . در هـر حـال، آزمودنی یا نمایندهی قانونی او باید به تمامی اطلاعاتی که در طول پژوهش دربارهی او به دسـت مـی آیـد، دسترسـی داشته باشد

  . - 12 در صورت کمبود بافت یا عضو، باید استفاده های درمانی بر استفادههای پژوهشی اولویت داده شود.

عدم همکاری بیمار و مشکل تهیه مواد و امکان طولانی شدن زمان دریافت آنه

پلی مورفیسم های ژنتیکی، ژن های مرتبط با آپوپتوز، BAX -248G> A ، BCL2 -717C> A، آندومتریوز

1.            Revelas M, Thalamuthu A, Oldmeadow C, Evans TJ, Armstrong NJ, Kwok JB, et al. Review and meta-analysis of genetic polymorphisms associated with exceptional human longevity. Mechanisms of ageing and development. 2018;175:24-34.

2.            رضاسلطانی پروانه عزش. تاثیر اندومتریوز بر کیفیت زندگی. پرستاری و مامایی جامع نگر. 1388;19(62):46-50.

3.            هنردوست مریم سجح, رجایی فرزاد. آپوپتوز: مرگ برنامه ریزی شده سلولی. مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی قزوین. 1392;17(3):49-57.

4.            Noori-Daloii MR, Arabpour M. Genetic and nutrition interaction and its association with the risk of cancer. MEDICAL SCIENCES JOURNAL. 2018;28(4):259-69.

5.            کریمی محمدناصر عپر, عرب صادق آبادی زهرا, ضیامجیدی نسرین. بررسی میزان بیان ژن ها Bax و Bcl-2 و فعالیت آنزیم کاسپاز 3 در بافت کبد رت ها نرمال، دیابتی نوع 1 و 2 قبل و بعد از درمان با عصاره آبی سیر مجله دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید صدوقی یزد 1396;25(7):547-55.

6.            Matalliotakis, M., Zervou, M.I., Matalliotaki, C., Rahmioglu, N., Koumantakis, G., Kalogiannidis, I., Prapas, I., Zondervan, K., Spandidos, D.A., Matalliotakis, I. and Goulielmos, G.N., 2017. The role of gene polymorphisms in endometriosis. Molecular medicine reports, 16(5), pp.5881-5886.

7. Kale J, Osterlund EJ, Andrews DW. BCL-2 family proteins: changing partners in the dance towards death. Cell Death & Differentiation. 2018 Jan;25(1):65-80.    

8.            Droin, N.M. and Green, D.R., 2004. Role of Bcl-2 family members in immunity and disease. Biochimica et Biophysica Acta (BBA)-Molecular Cell Research, 1644(2-3), pp.179-188.

9.            Jarjapu S, Vishwakarma SK, Nanchari SR, Cingeetham A, Annamaneni S, Mukta S, Triveni B, Satti V. Influence of BCL2-938 C> A promoter polymorphism and BCL2 gene expression on the progression of breast cancer. Tumour biology: the journal of the International Society for Oncodevelopmental Biology and Medicine. 2015 Dec 11;37(5):6905-12.

10.          Mohammadpour-Gharehbagh A, Eskandari M, Sadegh MH, Nematollahi MH, Rezaei M, Rasouli A, Eskandari F, Heydarabad MZ, Teimoori B, Salimi S. Genetic and epigenetic analysis of the BAX and BCL2 in the placenta of pregnant women complicated by preeclampsia. Apoptosis. 2019 Apr;24(3):301-11.

11.          Gurzov EN, Eizirik DL. Bcl-2 proteins in diabetes: mitochondrial pathways of β-cell death and dysfunction. Trends in cell biology. 2011 Jul 1;21(7):424-31.

12. Ma G, Jiang D, Huang J. Genetic association of the polymorphisms in apoptosis-related genes with osteoarthritis susceptibility in Chinese Han population. International journal of clinical and experimental pathology. 2018;11(4):2221.

13. Yao Z, Yang B, Liu Z, Li W, He Q, Peng X. Genetic polymorphisms of Bcl-2 promoter in cancer susceptibility and prognosis: a meta-analysis. Oncotarget. 2017 Apr 11;8(15):25270.

14. Chatterjee K, De S, Roy SD, Sahu SK, Chakraborty A, Ghatak S, Das N, Mal S, Chattopadhyay NR, Das P, Reddy RR. BAX-248 G> A and BCL2-938 C> A Variant Lowers the Survival in Patients with Nasopharyngeal Carcinoma and Could be Associated with Tissue-Specific Malignancies: A Multi-Method Approach. Asian Pacific Journal of Cancer Prevention: APJCP. 2021 Apr;22(4):1171.

0 -اخذ رضایت آگاهانه برای کارآزمایی بالینی باید همواره به صورت کتبی باشد. فرم رضایتنامه باید دربردارنده ی تمامی اطلاعات لازم برای تصمیمگیری فرد جهت شرکت یا عدم شرکت در پژوهش – شامل اطلاعاتی که در بندهای بعدی این راهنما ذکر شده اند – باشد. 4 -فرم رضایت آگاهانه باید توسط پژوهشگر ارشد - یا عضو دیگری از تیم پژوهشی که آگاهی و توانایی لازم را دارد، به عنوان نماینده ی پژوهشگر ارشد - و آزمودنی یا نمایندهی قانونی او امضا شود. این فرم باید حداقل در دو نسخه تهیه شود که یک نسخه ی آن به آزمودنی تحویل داده میشود و نسخه ی دیگر باید توسط پژوهشگر نگهداری شود. 5 -در مواردی که فرد به هر دلیلی قادر به خواندن فرم رضایتنامه ی مکتوب نباشد، باید فرد ثالثی که دارای تعارض منافع نباشد، مندرجات فرم را به زبان قابل فهم برای آزمودنی توضیح داده، به پرسش های او پاسخ دهد. در 22 این حالت، فرم باید علاوه بر امضای پژوهشگر و امضا یا اثر انگشت آزمودنی، واجد امضای فرد ثالث پیشگفته نیز باشد 2 -هنگام ارسال طرحنامه برای بررسی توسط کمیته ی اخلاق، فرم رضایتنامه ای که قرار است به آزمودنی ها ارائه شود، باید به طرحنامه پیوست باشد. بررسی اخلاقی طرحنامه ی کارآزمایی بالینی بدون بررسی و ارزیابی فرم رضایت آگاهانه ی آن معتبر نخواهد بود. 5 -برای اخذ رضایت، اطلاعات باید به زبانی ارائه شود که برای آزمودنی قابل فهم باشد. آزمودنی یا نماینده ی قانونی او باید فرصت کافی برای پرسوجو در مورد جزییات کارآزمایی را داشته باشند. باید به طور مشخص اعلام شود که کارآزمایی یک فرایند پژوهشی است که مشارکت در آن داوطلبانه است و عدم قبول شرکت یا خارج شدن از کارآزمایی در هر زمانی، مراقبت از نمونه، حقوق و سلامت وی را تحت تأثیر قرار نخواهد داد. 9 -آزمودنی باید به اطلاعات در مورد بیمه و سایر تمهیدات برای جبران صدمات ناشی از مشارکت در کارآزمایی دسترسی داشته باشد. همچنین، وی باید در مورد درمان هایی که در صورت بروز صدمه یا ناتوانی به دنبال شرکت در کارآزمایی، در اختیار وی قرار خواهد گرفت آگاه شود 3 -اخذ رضایت آگاهانه فرایندی است که از آغاز تا پایان ارتباط پژوهشگر-آزمودنی تداوم دارد. هر زمان که اطلاعات جدیدی به دست آید که امکان داشته باشد که در تصمیم گیری آزمودنیها جهت قبول یا تداوم شرکت در پژوهش تأثیرگذار باشد، این اطلاعات باید به صورت مکتوب در اختیار آزمودنیها قرار گیرد. 0 -در زمان اخذ رضایت، باید احتیاط شود که آزمودنیها رضایت خود را تحت محذوریت و به علت وابستگی درمانی، اداری و. . . نداده باشند. در مواردی که این احتمال وجود دارد، رضایت آگاهانه باید توسط فرد دیگری که اطلاع کافی از مطالعه دارد و در عین حال چنین رابطهای با آزمودنی ندارد، کسب شود. 6 -شروع و تداوم شرکت آزمودنی در پژوهش باید آزادانه باشد. از همین رو، هیچ یک از اعضای تیم پژوهش نباید آزمودنیها را برای ادامه ی مشارکت در مطالعه مورد اجبار، تطمیع، اغوا، تهدید و/ یا تحت محذوریت قرار دهند. 23 01 -از آنجا که تمامی عوارض و خسارات قابل انتساب به پژوهش برای آزمودنی ها باید جبران شود، اخذ برائت ذمه هیچ جایگاهی در کارآزمایی بالینی ندارد و نباید در فرم رضایت آگاهانه گنجانده شود. این امر رضایت آگاهانه ی پژوهشی را از رضایتنامه ی درمانی متمایز میکند. 00 -فرم رضایت آگاهانه که برای اخذ رضایت به آزمودنی داده میشود، باید دربردارنده ی اطلاعات ذیل باشد: 0-00 -عنوان کارآزمایی 4-00 -ماهیت پژوهشی کارآزمایی 5-00 -هدف کارآزمایی 2-00 -درمان )یا مداخله( در کارآزمایی و احتمال تخصیص تصادفی به هر درمان یا مداخله 5-00 -روشهای پیگیری شامل روشهای تهاجمی و غیرتهاجمی 9-00 -مسؤولیت آزمودنیها 3-00 -جنبه هایی از کارآزمایی که ماهیت پژوهشی دارد. 0-00 -مخاطرات قابل پیشبینی کارآزمایی برای آزمودنیها 6-00 -منافع مورد انتظار برای شرکت کنندگان، چنانچه در یک کارآزمایی هیچگونه منافعی پیشبینی نمیشود باید آزمودنی از آن آگاه باشد. 01-00 -در صورت استفاده از دارونما، توضیح معنای آن، احتمال تخصیص به گروه دارونما، و ذکر خطرات و فواید احتمالی در صورت تخصیص به شاخه یا گروه دریافت کننده ی دارونما 00-00 -روشهای درمانی جایگزین که ممکن است در دسترس آزمودنی باشد به همراه منافع و خطرات بالقوه ی آنها 04-00 -عدم تحمیل هزینه به آزمودنی به واسطه ی مداخلات پژوهشی 24 05-00 -غرامت و درمان صدماتی که در جریان کارآزمایی ممکن است برای فرد ایجاد شود. 02-00 -در صورتیکه وجهی در قبال مشارکت شرکتکنندگان در مطالعه پرداخت میشود، میزان و نحوه ی پرداخت آن ذکر شود. 05-00 -بازپرداخت مخارجی که آزمودنی در اثر شرکت در مطالعه متحمل میشود. 09-00 -داوطلبانه بودن مشارکت افراد در کارآزمایی و تصریح به اینکه آزمودنیها در هر مرحله از کارآزمایی این حق را دارند که از مطالعه خارج شوند بدون اینکه لازم باشد جریمه یا خسارتی را پرداخت کنند یا درمان معمول ایشان تحت تأثیر قرار گیرد. 03-00 -محرمانه بودن اطلاعات شخصی آزمودنیها و تصریح به انتشار نتایج به صورت آماری و به نحوی که اطلاعات فردی فاش نشود. 00-00 -اشخاصی که حق دسترسی به اطلاعات آزمودنی را خواهند داشت، از جمله کمیته ی اخلاق در پژوهش 06-00 -تصریح به اینکه چنانچه اطلاعات جدیدی در مورد سلامت افراد یا تأثیرگذار بر تداوم مشارکت آنها در دسترس قرار گیرد، آزمودنی یا نماینده ی قانونی او در اولین فرصت در جریان قرار خواهند گرفت. 41-00 -نام و شماره ی تماس شخص یا اشخاصی که آزمودنی میتواند در زمان وقوع عوارض ناخواسته یا برای کسب اطلاعات بیشتربا آنها تماس بگیرد. 40-00 -پیشبینی و توصیف شرایطی که در آن شرایط، شرکت فرد در مطالعه ممکن است خاتمه یابد. 44-00 -مدت زمان مورد انتظار مشارکت افراد در کارآزمایی 45-00 -تعارض منافع احتمالی پژوهشگران و وابستگی های حرفهای ایشان 25 04 -چنانچه به هر دلیلی کارآزمایی قبل از موعد مقرر خاتمه یافته یا تعلیق شود، مؤسسه ی پژوهشی یا پژوهشگر باید آزمودنی را از این موضوع مطلع کند و به او اطمینان دهد که درمان مناسب و پیگیری مورد نیاز برای آنها انجام خواهد شد.

فرم پرسش نامه

فرم رضایت نامه

 مطالعه شامل 110نفر از  زنان  که جهت  تشخیص  اندومتریوز به بیمارستان علی ابن ابیطالب زاهدان مراجعه می کنند' می باشند.

دارد

مقایسه فر وانی بین پلی مورفیسم های ژنتیکی در ژن های مرتبط باآپوپتوز، BAX -248G> A ، BCL2

717C> A وخطر آندومتریوز

ندارد

ندارد

هزینه کلیه اقدامات انجام شده در این مطالعه به عهده مجری طرح خواهد بود و بیمار هزینه ای را پرداخت نخواهد کرد.

ندارد

نتایج آزمایشها در صورت تمایل بیمار به اطلاع وی خواهد رسید و این نتایج بصورت کاملاً محرمانه و صرفاً جهت مقاصد پژوهش به کار خواهد رفت و هویت بیماری وی در چارچوب قانون و جامعه و خانواده محرمانه خواهد ماند

دانشگاه علوم پزشکی زاهدان بخش زنان و زایمان عارفه عدالتیان خرازی

شرکت فرد در مطالعه کاملاً اختیاری است و در صورت عدم رضایت از مطالعه حذف می شود.

با توجه به اطلاعات موجود در این فرم و توضیحات حضوری مجری یا همکاران طرح موافقت خود را با شرکت در این مطالعه اعلان می نمایم. یک نسخه از این فرم به من داده شده و فرصت خواندن آن را داشته ام.