بررسی ارتباط بین سواد سلامت و مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک در بین زنان استان سیستان و بلوچستان درسال1400

بیماری از ابتدای خلقت با انسان همراه بوده است و دارو به اشکال مختلف نیز به عنوان یکی از راه های مبارزه با بیماری از گذشته مطرح بوده است به طوری که می توان گفت تاریخ پیدایش مواد دارویی همان اندازه قدیمی است که تاریخ بوجود آمدن انسان است(1).

هدف طب حفظ ارتقا سطح سلامت جامعه است و می توان مصرف دارو را به عنوان یکی از مهمترین ارکان درمان بیماری  در نظر گرفت(2) اما الگوهای مختلف مصرف نادرست دارو که شامل خوددرمانی، استفاده کردن از داروهای باقی مانده از درمان قبلی و یا گرفتن دارو از دوستان وآشنایان می شود(3)، علاوه بر عدم درمان بیماری موجب ایجاد عوارض دارویی در طولانی مدت می شود. امروزه یکی از بزرگترین مشکلات بهداشتی، اقتصادی و اجتماعی جامعه خوددرمانی یا مصرف بی رویه داروها است که نظام دارویی کشور ما نیز با آن روبرو است(4).مصرف خودسرانه دارو دارای پیامد های مختلف اقتصادی، پاتولوژیک، جسمانی و پیامد های اختصاصی دوران بارداری است(5).

در طی 50 سال گذشته داروهای آنتی بیوتیک بیش از هر عامل دیگری در ارتقا سلامتی و کم شدن میزان مرگ و میر مردم جهان موثر بوده است اما با گذشت زمان میزان مصرف آنتی بیوتیک ها بسیار افزایش یافته و به پرمصرف ترین داروها در سراسر جهان تبدیل شده است(3). در حال حاضر خوددرمانی با آنتی بیوتیک ها SMA(Self-meditation with (Antibiotics یک نگرانی جهانی است که در کشورهای با درآمد پایین یا متوسط بیشتر شایع است (6). خوددرمانی به معنای مجموعه رفتارهایی است که طی آن شخص سعی می کند بدون کمک و نظر افراد حرفه ای بیماری، علائم بیماری یا مشکل سلامت خود را برطرف نماید(2).

 براساس انتظارهای WHO نرخ تجویز آنتی‌بیوتیک درمورد بیماران بستری دربیمارستان‌ها حدود35% و درمورد بیماران سرپایی10% است(7).امروزه مشخص شده است در کشور ما عامل دخیل در 65% بیماری ها را می توان رعایت نکردن الگوی صحیح تجویز و مصرف غیرمنطقی دارو دانست و متاسفانه نرخ خودسرانه دارو در ایران نسبت به متوسط جهانی تقریبا 3 برابر است، ازاین‌رو ایران به‌لحاظ مصرف دارو جز20 کشور نخست دنیاست و در آسیا بعد از چین رتبه دوم را دارد(8).و بر اساس اعلام وزارت بهداشت کشور تخمین زده می شود 83.3% مردم ایران به صورت خودسرانه دارو مصرف می کنند9)). و هر ایرانی سالانه حدود 339 عدد دارومصرف می‌کند که 2تا4 برابر استاندارد های جهانی است(10).و برخی از محصولات دارویی معمولا به‌صورتOTC( پشت پیشخوان) در داروخانه ها بدون نسخه پزشک دردسترس است(11).

با وجود موارد بسیاری از تجویز و مصرف بی رویه داروها و زیاد شدن هزینه های ناشی از دارو درمانی، لزوم ارزیابی روند مصرف دارو حس می گردد. آنتی بیوتیک ها نیز به لحاظ آنکه پرفروشترین گروه دارویی هستند و مصرف نا به جای آن ها مشکلات خاصی از قبیل مقاومت میکروبی را در بر دارد، از اهمیت ویژه ای برخوردار هستند(12).

متاسفانه در حال حاضر خوددرمانی و در خواست بدون نسخه دارو، به دلایل صرفه جویی در وقت و هزینه، امری رایج در کشورمان است. طبق مطالعه ای از پژوهشگران در زمینه نگرش و باور عمومی در خصوص خودمراقبتی، تحلیل ها حاکی از آن بود، کسانی که آگاهی بهتری در این موضوع دارند احتمالا باورهای مناسب تری درمورد مصرف آنتی بیوتیک ها دارند(13). و همجنین یکی از روش های مقابله با خوددرمانی در گروه های مختلف به خصوص در زنان انتقال دانش بهداشتی و آموزش به آن ها در رابطه با پیامدهای ناگوار مصرف خودسرانه داروها است(5).  توجه به موضوع سواد سلامت که می توان آن را به طور خلاصه  توانایی فرد برای دست آوردن و درک اطلاعات پایه خدمات سلامت تعریف کرد (14) ، یک مولفه کلیدی برای سلامت جمعیت هاست(15) و به‌عنوان یک مسئله مهم در سطح جهانی و همچنین به عنوان یک پیشگوی قوی سلامت معرفی شده است (16). کیفیت زندگی مرتبط با سلامت و ارزیابی ذهنی مردم از احساس خود درباره ی رفاه و توانایی انجام عملکرد جسمی، روانی و اجتماعی به طور فزاینده ای به عنوان شاخص جامعه سلامت در مداخلات پزشکی یا تحقیقات بهداشتی استفاده می شود .(17).‌محققان نیز معتقدند که سوادسلامت درمقایسه‌با متغیرهایی مانند سن، درآمد، وضعیت اشتغال، سطح آموزش و نژاد ارتباط بیشتری با سلامت عمومی افراد دارد(18). و این موضوع نقش مهمی در تصمیم‌گیری افراد درمورد نیازهای حوزه سلامت خود دارد(19).

گروه های مختلف رفتارهای متفاوتی دربرابر مصرف دارو از خود بروز می دهند و از جمله سالمندی به‌دلیل اینکه دوران حساسی از زندگی بشر است و طی آن سالمند در معرض ابتلا به بیماری‌های مزمن،تنهایی و انزوا و عدم حمایت اجتماعی قرار میگیرد(20) وجمعیت زنان نیز به دلیل واقع‌شدن در دوران‌های حساسی همچون بارداری و شیردهی و همچنین تماس بیشتر با افراد خانواده و الگو و سرمشق بودن برای سایر اعضای خانواده توجه به این گروها نیاز به اهمیت مضاعفی دارد(21). شواهد فراوانی وجود دارد که نشان می‌دهد جنسیت بر رفتارهای سلامت و بیماری تاثیر دارد و زنان و مردان از الگوهای یکسانی پیروی نمی کنند. زنان وقایع استرس‌زای بیش‌تری را تجربه می‌کنند و درنتیجه احتمال افسردگی و بروز بیماری‌های جسمی در زنان بیشتر است(22)آنان تمایل خاصی برای استفاده خودسرانه دارو دارند و برای درمان مشکلاتی هم‌چون دیسمنوره، رفع علایم منوپوز، اختلالات قاعدگی، اختلالات خلق، پیشگیری از پوکی استخوان و مشکلات دوران بارداری و شیردهی مکرر اقدام به مصرف داروهای مختلف می‌کنند(5).در تجویز داروهای آنتی‌بیوتیک برای زنان باردار به‌دلیل اینکه دو سازمان مختلف یعنی مادر و جنین درمعرض یک داروی مشابه قرارمیگیرند باید تغییرات فیزیولوژیکی آنان را درنظر بگیریم وبه واکنش های سمی مختلف نسبت‌به آنتی‌بیوتیک‌ها باید توجه‌کرد(23). مصرف خودسرانه دارو در دوران بارداری سبب ایجاد 3درصد از ناهنجاری‌های مادرزادی می‌شود که ایت موضوع نیز می‌تواند سبب ایجاد مشکلات شدید خانوادگی و اجتماعی در فرد و جامعه شود(24).

تحقیقات حاکی ازآن است که یک رابطه موقت بین ضدمیکروب‌ها که آنتی‌بیوتیک‌ها را نیز شامل می‌شوند و مقاومت وجود دارد(25). مقاومت ضدمیکروب‌ها یاAMR(Antimicrobial resistance) درسال های اخیر به‌عنوان یک تهدید جدی برای سلامت عمومی جهان مورد توجه قرار گرفته است. کشور چین بزرگترین مصرف‌کننده آنتی‌بیوتیک درسرار جهان به‌شمار می‌رود. درسال‌های اخیر با افزایش درصد مصرف آنتی‌بیوتیک و همچنین افزایشAMR در این کشور روش‌های زیر برای مقابله با این مشکل درپیش‌گرفته شده‌است:

1. آموزش و بهبود آگاهی عمومی
2. کنترل عفونت ها
3. تصویب قانون معین برای فروش و مصرف آنتی‌بیوتیک ها
4. نظارت بر شبکه مصرف و AMR
5. توسعه تحقیقات(26).

با توجه به اهمیت موضوع سوادسلامت وآگاهی عمومی، توجه به این شاخص و شناخت دانش، نگرش‌ها و رفتارهای مصرف آنتی‌بیوتیکی و بررسی نیاز های آموزشی در میان جمعیت‌عمومی می‌تواند نقش مهمی در کاهش استفاده نادرست و بیش‌ازحد از آنتی‌بیوتیک‌ها داشته باشد. و این کنترل مصرف نیاز به یک رویکرد همه‌جانبه با افراد متخصص بهداشت‌ودرمان، داروسازان، مسئولان حوزه بهداشت و مصرف‌کنندگان دارد (27). واز آنجایی که افراد با ویژگی های شخصیتی متفاوت، الگوهای رفتاری متفاوتی را درمواجهه با بیماری نشان می‌دهند، کشف رابطه میان شخصیت و جنسیت افرادو رفتارهای بهداشتی انسان ها می‌تواند به پیش‌بینی، بهبود و تصحیح این‌گونه رفتارها کمک بکند(3). و با توجه به‌اینکه نظام دارویی کشور همچنان با مشکل جهانی مصرف خودسرانه دارو و خوددرمانی در عموم مردم روبرو هست لذا باید تلاش‌ها برای یک راه‌حل تاثیرگذار و طرح یک الگوی صحیح مصرف دارو بیشتر بشود تا در پی‌آن موفق به کاهش آمار مصرف بی‌رویه شویم.با توجه به این که مطالعه جامعی در مورد سواد سلامت و میزان اثر بخشی این شاخص و ارتباط آن با مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک ها در زنان انجام نشده است، لذا این پژوهش تلاش کرده‌است بدلیل وجود تقش پررنگ زنان در جامعه و خانواده، رابطه سواد سلامت و مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک ها را در زنان استان سیستان و بلوچستان بررسی کند.

بررسی متون:

مطالعات داخلی:

 1-مطالعه ای توسط پیرزاده و دکتر شریفی‌راد (1388) با هدف تعیین آگاهی و عملکرد زنان مراجعه‌کننده به مراکز بهداشتی درمانی نسبت به خوددرمانی با دارو براساس مدل اعتقاد بهداشتی انجام شد. این مطالعه توصیفی-مقطعی روی 385 از زنان مراجعه مننده به 14 مرکز بهداشتی درمانی شهر اصفهان انجام گردید. ابزار گردآوری داده‌ها مشتمل بر چهار قسمت( آگاهی، عملکرد و اجزای مختلف مدل اعتقاد بهداشتی) بود. داده‌ها توسط آمار توصیفی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته ها حاکی از این است که 86 درصد از زنان طی 6 ماه گذشته حداقل درمورد یک بیماری خوددرمانی کرده‌بودند که شامل سرماخوردگی 57.6 درصد (223 نفر)ف سردرد 53.7 درصد (208 نفر) و کم خونی 13.2 درصد (51 نفر) بود. عمده‌ترین علل خوددرمانی نیز تجربه قبلی از بیماری و دردسترس بودن داروها بود. مهمترین عامل پیشگیری‌کننده در زمینه خوددرمانی ترس از ابتلا به عوارض ناشی از مصرف خودسرانه داروها بود.این مطالعه نشان داد که میتوان از میزان خود درمانی با دارو از طریق افزایش آگاهی و آموزش اثرات جانبی داروها جلوگیری نمود.

2-  مطالعه‌ای توسط علیپور و همکاران (1392) با هدف تعیین ارتباط ویژگی‌های شخصیتی با مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک‌ها در دانشجویان طراحی گردید. در این مطالعه توصیفی از نوع همبستگی405 نفر از دانشجویان دانشگاه‌های شهر قم به روش در دسترس انتخاب شدند. ابزار جمع‌آوری اطلاعات پرسشنامه شخصیت نئو(Neuroticism Extraversion openness Inventory) و پرسشنامه جمعیت شناختی بود. داده‌ها با استفاده از آمار توصیفی و استنباطی شامل آزمون تی مستقل، من‌ویتنی و مجذورکاری تجزیه‌وتحلیل گردید. یافته ها نشان داد که درمجموع شرکت‌کنندگان در مطالعه 255 دانشجوی دختر 150 دانشجوی پسر با میانگین سنی 21/76±4/39 سال بودند. 53/8 درصد دانشجویان بیان کردند که در سه ماه گذشته آنتی‌بیوتیک مورد نیاز خود را با نسخه پزشک و بقیه (50/2%) بدون نسخه پزشک تهیه کرده بودند. نتایج مطالعه نشان‌داد مشارکت‌کنندگان از درجات متوسطی نژندی، برون‌گرایی، انعطاف‌پذیری، توافق‌پذیری و باوجدان  بودن برخوردارند و میانگین نمرات ابعاد شخصیت در دو گروه مصرف و عدم مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک تفاوت معنی‌داری ندارد.

3-مطالعه‌ای توسط ایزدی‌راد و ضاربان(1394) با هدف تعیین وضعیت سوادسلامت و ارتباط آن با وضعیت سلامت عمومی، استفاده از خدمات درمانی و اتخاذ رفتارهای پیشگیرانه در منطقه بلوچستان انجام شد. در این مطالعه توصیفی- تحلیلی  بر روی 400 نفر از جمعیت 18تا 65 سال شهرهای بلوچستان  انجام گردید. نمونه‌گیری بصورت خوشه‌ای چند مرحله‌ای انجام شد. داده‌ها با استفاده از ابزار سنجش سواد سلامت عمومی گردآوری گردیدف اطلاعات جمع‌آوری شده ازطریق نرم‌افزار spss-18 و با بکارگیری آزمون‌های آماری من‌ویتنی و کروسکال‌والیس مورد تجزیه و تحلیل قرارگرفتند. یافته‌ها حاکی از آن است که تنها 32 درصد از شرکت‌کنندگان از سواد سلامت کافی برخوردار بودند. سطح سوادسلامت ناکافی درافراد با سنین بالا، میزان تحصیلات کمتر،درآمد پایین‌تر و در زنان شایع‌تر بود . و با توجه‌به پایین بودن سطح سواد سلامت گروه هدف، مداخلات آموزشی به‌منظور توسعه مهارت های سوادسلامت در جامعه ضروریست.

4-مطالعه‌ای توسط طاووسی و همکاران (1394) با هدف مرور بر متون پژوهشی جهان پیرامون ابزارهای سنجش سواد سلامت از سال 1993 تا پایان سال 2012 میلادی انجام شد. در این مطالعه توصیفی درجستجوهای اولیه تعداد 1788 مقاله استخراج شد که تعدادی از آن‌ها بدلیل وجود موارد تکراری در مراحل جستجو در پایگاه‌های علمی اینترنتی موردنظر حذف شد و تعداد مقالات به 523 انگلیسی کاهش یافت و با بررسی متن مقالات نهایی درمجموع 23 ابزار مستقل برای ستجش سواد سلامت شناسایی شد. ابزار جمع‌آوری اطلاعات پرسشنامه «آزمون سوادسلامت عملکردی در بزرگسالان (TOFHLA) » ، ابزار « تخمین سریع سوادسلامت بزرگسالان در‌زمینه پزشکی (REALM) » ، پرسشنامه « آزمون تشخیص اصطلاح پزشکی(METER) »،  پرسشنامه « بررسی کوتاه سواد سلامت برای بزرگسالان اسپانیایی زبان (SAHLSA-50) » ، ابزار « بررسی کوتاه سواد سلامت  اسپانیایی- انگلیسی (SAHL – S&E) » ، ابزار « آزمون سواد سلامت فعالیت‌های والدینی (PHLAT) » ، پرسشنامه « آزمون سواد سلامت کره‌ای (KHLS) » ، ابزار « سنجش سواد سلامت با تمرکز بر فشارخون بالا ( HBP- HLS) » ،ابزار « سنجش سواد سلامت دانش‌آموزان دبیرستانی کانادایی» و ابزار« ارزیابی سازمانی سواد سلامت برای برنامه‌های سلامت»،   پرسشنامه « سوالات کوتاه برای شناسایی بیماران با سواد سلامت ناکافی» ، پرسشنامه « 9گویه خودگزارشی برای مهارت‌های سواد سلامت » ، پرسشنامه « کاربرگ کوتاه 25 گویه‌ای سنجش مهارت‌های سواد سلامت »، ابزار « ارزیابی کوتاه سواد (SLS) و سنجش شمارش ذهنی (SNS) »، ابزار « آزمون‌های سواد سلامت عملکردی(FHLTs) »، ابزار « ارزیابی دوزبانه سواد سلامت با استفاده از پرده هوشمتد سخنگو (Bilingual Health LiTT) »، پرسشنامه « جدیدترین علامت حیاتی برای بررسی سریع سوادسلامت (NVS) »، ابزار سنجش « سواد سلامت عملکردی، ارتباطی و انتقادی در بیماران دیابتی » و پرسشنامه « سنجش سواد سلامت ارتباطی و انتقادی » بود. یافته ها داد که 23 ابزار برای اندازه‌گیری سنجش سواد سلامت شناسایی شد و این مطالعه مروری تاکیدی بود بر لزوم تدوین یک ابزار جامع و کامل همراه با آزمون همه‌جانبه برای استفاده بین‌المللی؛ زیرا تنها در این‌صورت است که می‌توان با استفاده برای پایش نظام سلامت جهان تبدیل نمود.

5. مطالعه ای توسط اکبری سومار و همکاران با هدف تعیین تأثیر مداخله آموزشی مبتنی برتئوری شناختی اجتماعی برخودمراقبتی و خودمدیریتی برمصرف منطقی آنتی بیوتیک ها درمراجعین به مراکز بهداشتی درمانی جنوب تهران در سال 96-95 انجام گرفت. این مداخله ازنوع تجربی (IRCT2016092412460N11 ( و بر روی 206 نفراز مراجعین به مراکزبهداشتی درمانی جنوب تهران انجام گردید. نمونه گیری به صورت خوشه ای(8 مرکز انتخاب و از 6 مرکز هرکدام 30 نفر و از 2 مرکز هرکدام 40 نفر) به صورت تصادفی انتخاب گردید و در دوگروه 130 نفری )مداخله و کنترل( قرارگرفتند. مداخله در چهارجلسه آموزشی در مدت 45 دقیقه انجام شد. مداخله آموزشی در خصوص خودمراقبتی و خودمدیریتی در مصرف منطقی آنتی بیوتیک ها با استفاده از روشهای سخنرانی، پرسش و پاسخ، بحث گروهی و یادآمد آموزشی با استفاده از پیامک و در اختیار قرار دادن پوسترها و پمفلت های آموزشی در گروه مداخله انجام شد. شش ماه پس از اتمام آموزشها افراد گروه مداخله، پرسشنامه هارا تکمیل کردند. ابزارگردآوری اطلاعات شامل پرسشنامه چند وجهی )اطلاعات دموگرافیک و پرسشنامه استاندارد خودمراقبتی و خودمدیریتی و سؤالات محقق ساخته مرتبط با سازههای تئوری شناختی اجتماعی( بود. دادههای گرداوری شده با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه 23 مورد بررسی قرارگرفت. از آزمونهای آماری کای دو، t مستقل، t زوجی برای تجزیه و تحلیل داده ها استفاده شد.

نتیجه به دست آمد که مداخله آموزشی براساس تئوری شناختی اجتماعی میتواند در بهبود خودمراقبتی و خودمدیریتی در زمینه مصرف منطقی آنتی بیوتیک ها درافراد مؤثر باشد.

6. مطالعه ای توسط معیری و همکاران با هدف تعیین عوامل مرتبط با مصرف بی رویه دارو در مراجعین به درمانگاه شبانه روزی شهرستان عباس آباد(استان مازندران) انجام شد. این تحقیق به صورت توصیفی-مقطعی در سال 1392 انجام شد و300 نفر از مراجعین به درمانگاه شهرستان عباس آباد به صورت تصادفی انتخاب شدند. داده ها با استفاده از پرسش نامه توام با مصاحبه جمع آوری گردید، سپس جهت تجزیه و تحلیل اطلاعات به دست آمده از آزمون آماری کای دو استفاده شد. تجزیه و تحلیل داده های آماری ارتباط معنی دار بین متغیرهای سن، جنس، تحصیلات و شغل افراد مورد مطالعه با تک تک سوالات پرسش نامه ها در مورد علل احتمالی مصرف خودسرانه دارو و انتخاب شکل تزریقی دارو به دست آمد.(P<0/05)  رابطه میزان مصرف خودسرانه دارو با وضعیت تاهل افراد مورد مطالعه، جنسیت، تاثیر تحصیلات و شغل افراد اندازه گیری شد. نتیجه گیری نشان داد که لازم است برای افزایش آگاهی و ارتقاء نگرش و عملکرد افراد برنامه های آموزشی خاصی تدوین شود و با استفاده از روش ها و وسایل آموزشی مختلف در اختیار مردم قرار گیرد. خوددرمانی به تنهایی نه خوب است نه بد. سیاست گزاران در سطح خرد و کلان باید مداخلاتی انجام دهند تا استفاده نامناسب از داروها و مصرف داروهای مضر کاهش یابد.

7. مطالعه ای توسط محسن شمسی و زهرا بیرانوند انجام شد. این بررسی با هدف تعیین آ گاهی، نگرش، عملکرد و برخی از عوامل موثر بر مصرف خودسرانه داروها در دانشجویان لرستان صورت پذیرفته است. مطالعه حاضر از نوع مقطعی و بصورت تحیلی بر روی 600 نفر از دانشجویان دو دانشگاه لرستان و علوم پزشکی این استان در سال 1391 اجرا گردید. نمونه ها بصورت تصادفی سیستماتیک انتخاب گردید. در پژوهش حاضر روش گردآوری اطلاعات پرسشنامه شامل مشخصات دموگرافیک، سوالات آ گاهی، نگرش و چک لیست عملکرد دانشجویان در خصوص مصرف خودسرانه داروها بوده است. برای تجزیه و تحلیل یافته های این پژوهش از آزمون های آماری آنالیز واریانس و ضریب همبستگی پیرسون استفاده و سطح معنی داری 5./. در نظر گرفته شده است. نتیجه گیری ها نشان داد علیرغم بالا بودن آ گاهی و نگرش دانشجویان اقدام به خودرمانی در آنها بالا می باشد.

8. مطالعه ای توسط صدیقه رواتی و ملیحه فرید با هدف تعیین سطح سواد سلامت ساکنین استان البرز با توجه به عوامل سوشیو- دموگرافیک در سال 1394 انجام شد. این مطالعه یک مطالعه مقطعی است که در آن 465 نفر افراد 18 تا 60 ساله ساکن استان البرز با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی دو مرحله ای (طبقه بندی و خوشه ای) مورد ارزیابی قرار گرفتند. در این مطالعه، پرسشنامه سواد سلامت ایرانیان (IHLQ) و پرسشنامه اطلاعات سوشیو - دموگرافیک جهت جمع آوری اطلاعات مورد استفاده قرار گرفتند. داده ها با استفاده از آماره های توصیفی و نیز  آزمون های تی تست، من ویتنی و آزمون همبستگی اسپیرمن با استفاده از نرم افزار SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند یانگین سنی شرکت کنندگان (08/11) 58/36 سال بود و 2/68 درصد آنها زن بودند. 4/22درصد افراد سطح کافی،3/44 درصد سطح متوسط ​​و 3/33درصد سطح پایین سواد سلامت را داشتند. سواد سلامت در تمام ابعاد IHLQ  به جز توانمندسازی فردی و توانمندسازی اجتماعی متوسط ​​بود. دسترسی افراد به اطلاعات سلامتی نیز متوسط ​​بود. آزمون تی تست  نشان داد که نمره سواد سلامت در افراد با سطح تحصیلات دیپلم و بالاتر (000 / p= ) ، در افراد فارس (008/0 p= ) و در افراد بیکار (006/0 p= ) بیشتر و معنی دار بوده است. در آخر نتایج نشان داد که سطح بالای سواد سلامت ناکافی (متوسط ​​و پایین) برابر با  6/77 درصد در جمعیت استان البرز بایستی در سیاست های نظام سلامت جهت به کارگیری یک استراتژی موثر برای ارتقای سواد سلامت و در نتیجه بهبود وضعیت سلامت با در نظر گرفتن عوامل سوشیو- دموگرافیک مؤثر بر هر بعد سواد سلامت، مورد توجه قرار گیرد.

مطالعات خارجی

1-مطالعه‌ای توسط Torres و همکاران (2018) با هدف تعیین مدارک تاثیر فاکتورهای موثر بر مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک در کشورهای با درآمد ضعیف و متوسط بوسیله‌ی بررسی سیستماتیک انجام شد. آنالیز موضوعی برای شناسایی فاکتورهایی که بر SMA در کشورهای با درآمد ضعیف با متوسط موثر است استفاده شد. از ابزار MMAT «Mixed Method Appraisal Tool »، ورژن 2011 برای ارزیابی کیفیت مطالعات اولیه استفاده شد. 15 مطالعه بررسی شد. یافته های این بررسی تاثیر فراراوانی بالای SMA را نشان می‌دهد، از8.1% تا93% ، همراه با سطح تحصیلات، درآمد ماهیانه و جنسیت شرکت‌کنندگان، دسترسی، مقرون‌به‌صرفه بودن و شرایط تسهیلات بهداشتی و همچنین رفتار سلامتی از عوامل موثر بر SMA در کشور های با درآمد ضعیف یا متوسط است. و شرایطی مانند گلودرد، سرماخوردگی، سردرد، درد دندان، عفونت دستگاه تنفسی فوقانی و عفونت مجاری ادراری عمده ترین شکایاتی بود که منجر به خوددرمانی با آنتی‌بیوتیک شد. نتایج مطالعه نشان داد که عوامل اجتماعی فرهنگی که در ارتباط با ساختار و شرایط سیستم بهداشتی و همچنین رفتار در جستجوی سلامت هستند، از عوامل اصلی تاثیر بر خوددرمانی با آنتی‌بیوتیک‌ها هستند.

2-مطالعه‌ای توسطNopolitano   و همکاران (2013) با هدف تعیین دانش عمومی، رفتارها و تجارب راجع به مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها در ایتالیا انجام شد. که در مجموع 419 والدین شرکت کردند و تنها 8.9% تعریف مقاومت به آنتی‌بیوتیک‌ها  را می‌دانند و 2.21% از آنها چه موقع استفاده از آنتی‌بیوتیک‌ها مناسب است و یک چهارم( 22.7%) از افرادی که هرگز خوددرمانی نشده‌اند مایل به استفاده از آنتی‌بیوتیک بدون نسخه پزشک هستند. در این تحقیق اطلاعاتی درمورد دانش، نگرش‌ها و رفتارهای مربوط به آنتی‌بیوتیک‌ها در جامعه عمومی جمع‌آوری شد و باید برای عملی کردن تغییر رفتار آنها ابتکار آموزش عمومی موثر ارائه شود.

3. مطالعه ای توسط  Peter Zarb و تیم او(2010)  با هدف شناسایی و ارزیابی فاکتور های موثر در بهبود تجویز آنتی میکروب ها انجام شد. از زمان الکترونیکی شدن سیستم تجویز داروها یک روش مراقبت از مصرف به نام(ESAC PPS)  در نظر گرفته شده است. تحقیقات به این صورت انجام شد که به هرکدام از  بیمارستان های مورد نظر 2 هفته زمان داده شد. 1 روز برای بررسی هر کدام از بخش ها زمان تعیین شد. اطلاعات جمع آوری شده همه ی بیماران از لحاظ جنسیت و سن را شامل میشد. تمام  اطلاعات درمورد انواع بیماران تحت درمان با انواع آنتی میکروب ها به شکل استاندارد جمع اوری شد. بدین صورت نتایج بدست آمده نشان داد روش ESAC PPS  اطلاعات مفیدی در دسترس قرار میدهد و به بهبودی روش تجویز کمک می کند و مورد استفاده در بیشتر بیمارستان ها و بخش ها می باشد.

 نقدی بر متون:

شواهد و بررسی مطالعات نشان میدهد که موضوع سواد سلامت و بررسی آن با فاکتورهای تاثیرگذار بر سلامت جامعه از جمله مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک، اهمیت بسزایی دارد. و با توجه به اینکه مصرف خودسرانه داروها درجوامع مختلف برحسب عادات فرهنگی آن‌ها نیز متفاوت است انجام مطالعاتی که میزان سطح سواد سلامت و مهارت های شناختی و اجتماعی و ارتباط آن با الگوهای رفتاری مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها در استان سیستان و بلوچستان را بسنجد، الزامی است.

1. 1. سواد سلامت زنان استان سیستان و بلوچستان به تفکیک متغیرهای دموگرافیک چگونه است؟
   2. مصرف بی رویه آنتی بیوتیک  زنان در استان سیستان و بلوچستان به تفکیک متغیرهای دموگرافیک چگونه است؟
   3. آیا بین سواد سلامت و مصرف بی رویه آنتی بیوتیک زنان در استان سیستان و بلوچستان ارتباط وجود دارد؟
   4. آیا بین مصرف بی رویه آنتی بیوتیک و متغیرهای دموگرافیک زنان در استان سیستان و بلوچستان ارتباط وجود دارد؟
   5. آیا بین سواد سلامت و متغیرهای دموگرافیک زنان  در استان سیستان و بلوچستان ارتباط وجود دارد؟

تعیین ارتباط بین سواد سلامت و مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک‌ها در بین زنان استان سیستان و بلوچستان.

1. تعیین و مقایسه سواد سلامت به تفکیک متغیرهای دموگرافیک  زنان در استان سیستان و بلوچستان.
2. تعیین دلایل مصرف بی رویه آنتی بیوتیک به تفکیک متغیرهای دموگرافیک  زنان در استان سیستان و بلوچستان.
   1. تعیین ارتباط بین سواد سلامت و مصرف بی رویه آنتی بیوتیک در زنان استان سیستان و بلوچستان.
3. تعیین ارتباط بین متغیرهای دموگرافیک و سواد سلامت زنان در استان سیستان و بلوچستان.
4. تعیین ارتباط بین  متغیرهای دموگرافیک و مصرف بی رویه آنتی بیوتیک  زنان در استان سیستان و بلوچستان.

مراکز بهداشتی و درمانی، دانشگاه علوم پزشکی و مراکز تحقیقات ارتقای سلامت

OTC: داروهایی که بدون نیاز به نسخه اجازه فروش دارند.

دیسمنوره: دردهای مربوط به قاعدگی

منوپوز: دوران یائسگی در زنان

توصیفی تحلیلی

  جامعه مورد مطالعه کلیه زنان 18 تا 65 سال ساکن استان

باتوجه به مطالعه مقدماتی انجام شده در جمعیت مشابه در استان فارس، درصد سواد سلامت پایین در بین جمعیت 18 تا 65 سال 50 درصد بدست آمد. حجم نمونه با درنظر گرفتن 5/0=p، 05/0=d و سطح اطمینان 95درصد ، 384 بدست آمد که جهت افزایش دقت مطالعه 400 نفر در نظر گرفته شد.

روش نمونه‌گیری، به صورت چندمرحله‌ای خواهد بود. بدین ترتیب که ابتدا هر یک از26 شهرستان‌های استان سیستان و بلوچستان  به عنوان یک خوشه در نظر گرفته می‌شوند.  سپس با استفاده از روش نمونه‌گیری تصادفی، دو شهر(خوشه) به تصادف انتخاب خواهند شد. پس از انتخاب شهرها، در مرحله دوم مراکز خدمات جامع سلامت شهرهای منتخب را به عنوان یک طبقه در نظر می‌گیریم. سپس از هر طبقه، افراد به شیوه نمونه‌گیری در‌دسترس، انتخاب و وارد مطالعه می‌شوند.

برای جمع آوری داده ها از ابزارمحقق ساخته مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک و سنجش سواد سامت بزرگسالان جمعیت شهری ایران ( 18 تا 65 سال)( (Health Literacy for Iranian Adults (HELIA استفاده شد. پرسشنامه سواد سلامت دارای دو قسمت شامل مشخصات جمعیت شناختی پاسخگویان و قسمت گویه های اصلی با 33سؤال، دسترسی ( 6 گویه)، مهارت خواندن ( 4 گویه)، فهم ( 7 گویه)، ارزیابی (4گویه) و تصمیم گیری و کاربرد اطلاعات سلامت (12گویه) می باشد. روایی پرسشنامه توسط طراحان آن، بوسیله تحلیل عامل اکتشافی(28) مورد تائید قرارگرفته است. همچنین مجدداٌ روایی پرسشنامه توسط ضاربان و همکاران در جمعیت شهری سیستان و بلوچستان انجام و روایی ابزار مورد تایید قرار گرفت. پایایی پرسشنامه برای حیطه دسترسی 85 / 0، مهارت خواندن 78 / 0،فهم 88 / 0، ارزیابی 79 / 0، تصمیم گیری 90 / 0 و کل پرسشنامه0/92 بدست آمد(29). معیارهای سنجش سواد سامت بر اساس مقیاس لیکرت به گونه ای است که افراد مورد پژوهش نظرات خود را بصورت 5 گزینه (همیشه= 4، اغلب= 3،گاهی اوقات= 2، بندرت= 1، هرگز= 0) بیان می کنند. نمره سواد سامت فرد بین 0 تا 100 است که به چهار سطح ناکافی ( 50 - 0(، مرزی) 50/1-66 (، کافی ) 84 - 1/ 66 ( و عالی ) 100 - 1/ 84 ) تقسیم می شود(28)

جهت تعیین روایی صوری و محتوی، پرسشنامه محقق ساخته مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک  در قالب پانل خبرگان در اختیار 10نفر از متخصصین مربوطه قرار خواهد گرفت و نظرات آنها در این زمینه اعمال خواهد گردید. پایایی یا قابلیت اعتماد پرسشنامه به روش همسانی درونی و تعیین آلفای کرانباخ محاسبه خواهد گردید

پس از تصویب طرح در کمیته تحقیقات دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان و کسب موافقت از کمیته اخلاق و اخذ مجوزها و معرفی‌نامه از دانشگاه علوم‌ پزشکی زاهدان پژوهشگر از طریق مراجعه به مراکز خدمات جامع سلامت شهری 400 نفر از زنان 18 تا 65 سال بصورت دسترس انتخاب خواهند شد.

داده ها پس از جمع آوری و کد گذاری به کمک نرم افزار spss نسخه 21 مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهند گرفت. ابتدا فراوانی، درصد، میانگین، انحراف معیار، حداقل و حداکثر مشاهدات به کمک آمار توصیفی محاسبه خواهد شد.

نرمال بودن توزیع مشاهدات کمی با استفاده از آزمون نرمالیتی کولموگروف- اسمیرنوف بررسی خواهد شد.  در صورت نرمال بودن توزیع مشاهدات جهت مقایسه متغیرهای کمی از آزمون‌های پارامتری تی مستقل و آنالیز واریانس یک طرفه(ANOVA) استفاده می شود و در صورت نرمال نبودن از آزمون های ناپارامتری معادل یعنی من- ویتنی یو و کروسکال – والیس استفاده خواهد شد.

برای تعیین ارتباط بین متغیرهای کمی و نرمال، از ضریب همبستگی پیرسون و در صورت نرمال نبودن از ضریب همبستگی اسپیرمن استفاده خواهد شد. همچنین از آزمون کای اسکوئر جهت تعیین ارتباط بین متغیرهای کیفی و اسمی استفاده خواهد شد. سطح معنی داری در مطالعه حاضر کمتر از پنج درصد در نظر گرفته می شود.

کدهای راهنمای عمومی اخلاق در پژوهشهای علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران 1-هدف اصلی هر پژوهش باید ارتقای سلامت انسانها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد. 2-در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام میگیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزماییهای بالینی بر روی بیماران یا داوطلبهای سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است. 3-پژوهش بر انسان فقط در صورتی توجیه پذیر است که منافع بالقوه ی آن برای هر فرد آزمودنی بیشتر از خطرهای آن باشد.. -4اگر در حین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت در این پژوهش برای آزمودنیها بیش از فواید بالقوه ی آن است، باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود. -5 طراحی و اجرای پژوهشهایی که بر روی آزمودنی انسانی انجام میگیرند، باید منطبق با اصول علمی پذیرفته شده بر اساس دانش روز و مبتنی بر مرور کامل منابع علمی موجود و پژوهشهای قبلی آزمایشگاهی، و در صورت لزوم، حیوانی مناسب باشد. -6 هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرحنامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرحنامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده ها، وابستگی های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه ی دیگر، مشوق های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایت نامه ی آگاهانه به صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایت نامه باید تدوین و به طرحنامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرحنامه از سوی کمیته ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود. -7 کمیته ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرحنامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرحها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته ی اخلاق درخواست میشود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود. -8 کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا میشود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود. -9اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد. -10 پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که میتوانند در تصمیم گیری او مؤثر باشند، به نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیانهایی که انتظار میرود مطالعه در بر داشته باشد. همچنین، هر آزمودنی باید بداند که میتواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره ی خطرات و زیان های بالقوه ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر همچنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایت نامه ی آگاهانه منعکس شود. -11پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی میشود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد- نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. همچنین، در پژوهشهایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی داشته باشد، دلایل این شیوه ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته ی اخلاق تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند. -12 پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنیها، این اطلاع رسانی از طریق شخص دیگری انجام میگیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است. -13عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچگونه تأثیری بر خدمات درمانی که در همان مؤسسه – نظیر بیمارستان – به فرد ارائه میشود، داشته باشد. این موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود. 14- پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده ها یا اطلاعات به دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد. 15- هر نوع آسیب یا خسارت ناشی از شرکت در پژوهش باید بر طبق قوانین مصوب جبران خسارت شود. این امر باید در هنگام طراحی پژوهش لحاظ شده باشد. نحوه ی تحقق این امر ترجیحاً به صورت پوشش بیمه ای نامشروط باشد. 16- در پایان پژوهش، هر فردی که به عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روشهایی که سودمندیشان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره مند شود. 17- پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهشهای خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته هایی که از نظر حمایت کننده ی پژوهش مطلوب نیست، بپذیرند. 18- نحوه ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنیها و مؤسسه ی حمایت کننده ی پژوهش باشد. 19- گزارش ها و مقالات حاصل از پژوهشهایی که مفاد این راهنما را نقض کرده اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند. 20- روش پژوهش نباید با ارزشهای احتماعی، فرهنگی و دینی جامعه در تناقض باشد.

عدم تمایل افراد به ادامه همکاری جهت تکمیل پرسشنامه‌ها به علل مختلف مانند کسالت، بدحالی و... که تلاش می گردد با مطرح نمودن اهداف طرح و استفاده از نتایج مطالعه در راستای کمک به سلامت جامعه، درصد مشارکت افراد افزایش پیدا کند.

آنتی‌بیوتیک، خوددرمانی، سوادسلامت

1.Shamsi M, Beyranvand Z. Awareness, Attitude and Performance of Medical and non-medical Students of Lorestan City in the Field of Arbitary Use of Drugs. Journal of Neyshabur University of Medical Science.2012;1:1:49-55

2.Moayeri A, Aminshokri F, Tavafian S, Moayeri A. Assessing Related Factors on the Illicit Use of Medications in Abbas Abad City. Scientific Journal of Ilam University of Medical Sciences.2014;5:22:11-19

3.Alipour Z, Relationship between personality characteristics and use of antibiotics, journal of Holistic Narsing and Midwiwifery, 2015;3(25):46-54.

4. Ershadpour R, Zare Marzouni H, Kalani N. Review Survey of the reasons of the Prevalence of self-medication among the People of Iran. Journal of Student Research Committee.2013;60:18:16-23

5. Mohammadi Zeidi I. The effectiveness of theory based training program  in changing the behavior of arbitrary use of drugs and antibiotics in pregnant women: Application of health belief model, 2th  student conference of research for commanity health promotion,2016.

6. Torres.N.F, Evidence of factors influencing self-medication with antibiotic in low and middle-income countries, public health, 2019, 168, 92-101.

7. Wang Z, Zhang H, Han J, Xing H, Wu M, Yang T. Deadly sins of Antibiotic Abuse in China. Infection Control and Hospital Epidemiology.2017;6(38):758-59.

8. Asef ZS, Anbarloei M, Habibi SH, Rezaei M. Self-medication among the in-patients of Qazvin teaching Hospitals. J Qazvin University of Med Sci.2001;5:48-54

9. Masoud AN, Izadi F, Ebadi A, Hajbagheri A. Self-treatment Experience in Diabetes Melitas type 2.Iran J Endocrinol Metab.2009; 10:581-8

10. Dehvan F, Ghorbani M, Ghanei Gheshlagh R, Dalvand S, Moradi B, Faramarzi P, Zhiar Moradi M, Evaluation of Self-medication and Related Factors in Elderly Population of Sanandaj. Scientific Journal of Nursing, Midwifery and Paramedical Faculty.2019;4(4):46-57.

11.NG  K. self -medication with antibiotic prior to seeking treatment among adult patients attending outpatient department at gatundu subcounty. Kenya,2016

12.Ebrahimzadeh M, utilization pattern of antibiotics in different wards of Sari Imam Khomeini teaching hospital, journal of Mazandaran University of Medical sciences, 2007; 7(61): 166-169.

13. Akbari Somar N, Mohebbi B, Sadeghi R, Tol A, Yaseri M, The effect of educational Intervention Based on Social Cognitive Theory on Self-care and Self-management in Rational Use of Antibiotics. Journal of Nursing Education(JNE).2018;1:7:38-46.

14.Ravati S, Farid M. The Health Literacy of Adults in Alborz Province in Iran, Journal of Community of Health Research.2018;7(4):1-6

15.Panahi R, Health Literacy :An effective component to overcome perceived barriers to adoption of preventive behaviors in the health belief model, journal of education and community health,2018;3(19): 1-3.

16.Izadirad H, the relationship of health literacy with health status, preventive behaviors and health services utilization in Baluchistan, Iran, journal of education and community health, 2015;3(2): 43-50.

17.Khaleghi M, Amin Shokrani F,Peyman N. The Relationship Between Health Literacy and Health-related Quality of Life in Students.Journal of Health Education and Health Promotion.2019;7(1):66-73.

18.Tavousi M, Health literacy measures: A systematic review of the literature, journal Payesh, 2015;4(14): 485-496.

19.Delavar F, health literacy index: A new tool for health literacy assessment, journal of Hayat, 2018; 1(24): 1-6.

20. Sharghi A, Salehi Kousalari F. Relationship Between Cognitive Factors and Social Indicators in Designing the Healing Spaces for Old-Age People. Salmand: Iranian Journal of Ageing. 2017; 12 (3) :346-359.

21. Pirzadeh A, knowledge an practice among women about self- medication based on health belief model, Journal of Gorgan University of Medical sciences, 2011; 4(13): 76-83.

22. Ahmadi S, Sociological analysis of gender differeces in arbitary drug use in Yasuj, women and society (sociology of women), 2017;8(3): 35-50.

23. SÀ Del Fiol.F, antibiotics and pregnancy, journal Die pharmazie, 2005; 7(60): 93-483.

24. Rahbar A, perceived benefits and barriers about self-medication among women referring to health center in Qom city-2016, Arak medical university journal( AMVJ ), 2017;20:33-45.

25. Zarb P, Amadeo B, Muller A, Vankerckhoven V, Davey P, Goossens H,

Identification of targets for quality improvement in Antimicrobal Prescribing. Journal of Antimicrobal Chemotherapy.2010;66:443-449.

26. Ying G, He L, J.Ying A, Zhang Q, Lin Y, Zhao J. China Must Reduce its Antibiotic Use. Environmental Science and Technology.2017;51:1072-73

27. Napolitano F, Public knowledge, attitudes,and experience regarding the use of antibiotics in Italy, PLOS ONE, 2013;8(12):1-10.

28. Salm F, Ernsting C, Kuhlmey A, Kanzler M, Gastmeier P, Gellert P Antibiotic use, knowledge and health literacy among the general population in Berlin, Germany and its surrounding rural areas. PLoS ONE, 2018; 13(2): 1-8.

29. Montazeri A, Tavousi M, Rakhshani F, Azin SA, Jahangiri K, Ebadi M, et al. Health Literacy for Iranian Adults (HELIA): development and psychometric properties. Payesh (Health Monitor). 2014;13(5):589-99.

30 .Zareban I, Izadirad H, Araban M. Psychometric evaluation of health literacy for adults (HELIA) in urban area of Balochistan. Payesh (Health Monitor). 2016;15(6):669-76.

در مراحل تکمیلی پژوهش پرسشنامه طرح خواهد شد.

امروزه مصرف بی‌رویه دارو و به‌طور کلی خوددرمانی از جمله بزرگترین مشکلات بهداشتی، اقتصادی و اجتماعی جامعه محسوب می‌شود. از آنجایی که سواد سلامت یک مسئله مهم در سطح جهانی و یک مولفه کلیدی برای سلامت جمعیت هاست، مطالعات و تحقیقات گسترده‌تر با این موضوع امری واجب به‌نظر می‌رسد. در طی 50 سال گذشته داروهای آنتی‌بیوتیک بیش از هر عامل دیگری در ارتقا سلامتی و کم شدن میزان مرگ‌و میر مردم جهان موثر بوده‌است اما با گذشت زمان میزان مصرف آن افزایش یافته و به پرمصرف‌ترین داروها در جهان تبدیل شده است.

باتوجه به‌اینکه مصالعه جامعی در مورد سواد سلامت و ارتباط آن با مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک‌ها در زنان انجام نشده‌است، لذا این پژوهش تلاش کرده‌است به‌دلیل وجود نقش پررنگ زنان در جامعه و خانواده، رابطه سواد سلامت و مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک ها را در زنان استان فارس بررسی کند. 

در این پژوهش هیچ عمل خونگیری انجام نمی‌شود.

بزرگترین مزیت انجام و شرکت در چنین پژوهش‌هایی کمک به کاهش هزینه دارویی از جمله آنتی‌بیوتیک‌ها است. از دیگر فواید شرکت در این پژوهش می توان به پیشگیری از عوارض احتمالی مصرف بی‌رویه داروها که در نتیجه نداشتن دانش کافی است اشاره کرد.

شرکت در این پژوهش فاقد هر گونه عوارض و خطرات احتمالی می‌باشد.

شرکت در این پژوهش فاقد هر گونه عوارض و خطرات احتمالی می‌باشد.

هیچ کدام از هزینه های مربوط به انجام این پژوهش برعهده شرکت کنندگان نیست و تمام هزینه های انجام این پژوهش برعهده مجریان طرح می‌باشد.

به‌دلیل عدم وجود عوارض جانبی و بی‌خطر بودن این پژوهش روش جایگزینی پیشنهاد نمی‌شود.

این نتایج و اطلاعات به‌صورت کاملا محرمانه به‌کارگرفته می‌شود و صرفا جهت مقاصد پژوهش است و هویت بیمار در چارچوب قانون محرمانه خواهد ماند.

شرکت کنندگان برای شرکت یا عدم شرکت در این پرسشنامه آزاد هستند. و درصورت تمایل میتوانند سوالات خود را از تیم پژوهشی بپرسند و با هر فردی که مایل باشند مشورت کنند.

شرکت در مطالعه کاملا اختیاری است. شرکت کننده آزاد خواهد بود که از شرکت در مطالعه امتناع نموده یا هر زمان که مایل بود بدون آنکه تغییری در نحوه رفتار تیم پژوهشی ایجاد شود از پژوهش مذکور خارج شود.

شرط اصلی برای همکاری در این پژوهش رضایت کامل شرکت کنندگان است.