بررسی تاثیر برنامه ورزشی بر درد، دامنه حرکتی مفصل شانه و کیفیت زندگی بیماران بستری در بخش سوختگی بیمارستان علی ابن ابیطالب زاهدان(ع)، سال 1400.

صدمات ناشی از سوختگی یکی از مهمترین دلایل ناتوانی و مرگ به شمار می آید و دارای تبعات اقتصادی و اجتماعی شدیدی در جوامع بشری است (1). سوختگی چهارمین اتفاق غیر مترقبه در دنیا پس از تصادفات جاده ای، سقوط و درگیری های بین فردی می باشد  (2). سوختگی مسئول مرگ و میر قابل توجهی در جهان است(3). بر اساس آمار سازمان جهانی بهداشت (WHO) سالانه بیش از ۳۰۰ هزار نفر در اثر سوختگی و عوارض پس از آن جان خود را از دست می دهند و بیش از ۹۵درصد مرگ و میرهای ناشی از آتش، در کشورهایی با درآمد پایین و متوسط رخ می دهد (2).

سوختگی از جمله آسیبهای بزرگی می باشد، که جزو بدترین شرایط مخرب محسوب می شود، در این رابطه سالانه ۴/۲ میلیون نفر در جهان دچار سوختگی می شوند که از این بین ۶۵۰ هزار نفر نیاز به درمان دارند که ۷۵۰۰۰ نفر بستری می شوند و در نهایت بین ۸ تا ۱۲ هزار نفر دچار مرگ و میر می شوند (4).

همچنین طبق گزارش سازمان ملی پزشکی، در سه ماهه اول سال ۱۳۹۷، ۳۷۹نفر بر اثر سوختگی جان خود را در ایران از دست داده اند که از این تعداد ۲۱۳ نفر مرد و ۱۶۶ نفر زن بودند، بیشترین آمار قربانیان  مربوط به استان خوزستان با ۵۱ مورد و پس از آن استان فارس  با ۴۲  مورد، بوده است(5).در سال 1388، 2115 نفر دچار سوختگی در استان سیستان و بلوچستان شده اند، که از بین انها 265 بیمار میزان سوختگی بر اساس درگیری سطح بدن، 70 تا 100 درصد بوده اند(13).

سوختگی‌ها توسط منابع خارجی زیادی از جمله منابع گرمایی، شیمیایی، الکتریکی و تشعشعی نیز به وجود می‌آیند(4). رایج‌ترین عوامل سوختگی عبارتند است از: آتش یا شعله (۴۴درصد)، آب گرم (۳۳ درصد)، وسایل داغ (۹ درصد)، برق (۴ درصد) و مواد شیمیایی (3 درصد )؛ بیشترآسیب‌های ناشی از سوختگی (۶۹ درصد) در خانه یا محل کار اتفاق می‌افتند و اکثر آن‌ها ناخواسته می باشند، این در حالی است که ۲ درصد بر اثر حمله توسط یک فرد و ۲–۱ درصد نتیجه اقدام به خودکشی است (7).این منابع می‌تواند باعث به وجود آمدن صدمات تنفسی به مجاری تنفسی شود که در ۶ درصد سوختگی‌ها رخ می‌دهد(6).

در سوختگی، پروتئین‌ها در دماهای بالاتر از ۴۴ درجه سلسیوس (۱۱۱ درجه فارنهایت) شروع به از دست دادن شکل سه بعدی خود کرده و می‌شکنند(denaturation). این عمل باعث آسیب رسیدن به سلول‌ها و بافت‌ها می‌شود.  ، بسیاری از آثار سوختگی بر سلامت،  عوارض جانبی اختلال در عملکرد عادی پوست هستند.^. این تأثیرات اختلال حساسیت پوست، توانایی جلوگیری از هدر رفتن آب از طریق تبخیر و توانایی کنترل دمای بدن را در بر می‌گیرد. همچنین اختلال غشاهای سلولی باعث می‌شود، سلول‌ها پتاسیم را به فضای بیرون از سلول آزاد و در عوض آب و سدیم جذب کنند. در سوختگی‌های وسیع (بیش از30درصدکل سطح بدن)، واکنش التهابی قابل توجهی رخ می‌دهد. این عمل باعث نشت شدید مایع از مویرگ ، ادم بافت و از دست رفتن حجم کلی خون می‌شود، در این حالت خون باقی‌مانده پلاسمای زیادی از دست می‌دهد و در نتیجه غلظت خون افزایش پیدا می‌کند. گردش ضعیف خون به اندام ها مانند سیستم کلیوی و دستگاه گوارش باعث نارسایی کلیه و زخم معده می‌شود. افزایش کاتکولامین  و کورتیزول ممکن است باعث افزایش متابولیسم بدن شود و این روند می تواند سال‌ها ادامه داشته باشد. این افزایش با برون ده قلبی، تاکی کاردی در مراحل اولیه و عملکرد ایمنی ضعیف بدن در ارتباط است (8, 9).

با وجود این، اگرچه مراقبتهای پزشکی در دهه های اخیر پیشرفت زیادی کرده است و میزان بقاء در این بیماران تا حد زیادی افزایش یافته، اما بازماندگان با عوارض  جسمی و روانی زیادی روبرو هستند. اغلب نیازهای جسمی در این بیماران باعث نادیده گرفتن نیازهای روانی آنان می شود (10) . از شایعترین مشکلات در بیماران سوختگی: اسکار سوختگی،اسکار هایپرتروفیک، انقباض مفصل و اختلال حرکتی (شامل کاهش قدرت عضلانی،حرکت محدود مفصل، از دست دادن حس) و اختلالات حسی (حساسیت بیش از حد، درد و خارش بی حسی) می باشد که مانع فعالیتهای روزمره زندگی، مشکلات اجتماعی و اختلالات روانی شده و نهایتا کیفیت زندگی و وضعیت عملکرد بازماندگان را تحت تاثیر جدی قرار میدهد (11).

باوجود مشکلات و عوارضی که ذکر شد،  سوختگی می‌تواند باعث سفت شدن پوست، ایجاد جراحت‌های ناشی از آسیب در بافت‌ها، و سایر تغییرات شود که ممکن است حرکت آزادانه اعضای بدن را دچار مشکل کند.   در این رابطه ممکن است برخی فعالیت‌های فیزیوتراپی همچون ماساژ عضو بتواند به رها شدن بیمار از درد سوختگی و جراحت‌های ایجاد شده بر روی پوست کمک کند. (12).از طرفی، حفظ دامنه حرکتی یک مفصل پس از درمان سوختگی یا پیوند دشوارتر از درمان سوختگی اولیه است. در این حالت بافت‌های آسیب دیده منقبض شده، محکم و ضخیم می‌شوند و به این ترتیب دامنه حرکتی مفاصل تحت تاثیر قرار می‌گیرد زیرا تجدید ساختار جراحت‌های سوختگی برای بدن در صورتی امکان پذیر است که این جراحت‌ها از نظر داخلی به طور مداوم در حال تغییر بوده و فعالیت‌های ترمیمی بدن ادامه داشته و در حال اصلاح بافت آسیب دیده باشد. هنگامی که ترمیم جراحت ‌های سوختگی کامل شد و فرصت حیاتی از بین رفته باشد، حرکت‌های کششی برای پوست جمع شده در نتیجه سوختگی، سودمندی زیادی در تجدید ساختار آن نخواهد داشت(13, 14). از مشکلات دیگر بیماران دچار سوختگی ،درد  می باشد که به عنوان یکی از شدیدترین و مداوم‌ترین انواع درد حاد تلقی می‌شود و بیماران این درد را به صورت زیستن در جهنم یا به عنوان بدترین دردی که در طول عمر تجربه کرده اند، توصیف میکنند. بیشترین زمان تجربه درد در بیماران سوختگی، طی اقدامات درمانی است(14) . درد منجر به افسردگی ، کاهش کیفیت زندگی بیمار، نارضایتی ، تاخیر در بهبود،طولانی شدن بستری و همچنین عدم پذیرش سایر اقدامات درمانی از جانب بیمار می شود، لذا تسکین درد باید در اولویت اول تمام تصمیمات مراقبتی قرار گیرد. روش معمول کنترل درد استفاده ازداروهای مسکن (مخدرها)است، ولی اغلب کافی نیست.(16). سوختگی هایی که درم را درگیر می کند و موجب حساس شدن گیرنده های مکانیکی در محیط و شاخ خلفی نخاع شده که این خود توجیهی برای بروز دردهای حاد و مزمن سوختگی می باشد. شدت درد سوختگی از یک بیمار به بیمار دیگر متفاوت بوده وطول مدت بستری در بیمارستان از یک حالت نوسانی در طی زمان برخوردار است. همچنین، اندازه گیری غیر مستقیم درد در این بیماران بر اساس میزان فعالیت دستگاه سمپاتیک که در سایر بیماران می تواند موثر باشد برای بیماران دچار سوختگی بطور مشخصی بی ارزش بوده که به دلیل افزایش کلی فعالیت سمپاتیک در سوختگی بدنبال کاهش حجم داخل عروقی و افزایش ۱۰۰ درصدی میزان سوخت و ساز بدن است (15). از آنجا که درد نه تنها یک تجربه حسی بلکه یک تجربه عاطفی است،درمان دارویی به تنهایی پاسخگوی درد و رنج بیماران سوختگی نیست.(9). بعلاوه، درد مهمترین عاملی است که بیماران را وادار به درخواست کمک از سیستم بهداشتی-درمانی میکند (21). مجمع بین المللی پرستاران تسکین درد و رنج بیماران را یکی از پنج مرحله مهم مسئولیتهای پرستاری ذکر میکنند.(16). از طرفی درد نیز تحرک را برای بیمار مبتلا به سوختگی مشکل و انجام تمرینات دامنه حرکتی را برای وی محدود و دردناک می سازد (16).

استفاده از اقدامات درمانی غیر دارویی تسکین دهنده درد برای کنترل درد تعویض پانسمان بیماران دچار سوختگی علاوه بر کاهش مصرف داروهای مخدر و در نتیجه کاهش عوارض داروهای مخدر و افزایش اثر آن‌ها، مقرون به صرفه است و نیز موجب رضایت بیشتر بیماران می‌شود. علاوه بر این، طبق یافته ریچارد^[1] و همکاران به کاربردن ورزش های دامنه حرکتی مفاصل سبب پمپاژ عضلانی و کاهش ادم از  طریق افزایش جریان وریدی و لنفاوی می شوند(17). از سوی دیگر در صورت نبود تحرک، درد و محدودیت حرکتی ادامه خواهد داشت و در نتیجه منجر به ایجادکونتراکچر خواهد شد. تجربه درد به دنبال تکرار پروسیجرهای دردناک در طول درمان، سبب ایجاد اضطراب در فرد و در نتیجه محدود شدن درمان و عوارض ثانویه جدی خواهد شد(18). در این باره مالنفنت^[2]  و همکاران در مطالعه خود دریافتند که 52 درصد از قربانیان سوختگی درد را تجربه کرده و 55 درصد این بیماران از اینکه درد در انجام فعالیت های زندگیشان تداخل ایجاد کرده است شاکی بودند (19).

در نتیجه می توان گفت برای کاهش ادم بیمار که یکی از علل محدودیت حرکتی مفاصل است اجرای این تمرینات به همراه بالا نگه داشتن عضو آسیب دیده بسیار کمک کننده می باشد(13).

هافمن^[3] و کاروگر ^[4]نیز طی تحقیقات خود در زمینه نقش تمرینات دامنه حرکتی بر پیشگیری از بروز کونترکچرها و مدیریت درد به این نتیجه رسیدند که ورزش های غیرفعال دامنه حرکتی در مقایسه با سایر روش های درمانی نقش واضحی در کاهش درد بیماران دارند(20). براساس مطالعه چاینینگ^[5] و همکاران تمرینات دامنه حرکتی مفاصل ، سبب ، حفظ دامنه حرکتی، کاهش درد و کاهش علایم افسردگی بیماران سکته مغزی شده است(21) . تمرینات دامنه حرکتی مفاصل به عنوان بخشی از برنامه های ضروری توانبخشی و مراقبتی بیماران  سوختگی می باشند که باید از ابتدای سوختگی برای این بیماران اجرا شوند. در واقع تمرینات دامنه حرکتی ((ROM نوعی از حرکات هستند که برای بیمار و خانواده وی به راحتی قابل اجرا بوده و نیاز به تجهیزات و فضای خاصی ندارند و جهت حفظ انعطاف پذیری و تحرک مفاصل فرد انجام می شوند(22).این تمرینات سبب تحرک مفاصل در محدوده خود و پیشگیری از سفتی مفاصل و کونترکچر می شوند(23).

پس از وقوع سوختگی، اکثرا بیماران دچار آسیب اندام فوقانی می شوند،که عملکرد اندام فوقانی برای انجام فعالیت های اجتماعی و شغلی بسیار حیاتی است. (24) همچنین درگیری مفاصل شانه ها، آرنج و دست ها  تأثیر بسیار زیادی در انجام فعالیت های روزمره^[6] فرد از جمله حمام رفتن، توالت، لباس پوشیدن و غیره دارد. دراین باره، نه تنها درگیری مفاصل بزرگ، بلکه مفاصل کوچک دست ها و مچ نیز سبب محدودیت عملکردی و استقلال بیماران سوختگی می شود(13, 25)و مجموع عوامل ذکر شده در کاهش کیفیت زندگی بیمار نقش دارند(16)از طرفی دیگر، درد منجر به افسردگی ، کاهش کیفیت زندگی بیمار، نارضایتی ، تاخیر در بهبود، طولانی شدن بستری و همچنین عدم پذیرش سایر اقدامات درمانی از جانب بیمار می شود . همانطور که اشاره شد،کیفیت  ﺯﻧــﺪﮔﻲ ﻳــﻚ ﻣﻔﻬــﻮﻡ ﺫﻫﻨــﻲ ﺍﺯ ﺍﺣﺴــﺎﺱ ﺧــﻮﺏ ﺑــﻮﺩﻥ ﻭ ﺭﺿﺎﻳﺘﻤﻨﺪﻱ ﺍﺯ ﺗﺠﺮﺑﻴﺎﺕ ﺯﻧﺪﮔﻲ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺟﻨﺒﻪ ﻫـﺎﻱ ﻣﺜﺒـﺖ ﻭ ﻣﻨﻔـﻲ ﺯﻧﺪﮔﻲ ﻓﺮﺩ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺑﺮ ﻣﻲ ﮔﻴﺮﺩ ﻭ ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﺭﻭﺷﻲ ﺍﺳﺖ ﻛـﻪ ﻓـﺮﺩ ﻭﺿـﻌﻴﺖ   ﺳﻼﻣﺖ ﻭ ﺳﺎﻳﺮ ﺟﻨﺒﻪ ﻫﺎﻱ ﺯﻧﺪﮔﻲ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺩﺭﻙ ﻛﺮﺩﻩ ﻭ ﻧﺴﺒﺖ ﺑـﻪ ﺁﻥ  ﻭﺍﻛﻨﺶ ﻧﺸﺎﻥ ﻣﻲدهد(26) و همانطور که ذکر شد، محدودیت های دامنه حرکتی و افزایش درد ناشی از بی حرکتی به طور فزاینده ای بر احساس خوب بودن بیمار تاثیرگذار بوده و می تواند منجر به کاهش کیفیت زندگی این بیماران شود (16).کیفیت زندگی یک مفهوم ذهنی از احساس خوب بودن و رضایتمندی از تجربیات زندگی است که جنبه های مثبت  و منفی زندگی فرد را دربر می گیرد و بیانگر روشی است که فرد وضعیت سلامت و سایر جنبه های زندگی خود را درک کرده و نسبت به آن واکنش نشان می دهد(20). پرسنل پرستاری نقش مهمی در افزایش کیفیت زندگی و عملکرد مستقل بیماران سوختگی دارند. آنها با تمرکز بر عوامل موثر در بهبودی عملکرد بیماران سوخته می توانند کیفیت زندگی و عملکرد مستقل را در بیماران سوخته افزایش دهند(16). ابعاد کیفیت زندگی در بر گیرنده سه بعد جسمی، روانی و اجتماعی است: بعد جسمی کیفیت زندگی به عملکرد کامل بدن اشاره دارد و به میزان ادراک فرد از توانایی هایش دلالت دارد (27). شواهد نشان می دهد،سوختگی می تواند عمده ترین تاثیر را بر روی کیفیت زندگی بیماران گذاشته و سبب مختل شدن رفاه جسمی،روانی و اجتماعی در آنان شود. (28).سوختگی شدید از صدماتی است که باعث ناتوانی مادام العمر و اختلال عملکرد می شود،در نتیجه بهبود غیر بهینه همراه اختلالات روانی و اجتماعی است(29).

بازتوانی  دستها یک اصل اساسی در مراقبت از بیماران سوختگی است تا بیماران را به حرکت در دامنه حرکتی تشویق کند،متاسفانه این مسئله اصلی و مهم در اکثر بیماران مورد توجه قرار نمی گیرد و عواقب آن پس از مدتی بعنوان انواع اختلالات تغییر شکل و عملکرد مشهود می شود. در یک مطالعه مشخص شد که اکثر بیماران مبتلا به سوختگی دست حتی با درجات جزئی سوختگی دچار اختلال در دامنه حرکتی می شوند(5).باتوجه به موارد ذکر شده، عوارض گسترده و دایمی سوختگی نیاز به درمان و اقدامات دقیق تری دارد (9).

مطالعات مختلف نشان دادند که بیمارانی که تحت مراقبتهای مناسب بعد از سوختگی قرار گرفتند، اثرات اسکار یا تغییر شکل نداشته و همچنین قادر به بازگشت به کار و انجام کارهای معمول هستند، بعلاوه کیفیت زندگی بیماران پس از سوختگی تحت تاثیر قرار نمیگیرد (29, 30). در تمامی مطالعات آموزش به بیمار، بعنوان اهرمی قوی و موثر برای جلوگیری از تغییر شکل و اسکار و بهبود دامنه حرکتی در  روند مراقبت از بیمار تائید شده است(31, 32).

کاهش دامنه حرکتی عارضه ی ازار دهنده ی آسیبهای سوختگی است. در فیزیوتراپی عضلات کشیده میشوند تا بتوانند استراحت و انعطاف پذیری خود را بیابند(34,35). تکنیکهایی مثل کشش آرام در تسکین اسپاسم عضلانی بعد از آسیب مفید است (33,36). پرستاران به عنوان عضوی از تیم توانبخشی، حلقه اتصال ضروری میان بیمار، خانواده و تیم توانبخشی می باشند. نقش پرستاران در این تیم به عنوان هماهنگ کننده میان دیگر اعضای تیم توانبخشی، آموزش، ارائه راهنمایی ها و آموزش به بیماران جهت انجام فعالیت های روزمره زندگی و کمک به بیماران جهت رسیدن به اهداف توانبخشی در مدت زمان مفید می باشد(37)

ضمنا؛انجام این تمرینات جایگزین برنامه درمانی فیزیوتراپی نخواهد شد.

لذا با توجه به محدود بودن مطالعات انجام گرفته در زمینه توانبخشی بیماران مبتلا به سوختگی و همچنین تعداد زیاد بیماران دچار سوختگی در استان سیستان وبلوچستان و به دنبال ان پیگیری ضعیف برنامه های بازتوانی  منجر به بروز عوارض بسیار زیاد بعد از سوختگی گردیده است که از این رو مطالعه حاضر با هدف بررسی تأثیر برنامه ورزشی بر، درد، دامنه حرکتی و کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سوختگی بیمارستان علی ابن ابیطالب (ع) زاهدان انجام خواهد شد .

مرور متون:

در این پژوهش به منظور دستیابی به پژوهش های داخلی و خارجی مرتبط، از پایگاه های اطلاعاتی Pubmed, Google Scholar,  SID, Elsevier, Magiran در فاصله سال های 2020-2011 با استفاده از کلید واژه های فارسی شامل: ' سوختگی، دامنه حرکتی مفصل شانه ، درد، کیفیت زندگی و کلید واژه های انگلیسی شامل : Quality of life, pain, Range of motion , Shoulder joint , burned patient  

جستجو انجام شد و مقالاتی که بیشترین ارتباط را با پژوهش حاضر داشتند انتخاب شده که به ذکر چند تحقیق به طور خلاصه پرداخته می شود:

مطالعات خارجی:

۱-در مطالعه ای که توسط تان [7]و همکاران(۲۰۱۹) با هدف بررسی انقباضات مفصلی در بیماران با سوختگی شدید و تاثیر شروع مداخلات توانبخشی زودهنگام بر مدت اقامت بیماران در چین انجام شد.در این مطالعه توصیفی تحلیلی ،۱۰۸ بیمار به روش نمونه گیری دردسترس مورد بررسی قرار گرفتند. بیماران با سوختگی ۵۰٪ و بیشتر از نظر شروع زودهنگام مداخلات توانبخشی و تاثیر آن بر میزان اقامت بیماران بررسی گردید.ابزار شامل اطلاعات دموگرافیک و دامنه حرکتی بیماران مورد مطالعه بوده است،نتایج آماری نشان داد که در صورتی که مداخلات توانبخشی تا قبل از ۷ روز شروع گردد،مدت اقامت بیماران بطور معنی داری کاهش می یابد (38).

۲-در مطالعه ای که در سال ۲۰۱۸ توسط یوردالان[8] و همکاران در دانشگاه علوم پزشکی شهر استانبول،با هدف بررسی تاثیرات برنامه تمرینی مبتنی بر منزل بر وضعیت افسردگی و کیفیت زندگی بیماران سوختگی انجام شد، در این مطالعه،فیزیوتراپیست تمرینات را بطور عملی حین انجام مداخلات درمانی متناسب با ناحیه ی سوختگی آموزش داد و پس از آن برنامه ی آموزشی در منزل برای ادامه مراقبتها به بیمار ارایه شد.نتایج حاصل از مطالعه نشان میدهد:بیمارانی که تحت برنامه ی تمرینی قرار گرفتند انسجام عملکردی-اجتماعی و روانی بیشتری دارند.در این مطالعه ۳۰ بیمار سوختگی بطور داوطلبانه شرکت کردند،ابزار شامل اطلاعات دموگرافیک،پرسشنامه ی کیفیت زندگیshort-form-36 و  پرسشنامه افسردگیbeck depression  استفاده شده است.نتایج این مطالعه   نشان داد، که کیفیت زندگی بیماران سوختگی بعد از اجرای مداخله  افزایش معنی داری داشته است (39).

۳-در مطالعه دیگری که در سال ۲۰۱۷ توسط پررا^[9] و همکاران با هدف تعیین تاثیر تمرینات کششی زودرس بر دامنه حرکتی در مفصل شانه و کیفیت بهبود عملکرد در بیماران سوختگی(کشور سریلانکا) انجام شد  در این مطالعه که از نوع کارازمایی بالینی بود ۱۱۰ نفر از شرکت کنندگان به روش همسان سازی تصادفی به دو گروه مداخله و کنترل تقسیم شدند،در گروه مداخله، بیماران به مدت ۱۴ روز از پروتکل آموزشی مشخصی استفاده کردند،گروه کنترل مراقبت روتین را دریافت کردند.نتایج حاصل از  پژوهش نشان داد:رژیم تمرینی-کششی اولیه باعث بهبود قابل توجه دامنه حرکتی و عملکرد مفصل شانه بعد از سوختگی های شدید در این ناحیه میشود. پرسشنامه ی مورد استفاده در این مطالعه quick dash  و abduction ladder  بوده است (40).

۴-در مطالعه ای که توسط لی [10]و همکاران(۲۰۱۷)،با هدف بررسی تاثیر مدل توانبخشی پرستاری در بهبود وضعیت سلامت جامع بیماران مبتلا به سوختگی دست انجام شد،مطالعه از نوع کارازمایی بالینی بوده است،۶۰ بیماردر شهر فوشان چین، که بطور تصادفی در دو گروه مداخله و کنترل وارد شدند،مداخله شامل: حمایت اجتماعی، آموزش بهداشت، مداخله روانشناختی و تمرینات ورزشی بود ،که بیماران طی ۵ هفته این مراقبتها را دریافت کردند،گروه کنترل مراقبت های روتین را دریافت کردند،نتایج حاصل از طرح نشان داد که،گروه مداخله توانبخشی نسبت به گروه کنترل از نظر سلامت جامع ، عملکرد جسمی ، عملکرد روانشناختی ، عملکرد اجتماعی و سلامت عمومی امتیازات به مراتب بهتری داشتند. اختلاف بین نمرات شاخص دو گروه از نظر آماری معنی دار بود(22).

۵-در مطالعه ای که توسط عبدالقید و همکاران(۲۰۱۲)،با هدف بررسی تاثیر ارتعاش کل بدن بر قدرت عضلات پا بعد از سوختگی به روش کارازمایی بالینی در کشور مصر انجام شد،۳۱ بیمار در دو گروه مداخله و ۳۱ بیمار در گروه کنترل به روش تصادفی سازی شده قرار گرفتند،گروه مداخله برنامه آموزشی ارتعاش کل بدن را به مدت ۸ هفته،سه بار در هر هفته در منزل دریافت کردند،پس از انجام مداخله قدرت اکستنسوری زانو و خم کنندگی مچ پا در هر دو گروه بوسیله ی دینامومتر ایزوکنتیک اندازه گیری و ثبت گردید،نتایج حاصل از طرح نشان داد که گروه مداخله،بهبودی قابل توجهی در کشش زانو و خم کردن مفصل مچ پا نشان دادند(41).

مطالعات داخلی:

۱-در مطالعه ای که در سال ۲۰۱۹ توسط رضایی و همکاران با هدف بررسی تاثیر آموزش از راه دور و حضوری بر کیفیت زندگی بیماران سوختگی در کرمانشاه انجام شد،۹۰ بیمار با سوختگی درجه دو و سه در سه گروه ۳۰ نفره بصورت نمونه گیری در دسترس قرار گرفتند، گره مداخله آموزش حضوری،یک گروه آموزش تلفنی و گروه دیگر مراقبت روتین را دریافت کردند.پرسشنامه گیفیت زندگی در بیماران سوختگی ابزار burn specific health scale briefe  مورد استفاده قرار گرفته است،طبق نتایج حاصل از مطالعه،تفاوت معنی داری در کیفیت زندگی بیماران سوختگی که تحت آموزش حضوری قرار گرفتند با دو گروه دیگر از نظر آماری ود داشته است (42).

۲-در مطالعه ای که در سال 2018 توسط نجفی و همکاران با هدف تعیین تأثیر دامنه تمرینات حرکتی بر فعالیت روزمره و کیفیت زندگی در بیماران مبتلا به سوختگی شهراهواز انجام شده است. بیماران به طور تصادفی در دو گروه کنترل و مداخله قرار گرفتند که هر گروه شامل 30 نفر بودند. بیماران گروه مداخله ، تمرینات حرکتی برنامه ریزی شده ای را برای مدت 4 هفته در مفصل سوختگی سه بار در روز (Flexion- Extension ، Abduction- Adduction ، چرخش داخلی- چرخش خارجی) دریافت کردند. داده ها از طریق پرسشنامه بارتل و مقیاس ویژه سلامت سوختگی جمع آوری شد. برای تجزیه و تحلیل آماری از آزمون t استفاده شده است. یافته های مطالعه حاضر نشان داد که از نظر میانگین فعالیت روزانه زندگی بین دو گروه تفاوت معنی داری وجود دارد (17).

۳-در مطالعه ای که در سال ۲۰۱۷ توسط لطفی و همکاران با هدف بررسی،تاثیر آموزش قبل از ترخیص بر کیفیت زندگی بیماران سوختگی در بیمارستان سینا تبریز انجام شد. روش مطالعه،پیش آزمون-پس آزمون بوده است.۱۲۸ نفر از  بیماران  در دو گروه مداخله و کنترل بصورت نمونه گیری در دسترس در این مطالعه شرکت کردند،گروه مداخله آموزش قبل ترخیص بصورت پمفلت و بوکلت و گروه کنترل مراقبت روتین دریافت کردند،نتایج حاصل از مطالعه نشان داد که آموزش به بیماران سوختگی تاثیر معناداری بر بهبود کیفیت زندگی بیماران سوختگی داشته است(43).

4-در مطالعه ای که در سال ۱۳۹۷ توسط اعظمی و همکاران با هدف بررسی تاثیر برنامه درمانی مبتنی بر الگوی روانی-اجتماعی در بهبود کیفیت زندگی بیماران مبتلا به اختلال استرس پس از سانحه،ناشی از سوانح سوختگی در تهران انجام شد ۳۰ بیمار به روش تصادفی ساده انتخاب و بصورت تصادفی در دو گروه مداخله و کنترل قرار گرفتند.روش پژوهش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل بود.برنامه درمانی طی ۱۲ جلسه،برای بیماران برگزار و پس از دو ماه مجددا پیگیری شد.ابزار مورد مطالعه شامل:مصاحبه نیمه ساختار یافته تشخیصی بر اساس DSM-5 ،فهرست اختلال استرس پس از سانحه PCL-5  و پرسشنامه ی کیفیت زندگی سازمان بهداشت جهانی بوده است.نتایج حاصل از مطالعه نشان داد که برنامه درمانی مبتنی بر الگوی روانی-اجتماعی بر ابعاد کیفیت زندگی بیماران سوختگی موثر است(45).

5-در مطالعه ای که توسط هاشمی و همکاران (۲۰۱۳) با هدف بررسی تاثیر برنامه خودمراقبتی اورم بر کیفیت زندگی بیماران سوختگی مراجعه کننده به مرکز سوختگی شیراز انجام شد،مطالعه از نوع کارازمایی بالینی بود که ۱۱۰ بیمار به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و بصورت تصادفی در دو گروه مداخله و کنترل قرار گرفتند،ابزار شامل پرسشنامه اطلاعات دموگرافیک و پرسشنامه مقیاس سلامت بیماران سوختگی BSHS-B  بوده است،بیماران در دو دوره یک و دو ماه بعد از مداخله ارزیابی شدند،نتایج حاصل از مطالعه نشان داد که کیفیت زندگی در گروه مداخله که تحت آموزش های حضوری در ۵ جلسه ۹۰دقیقه ای بودند بطور معناداری بیشتر است(48).

6-در مطالعه ای که با هدف تعیین تاثیر برنامه آموزش مبتنی بر ورزش درمانی بر عملکرد دست های بیماران سوختگی  در سال ۱۳۹۲،توسط محدث اردبیلی و همکاران درشهر تبریز انجام شد،تعداد ۶۰ بیمار بطور تصادفی انتخاب و به دو گروه کنترل و شاهد تقسیم شدند،ابزار جمع آوری اطلاعات چک لیستهای مشاهده ای درباره تعیین عملکرد دست بود.نتایج حاصل از طرح نشان داد،پیشرفت چشمگیری در دامنه حرکتی دستها پس از سوختگی از زمان پذیرش تا زمان ترخیص بیماری بوجود آمده  است(32).

۱۱-در مطالعه ای که توسط پیشنمازی و همکاران(۱۳۸۹)، با هدف بررسی کیفیت زندگی در بیماران سوختگی شهر تهران انجام شد،یک مطالعه ی توصیفی-تحلیلی بوده است که ۲۰۰ نفر از بیماران سوختگی به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند،ابزار گردآوری داده ها شامل پرسشنامه اختصاصی سنجش کیفیت زندگی بیماران دچار سوختگی ( BSHS) (شـامل حیطـه هـای جسـمی، روانی و اجتماعی) همراه با برگه ثبت اطلاعات جمعیتی بودکه پس از تعیین روایی و پایایی آن مورد استفاده قـرار گرفـت . نتـایج پـژوهش نشان داد که، نتایج پژوهش نشان میدهد کیفیت زندگی بیماران سوختگی درحیطه جسمی و اجتماعی نسبتاً مطلوب بوده اسـت و در حیطـه روانـی بیماران کیفیت زندگی خوبی نداشته اند که این امر میتواند تحت تاثیر مشکلات تصویر ذهنی و عاطفی آنان باشد.(50).

۱۲-در مطالعه ای که توسط منظری و همکاران(۱۳۸۵)،با هدف بررسی ارتباط بین درد و اضطراب در بیماران سوختگی،یک مطالعه ی توصیفی-تحلیلی در بخش سوختگی بیمارستان امام رضا مشهد انجام شد،۶۰ بیمار بستری به روش نمونه گیری تصادفی انتخاب شدند، جهت جمع آوری اطلاعات از پرسشنامه اطلاعات فردی بیماران، ابزار دیداری – خطی شدت درد و پرسشنامه خود گزارش دهی میزان اضطراب بیماران سوختگی استفاده شد. داده ها پس از جمع آوری بررسی شدند،نتایج حاصل از طرح نشان داد که بین شدت درد و میزان اضطراب بیماران طی هفته اول تا چهارم بستری ارتباط معنی داری از نظر آماری وجود دارد(51).

نقد مطالعات:

بیماران سوختگی علاوه بر مشکلات عمومی به دلیل زخم های سوختگی بیشتر در معرض خطرات بی حرکتی قرار دارند(11).  همچنین بیحرکتی منجر به مشکلات عملکردی در بیماران خواهد شد(26) و بیماران سوختگی شدید به دلیل اختلال در عملکرد مستقل از کیفیت زندگی پایین تری برخوردار هستند(43). این در حالی  است که اجرای فعالیت حرکتی زودهنگام از عوارض عصبی-عضلانی و تنفسی کاسته و باعث کاهش مرگ و میر و مدت بستری می گردد(14). لذا نتایج مطالعات مختلف حاکی از آن است که توجه زیادی به عوارض جسمی و روانی بیماران مبتلا به سوختگی  نمی شود. پژوهش های متعددی  با رویکرد توصیفی در این زمینه کار شده است و جنبه های مختلفی از مشکلات بیماران را نشان داده اند،مطالعات مداخله ای در این زمینه محدود هست و در مطالعات موجود نیز بیشتر به تاثیر غیر مستقیم برنامه ورزشی بر یک جنبه محدود از زندگی بیماران ( نحوه انجام فعالیت های روزمره) پرداخته شده است. در بررسی بعمل آمده در پایگاههای اطلاعاتی درخصوص بیماران مبتلا به سوختگی،  مطالعات بیمار محوری که هم میزان زاویه مفاصل اندام فوقانی و هم کاهش درد این بیماران را مورد هدف قرار داده باشد، یافت نشد. باتوجه تاثیر عوارض بی حرکتی بر الگوی ایفای نقش بیماران مبتلا به سوختگی در خانواده و جامعه و همچنین نگرانی بیمار به دلیل عوارض طولانی مدت و گاها برگشت ناپذیر، خلاء تحقیقاتی کاربردی در حیطه های بازتوانی بیماران مبتلا به سوختگی احساس می شود .

میانگین زاویه مفصل شانه دچارسوختگی قبل از مداخله، 1 ماه و 3 ماه بعد از مداخله در گروه بیماران دریافت کننده برنامه ورزشی و گروه کنترل متفاوت است.

میانگین نمره درد قبل از مداخله ، 1 ماه و 3 ماه بعد از مداخله در گروه بیماران دریافت کننده برنامه ورزشی و گروه کنترل متفاوت است

میانگین نمره کیفیت زندگی 1 ماه و 3 ماه بعد از مداخله در گروه بیماران دریافت کننده برنامه ورزشی و گروه کنترل متفاوت است

تعیین تاثیر برنامه ورزشی بازتوانی بر درد، دامنه حرکتی مفصل شانه و کیفیت زندگی در بیماران سوختگی مراجعه کننده به بیمارستان علی بن ابیطالب (ع).

تعیین و مقایسه میانگین زاویه مفصل شانه دچارسوختگی قبل از مداخله، 1 ماه و 3 ماه بعد از مداخله در گروه بیماران دریافت کننده برنامه ورزشی و گروه کنترل

تعیین و مقایسه میانگین نمره درد قبل از مداخله، 1 ماه و 3 ماه بعد از مداخله در گروه بیماران دریافت کننده برنامه ورزشی و گروه کنترل

تعیین و مقایسه میانگین نمره کیفیت زندگی 1 ماه و 3 ماه بعد از مداخله در گروه بیماران دریافت کننده برنامه ورزشی و گروه کنترل

سازمان آموزش و پرورش

دانشگا هاه و مراکز اموزش عالی وابسته به وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی  و وزارت علوم، تحقیقات و فن اوری

دامنه حرکتی شانه در بیماران سوختگی:

تعریف نظری:

میزان حرکت مفصل شانه، بصورتی که ۱۸۰ درجه برای خم شدن و نزدیک شدن و باز کردن مفصل که در واحد درجه اندازه گیری می شود.(52)

تعریف عملی: منظور از دامنه حرکتی مفصل شانه،در این مطالعه، اندازه زاویه ای است که مفصل شانه بیمار باز می شود، که بوسیله ی گونیامتر برحسب درجه اندازه گیری می شود.

برنامه ورزشی:

تعریف نظری:

به فعالیت بدنی اطلاق می شود که طبق پروتکل (کتاب کندل-فیزیوتراپی) ارایه خواهد شد،که حرکت تولید شده، توسط ماهیچه های اسکلتی منجر به مصرف انرژی شود(56).

تعریف عملی:

منظور از برنامه ورزشی در این مطالعه،ارایه یک برنامه مدون بدنی طبق کتابچه آموزشی به این صورت که، برنامه ورزشی را تا زمان ترخیص و حداکثر 12 هفته ، 3 بار در روز ، تکرار حرکت 10 بار ، هر بار دریافت خواهند کرد. در این پروتکل ورزش درمانی، هر جلسه ورزشی شامل 10 دقیقه گرم کردن، ورزش های کششی و دامنه حرکتی، ورزش های قدرتی می باشد.

کیفیت زندگی:

کیفیت زندگی یک مفهوم ذهنی از احساس خوب بودن و رضایتمندی از تجربیات زندگی است که جنبه های مثبت  و منفی زندگی فرد را دربر می گیرد و بیانگر روشی است که فرد وضعیت سلامت و سایر جنبه های زندگی خود را درک کرده ونسبت به آن واکنش نشان می دهد. طبق تعریف سازمان بهداشت جهانی، کیفیت زندگی عبارت است از تصور افراد از موقعیت خود در زندگی با درنظر گرفتن اهداف، انتظارات، استانداردها و نگرانی هایشان؛ با توجه به بافت فرهنگی و سیستم های ارزشی که در آن به سر  می برند (47)

       تعریف عملی کیفیت زندگی: منظور نمره ای است که بیمار بر اساس پرسشنامه The Burn Specific Health Brief Scale  کیفیت زندگی در بیماران دچار سوختگی که توسط بیماران تکمیل می شود، کسب خواهد کرد

بررسی خواهد شد .

درد:

تعریف نظری درد: درد یک تجربه ی ناخوشایند حسی و عاطفی و ذهنی همراه آسیب است.(53)

      تعریف عملی درد : منظور از درد در مطالعه حاضر  نمره ای است  که بیمار  با استفاده از معیار دیداری سنجش      درد VAS  خواهد گرفت. نمره دهی بین صفرتا10 می باشد که نمره صفر بدون درد و نمره10 حداکثر درد را نشان می دهد.

این مطالعه یک پژوهش از نوع نیمه تجربی دو گروهه می باشد.

در این مطالعه، جامعه پژوهش را کلیه بیماران  مبتلا به سوختگی مفصل شانه با ضخامت کامل پوست (درجه 3)، که پیوند پوست را دریافت نموده اند و به مدت 5 روز در بخش سوختگی بیمارستان علی ابن ابیطالب ( ع)  شهر زاهدان درسال 1400   بستری می باشند، تشکیل می دهند .

بیمارانی

معیار ورود :

1. تشخیص سوختگی درجه 3(با ضخامت کامل بافت صدمه دیده )توسط پزشک معالج تایید شود
2. افراد بالغ 18 سال تا50  سال داشته باشد
3. وزن کمتر از 100 کیلوگرم  داشته باشد
4. درصد سوختگی(15-45 درصد)،باشد
5. 14 روز بعد از پیوند پوست باشد
6. علائم حیاتی پایدار باشد
7. تمایل به شرکت در مطالعه داشته باشد
8. سواد خواندن و نوشتن داشته باشد
9. عدم سابقه مشکلات مفصلی ، عدم انقباض و تغییر شکل قبلی در مفاصل و اختلالات عصبی – عضلانی
10. عدم وجود بدخیمی ، بیماری های روانی ، تغییر شکل و اختلالات حرکتی دست و انگشتان

معیار خروج

1. بستری شدن مجدد دربیمارستان در طول مدت مطالعه
2. عدم انجام ورزش های اموزش داده شده، بیشتر از  دو نوبت در روز و در دو روز متوالی
3. عفونت محل پیوند (بازو و شانه )
4. حضور در برنامه های فیزیوتراپی دیگر
5. مرگ بیمار

حجم نمونه بر اساس میانگین و انحراف معیار دامنه حرکتی مفصل شانه (Abduction)  به عنوان متغیر و پیامد اولیه در مطالعه Perera و همکاران(2017) و با حدود اطمینان 95 % وتوان آزمون آماری95 % و بر اساس فرمول زیر در هر گروه تعداد بسیار اندکی(2 نفر)  بدست آمد (40). برای اطمینان از حجم نمونه، در نظر داشتن ریزش احتمالی و امکان انجام آزمون های آماری، حجم نمونه در هر گروه 15  نفر و در مجموع30  نفر تعیین شد.

n = (Z1-α2+Z1-β)2(S12+S22)(X1-X2)2 =1.7

Z1-α2  = 1.96                        S1 = 4.61                                    X1 = 169.55

Z1-β  = 1.64                         S2 = 12.56                                X2 = 132.76

بیماران در ابتدا با روش نمونه گیری در دسترس و بر مبنای معیارهای ورود به مطالعه و از بین بیماران دچار سوختگی که شانه و بازو دچار اسیب شده باشند، انتخاب خواهند شد و پس از اخذ رضایت نامه کتبی از قیم قانونی بیمار، با روش تخصیص تصادفی و با استفاده از بلوک‌های جایگشتی به دو گروه مداخله و کنترل تخصیص خواهند یافتند. با توجه به اینکه دو گروه در مطالعه مدنظر خواهد بود، بیماران در شش حالت از بلوک‌های چهار تایی تخصیص داده خواهند شد. (A گروه برنامه مراقبتی و B گروه کنترل، به‌عنوان مثال AABB, ABAB, BBAA , …). در هر بلوک از هر گروه دو نفر وجود خواهند داشت. ترتیب بلوک‌ها به‌صورت تصادفی و با استفاده از جدول اعداد تصادفی تعیین می شوند و سپس بیماران بر اساس بلوک‌ها وارد گروه مداخله یا کنترل می‌شوند.

ابزار جمع آوری اطلاعات در این پژوهش شامل بخش های ذیل می‌باشد. بخش اول  فرم جمع آوری اطلاعات دموگرافیک و اطلاعات بیماری، بخش دوم ارزیابی دامنه حرکتی اندام ها با استفاده از گونیامتر 360 درجه ، بخش سوم  معیار سنجش درد دیداری( VAS ) و بخش چهارم پرسشنامه ی کیفیت زندگی بیماران سوختگی  می باشد.

الف ) فرم  جمع آوری اطلاعات دموگرافیک و اطلاعات بیماری :

فرم اطلاعات دموگرافیک شامل مشخصات عمومی هر بیمار (سن ، جنس ، درجه تحصیلات ، شغل ، ازدواج) و اطلاعات در مورد زخم سوختگی (محل سوختگی ، سطح سوختگی ، عمق سوختگی)  می باشد .

پ ) ارزیابی دامنه حرکات شانه

در این مطالعه برای ارزیابی دامنه حرکتی شانه، حرکات Abductionکه بیشتر تحت تأثیر محدودیت های دامنه حرکتی می گردند، انتخاب می شوند . جهت سنجش دامنه حرکات Abduction و چرخش خارجی شانه توسط گونیومتر(ساخت کشور ژاپن-(Yagamy- tiger-R373 از روش کندال مندرج در کتاب Function and testing :Muscles استفاده می شود. برای ارزیابی  دامنه حرکت Abduction، بیمار روی یک صندلی نشسته،معاینه کننده بازوی ثابت گونیومتر را به صورت کاملاً عمود در کنارتنه در سطح خلفی  نگه می دارد ، در حالی که مرکز گونیومتر روی زائده آکرومیون قرار داشته، بازوی متحرک گونیومتر به موازات بازو و در امتداد اپی کندیل لترال آرنج است و همراه با حرکت شانه به طرف Abduction حرکت می نماید. زاویه بین دو بازوی گونیومتر مبین دامنه این حرکت می باشد. (شکل 1)لازم به ذکر است که دامنه طبیعی حرکت ابدوکسیون شانه 180 درجه است (54)

در مطالعه گلپایگانی و همکاران جهت بررسی روایی و پایایی درونگرا و برونگرا، گونیاسنج زاویه‌دار در اندازه‌گیری میزان عارضه شانه نابرابر و کج گردنی پس از تعیین نرمال بودن داده ها توسط آزمون K_S، به ترتیب از روشهای آماری ضریب همبستگی پیرسون، ضریب همبستگی ICC و ضریب همبستگی پیرسون استفاده گردید. روایی میان اندازه زاویه شانه سمت چپ و راست و اندازه زاویه کج گردنی در دو روش استفاده از گونیاسنج زاویه دار و عکس رادیوگرافی با ضریب همبستگی پیرسون به ترتیب 84/0 ، 8/78 بوده است. و همچنین نتایج آزمون سنجش پایایی درونگرا آزمونگر گونیاسنج زاویه دار در اندازگیری زاویه شانه سمت چپ و راست 95/0 ، 91/0 و اندازه زاویه کج گردنی با ICC 94/0 می باشد. نتایج آزمون ضریب همبستگی پیرسون جهت بررسی پایایی برونگرا (بین دو آزمونگر) در اندازگیری زاویه شانه سمت چپ، راست 81/0 ، 75/0 و اندازه زاویه کج گردنی با گونیاسنج زاویه دار 85/0 بدست آمد(55).در مطالعه حاضر، با استفاده از بررسی پایایی برون گرا، میزان دقت ابزار مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

پ ) پرسشنامه ی کیفیت زندگی بیماران سوختگی:

در این پژوهش کیفیت زندگی برای بیماران سوختگی بر اساس پرسشنامه کیفیت زندگی بیماران سوختگی

 بررسی می شود . این پرسشنامه شامل45 سوال  در زمینه های تواناییThe Burn Specific Health Brief انجام فعالیت ساده، عملکرد دستها، تاثیرپذیری، تصویر بدنی، روابط بین فردی، عملکرد جنسی، میزان حساسیت پوست به گرما، چگونگی مراقبت از نواحی سوخته و کارکردن است. در قسمت توانایی انجام فعایتهای ساده؛ استقلال در حمام کردن، پانسمان توسط خود فرد و نشستن و بلند شدن از صندلی بررسی می شود. در قسمت عملکرد دستها؛ امضای اسم خود، غذا خوردن با قاشق یا چنگال، گره زدن بند کفش و کمربند و...، برداشتن سکه پول از سطح صاف و باز کردن قفل در بررسی می شود. درقسمت تاثیر گذاری؛ ناراحت کردن احساس تنهایی ، احساس غمگینی و افسردگی، دچار شدن به مشکلات عاطفی، عدم علاقه به انجام کارها با دوستان، عدم لذت بردن از ملاقات با مردم بررسی می شود. در قسمت تصویر بدنی؛ فراموش کردن تغییر وضعیت ظاهر، زشت به نظر رسیدن آثار سوختگی از دید دیگران، ناراحت کردن وضعیت ظاهری و ناراحت کردن ظاهر جوشگاه ها بررسی می شود. در قسمت روابط بین فردی؛ دور شدن خانواده به دنبال جراحت، ترجیح دادن به اینکه تنها باشد، ناراحت شدن از طرز برخورد خانواده، آسوده بودن خانواده بدون وی بررسی می شود.  در قسمت عملکرد جنسی؛ نداشتن علاقه به مسائل جنسی، عدم علاقه به بغل کردن و بوسیدن و نداشتن روابط جنسی مثل قبل سوال می شود. در قسمت حساسیت به گرما؛ ناراحت کردن نور خورشید، ناراحت کردن آب گرم، عدم امکان بیرون رفتن در روزهای گرم و آفتابی، حساس شدن پوست نسبت به قبل بررسی می شود. در قسمت مراقبت از نواحی سوخته؛ زحمت داشتن مراقبت از پوست، نداشتن علاقه به مراقبت از زخم، مجبور بودن به انجام کارهایی برای زخم، گذراندن دوران سخت برای مراقت از سوختگی بررسی می شود. در قسمت کارکردن؛ تداخل سوختگی در کارها و وظایف، تاثیر سوختگی بر توانایی کارکردن و ایجاد مشکلات در کار کردن بررسی می شود.

این ابزار بر اساس چک لیست لیکرت بوده و از 1 تا 5 تقسیم شده به طوری که عدد 1 مربوط به گزینه هرکز و عدد 5 مربوط به گزینه خیلی زیاد، عدد 4 نسبتا زیاد، عدد 3 برای گزینه متوسط و عدد 2 مربوط به گزینه ضعیف می باشد . از 40 سوال پرسشنامه 18 سوال مربوط به بعد جسمی کیفیت زندگی، 11 سوال مربوط به بعد روانی کیفیت زندگی و 11 سوال مربوط به بعد روانی کیفیت زندگی و 11 سوال مربوط به بعد اجتماعی کیفیت زندگی هستند (16).پایایی ابزار عملکرد مستقل، با استفاده الفای کرونباخ سنجیده شد و نتایج به صورت ، نمره پایایی حرکتی 0.94 و نمره شناختی 0.9 بدست آمد. پرسشنامه مربوطه یک و سه ماه پس از مداخله مورد استفاده قرار خواهد گرفت (54).

معیار قیاسی دیداری سنجش درد Visual Analogue Scale=(VAS)

  اﻳﻦ ﻣﻘﻴﺎس شامل خط افقی 10 سانتی متری بود که نشان دهنده پیوستاری با انتهاهای علامت گذاری شده، بدون درد برابر صفر و شدیدترین درد ممکن 10 بود که امتیاز زیر 4 نشان دهنده عدم وجود درد تا درد خفیف، امتیاز 4تا 6 درد متوسط، امتیاز 6 تا 9  درد شدید و امتیاز 10 شدیدترین درد ممکن می باشد . این ابزاربه طور گسترده ای به کار برده شد و به دلیل استاندارد بودن روایی و پایایی ان به اثبات رسیده است . (23)

این ابزار در پژوهشهای بسیاری به کار رفته و پایایی و روایی آن در سنجش درد به اثبات رسیده است.(31).

    پس از تایید و تصویب پروپوزال توسط معاونت تحقیقات و فناوری و کمیته اخلاق دانشگاه و دانشکده و اخذ معرفی نامه و ارائه آن به مسئولین بخش های سوختگی بیمارستان علی ابن ابیطالب(ع) شهر زاهدان و کسب اجازه جهت انجام پژوهش، و مراجعه به بخش سوختگی، پژوهشگر به روش در دسترس از بین بیماران مبتلا به سوختگی درجه 3 اندام ها (شانه و بازو)که واجد شرایط ورود به مطالعه می باشند ، شروع به نمونه‌گیری می‌نماید. بدین ترتیب که پژوهشگر با بیمار مصاحبه کرده، برای هریک از شرکت کنندگان، موضوع تحقیق، اهداف، مراحل تحقیق اختیاری بودن شرکت در این پژوهش و محرمانه بودن اطلاعات توضیح داده می شود، و در نهایت رضایت نامه کتبی از بیمار یا خانواده گرفته خواهد شد، به نمونه‌ها توضیح داده خواهد شد که برای ترک و ادامه مطالعه آزادی عمل دارند، عدم مشارکت یا خروج آن ها تأثیری بر درمان آنها نخواهد داشت.پس از انتخاب بیماران بر اساس معیارهای ورود، بیماران در ابتدا با روش نمونه گیری در دسترس و بر مبنای معیارهای ورود به مطالعه و از بین بیماران دچار سوختگی که شانه و بازو دچار اسیب شده باشند، انتخاب شده و پس از اخذ رضایت نامه کتبی از قیم قانونی بیمار، با روش تخصیص تصادفی و با استفاده از بلوک‌های جایگشتی به دو گروه مداخله و کنترل تخصیص خواهند یافتند. با توجه به اینکه دو گروه در مطالعه مدنظر خواهد بود، بیماران در شش حالت از بلوک‌های چهار تایی تخصیص داده خواهند شد. (A گروه برنامه مراقبتی و B گروه کنترل، به‌عنوان مثال AABB, ABAB, BBAA , …). در هر بلوک از هر گروه دو نفر وجود خواهند داشت. ترتیب بلوک‌ها به‌صورت تصادفی و با استفاده از جدول اعداد تصادفی تعیین می شوند و سپس بیماران بر اساس بلوک‌ها وارد گروه مداخله یا کنترل می‌شوند. بعد از مشخص شدن گروه بیمار ، چنانچه بیمار در گروه مداخله قرار گرفت ابتدا اطلاعات مربوط به متغییرهای جمعیت شناختی از طریق  مصاحبه با بیمار  گرفته خواهد شد.

اگر بیمار به گروه کنترل تعلق گرفت فرم اطلاعات دموگرافیک و ابزار ارزیابی درد جهت بیمار تکمیل خواهد شد . همچنین زاویه مفصل شانه با استفاده از گونیامتر 360 درجه ای اندازه گیری و ثبت خواهد شد .همچنین در طی مدت انجام پژوهش، گروه کنترل از لحاظ حضور در برنامه های فیزیوتراپی مورد پایش قرار خواهند گرفت و در صورت حضور در برنامه های فیزیوتراپی از مطالعه خارج خواهند شد. بیماران گروه کنترل فقط آموزش های  روتین  را دریافت خواهند نمود، در این گروه مداخله آموزشی صورت نخواهد گرفت. در این گروه بعد از گذشت1 و  3 ماه ، با بیماران تماس گرفته شده و  پرسشنامه های کیفیت زندگی و ابزار کنترل درد تکمیل خواهد شد و  در این گروه نیز پس از گذشت 1 و 3 ماه زاویه مفصل شانه اندازه گیری خواهد شد. در پایان مداخله کتابچه آموزشی براساس محتوی آموزش داده شده به گروه مداخله، تهیه و در اختیار گروه کنترل نیز قرار خواهد گرفت.

 در گروه مداخله جهت آموزش و انجام ورزش های دامنه حرکتی از برنامه ورزشی که در اختیار انها قرار خواهد گرفت، استفاده خواهد شد. بیماران پس از پیوند پوست به مدت حداقل 5 روز در بخش سوختگی بستری هستند . در طی این مدت بعد از کسب امادگی جسمی و روانی، بیمار 4جلسه اموزشی در مورد ماهیت بیماری،عوارض ،ورزش های دامنه حرکتی و فعالیت های  خودمراقبتی  برنامه ریزی خواهد شد .

در این جلسه ، آنها درباره ضرورت و انجام تمرینات و بازتوانی در شانه و همچنین نحوه خودمراقبتی در رابطه با سوختگی آموزش خواهند دید. علاوه بر گفتار و بحث گروهی ، از ابزارهای بصری مانند فیلم ، عکس و اسلاید در رابطه با ورزش های موثر بر مفصل شانه، استفاده می شود. در پایان علاوه بر پاسخ دادن به سوالات و ابهامات مددجویان، از بیمار خواسته می شود ورزش ها و حرکات آموزش داده شده را در حضور مربی(پژوهشگر) اجرا کند . علاوه بر این ، مطالب آموزشی از طریق روش پرسش و پاسخ مورد بررسی قرار خواهد گرفت. شماره تلفن محقق به همه بیماران در گروه مداخله و کنترل داده خواهد شد تا به سوالات آنها پاسخ دهد. مدت زمان هر جلسه آموزشی 20 دقیقه(بر اساس تمایل بیمار) ، تعداد جلسه آموزشی فردی 3 تا 4 جلسه وابسته به نیاز بیماران می باشد.

بیمار بعد از ترخیص، یک روز در میان(سه بار در هفته) جهت تعویض پانسمان به بخش سوختگی مراجعه خواهد کرد، در این مطالعه،از هفته دوم پس از ترخیص آموزش ها توسط پژوهشگر اغاز و در طی تعویض پانسمان مجدد (حدود8هفته) ورزش های موثر بر دامنه حرکتی به صورت نمایش دادن و تمرین کردن، آموزش داده خواهد شد . نحوه انجام برنامه ورزشی و تکنیک صحیح انجام حرکات به  طور کامل به بیماران آموزش  داده می شود، مادامی که بیمار جهت تعویض پانسمان به بیمارستان مراجعه می کند، آموزش ها بصورت حضوری و پس  از آن از بیماران خواسته می شود که تمرینات مزبور را بر اساس آموزش  های داده شده در منزل انجام دهند. شایان ذکر است که درمانگر پس از اطمینان از آموختن کامل ورزش ها و انجام  صحیح حرکات توسط بیماران ،یک جزوه آموزشی در اختیار آنان قرار می دهند تا تمرینات  مزبوردر منزل انجام دهند. در این جزوه نحوه و تعداد حرکات ورزشی  به طور کامل و با زبان ساده همراه با شکل وجود دارد. برنامه ورزشی را تا زمان ترخیص و حداکثر 12 هفته ، 3 بار در روز ، تکرار حرکت 10 بار ، هر بار دریافت خواهند کرد. در این پروتکل ورزش درمانی، هر جلسه ورزشی شامل 10 دقیقه گرم کردن، ورزش های کششی و دامنه حرکتی، ورزش های قدرتی خواهد بود.. جهت اطمینان از انجام تمرینات ورزشی فرم ثبت اطلاعات طراحی شده ای که در اختیار بیمار قرار خواهد گرفت، به صورت روزانه تکمیل شده و توسط محقق در هر جلسه حضوری که جهت تعویض پانسمان مراجعه می کند، تحویل گرفته خواهد شد و سپس از لحاظ تعداد جلساتی که ورزش ها را انجام داده است، مورد ارزیابی قرار خواهد گرفت. در این گروه بعد از گذشت یک و سه ماه بعد از انجام مداخلات، زاویه باز شدن مفصل شانه، معیار اندازه گیری درد و پرسشنامه کیفیت زندگی تکمیل خواهد شد.

جهت انجام کورسازی در این مطالعه، زاویه باز شدن مفصل شانه توسط پرستار آموزش دیده بخش سوختگی که از تخصیص بیماران به گروه های مداخله و کنترل اطلاع ندارد، توسط گونیاسنج ، اندازه گیری  خواهد شد.

جدول 1 ساختار و محتوای مداخله آموزشی

داده های گردآوری شده وارد نرم افزار آماری SPSS نسخه 21 شده. در ابتدا نرمالیتی داده ها با آزمون شاپیرو ویلک بررسی شده و در صورت تبعیت داده ها از توزیع نرمال به منظور مقایسه میانگین ها در  هر گروه قبل و بعد از آزمون تی زوج و برای مقایسه میانگین بین دو گروه از آزمون تی مستقل استفاده خواهد شد. همچنین از آزمون آنالیز واریانس اندازه های تکراری استفاده خواهد شد. در صورت عدم تبعیت از توزیع نرمال از تست های معادل ناپارامتریک من ویتنی یو و ویلکاکسون استفاده خواهد شد. سطح معناداری کمتر از 05/0 در این تحلیل مد نظر قرار خواهد گرفت.

'راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران سال 1392'

1.کسب رضایت آگاهانه درکلیه تحقیقاتی که برروی آزمودنی انسانی انجام می گیرد ضروری است در مورد تحقیقات مداخله ای، کسب رضایت آگاهانه باید کتبی باشد.

2.ارجحیت منافع جامعه یا پیشرفت علم نمی تواند توجیهی برای قراردادن آزمودنی در معرض ضرر و زیان غیرمعقول باشد ویا محدودیتی در اعمال اراده و اختیار او ایجاد نماید.

3. کسب رضایت آگاهانه بایستی فارغ ازهرگونه اجبار ، تهدید ، تطمیع و اغوا انجام گیرد ، درغیراینصورت رضایت اخذ شده باطل و هیچ اثر قانونی بر آن مترتب نیست و درصورت بروز هرگونه خسارت، مسئولیت آن متوجه پژوهشگر خواهد بود.

5. درانجام تحقیقات علوم پزشکی اعم از درمانی و غیردرمانی ، محقق مکلف است اطلاعات مربوط به روش اجراء و هدف ازانجام تحقیق، زیانهای احتمالی، فواید، ماهیت و مدت تحقیق را به میــزانی که با آزمودنی ارتباط دارد به وی مفهوم نموده و به سئوالات او پاسخ های قانع کننده دهد و مراتب مذکور را دررضایت نامه قید نماید.

6. درتحقیقات علوم پزشکی باید قبل از انجام تحقیق، تمهیدات لازم (از قبیل امکانات پیشگیری ، تشخیصی ، درمانی) فراهم گردد و درصورت بروز خسارت غیرمتعارف جبران شود.

7. نحوه ارائه گزارش یا اعلام نتیجه تحقیقات می باید متضمن رعایت حقوق مادی و معنوی عناصر ذیربط ( آزمودنی، پژوهشگر، پژوهش و سازمان مربوطه) باشد.

8. محقق باید به آزمودنی اعلام نماید که می تواند در هر زمان که مایل باشد از شرکت در تحقیق منصرف شود. بدیهی است در صورت انصراف پژوهشگر مکلف است مواردی را که ترک تحقیق، تبعات نامطلوبی نصیب آزمودنی می نماید به ایشان تفهیم نموده و او را حمایت کند.

10. مسئولیت تفهیم اطلاعات به آزمودنی به عهده محقق است، در مواردی که فرد دیگری این اطلاعات را به آزمودنی بدهد از محقق سلب مسئولیت نمی گردد.

11. شرکت دادن آزمودنی در پژوهش بدون ارائه اطلاعات مربوط به پژوهش ممنوع است مگر اینکه آزمودنی، آگاهانه از حق خود درکسب اطلاعات صرفنظر کرده باشد.

12. درتحقیقات کارآزمایی بالینی (Clinical Trials) که وجود دو گروه شاهد و مورد ضروری است بایستی به آزمودنی ها اطلاع داد که در تحقیقی شرکت کرده اند که ممکن است بطور تصادفی در یکی از دوگروه فوق قرار گیرند.

13. درتحقیقات درمانی میزان ضرر و زیان (Risk) بایستی کمتر از منافع (Benefits) تحقیق باشد مرجع تشخیص نفع و ضرر، کمیته اخلاق در پژوهش می باشد که پس از مشورت با متخصصان حرفه ای رشته مربوطه اعلام نظر می نماید.

15. عملی بودن، ساده بودن، راحت بودن، سریع بودن، اقتصادی بودن و مشابه آن نمی تواند توجیهی برای مواجه نمودن آزمودنی با ضرر و زیان اضافی در تحقیق باشد.

17. محقق موظف است که اطلاعات مربوط به آزمودنی را بعنوان راز تلقی و آن را افشاء ننموده و ضمناً شرایط عدم افشاء آن را نیز فراهم کند، مگر آنکه در این مسیر محدودیتی داشته باشد که در اینصورت باید قبلاً آزمودنی را مطلع نماید.

19. هرگونه صدمه جسمی وزیان مالی که در پی انجام تحقیق بر آزمودنی تحمیل شود بایستی مطابق قوانین موجود جبران گردد.

20. انجام روشهای گوناگون تحقیق نباید مغایر با موازین دینی و فرهنگی آزمودنی وجامعه باشد

عدم دقت و همکاری افراد در تکمیل کردن پرسش نامه بدلیل زیاد بودن سوالات که انشالله با توضیح کافی پژوهشگر  رفع می شود و انشالله با تکنیک های انگیزشی به تکمیل کامل پرسش نامه با صبر و حوصله   ترغیب  خواهند شد.

نداشتن تمایل کافی برای انجام حرکات و تمرینات ورزشی آموزش داده شده.

همچنین نداشتن سواد خواندن و نوشتن جهت پر کردن و فهمیدن سوالات پرسشنامه از دیگر محدودیت های اجرای طرح محسوب میشود که با توضیح کافی در باره ی هدف اجرای طرح و خواندن سوالات برای افراد بی سواد  ان شالله حل خواهد شد.

سوختگی*دامنه حرکتی *مفصل شانه *درد*کیفیت زندگی

burn*Range of motion*shoulder joint*pain*quality of life in burn patient

1.         Mohammadi-Barzelighi H, Alaghehbandan R, Motevallian A, Alinejad F, Soleimanzadeh-Moghadam S, Sattari M, et al. Epidemiology of severe burn injuries in a Tertiary Burn Centre in Tehran, Iran. Annals of burns and fire disasters. 2011;24(2):59.

2.         Kumar S, Ali W, Verma AK, Pandey A, Rathore S. Epidemiology and mortality of burns in the Lucknow Region, India—a 5 year study. Burns. 2013;39(8):1599-605.

3.         Forjuoh SN. Burns in low-and middle-income countries: a review of available literature on descriptive epidemiology, risk factors, treatment, and prevention. Burns. 2006;32(5):529-37.

4.         Ghorbani F, Seifi B, MOHAMMAD ZS, Zare M. Microbiological factors in burn wound infection in patients hospitalized in zanjan. 2011.

5.         Rahzani K, Taleghani F, Nikbakht Nasrabadi A. Qualitative approach on social problems in burned disfigurement individuals. Journal of Arak University of Medical Sciences. 2008;11(3):37-48.

6.Jeschke MG, Kamolz L-P, Sjöberg F, Wolf SE. Handbook of burns volume 1: acute burn care: Springer; 2020.

7.Herndon D. Prevention of burn injuries total burn care. ISBN. 1978:2786-4377

8.         Ardabili FM, Purhajari S, Ghzeljeh TN, Haghani H. The effect of Shiatsu massage on underlying anxiety in burn patients. World journal of plastic surgery. 2015;4(1):36.

9.         Moradi M, Chatrrooz M, Sarichlu M, Alipourheidari M. The effect of eye movement with desensitization and reprocessing on anxiety induced by dressing pain in burn patients. J Nurs Educ. 2015;2:80-8.

10.       Amiri ZM, Tanideh N, Seddighi A, Mokhtari M, Amini M, Partovi AS, et al. The effect of lithospermum officinale, silver sulfadiazine and alpha ointments in healing of burn wound injuries in rat. World journal of plastic surgery. 2017;6(3):313.

11.       Esselman PC. Burn rehabilitation: an overview. Archives of physical medicine and rehabilitation. 2007;88(12):S3-S6.

12.       Ebid AA, Omar MT, Abd El Baky AM. Effect of 12-week isokinetic training on muscle strength in adult with healed thermal burn. Burns. 2012;38(1):61-8.

13.       Danesh A, Javanbakht SH, Nourallahzadeh M, Bakhshani N, Wood F, et al. EpidemiologyandMortalityof BurnInjuriesinEasternIranSince 2009: AnAnalysisof 2115Cases. 2009;38(8):1165-73.

14)Disseldorp LM, Nieuwenhuis MK, Van Baar ME, Mouton LJ. Physical fitness in people after burn injury: a systematic review. Archives of physical medicine and rehabilitation. 2011;92(9):1501-1510.

15.       Hardee JP, Porter C, Sidossis LS, Børsheim E, Carson JA, Herndon DN, et al. Early rehabilitative exercise training in the recovery from pediatric burn. Medicine and science in sports and exercise. 2014;46(9):1710.

16.       Besely WNA, Saad AY, Alaa-Eldeen T. Relationship between Dependency Level among Burned Patients and Different Burn Parameters. Journal of American Science. 2013;9(12).

17) Najafi S, Jahani S, Ravanbakhsh M, Cheraghian B, Babai K. The Effect of Range of Motion Exercises on Activity Daily Living and Quality of Life in Patients with Burn.2019;(2):115-120.

18.       Asadullah M, Khan A, Shakil-ur-Rehman S, Danish KF, Sibtain F. Role of Early Range of Motion Exercises in Reduction of Scar Formation and Prevention of Contracture in Sub-acute Stage of Burn Patients. Jiimc Journal Of Islamic International Medical College. 2013:10.

19.       Altier N, Malenfant A, Forget R, Choinière M. Long-term adjustment in burn victims: a matched-control study. Psychological Medicine. 2002;32(4):677.

20.       Hoffman HG, Patterson DR, Carrougher GJ. Use of virtual reality for adjunctive treatment of adult burn pain during physical therapy: a controlled study. The Clinical journal of pain. 2000;16(3):244-50.

21.       Tseng CN, Chen CCH, Wu SC, Lin LC. Effects of a range‐of‐motion exercise programme. Journal of Advanced Nursing. 2007;57(2):181-91.

22.       Li L, Dai J-x, Xu L, Huang Z-x, Pan Q, Zhang X, et al. The effect of a rehabilitation nursing intervention model on improving the comprehensive health status of patients with hand burns. Burns. 2017;43(4):877-85.

23.       Pishnamazi Z, Rejeh N, Heravi-Karimooi M, Vaismoradi M. Validation of the Persian version of the Burn Specific Health Scale–brief. Burns. 2013;39(1):162-7.

24.       Ansari-Lari M, Askarian M. Epidemiology of burns presenting to an emergency department in Shiraz, South Iran. Burns. 2003;29(6):579-81.

25.       Jabir S, Dziewulski P. Response to: Health related quality of life in burn patients–a review of the literature. Burns: journal of the International Society for Burn Injuries. 2015;41(3):645-6.

26.       Pishnamazi Z, Asiabar AK, Karimavi MH, Zaeri F, Zadeh RN. Quality of life in burn patients. Payesh (Health Monitor). 2012;11(1):103-10.

27.       Ghasemi M. Correlation between coping strategies and health status in burned patients in refer to burned centers of Tehran: Thesis for MS degree in Nursing Medical–Surgical Management. Faculty of …; 2009.

28.       Kildal M, Willebrand M, Andersson G, Gerdin B, Ekselius L. Coping strategies, injury characteristics and long-term outcome after burn injury. Injury. 2005;36(4):511-8.

29.       Yazdi-Ravandi S, Taslimi Z, Haghparast A, Ghaleiha A. Quality of life in patients with chronic pain disorders: determination the role of intensity and duration of pain. Koomesh. 2016;17(4).

30.       Saroukhani D, Omidi K, Norouzi R, Zali H, Sayehmiri K, Forozeshfard M. The quality of life in cancer patients in Iran: a systematic review by using meta-analysis. Koomesh. 2016;18(1).

31.       Heravi Karimovi M, Pourdehqan M, Jadid Milani M, Foroutan SK, Aieen F. Study of the effects of group counseling on quality of sexual life of patients with breast cancer under chemotherapy at Imam Khomeini Hospital. Journal of mazandaran university of medical sciences. 2006;16(54):43-51.

32.       Ardebili FM, Manzari ZS, Bozorgnejad M. Effect of educational program based on exercise therapy on burned hand function. World journal of plastic surgery. 2014;3(1):39.

33.       Serghiou M, Niszczak J, Parry I, Li-Tsang C, Van den Kerckhove E, Smailes S, et al. One world one burn rehabilitation standard. Burns. 2016;42(5):1047-58.

34.       Berg L, Meyer S, Ipaktchi R, Vogt PM, Müller A, de Zwaan M. Psychosocial distress at different time intervals after burn injury. Psychotherapie, Psychosomatik, Medizinische Psychologie. 2016;67(6):231-9.

35.       Spires MC, Kelly BM, Pangilinan Jr PH. Rehabilitation methods for the burn injured individual. Physical medicine and rehabilitation clinics of North America. 2007;18(4):925-48.

36.       Law RY, Harvey LA, Nicholas MK, Tonkin L, De Sousa M, Finniss DG. Stretch exercises increase tolerance to stretch in patients with chronic musculoskeletal pain: a randomized controlled trial. Physical Therapy. 2009;89(10):1016-26.

37) Potter PA, Perry AGE, Hall AE, Stockert PA. Fundamentals of nursing: Elsevier mosby; 2017.

38.       Tan J, Chen J, Zhou J, Song H, Deng H, Ao M, et al. Joint contractures in severe burn patients with early rehabilitation intervention in one of the largest burn intensive care unit in China: a descriptive analysis. Burns & trauma. 2019;7.

doi: 10.1186/s41038-019-0151-6

39.       Yurdalan SU, Ünlü B, Seyyah M, Şenyıldız B, Çetin YK, Çimen M. Effects of structured home-based exercise program on depression status and quality of life in burn patients. Burns. 2018;44(5):1287-93.

40.       Perera AD, Perera C, Karunanayake A. Effectiveness of early stretching exercises for range of motion in the shoulder joint and quality of functional recovery in patients with burns-a randomized control trial. INTERNATIONAL JOURNAL OF PHYSIOTHERAPY. 2017;4(5):302-10.

41.       Ebid AA, Ahmed MT, Eid MM, Mohamed MSE. Effect of whole body vibration on leg muscle strength after healed burns: a randomized controlled trial. Burns. 2012;38(7):1019-26.

42.       Rezaei M, Jalali R, Heydarikhayat N, Salari N. Effect of Telenursing and Face-to-Face Training Techniques on Quality of Life in Burn Patients: A Clinical Trial. Archives of physical medicine and rehabilitation. 2020;101(4):667-73.

43.       Lotfi M, Ghahremaneian A, Aghazadeh A, Jamshidi F. The effect of pre-discharge training on the quality of life of burn patients. Journal of caring sciences. 2018;7(2):107.

44.       Sabaghi Kenari M, Hadadnezhad M, Karimi M. Effect of Callisthenic Exercises on Shoulder Range of Motion, Pain and Quality of Life on Female Breast Cancer Survivals. Iranian Quarterly Journal of Breast Disease. 2017;9(4):60-70.

45.       Aazami Y, Sohrabi F, Borjali A, Farrokhi N, Farokh Forghani S. The effect of treatment program based on psycho-social model on improving life quality in individuals affected by PTSD resulting from burn. Razi Journal Medical Science. 2018;25(7):81-93.

46.       Mirhosseini H, Rahnama N, Shiryazdi M, Mirhosseini M. Effect of eight weeks of yoga on range of motion of shoulder joint in breast cancer women with mastectomy. Journal of Paramedical Sciences & Rehabilitation. 2016;5(1):45-50.

47.       asgari, javaheri, atri A, . Use of a combined program (therapeutic movement and massage) on the amount of neck pain and range of motion in middle-aged women with upper trapezius myofascial pain syndrome. Research in sports rehabilitation,2015;3(5):1-8

48.       Hashemi F, Dolatabad FR, Yektatalab S, Ayaz M, Zare N, Mansouri P. Effect of Orem Self-Care program on the life quality of burn patients referred to Ghotb-al-Din-e-Shirazi burn center, Shiraz, Iran: a randomized controlled trial. International journal of community based nursing and midwifery. 2014;2(1):40.

49.       Roshani S, Moghadassi A, Abbassi M, Abdolmahammadi A, Ahanjjan sh. The effect of 4 rehabilitation programs on increasing range of motion and reducing pain in men with frozen shoulder. Elderly Magazine. 2010:17(5);7-15.  .

50.       Pishnamazi Z, Kiani A, Karimi M, Zaeri F, Noroozzade R. Quality of life in burn patients. 2012;11(1):103-110

51.        Manzari, Saddat Z, Memarian R, Investigating the relationship between pain and anxiety in burn patients. Birjand Scientific Research Journal. 2007;14(2):9-15.

52.       pedia P. Range of Motion: Physiopedia; 2020 [Available from: https://www.physio-pedia.com/index.php?title=Range_of_Motion&oldid=230555.

53)Hinkle, J. L., & Cheever, K. H. (2018). Brunner & Suddarth's textbook of medical-surgical nursing (Edition 14.). Wolters Kluwer Health/Lippincott Williams & Wilkins;p:745.

54.           Fatemi M, Samimi R, Saberi M, Namazi P, Pahlavanpoor P, Moshiri SH. Evaluation of quality of life of burn patients after discharge Mottahari Hospital. Iranian Journal of Surgery.2015:23(2):31-40.   

55-Golpayegani M, Rajabi R, Adel Soltani M. Manufacturing and determining the validity and reliability of shoulder and neck tilt measuring. Ministry of Science, Research and Technology - Arak University 2011

56- Ainsworth BE, Haskell WL, Whitt MC, Irwin ML, Swartz AM, Strath SJ, et al. Compendium of physical activities: an update of activity codes and MET intensities. Medicine and science in sports and exercise. 2000;32(9; SUPP/1):S498-S504.

بسمه تعالی

پرسشنامه اطلاعات فردی

این پرسشنامه به منظور ' بررسی تاثیر برنامه ورزشی بر دامنه حرکتی مفصل شانه ،  درد و کیفیت زندگی بیماران بستری در بخش سوختگی بیمارستان علی ابن ابیطالب زاهدان(ع)، سال 1400.' در اختیار شما قرار گرفته است. لطفا به دقت بخوانید و پاسخ ان ها را ذکر فرمایید.

اطلاعات شما محرمانه است .

سن: ...................                                                                           درصد سوختگی:......................       

جنسیت :

• مذکر
• مونث

وضعیت تاهل :

• مجرد
• متاهل

میزان تحصیلات :

• بی سواد            
• سیکل 
• دیپلم
• تحصیلات دانشگاهی

شغل:

• خانه دار
• کارمند
• ازاد
• بیکار

محل سکونت:

• شهری
• حومه شهر

قومیت:

• سیستانی
• بلوچ
• سایر

مددجوی عزیز پرسشنامه ای که ملاحظه می فرمایید با هدف بررسی کیفیت زندگی بیماران سوختگی طرح شده است برای اطمینان بیشتر شما پرسشنامه بدون نام و نام خانوادگی تهیه شده است . لذا پاسخهای روشن و صادقانه شما ما را یاری می دهد تا انشاء ا... قدمی در حل مشکلات مددجویان سوختگی برداشته شود. قبلا از همکاری شما تشکرو قدردانی می نمایم.

 اسکور بندی ابزار :

شدیدا=1

زیاد=2

متوسط =3

کم=4

به هیچ وجه =5

Visual Analogue Scale=(VAS)

فرم خود گزارش دهی بیماران:

    پس از تایید و تصویب پروپوزال توسط معاونت تحقیقات و فناوری و کمیته اخلاق دانشگاه و دانشکده و اخذ معرفی نامه و ارائه آن به مسئولین بخش های سوختگی بیمارستان علی ابن ابیطالب(ع) شهر زاهدان و کسب اجازه جهت انجام پژوهش، و مراجعه به بخش سوختگی، پژوهشگر به روش در دسترس از بین بیماران مبتلا به سوختگی درجه 3 اندام ها که واجد شرایط ورود به مطالعه می باشند ، شروع به نمونه‌گیری می‌نماید. بدین ترتیب که پژوهشگر با بیمار مصاحبه کرده، برای هریک از شرکت کنندگان، موضوع تحقیق، اهداف، مراحل تحقیق اختیاری بودن شرکت در این پژوهش و محرمانه بودن اطلاعات توضیح داده می شود،

این طرح نیاز به خونگیری ندارد

از مزایای این طرح میتوان به کاهش بستری بیماران/کاهش هزینه های بازتوانی و بهبود کیفیت زندگی بیماران اشاره کرد.

در صورت بروز عارضه ای بدنبال انجام حرکات برای بیمار،ضمن انجام پیگیریهای لازم بیمار از ادامه مطالعه حذف خواهد شد.

در صورت بروز عوارض احتمالی برای بیمار محقق موظف خواهد بود تا پیگیری لازم برای رفع و یا جبران عارضه را برعهده گیرد.

در این طرح تحقیقاتی  هیچ هزینه ای از بیماران دریافت نخواهد شد .

ممکن است از فیزیوتراپی با دستگاه بصورت کاملا کلی برای بهبود عملکرد اندام استفاده شود.

اطلاعات بیماران شامل مشخصات و... کاملا محرمانه خواهد بود.

در ابتدا برای هر کدام از بیماران اهداف و روش اجرا به زبان ساده توضیح داده خواهد شد. در هر مرحله ای که بیماران سوال داشته باشند چه در زمان بستری و پس از آن میتوانند با محقق ارتباط مستقیم داشته باشند.

در نهایت رضایت نامه کتبی از بیمار یا خانواده گرفته خواهد شد، به نمونه‌ها توضیح داده خواهد شد که برای ترک و ادامه مطالعه آزادی عمل دارند، عدم مشارکت یا خروج آن ها تأثیری بر درمان آنها نخواهد داشت

در نهایت رضایت نامه کتبی از بیمار یا خانواده گرفته خواهد شد، به نمونه‌ها توضیح داده خواهد شد که برای ترک و ادامه مطالعه آزادی عمل دارند، عدم مشارکت یا خروج آن ها تأثیری بر درمان آنها نخواهد داشت