مقایسه فراوانی پلی مورفیسم های تک نوکلئوتیدی در ژن های PIK3CA rs2230461، AKT1 rs1130233 و mTOR rs2295080 در بیماران مبتلا به اندومتریوز و گروه کنترل در زاهدان، جنوب شرقی ایران .

اندومتریوز ، یک بیماری وابسته به استروژن است که به صورت حضور بافت اندومتر در خارج از حفره رحم تعریف می شود(1) . در این بیماری کاشته شدن نا بجای بافت اندومتر عمدتا در پریتوئن لگنی ، تخمدان ها ، سپتوم رکتوواژینال و در موارد نادرتر در دیافراگم ، پلور و پریکارد دیده می شود(2). این بیماری از لحاظ کلینیکی بدون علامت است اما ممکن است بسته به محل درگیری ، طیف وسیعی از علائم را ایجاد کند . شایعترین علامت اندومتریوز درد مزمن لگنی است. از سایر علائم و عوارض وابسته به این بیماری میتوان به مقاربت دردناک ، درد هنگام قاعدگی ، سوزش ادرار ، خونریزی  طبیعی رحم ،یا لکه بینی و کاهش باروری اشاره کرد(3) . تخمین زده شده  که این بیماری در 2.5 درصد تا 3.3 درصد زنان با سنین باروری و همچنین در 5 تا 15 درصد زنان در جمعیت عمومی و در 40 درصد زنان نا بارور رخ می دهد(4).

اندومتریوم نرمال در زنان مبتلا به اندومتریوز تفاوت های اساسی با اندومتریوم نرمال زنان غیر مبتلا  دارد. این تفاوت ها شامل انواعی از اختالالت در ساختار، تکثیر، اجزای سیستم ایمنی، مولکول های چسبنده، آنزیم های پروتئولیتیک و مهارکننده های آن ها، تولید سیتوکین ها و بیان ژن ها می شود(5)

کلیه این تفاوت ها موجب بقاء سلول های اندومتریال برگشتی، در حفره صفاقی و بروز اندومتریوز می گردد.

 در درون سلول ها مسیر های مختلفی فعال هستند که بر روی نحوه تولید مثل  سلولی و آپوپتوز نظارت دارند ، یکی از انواع این مسیر ها pI3k / AKt / mTOR است که از سه بخش تشکیل شده است :

الف) فسفاتیدیل اینوزیتول کیناز (pI3k) یک پروتئین آنزیمی پیام رسان است که فسفاتیدی اینوزیتول (درغشاء پلاسمایی و پیش ساز فسفواینوزیتید هاست ) را در هیدروکسیل 3 فسفریله می کند. فسفواینوزیتید ها مولکول های زیستی هستند که فعالیت سلولی قبل از مرگ و بقای سلولی را تنظیم و در فعال سازی لنفوسیتها و پیام دهی نقش دارند(7،6).

مسیر سیگنالینگ فسفاتیدیل اینوزیتول-3 کیناز (PI3K) یکی از مسیرهای اصلی انتقال سیگنال درون سلولی است که سبب حفظ عملکرد طبیعی سلول های فیزیولوژیکی مانند رشد، تمایز،متابولیسم و ​​آپوپتوز می شود و  انحراف در این مسیر تنظیم می تواند منجر به بیماری های تکثیری مختلف شود (8-9).

ب)سرین-ترئونین کیناز AKt عضوی از گروه کیناز های AGC می باشد که میتواند مرکزی برای دریافت و پاسخ به پیام ها تشکیل دهد و پاسخ درون سلولی متنوعی از طریق واسطه ها و فاکتور های دیگر تولید می کند ، بدلیل همین نقش برجسته ای که در پیام دهی طبیعی و گاه غیر معمول دارد، می تواند  طیف وسیعی از بیماری ها مثل سرطان و دیابت و تخریب نورون ها را بهمراه داشته باشد(10.11).

ج) آنزیم کیناز mTOR یک عامل موثر در بخش های آخر مسیر pI3k / AKt است که از طریق دو زیر واحد خود که هر کدام از بخش های مختلفی تشکیل شده است اعمال مختلف زیستی را انجام می دهند(13.12 ).

 مسیر پیام دهی pI3k/Akt/mTOR یک مسیر پیام دهی اصلی برای اعمال طبیعی مختلف سلول می باشد. این مسیر همچنین در کنترل متابولیسم،هومئوستازی، رشد و تکثیر سلول های طبیعی و تا حدودی در سرطان نقش دارد (14)به این دلیل هرگونه تغییر در این مسیر می تواند باعث تومورزایی شود. مطالعات همچنین نشان می دهند که فرآیند  رگزایی در تومورهای سرطانی و نیز التهابات ناشی از سرطان در اثر تغییر در این مسیر پیام رسانی می باشد .ایجاد جهش های سرطانی در برخی از واسطه های این مسیر باعث اختلال  در فرآیند مهار تومور  می شود. بررسی ژنوم سلول های سرطانی نشان  می دهد که این مسیر در ایجاد سرطان نقش بسیاری دارد به گونه ای که در سرطان های انسانی بیش ترین تغییرات در این مسیر دیده می شود. امروزه از مطالعات سلولی مولکولی اطلاعات ارزشمندی به دست آمده که راه های موثری برای کنترل مسیر پیام دهی سلولهای سرطانی از طریق مهار کننده های ضد سرطانی پیش روی محققین گذاشته اند. این مسیر پیام دهی که در حالت معمول اعمال سلولی و حیات آن را تنظیم و تضمین می کند، تحت تاثیر جهش های سوماتیکی ایجاد شده روی ژن های pI3k/Akt/mTOR باعث تسریع فرآیندهائی مانند رشد، تکثیر، تمایز، آپوپتوز، متابولیسم و دیگر اعمالی سلولی می شود به گونه ای که فرآیند تومور زایی راتسریع خواهد کرد (15).

از سوی دیگر جهش های موثر بر سلو لهای جنسی که منجر به تغییر این مسیر می شوند، از جمله عوامل سرطان های ارثی به حساب می آیند. برای مثال فقدان پروتئین PTEN )پروتئینی که با فعالیت فسفاتازی خود باعث مهار مسیر Akt و جلوگیری از تکثیر سلول ها و سرطان می شود(به دلیل جهش های اعمال شده در سلول های جنسی باعث تغییر مسیر pI3k/Akt/mTOR در جهت سرطانی شدن سلول ها و ایجاد تومور می شود. علامت اصلی فقدان ،PTEN سندرم کاودن یا سندرم هارتومای چندگانه است که یک بیماری اتوزومی غالب است که علامت مشخص آن ایجاد زخم های ملایم یا خوش خیم روی پوست و غشاهای مخاطی است که باعث ایجاد سرطان در سینه، تیروئید و یا سایر اندام ها میشود (14).

در مطالعه ای که توسط HOON Kim و همکاران در سال 2014 برای بررسی نقش مسیر AKT در ایجاد اندومتریوز در یک مدل موشی انجام گرفت. بر اساس نتایج این مطالعه AKT می تواند باعث افزایش تکثیر سلول های اندومتریوز شود و همچنین می تواند فعالیت رسپتور های پروژسترون را کاهش دهند.  نتایج این مطالعه نشان داد که افزایش فعالیت AKT باعث افزایش پیشرفت سلول ها به سمت تکثیر شده و نقش گسترده ای ایجاد ضایعات خارج رحمی می شود و از طرفی این مسیر با استفاده از مهار کنندهAKT ، از ایجاد ضایعات خارج رحمی جلوگیری می کند (15).

مطالعه ای دیگر توسط Madones و همکاران در سال 2019 با هدف ارزیابی بیان ژن های مسیر pI3k/AKt  در بیوپسی های آندومتر انسان در گروه های بیمار و کنترل و ارزیابی اختلافات اساسی در مورد مراحل آندومتریوز انجام گرفت. بر اساس نتایج این مطالعه بیماران دارای اندومتریوز سطح بالایی از درصد AKt و غلظت pI3k را داشتند که با گروه کنترل دارای تفاوت معنا داری بودند. این مطالعه تغییر در تنظیم مسیر PI3K / AKT را کاملا تأیید کرده و تفاوتهای واضحی را بین مراحل آندومتریوز نشان داده و بر اهمیت این مسیر در مرحله اول بیماری تأکید دارد. بر اساس این مطالعه با توجه به تاثیر pI3k و AKt بر روی اندومتریوز بگونه ای است که افزایش پلی مورفیسم pI3k /AKt سبب پیشرفت این بیماری از سطح متوسط به شدید می شود(16).

تا کنون ارتباط پلی مورفیسم های تک نوکلئوتیدی مسیر pI3k /AKt / mTOR با بیماری هایی از قبیل سرطان مثانه (17)، سرطان سینه (18و19)،سرطان تیروئید(20)،سرطان کبد و کلیه(21)مورد بررسی قرار گرفته است . تا قبل از این، مطالعه ای برای بررسی ارتباط پلی مورفیسم های تک نوکلئوتیدی مسیر pI3k /AKt / mTOR با خطر ابتلا به اندومتریوز وجود ندارد. بنابراین، هدف از انجام این مطالعه، بررسی ارتباط بین پلی مورفیسم  های PIK3CA rs2230461، AKT1 rs1130233  و mTOR rs2295080  با میزان بروز بیماری اندومتریوزیس در جمعیت بیماران زاهدان می باشد.

1. فراوانی پلی مورفیسم  تک نوکلئوتیدی  rs2230461  ژن  PIK3CA  در زنان مبتلا به اندومتریوز و گروه کنترل متفاوت است.
2. فراوانی پلی مورفیسم  تک نوکلئوتیدی rs1130233  ژن  AKT1  در زنان مبتلا به اندومتریوز و گروه کنترل متفاوت است.
3.  فراوانی پلی مورفیسم تک نوکلئوتیدی rs2295080 ژنmTOR  در زنان مبتلا به اندومتریوز و گروه کنترل متفاوت است.

مقایسه فراوانی پلی مورفیسم های تک نوکلئوتیدی در ژن های  PIK3CA rs2230461، AKT1 rs1130233  و mTOR rs2295080  در بیماران مبتلا به اندومتریوز و گروه کنترل در زاهدان، جنوب شرقی ایران

1. مقایسه فراوانی پلی مورفیسم  تک نوکلئوتیدی  rs2230461  ژن  PIK3CA  در بیماران مبتلا به اندومتریوز و گروه کنترل
2. مقایسه فراوانی پلی مورفیسم  تک نوکلئوتیدی rs1130233  ژن  AKT1  در بیماران مبتلا به اندومتریوز و گروه کنترل
3.  مقایسه فراوانی پلی مورفیسم تک نوکلئوتیدی rs2295080 ژنmTOR  در بیماران مبتلا به اندومتریوز و گروه کنترل

دانشگاه های علوم پزشکی-بیمارستان ها-مراکز تحقیقاتی

اندومتریوز :

اندومتریوز ، یک بیماری وابسته به استروژن است که به صورت حضور بافت اندومتر در خارج از حفره رحم تعریف می شود.

Case – control

جامعه مورد مطالعه شامل 'تمامی زنانی که با علائمی از قبیل درد های مزمن لگن ،خون ریزی واژینال ،دیس منوره درد های شکم و کمر ، دیس پارونی ،درد های کشاله ران وو علایم ادراری  به کلینیک های زنان و ناباروری بیمارستان علی ابن ابیطالب زاهدان مراجعه کرده و در  فرایند تشخیصی  اندومتریوز تشخیص داده می شود' می باشند.

5. گروه بیمار  شامل بیمارانی می شود که تشخیص بیماری به کمک پزشک متخصص زنان و زایمان و به وسیله لاپاراسکوپی، سونوگرافی،  MRI و یا سایر تست های تشخیصی مکمل صورت خواهد گرفت.

معیار های ورود گروه مورد :

• رضایت کامل برای شرکت در مطالعه را داشته باشند.
• بیمار سیکل ماهیانه خود را بصورت منظم داشته باشد .
• بیمار طی 6 ماه گذشته هیچگونه هورمون درمانی را دریافت نکرده باشد.

معیارهای خروج از مطالعه گروه بیمار  :

• بیمار رضایت برای ادامه مطالعه نداشته باشد.
• بیمار دارای بیماری لیومیوما-فیبروئید-بیماری های التهابی لگن-کارسینومای رحم و تخمدان داشته باشد.
• بیمار مبتلا به عفونت ادراری ؛STD  و سایر  PID ها باشد.
• بیمار مبتلا به هریک از بیماری های سیستمیک، عفونی ، قلبی، کلیوی و یا لوپوس از مطالعه حذف می شوند.

5. گروه کنترل شامل افراد سالمی خواهند بود که از لحاظ سن با گروه بیمار همسان سازی شده و پزشک متخصص عدم وجود بیماری را در آن ها تایید کرده بود.

معیار های ورود گروه کنترل:

• رضایت کامل برای شرکت در مطالعه را داشته باشند.
• بیمار سیکل ماهیانه خود را بصورت منظم داشته باشد .
• بیمار طی 6 ماه گذشته هیچگونه هورمون درمانی را دریافت نکرده باشد.

معیارهای خروج از مطالعه گروه کنترل:

• بیمار رضایت برای ادامه مطالعه نداشته باشد.
• بیمار دارای بیماری اندومتریوز، لیومیوما-فیبروئید-بیماری های التهابی لگن-کارسینومای رحم و تخمدان داشته باشد. بیمار مبتلا به عفونت ادراری ؛STD  و سایر  PID ها باشد.
• کلیه افراد مبتلا به هریک از بیماری های سیستمیک، عفونی ، قلبی، کلیوی و یا لوپوس از مطالعه حذف می شوند.

به منظور ایجاد همگنی دو گروه بیمار  و شاهد سعی می شود تا بیماران  و گروه شاهد از نظر سن ،BMI و وضعیت جسمانی دارای خصوصیات مشابه باشند

تحقیق به روش موردی -شاهدی انجام خواهد شد. با استفاده از فرمول تعیین حجم نمونه، برای مقایسه یک نسبت یا پیامد در بین دو گروه و با در نظر گرفتن میزان معناداری (α) برابر 0.05 و توان مطالعه برابر 80% و میانگین بیشترین درصد آلل موتانت مشاهده شده در افراد بیمار (P1) برابر 47% و در افراد سالم (P2) برابر %22 حجم نمونه برای هرگروه 110 نفر در نظر گرفته شد (14). 

روش نمونه گیری به صورت آسان و در دسترس خواهد بود

مشاهده و بررسی‌های آزمایشگاهی

دراین مطالعه از بین تمامی مراجعین به کلینیک زنان بیمارستان علی ابن ابیطالب زاهدان به صورت آسان و در دسترس و با توجه به معیار های ورود و خروج از مطالعه و تمایل به شرکت در مطالعه افراد واجد شرایط تا زمان رسیدن به حجم نمونه  وارد مطالعه می شوند. اهداف مطالعه به شرکت کنندگان توضیح داده و رضایت نامه آگاهانه کتبی از مشارکت کنندگان اخد می شود. تشخیص بیماری به کمک پزشک متخصص زنان و زایمان و به وسیله لاپراسکوپی صورت  خواهد گرفت. گروه کنترل شامل افراد سالمی خواهند بود که از لحاظ سن با گروه بیمار همسان سازی  خواهند شد و پزشک متخصص عدم وجود بیماری را در آن ها تایید خواهد کرد.  پس از تعیین افراد در هر گروه ،حدود 2 سی سی نمونه خون از آن ها گرفته خواهد شد. استخراج DNA از خون با استفاده از کیت و طبق دستور العمل شرکت سازنده انجام خواهد شد. توالی پرایمرها از مقالات قبلی استخراج (14) و از سوی شرکت سیناژن ایران ساخته می شوند. شرایط بهینه برای تکثیر هر ژن بوسیله روش gradient PCR بدست می آید. هنگامیکه دمای مناسب برای مرحله اتصال پرایمر حاصل شد، ژن های PI3K/AKT/mTOR بوسیله واکنش زنجیره ای پلیمراز (PCR) تکثیر می شود. برای اطمینان از تکثیر مناسب ژن مورد نظر، 2 میکرولیتر از محصول PCR روی ژل آگاروز، بارگزاری (Load) می شود. به منظور تکثیر ژن و تعیین ژنوتیپ های پلی مورفیسم  های PIK3CA rs2230461، AKT1 rs1130233  و mTOR rs2295080  از روش PCR-RFLP که قبلا شرح داده شده استفاده خواهد شد (14و 15). در پایان جهت آنالیز برش قطعه تکثیر شده توسط آنزیم های محدوکننده محصولات حاصل از واکنش روی ژل آگاروز، بارگذاری می شوند. جهت اطمینان از صحت تعیین ژنوتیپ، حدود 10  درصد نمونه ها به طور تصادفی انتخاب شده و مجدداً به روش PCR-RFLP  ژنوتیپ آن ها تعیین  خواهد گردید.

برای مقایسه داده های کمی بین گروههای مختلف از independent t-test استفاده می شود. تعادل هاردی-واینبرگ  در گروه کنترل و بیمار توسط تست کای دو برای گروه کنترل و شاهد محاسبه می شود. همچنین میزان وابستگی ژنوتیپها و آللها با بیماری، بوسیله محاسبه  Odd Ratio (OR) و 95% CI از طریق رگرسیون لوجستیک به دست می آید. تفاوت بین گروه کنترل و بیمار بوسیله آزمون کای دو به دست می آید. تمام محاسبات فوق بوسیله نرم افزار آماری SPSS ver.16 انجام می شود.سطح معنی داری کمتر از 0.05 در نظر گرفته می شود.

• اطالعات تمام بیماران محرمانه تلقی گردیده و نزد مجری طرح باقی خواهد ماند. بیماران پس از آگاهی در مورد مضرات احتمالی و فوائد طرح در صورت تمایل وارد مطالعه شده و از آنانی که وارد مطالعه می شوند رضایت کتبی گرفته می شود.
  بیماران مختار بوده هر زمانی که مایل باشند از مطالعه خارج شوند.
  نتایج این مطالعه در اختیار دانشگاه قرارخواهد گرفت.

• ضمنا پژوهش فوق به نحوی طراحی شده که با کدهای راهنمای عمومی اخلاق در پژوهشهای علوم پزشکی دارای آزمودنی

  های انسانی )شماره کد 1 و2و3و4و 5و 8 و11و12 و13و14و15و و 16و 17و 18و19و 20و 22و 24و 25 و26و 27و

  28و29و30 و31)و کد های راهنمای عمومی اخالق در پژوهش های ژنتیک پزشکی) فصل 1 شماره 1و2و3و4و5و6 وفصل 2

  به شماره 1و2و3و4)و کد های راهنمای عمومی اخالق پژوهش برروی عضو و بافت انسانی) شماره کد های

  1و2و3و4و5و6و7و8و9و10و11 )به شماره کد های مصوب در پژوهش های علوم پزشکی که مبنای قضاوت اخالقی در کمیته

  های منطقه ای اخالق در پژوهش های علوم پزشکی می باشد منافات نداشته و مطابق مفاد آن اجرا خواهد شد.

   

  شرح کدها:

  1 -هدف اصلی هر پژوهش باید ارتقای سلامت انسانها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

  2 -در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنیها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام میگیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزماییهای بالینی بر روی بیماران یا داوطلب های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

  3 -پژوهش بر انسان فقط در صورتی توجیه پذیر است که منافع بالقوه ی آن برای هر فرد آزمودنی بیشتر از خطرهای آن باشد.

  در پژوهشهای دارای ماهیت غیر درمانی، سطح آسیبی که آزمودنی در معرض آن قرار میگیرد نباید بیشتر از آنچه باشد که مردم عادی در زندگی روزمره ی خود با آن مواجه میشوند. حصول اطمینان از این امر برعهده ی طراحان، مجریان و همکاران پژوهش و تمامی شوراهای بررسی یا پایش کننده ی پژوهش از جمله کمیته ی اخلاق در پژوهش است.

   

  عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب

  4 -مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینه ی پایینتر و/ یا صرفًا

  قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود.

  5 -قبل از آغاز هر پژوهش پزشکی ، باید اقدامات اولیه جهت به حداقل رساندن زیان احتمالی وارده به آزمودنیها و تامین

  سالمت آنها انجام گیرد.

  8 -طراحی و اجرای پژوهشهایی که بر روی آزمودنی انسانی انجام میگیرند، باید منطبق با اصول علمی پذیرفته شده بر اساس

  دانش روز و مبتنی بر مرور کامل منابع علمی موجود و پژوهشهای قبلی آزمایشگاهی، و در صورت لزوم، حیوانی مناسب باشد.

  مطالعات حیوانی باید با رعایت کامل اصول اخلاقی کار با حیوانات آزمایشگاهی انجام شوند.

  11 -کمیته ی اخلاق در پژوهش عالوه بر بررسی و تصویب طرحنامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرحها را در حین و

  بعد از اجرا را از نظر رعایت مالحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطالعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته ی اخلاق درخواست میشود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.

  12 -انتخاب آزمودنیهای بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به نحوی که توزیع بارها )خطرات یا هزینه ها( و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض آمیز نباشد.

  13 -کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا میشود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلیل به کمیته ی اخلا ق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

   

  14 -اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.

  15 -پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهشهای پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که میتوانند در تصمیم گیری او مؤثر باشند، به نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش،روشی که قرار است به کار گرفته شود )شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه مورد یا شاهد(، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیانهایی که انتظار میرود مطالعه در بر داشته باشد. همچنین، هر آزمودنی باید بداند که میتواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره ی خطرات و زیان های بالقوه ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر همچنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایتنامه ی آگاهانه منعکس شود.

  16 -پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا،فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی میشود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد –نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. همچنین، در پژوهشهایی که پژوهشگر مقام سازمانی باالتری نسبت به آزمودنی داشته باشد، دالیل این شیوه ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته ی اخالق تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

  17 -پژوهشگر ارشد مسئول مستقیم ارائه ی اطالعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنیها، این اطالع رسانی از طریق شخص دیگری انجام میگیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.

  18 -در پژوهشهایی که از مواد بدنی )شامل بافتها و مایعات بدن انسان( یا داده هایی استفاده میشود که هویت صاحبان آنها معلوم یا قابل کشف و ردیابی است، باید برای جمع آوری، تحلیل، ذخیره سازی و /یا استفاده ی مجدد از آنها رضایت آگاهانه گرفته شود. در مواردی که اخذ رضایت غیرممکن باشد یا اعتبار پژوهش را خدشه دار کند، میتوان در صورت بررسی مورد و تصویب کمیته ی اخالق ، از داده ها یا مواد بدنی ذخیره شده، بدون اخذ رضایت آگاهانه استفاده کرد.

  19 -عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچگونه تأثیری بر خدمات درمانی که در همان مؤسسه –نظیر بیمارستان – به فرد ارائه میشود، داشته باشد. این موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود.

  20 -در مواردی که آگاه کردن آزمودنی درباره ی جنبه ای از پژوهش باعث کاهش اعتبار پژوهش می شود، ضرورت اطلاع رسانی ناکامل از طرف پژوهشگر باید توسط کمیته ی اخلاق تأیید شود. بعد از رفع عامل این محدودیت، باید اطلاع رسانی کامل به آزمودنی انجام گیرد.

  22 -از گروههای آسیبپذیر هیچگاه نباید )به دلیلی چون سهولت دسترسی ( به عناون آزمودنی ترجیحی استفاده شود.

  پژوهش پزشکی با استفاده از گروهها یا جوامع آسیب پذیر تنها در صورتی موجه است که با هدف پاسخگویی به نیازهای سلامت و اولویتهای همان گروه یا جامعه طراحی و اجرا شود و احتمال معقولی وجود داشته باشد که همان گروه یا جامعه از نتایج آن پژوهش سود خواهد برد.

  24 -اگر در حین اجرای پژوهش، آزمودنی دارای ظرفیت، ظرفیت خود را از دست بدهد یا آزمودنی فاقد ظرفیت، واجد

  ظرفیت شود، باید با توجه به تغییر حاصله، رضایت آگاهانه برای ادامه ی پژوهش از سرپرست قانونی یا خود فرد اخذ شود.

  25 -پژوهشگر مسئول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنیها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است.

  همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنیها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده ها یا اطلاعات به دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

  26 -هر نوع آسیب یا خسارت ناشی از شرکت در پژوهش باید بر طبق قوانین مصوب جبران خسارت شود. این امر باید 

  به صورت پوشش بیمه ای نامشروط باشد.

   

  هنگام طراحی پژوهش لحاظ شده باشد. نحوهی تحقق این امر ترجیحًا 

• 27 -در پایان پژوهش، هر فردی که بهعنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که دربارهی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روشهایی که سودمندیشان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره مند شود.

  28 -پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهشهای خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کامًال آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته هایی که از نظر حمایت کننده ی پژوهش مطلوب نیست، بپذیرند.

  29 -نحوهی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود

  پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنیها و مؤسسه ی حمایت کننده ی پژوهش باشد.

  30 -گزارشها و مقالات حاصل از پژوهش هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

  31 -روش پژوهش نباید با ارزش های احتماعی، فرهنگی و دینی جامعه در تناقض باشد.

  راهنمای اخالقی پژوهشهای ژنتیک پزشکی

  توجه به پیشرفت روزافزون علم ژنتیک و حساسیتهای ویژه ی داده های ژنتیک انسانی؛ همچنین با آگاهی از ملاحظات و نگرانی های اخلاقی مهمی که با پژوهش های ژنتیک انسانی همراه اند و با تأکید براهمیت پژوهش های ژنتیک در ارتقاء سالمت عمومی و درمان بیماریها، رعایت اصول و موازین اخالقی در پژوهشهای ژنتیک، ضروری است. بنابراین، راهنمای اخلاقی پژوهشهای ژنتیک به شرح زیر ارائه میشود.

  مقررات این راهنما ناظر به جمع آوری، پردازش، استفاده و ذخیره سازی داده های ژنتیک، پروتئومیک و سایر اطلاعات سلولی انسانی و نمونه های زیستی با هدف پژوهشی است. در این راهنما داده های ژنتیک، پروتئومیک و سایر اطلاعات سلولی انسانی به اختصار تحت عنوان دادههای ژنتیک مورد اشاره قرار میگیرند. این راهنما به استفاده هایی که ماهیت پژوهشی ندارند، نظیر بررسی های پلیسی و قضایی که با هدف کشف جرم، تعیین نسب یا موارد مشابه به انجام میرسند، تعمیم پیدا نمیکند.

  پژوهشگران موظفند که عالوه بر این راهنما، از راهنمای عمومی اخلاق در پژوهشهای علوم پزشکی و سایر قوانین، مقررات و راهنماهای رسمی کشور در مورد پژوهشی که انجام میدهند، آگاه باشند و آنها را رعایت کنند :

  1 -پژوهش های ژنتیک بر روی آزمودنی انسانی تنها در صورتی از نظر اخلاقی مجاز به شمار می آیند کـه بـا هـدف ارتقا یا پیشرفت حداقل یکی از موارد زیر طراحی شده باشند

  1-1: ـ تشخیص، طبقه بندی یا غربالگری بیماری ها یا ناتوانی هایی که منشأ ژنتیک دارند

  2-1 . ـ بررسی یا تشخیص استعداد ابتلا به بیماری

  3 -1 . ـ ارائه ی مشاوره به افراد یا زوج ها جهت تعیین خطر ابتالی فرزند آنها به بیماریها یا معلولیتهای دارای منشأ ژنتیک

  4-1ـ پیشگیری یا درمان بیماریها یا توانبخشی

  5-1ـ بررسی های حقوقی، جنایی، مدنی و دیگر اقدامات قضایی و پزشکی قانونی

  6-1ـ پژوهشهای ژنتیک جمعیت شناختی

  2-انجام هر گونه پژوهش که دربردارنده ی موارد یا با اهداف زیر باشد، از نظر اخالقی نادرست است:

  - 1-2 به نژادی )یوژنیکز (

  2-2- شبیه سازی تولید مثلی انسان

  3-2- تبعیض یا انگ زنی ) Stigmatization(فردی یا گروهی

  4-2نقض کرامت انسانی یا حقوق و آزادی های بنیادین انسان

  3-هر گونه مطالعه یا دستکاری بر روی ژنوم انسان باید بعد از بررسی دقیق و جامع خطرات و عوارض احتمالی آن برای فرد

  آزمودنی و نسل های بعد و حصول اطمینان از فقدان عوارض جدی و غالب بودن منافع احتمالی به خطرات احتمالی به انجام

  برسد.

  4 -هر گونه دستکاری ژنتیک در انسانکه قابل انتقال به نسل های آتی باشد از نظر اخالقی نادرست است، مگر مواردی که ماهیت

  درمانی )شامل پیشگیری، درمان، یا توانبخشی( داشته باشند.

  5-اخذ رضایت آزادانه و آگاهانه از آزمودنی - یا نمایندهی قانونی او در موارد لزوم - باید همانند دیگر انواع پژوهش ها بر روی

  آزمودنی انسانی، منطبق با مندرجات راهنمای عمومی و سایر راهنماهای اختصاصی اخالق در پژوهش کشور انجام گیرد.

   

  6 - در مواردی که دادههای ژنتیک انسانی یا نمونه های بیولوژیک با هدف پژوهشی جمع آوری شده باشند، آزمودنی این اختیار

  را دارد که رضایت اولیه ی خود را لغو کند، مگر آنکه این اطالاعات به طور غیر قابل بازگشت به هیچ فرد مشخصی قابل استناد نباشد. لغو رضایت نباید موجب خسارت یا جریمه ای برای آزمودنی شود.

  7 -اگر پژوهش شامل انجام آزمونها یی باشد که ممکن است نتایج پیشگویی کننده ای در ارتباط با سالمت یا سایر جنبه های زندگی آزمودنی داشته باشند، عالوه بر حصول اطمینان از درک مناسب ماهیت و پیامدهای آزمون از سوی آزمودنی در طی

  فرایند اخذ رضایت، باید مشاوره ی ژنتیکی مناسب برای او فراهم شود. مشاوره ی ژنتیک باید غیرجهتدار، بدون پیشداوری،

  بدون قضاوت، شامل رهنمودهای متناسب با شرایط فرهنگی فرد و دربرگیرنده ی حداکثر منافع وی باشد

  8. -هنگامی که پژوهش شامل آزمونها یی باشد که ممکن است نتایج پیشگویی کننده ای در ارتباط با سالمت یا سایر جنبه های

  زندگی بستگان یا نزدیکان آزمودنی داشته باشد، باید نحوه ی اطالع رسانی احتمالی به ایشان –یا محرمانه ماندن نتایج – در طی فراینداخذ رضایت مورد بحث قرار گیرد و در رضایتنامه درج شود.

  9 -به بیمارانی که دچار معلولیت یا بیماری ارثی هستند و همچنین به حاملان بدون علامت بیماری، یا افراد مستعد ) ثابت شده یااگر مشکوک( باید در زمان مناسب به و روش مناسب، آگاهی در الزم مورد امکانات موجود در زمینه ی بیماری داده شود. ضمنًا به دلیلی، درمان یکی از بستگان بیمار لازم باشد، پزشک باید پس از اخذ رضایت فرد مورد مطالعه یا نماینده ی قانونی وی به, بستگان او اطلاعات لازم راارائه کند 10. -هیچ فردی را نباید از دسترسی به داده های ژنتیکی خود منع کرد.

  راهنمای اخلاقی پژوهش بر روی عضو و بافت انسانی:

  با توجه به پیشرفت های علمی و فنی حاصل از پژوهش بر روی اعضاء و بافتهای انسانی و نیز بـا تاکیـد بـر اهمیـت انجام اینگونه پژوهش ها، ضرورت رعایت اصول و ملاحظات اخلاقی مرتبط، امری بـدیهی و اساسـی اسـت . هـر گونـه استفاده از اجزای بدن انسان، باید با توجه کامل به اصول اخلاقی به ویژه کرامت انسانی و ضوابط قانونی و شرعی باشد .با رعایت این اصول و ملاحظات است که میتوان بافت ها و اعضای انسانی را برای اهداف درمانی، آموزشـی و پژوهشـی مورد استفاده قرار داد. راهنمای حاضر دربردارنده ی آن دسته از اصول و ملاحظات اخلاقی اساسی است که در پـژوهش بر روی عضو و بافت انسانی باید مورد توجه قرار گیردورعایت شود. منظور از پژوهش بـر روی عضـو و بافـت انسـانی پژوهش هایی است که در آنها از اجزای بدنی با منشأ انسانی، مشتمل بر عضو، بافت یا ترشحات بدن فرد زنده، مـرده، جنین یا جفت استفاده میشود.

  پژوهشگران موظفند که علاوه بر این راهنما، از راهنمای عمـومی اخـلاق در پـژوهش های علوم پزشکی و سایر قوانین، مقررات و راهنماهای رسمی کشور در مورد پژوهشی که انجام می دهند، آگاه باشـند و آن ها را رعایت کنند. این راهنمای اخلاقی در دوبخش عمومی و اختصاصی تدوین شده است.

  راهنمای عمومی :

  1-پژوهشگر باید به این امر مهم توجه داشته باشد که بافتها و اعضای مورد استفاده، دارای منشأ انسانی انـد و کرامت انسانی اقتضا میکند که جمع آوری، نگهداری، استفاده و نابودسازی آنهـا تـوأم بـا رعایـت مالحظـات و شؤون مرتبط باشد.

  2 -از اجزای بدنی دارای منشأ انسانی باید تنها در پـژوهش هـایی اسـتفاده شـود کـه اهـداف ارزشـمندی را در راستای مبارزه با بیماریها و ارتقای سالمت انسانها دنبال میکنند

  3 -تمامی پژوهش ها بر روی عضو و بافت انسانی، پیش از اجرا، باید مـورد تأییـد کمیتـه ی اخـلاق در پـژوهش مرتبط قرار گیرد. کمیته ی اخلاق در پژوهش حق دارد که در تمامی مراحل پژوهش بر آن نظارت داشته باشـد . پژوهشگران باید در این زمینه با کمیتهی اخلاق در پژوهش همکاری کنند

  4. -رضایت آگاهانه ی فرد دهنده ی عضو یا بافت، یـا جانشـین قـانونی او، شـرط اساسـی در تأییـد اخلاقـی هـر پژوهش بر روی عضو و بافت انسانی است. رضایتنامه باید با رعایت تمامی اصول مرتبط تهیـه و هنگـام ارسـال طرحنامه برای تصویب، به آن پیوست شده باشد.

  5 -در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه از دهنده ی نمونه ی ذخیره شده یا جانشین قانونی او امکانپذیر نباشد، به شرط وجود رضایت کلی اولیه بر استفاده ی پژوهشی، در صورت تأیید کمیته ی اخالق در پژوهش میتوان از آن نمونه برای پژوهش استفاده کرد. در چنین مواردی باید از نمونه هایی استفاده شود که به نحو برگشت ناپذیر بـی نام شده باشد.

  6 -تمامی اطلاعاتی که از صاحبان عضو یا بافت مورد پژوهش، جمع آوری و ثبت میشود، راز حرفه ای تلقی مـی شود؛ از این رو، تمامی اصول و ملاحظات مربوط به رازداری و حفظ حریم شخصی، باید در مورد آنها مراعات شود

  7 . -مرکز انجام دهنده ی پژوهش بر روی عضو و بافت باید مهارت و امکانات لازم برای حفـظ رازداری را داشـته باشد؛ در غیر این صورت، اطلاعات باید به شکل بی نام و غیرقابل ردیابی ثبت و ذخیره شود

   

  8. -پژوهشگر باید از اعضاء و بافت هایی که به منظور پژوهش در اختیاراو قرار میگیرداستفاده ی بهینـه کـرده، از هدر رفتن آن ها جلوگیری کند

  9 -پژوهشگر موظف است که تمهیدات لازم ایمنی، از جمله آزمونهای غربالگری و وسـایل محافظـت کننـده را برای جلوگیری از انتقال آلودگی از اجزای بدنی مورد استفاده به هر فرد دیگر، اعم از پژوهشگران، آزمودنی ها یا سایر افرادی که در فرایند پژوهش با این مواد سروکار خواهند داشت، پیشبینی و تأمین کند.

  10 -پژوهش بر روی عضو و بافت ممکن است به ایجاد روشهـا و محصـوالتی منجـر شـود کـه بـه اسـتفاده ی تجاری از آنها بی انجامد. حقوق مالکیت معنوی نتایج حاصل از اینگونه پژوهشها بایـد مـورد تأییـد و حمایـت قرار گیرد. احتمال استفاده ی تجار ی از نتایج پژوهش و اشخاصی که احتمالا از آن منتفع خواهنـد شـد بایـد در رضایتنامه آورده شود.

  11 -زمان، نحوه و میزان اطالع آزمودنی ها از نتـایج پـژوهش بایـد در رضـایت نامـه آورده شـود . در هـر حـال، آزمودنی یا نمایندهی قانونی او باید به تمامی اطالعاتی که در طول پژوهش درباره ی او به دسـت مـی آیـد، دسترسـی داشته باشد

  12. - در صورت کمبود بافت یا عضو، باید استفاده های درمانی بر استفادههای پژوهشی اولویت داده شود.

عدم همکاری بیمار و مشکل تهیه مواد و امکان طولانی شدن زمان دریافت آنها

Endometriosis , polymorphisms ,PI3K ,AKT , mTOR .

1. Ozkan S, Murk W, Arici A. Endometriosis and Infertility: Epidemiology and Evidence-based T reatments. Ann N Y Acad Sci 2008; 1127(1): 92– 100.
2. Giudice LC. Clinical practice endometriosis. N Engl J Med 2010; 362: 2389-98.
3. Marino JL, Holt VL, Chen C, Davis S. Life time occupational history and risk of endometriosis. Scand J Work Environ Health 2009; 35: 233-40.
4.  Vigano P, Parazzini F, Somigliana E, Vercellini P. Endometriosiso epidemiology and aetiological factors. Best Pract Res Clin Obstet Gynecol 2004; 18:177-200.
5. Sharpetimms K. Endometrial anomalies in women with endometriosis. Ann NY Acad Sci 2001; 943:131-47.
6. Rommel C, Camps M, Ji H. PI3K delta and PI3K gamma: partners in crime in inflammation  in rheumatoid arthritis and beyond? Nat Rev Immunol.2007 ';7(3):191–201.
7.  Grabon A, Khan D, Bankaitis VA. Phosphatidylinositol transfer proteins and instructive regulationof lipid kinase biology. Biochim Biophys Acta;2015.. 1851(6):724-735.
8. Datta SR, Brunet A, Greenberg ME. Cellular survival: a play in three

Akts. Genes Dev. 1999;13(22):2905–2927.

9. Hemmings BA, Restuccia DF. The PI3K-PKB/Akt pathway. Cold Spring Harb Perspect Biol. 2015;7(4):a02660
10. Arencibia JM, Pastor-Flores D, Bauer AF، Schulze JO, Biondi RM. AGC protein kinases: from structural mechanism of regulation to allosteric drug development for the treatment of human diseases. Biochim Biophys Acta; 2013 . 1834(7):1302–1321.
11. Riaz A, Zeller KS, Johansson S. Receptor- specific mechanisms regulate phosphorylation of AKT at Ser473: role of RICTOR in β1 integrin-mediated cell survival. PLoS One; 2012. 7(2):e32081.
12. Furman DA, Rommel C. PI3K and cancer: lessons, challenges and opportunities. Nat Rev Drug Discov; 2014. 13(2):140–156.
13. Serova M, de Gramont A, Tijeras-Raballand A، Dos Santos C, Riveiro ME, Slimane K. Benchmarking effects of mTOR, PI3K, and dual PI3K/ mTOR inhibitors in hepatocellular and renal cell carcinom5a models developing resistance to sunitinib andsorafenib. Cancer Chemother Pharmacol; 20 71(5):1297–1307.
14. Frumand DA, Rommel C. PI3K and Cancer: lessons, challenges and opportunities. Nat Rev Drug Discov; 20 13(2):140–156.
15.   Hoon Kim, Yanni Yu, Lily Luo, John P. Lydon, Jae-Wook Jeong, and J. Julie Kim. Activated AKT Pathway Promotes Establishment of Endometriosis . 2014: 1921–1930.
16. Madanes D, Bilotas M , Bastón J , Singla J . PI3K/AKT pathway is altered in the endometriosis patient’s endometrium and presents differences according to severity stage, Gynecological Endocrinolog . 2019. 
17.  Bizhani F,  Hashemi H, Danesh H , Nouralizadeh A. ASSOCIATION BETWEEN SINGLE NUCLEOTIDE POLYMORPHISMS IN THE PI3K/AKT/MTOR PATHWAY AND BLADDER CANCER RISK IN A SAMPLE OF IRANIAN . 2018: 17:3-13 .
18. Ahmadi S, Ramezani S, Ghafouri H, Hosseini SM, Najafi A, Keihan AH. Association between the PIK3CA Ile391Met polymorphism and the risk of breast cancer in an Iranian population. Journal of Applied Biotechnology Reports. 2018 Mar 30;5(1):8-12.
19.  Rostami S, Kohan L, Mohammadianpanah M. The LEP G-2548A gene polymorphism is associated with age at menarche and breast cancer susceptibility. Gene 2015; 557:154.
20. Petrulea MS, Planting TS. Pk3I/Akt/mTOR a promising therapeutic target for non-medullary thyroid carcinoma . cancer treatment review 2015;41(8):707-13.
21. Serova M, de Gramont A, Tijeras-RaballandA، Dos Santos C, Riveiro ME, Slimane K. Benchmarking effects of mTOR, PI3K, and dual PI3K/mTOR inhibitors in hepatocellular and renal cell carcinom5amodels developing resistance to sunitinib andsorafenib. Cancer Chemother Pharmacol; 2013. 71(5):1297–1307.

ندارد

جامعه مورد مطالعه شامل 'تمامی زنانی که با علائمی از قبیل درد های مزمن لگن ،خون ریزی واژینال ،دیس منوره درد های شکم و کمر ، دیس پارونی ،درد های کشاله ران وو علایم ادراری  به کلینیک های زنان و ناباروری بیمارستان علی ابن ابیطالب زاهدان مراجعه کرده و در  فرایند تشخیصی  اندومتریوز تشخیص داده می شود' می باشند..

دارد

بررسی فراوانی پلی مورفیسم های تک نوکلئوتیدی در ژن های مسیر سیگنالینگ PI3K/AKT/mTOR  و خطر اندومتریوز و فواید و ضرر های آن .

ندارد

ندارد

هزینه کلیه اقدامات انجام شده در این مطالعه به عهده مجری طرح خواهد بود و بیمار هزینه ای را پرداخت نخواهد کرد.

ندارد

نتایج آزمایشها در صورت تمایل بیمار به اطلاع وی خواهد رسید و این نتایج بصورت کاملاً محرمانه و صرفاً جهت مقاصد پژوهش به کار خواهد رفت و هویت بیماری وی در چارچوب قانون و جامعه و خانواده محرمانه خواهد ماند.

راحله قاسمیان مقدم 

شرکت فرد در مطالعه کاملاً اختیاری است و در صورت عدم رضایت از مطالعه حذف می شود.

با توجه به اطلاعات موجود در این فرم و توضیحات حضوری مجری یا همکاران طرح موافقت خود را با شرکت در این مطالعه اعلان می نمایم. یک نسخه از این فرم به من داده شده و فرصت خواندن آن را داشته ام.