بررسی تاثیر برنامه آموزشی ارتقای سلامت بر سبک زندگی زنان و رفتارهای خودمراقبتی دوره پس از زایمان در زنان نخست زای مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی شهر زاهدان سال 1400

دوره پس از زایمان بازه زمانی را توصیف می کند که در جریان آن، تغییرات آناتومیک و فیزیولوژیک مادری مرتبط با حاملگی به وضعیت غیر حامله برمی گردند. مدت زمان این دوره به طور قراردادی بین 4 تا 6 هفته پس از زایمان در نظر گرفته می شود(1). اگر چه دوره پس از زایمان نسبت به دوره حاملگی با عوارض کمتری همراه است اما زنان در حین زایمان و پس از آن عوارض جسمی و روحی-روانی مختلفی را تجربه می کنند که می تواند روند زندگی آنان مختل کند و این تغییرات برای بسیاری از زنان، بخصوص زنانی که برای اولین بار زایمان را تجربه می کنند آزار دهنده باشد و در صورتی که زنان خود را با شرایط جدید منطبق نکنند، استرس زیادی متحمل می شوند (2, 3). در واقع این دوره  مدت زمان تقریبی مورد نیاز برای برگشت وضعیت اکثر اندام ها به حالت قبل از بارداری است(2).

همانطور که گفته شد اگر چه دوره پس از زایمان نسبت به دوره بارداری عوارض و خطرات احتمالی کمتری رخ می دهند اما هنوز هم خطرات جدی زنان را در این دوره تهدید می کنند مانند مرگ و میر و موربیدیته های مادری که در این دوره اتفاق می افتد (3). در کشورهای مختلف آموزش ها و مراقبتهای پس از زایمان در مواردی که زایمان در بیمارستان انجام شده است در مدت اقامت مادران در بیمارستان شروع می شود، اما ادامه مراقبت ها پس از ترخیص از بیمارستان در کشورهای مختلف بر اساس منطقه جغرافیایی و فرهنگی متفاوت است مثلا در نیویورک 89 درصد افراد به مراقبت های پس از زایمان دسترسی پیدا کرده بودند (4). در کشورهای جنوب آسیا میزان مراجعه برای مراقبت های پس از زایمان حدود 21 درصد گزارش شده است(5). در شهرهای مختلف ایران نیز این میزان متفاوت است به طور مثال در شهر تهران میزان مراجعه مادران برای دریافت مراقبت های پس از زایمان در روزهای 1-3 حدود 85 درصد، در روزهای 10-15 حدود 71 درصد و در روزهای 42-60 حدودا 91 درصد گزارش شده است(6) اما بر اساس داده های ثبت شده در سامانه سیب میزان انجام مراقبت های پس از زایمان در شهر زاهدان در روزهای 1-3 زیر 20 درصد، در روزهای 10-15 حدود 30 درصد و در روزهای 35-42 تقریبا 20 درصد می باشد. با توجه به شایع بودن موربیدیته ماژور و مینور مادری و نیز مرگ و میر کودکان در دوره پس از زایمان حدودا 600 هزار مرگ نوزاد در کشورهای درحال توسعه رخ میدهد و مراقبت های پیگیرانه به منظور ارتقای سلامت مادران و نوزادان در این دوره ضروری به نظر می رسد(5, 7, 8). آمارها نشان می دهند علیرغم پوشش 98 درصدی مراقبت های مامایی در سراسر کشور همچنان آمار مرگ و میر مادران بالاست؛ شاخص مرگ مادر در ایران در سال 1397 حدود 16 مورد در هر یکصد هزار تولد زنده بوده است که نشاندهنده  کیفیت نامطلوب مراقبتهای پس از زایمان می باشد. (7, 9, 10).

اگر چه اکثر زنانی که سیر زایمان بدون عارضه ای را پشت سر گذاشته اند می توانند اکثر فعالیتهای  خود را از سر بگیرند اما معمولا سبک زندگی زنان در دوره پس از زایمان دستخوش تغییراتی میشود که میتواند بر سلامت آنها اثر گذار باشد؛ چنان که میزان فعالیت جسمی زنان  پس از زایمان و با داشتن فرزند کاهش میابد و میتواند سبب چاقی و به دنبال آن دیابت و فشارخون گردد. مطالعات نشان داده اند که این بی تحرکی در دوران پس از زایمان نسبت به دوران بارداری بیشتر است چراکه برخی از افراد باردار روزانه پیاده روی دارند ولی در دوره پس از زایمان این فعالیت جسمی هم حذف میشود(11, 12). در کشورهای مختلف رژیم غذایی زنان در دوره پس از زایمان متفاوت است؛ در کشورهای آسیایی بنابر فرهنگ مردم، زنان در دوره پس از زایمان تا یک ماه استراحت کامل دارند و در این مدت غذاهای مختلف مانند گوشت، تخم مرغ، مرغ، انواع سوپ ها و ... مصرف میکنند و در طی این دوران از مصرف غذاهای خام یا سرد اجتناب میکنند چراکه معتقدند بر روی روند بهبودی اثر معکوس میگذارد(13).

از طرف دیگر دوره پس از زایمان با سازگاری های روانی – اجتماعی، از جمله تغییر در نقش والدین، تغییر در روابط خانوادگی و تغییر در درک خود و تصویر بدن مشخص می شود(14). به همین ترتیب دامنه نگرانی به مسائل بهداشت روان مادران و مسائل مربوط به شیردهی که شامل سال اول زندگی می شود؛ محدود نمی شود(15). نیاز به حمایت اجتماعی، آموزش ناکافی در مورد مراقبت از نوزاد، کمک در زمینه افسردگی پس از ازیمان و حتی مسائل مربوط به احساس نیاز به دسترسی به مراقبتهای بهداشتی و نیاز به پوشش بیمه درمانی از نگرانی های شایع زنان پس از زایمان محسوب می شود(14-16).

به نظر می رسد با توجه به نیازهای مادران تازه زایمان کرده مراقبت های پس از زایمان یکی از مولفه های مهم مراقبت بهداشتی است که به پیشگیری از عوارض مادر و نوزاد کمک می کند(16). در این دوران به وسیله مراقبت های پس از زایمان می توان به سرعت مشکلات مادران و نوزادانشان را شناسایی کرد و به مادران کمک کرد هر چه سریعتر به وضعیت نرمال قبل برگردند(5, 8)؛ که این مهم با انجام مراقبت های متوالی و آموزشات کامل و متناسب نیاز افراد قابل انجام است(16).

مراقبت های نامناسب این دوران بر سلامت مادران، ارتباط مادر و نوزاد، تطابق با تغییر نقش، عملکرد جنسی، افسردگی و مشکلات شیردهی اثرگذار است. همچنین از سرگیری رفتارهای قبل از بارداری زنان به عوامل مختلفی همچون میزان و حجم خونریزی، روش زایمان، شیردهی، افسردگی های پس از زایمان، طبیعت و رفتار کودک، همیاری و ارتباط همسر و شرایط پزشکی مرتبط است(15, 16).

رفتارهای خود مراقبتی دوره زایمان و پس از آن شامل رفتارهایی است که به طور آگاهانه توسط زن باردار انجام می شود که منجر به حفظ سلامتی او و فرزندش خواهد شد. جنبه های مختلف برنامه های خود مراقبتی علاوه بر شامل شدن اجرای آگاهانه برنامه های ارتقا سلامت و اصلاح شیوه زندگی توسط خود فرد، پیشگیری از عوارض احتمالی است که فرد نشانه های خطرات و بیماری های احتمالی را شناسایی می کند و با پیگیری مناسب در این موارد از بروز بیماری ها و مشکلات احتمالی جلوگیری خواهد شد(17, 18). این اقدامات باعث می شود که افراد در مراقبت از خودشان سهیم شوند و بر اساس نظریه اورم، افراد فعالیت ها و تصمیماتی را اتخاذ می کنند تا مشکلات مرتبط با سلامتیشان را ازبین ببرند و یا باعث بهبود سلامتیشان شوند(19, 20). توان مراقبت از خود یعنی تعادلی که فرد بین توانایی خود و نیازهایش با توجه به شرایط زندگی ایجاد می کند و در واقع با ایجاد این تعادل به حل مسائل مربوط به سلامتی می پردازد(19, 21). اهمیت خودمراقبتی در مادران از دو جنبه قابل بررسی است؛ اول اینکه کمبود آگاهی مادران از خودمراقبتی در این دوران می تواند بر سلامت مادران و فرزاندانشان اثر بگذارد بدین صورت که آنها از نیازهای مهم و قابل توجه خود فارغ شوند که خود به تنهایی باعث ایجاد عواقب جبران ناپذیر بعدی می شود؛ مورد بعدی بیانگر جنبه مثبت ارائه آموزشات است که می تواند سطح سلامت خانواده را ارتقا بخشد(21, 22). خودمراقبتی در مادران شیرده شامل شیردهی، توجه به زردی، مراقبت از بند ناف، رشد و تکامل، توجه به گریه نوزاد، واکسیناسیون، چک خونریزی های پس از زایمان، تب پس از زایمان، مراقبت از بخیه ها، دردهای پس از زایمان، درد پستان و اندوه پس از زایمان می شود(22, 23). بر طبق مطالعات انجام شده نیازهای خودمراقبتی مادران در این دوران شامل نحوه شیردهی، حمل نوزاد، کنارآمدن با نقش مادری، تطبیق با روتین جدید زندگی، بازیابی رابطه با همسر، استراحت و نیازهای تغذیه ای، کنار آمدن با درد محل بخیه ها و مشکلات احتمالی، نیاز به حمایت همسر و خانواده می شود(21). همانطور که گفته شد روند بهبودی در این دوران بر یکسال آینده اثر گذار است و با توجه به این موضوع آموزش خودمراقبتی به مادران به جهت توانمند کردن آنها، برای جلوگیری از اتفاقات ناخوشایند این دوره حائز اهمیت است(14, 24).

تاکنون از روش های مختلفی برای بهبود سلامت مادران همچون ارائه مراقبت های پس از زایمان در منزل(6)، برنامه خودمراقبتی(24)، ارائه اقدامات حمایتی(25) استفاده شده است؛ همچنین از فناوری ارتباطات و علاقه مادران برای برنامه های ارتقای سلامت بهره گیری شده است(26) که ارائه روتین مراقبت ها توانسته برخی از مشکلات را حل کند همچنین مطالعات نشان دادند که سبک زندگی ارتقا دهنده سلامت مانند برنامه خودمراقبتی می تواند سطح کیفیت زندگی را بهبود ببخشد(24, 27).

با این حال تاکنون روشی ارائه نشده که بصورت کامل و جامع بتواند ابعاد مختلف سلامتی را شامل شود، یکی از برنامه های جامع میتواند برنامه ارتقای سلامت باشد. طبق نظر پندر و همکاران ارتقای سلامت 6 حیطه تغذیه، فعالیت فیزیکی، مدیریت استرس، روابط بین فردی، رشد معنوی و مسئولیت پذیری در قبال سلامتی خود را پوشش می دهد(28). منشور اواتا ارتقای سلامت را فرایند توانمند ساختن افراد جهت کنترل آنها بر سلامتیشان می داند(29). در واقع ارتقای سلامت یک فرایند سیاسی و اجتماعی است که باعث تقویت توانایی های افراد در زمینه ها مختلف و همچنین بهبود شرایط اقتصادی، اجتماعی و محیطی میشود(30). یکی از مدل های ارائه ارتقای سلامت مدل خودمراقبتی است؛ که در آن فرد ابتدا درکی از وضعیت سلامت خود پیدا میکند و درصورت پایین بودن سطح سلامت فرد شروع به افزایش آگاهی خود در زمینه اهمیت سلامتی میکند، به دنبال آن فرد انگیزه برای خودمراقبتی را در خود تقویت کرده و باعث کنترل بر سلامتی خود میشود، درنهایت میزان خودمراقبتی خود را با استفاده از نتایج ارزیابی می کند(31).

با توجه به اهمیت ویژه دوره پس از زایمان در زندگی زنان بخصوص زنان نخست باردار، خودمراقبتی و کیفیت زندگی پایین زنان در این دوره، میزان بالای موربیدیته و مرگ و میر مادری در این دوره، عدم مراجعه برای دریافت مراقبت های لازم، کیفیت پایین و عدم جامعیت و تاثیرگذاری زیاد برنامه های آموزش معمول و نظر به اهمیت جایگاه سلامت مادران در جامعه و درنهایت کمک به تامین سلامت نوزادان و خانواده ضرورت طراحی و اجرای برنامه های موثر به منظور بالا بردن کیفیت زندگی زنان و افزایش میزان خودمراقبتی وجود دارد. درنتیجه بر آن شدیم تا مطالعه ای تحت عنوان تعیین تاثیر برنامه ارتقای سلامت بر رفتارهای خودمراقبتی و سبک زندگی زنان نخست باردار در دوره پس از زایمان مراجعه کننده به مراکز جامع سلامت شهر زاهدان سال 1400 انجام دهیم.

مروری بر متون با استفاده از کلید واژه های خودمراقبتی[1]، ارتقا سلامت[2]، دوره پس از زایمان[3]، سبک زندگی[4] و کیفیت زندگی[5] در سایت های pubmed و google scholar و SID از سال 2007 تا 2021 انجام شد که مطالعات از گذشته به حال و از انگلیسی به فارسی نوشته شده اند.

مطالعات خارجی:

1. یک مطالعه مروری توسط لمبرمون و همکاران در سال 2020 با عنوان خودمراقبتی مادر در آغاز دوره پس از زایمان انجام شد. هدف از انجام این مطالعه بررسی نیازهای خودمراقبتی مادران و اهمیت رفتارهای خودمراقبتی بود. در این بررسی 1535 مطالعه وارد شد. درنهایت نتایج مطالعه با تکیه بر تئوری خودمراقبتی اورم به طرح یک چهارچوب خودمراقبتی بر اساس نیازهای مادران انجامید که شامل جنبه های مختف فعالیت، نیازهای احساسی و وظایف مادران می شود. یافته های مطالعه نشان داد که انجام رفتارهای خودمراقبتی بر اساس نیازها می تواند در آغاز دوره پس از زایمان بر سلامت خانواده موثر باشد؛ بدین منظور که به نیازهای عاطفی مادران، اصلاح اطلاعات غلط و ارائه دانش کافی به مادران توجه شود(21).
2. در سال 2016 کیم و همکاران یک مطالعه مقطعی با عنوان خودمراقبتی برای حفظ سلامتی در زنان اسپانیایی روستایی در معرض خطر افسردگی پس از زایمان انجام دادند. هدف از انجام این مطالعه تعیین فاکتورهای موثر در خودمراقبتی زنان در معرض خطر افسردگی پس از زایمان بود. مبنای طراحی مطالعه تئوری خودمراقبتی اورم بود. در این مطالعه 223 زن از نقاط مختلف وارد شدند. ابزار جمع آوری اطلاعات پرسشنامه افسردگی پس از زایمان ادینبرگ، مقیاس چندبعدی حمایت ادراک شده برای سنجش حمایت اجتماعی، شاخص دین دانشگاه دوک برای سنجش معنویت و درنهایت توانایی های دارای امتیاز برای سنجش خودمراقبتی بود. شیوع افسردگی پس از زایمان حدود 43 درصد بود که با سنجش مقیاس های مختلف اثر حمایت اجتماعی در انجام خودمراقبتی درحوزه های تغذیه، ورزش و بهبود روانی قابل توجه بود(22).
3. در سال 2013 بارکین[6] و همکاران یک مطالعه کیفی با عنوان نقش خود مراقبتی مادران در دوران جدید مادری در دانشگاه پیتسبرگ پنسیلوانیا انجام دادند. در این مطالعه 31 زن که در سال قبل از ثبت نام زایمان کرده بودند، وارد شدند. تمام مکالمات برای اهداف تجزیه و تحلیل کیفی ضبط و رونویسی شد. مکالمات مربوط به خودمراقبتی مادران، که به عنوان یکی از مولفه های مادران جدید شناخته می شد، در یکی از این سه دسته قرار گرفت : 1- ارزش گذاری خودمراقبتی از نظر زنان 2- کاربرد موثر مراقبت از خود 3- موانع یک برنامه خودمراقبتی خوب . در یافته ها دو ایدئولوژی در مورد نقش خود مراقبتی ظهور کرد. در یک برداشت از مادربودن خودمراقبتی اهمیت اولیه را شامل می شد. در برداشت دیگر برعکس برداشت اول، بعضی از زنان نوع شدیدی از خودگذشتگی را با مادر شدن جدید مرتبط می دانند. برنامه های موثر مراقبت از خود شامل وقت گذاشتن برای ورزش، اجازه دادن به پدر نوزاد برای مراقبت از کودک برای مدت زمانی و بیرون رفتن و گشت و گذار مثل رستوران ها بود. موانع خودمراقبتی موثر، زمان، سایر منابع محدود مانند پول و حمایت اجتماعی و دشواری در پذیرش کمک و تعیین مرزها بود. درنتیجه گیری کلی تمرکز اصلی باید روی شناسایی روش هایی باشد که به مادران جدید کمک کند تا بتواند از خود، مراقبت بیشتری به عمل آورند در واقع باید سعی بر این شود که زنان پس از مادر شدن خود را رها نکنند و تنها به فداکاری و قربانی کردن خود اکتفا نکنند(18).
4. در سال 2010 رحمان و همکاران مطالعه ای با عنوان فاکتورهای موثر در استفاده مادران جوان از مراقبت های پس از زایمان در بنگلادش انجام دادند. در این مطالعه 2376 نمونه وارد شدند. یافته های مطالعه نشان داد که فقط یک سوم مادران جوان از مراقبت های پس از زایمان استفاده می کنند. همچنین ارائه مراقبت های پس از زایمان توسط پرسنل آموزش دیده در مهمترین دوره یعنی 48 ساعت اول بعد از زایمان بسیار کم حدود 17 درصد گزارش شد. با توجه به نتایج و بیماری های پس از زایمان یک پنجم تا نیمی از زنانی که عارضه پزشکی گزارش می کردند برای مشورت با ارائه دهندگان خدمت مراجعه داشتند. در واقع بین یک سوم تا دو سوم افراد به دنبال مراقبت های بعد از زایمان نبودند. بیشترین درصد تماس با مراقبین سلامت مربوط به تشنج و کمترین میزان مربوط به حرکات دست و پای نوزاد بود. همچنین میزان نگرانی شوهر یا خانواده در مورد عوارض بارداری تاثیر قابل توجه و مثبتی در استفاده از مراقبت های بعد از زایمان دارد. تجزیه و تحلیل داده ها بیانگر این بود که متغیرهایی مانند سن مادر در هنگام زایمان، محل سکونت، تحصیلات، مراقبت های قبل از زایمان، محل زایمان، وضعیت اقتصادی، شغل همسر، نگرانی وی و همچنین اجازه همسر برای مراجعه به مراکز درمانی در دریافت و میزان مراجعه افراد برای مراقبت های پس از زایمان موثر است(5).
5. یک مطالعه مقطعی در سال 2007 توسط دیباری[7] و همکاران تحت عنوان استفاده از مراقبت های پس از زایمان : پیش بینی کننده ها و موانع، انجام شد. این مطالعه با هدف شناسایی موانع واقعی و قابل درک مراقبت های پس از زایمان در لس آنجلس انجام شد. تعداد 4075 داده مورد بررسی قرار گرفتند. این مطالعه از نوع مقطعی و مبتنی بر جمعیت بود که نتایج بهداشت مادر و کودک را در طول دوره های پیش از بارداری، دوران بارداری و پس از زایمان بررسی می کرد. تجزیه و تحلیل های چند متغیره نشان داد که درامد کم، جداشدن یا طلاق گرفتن و یا هرگز ازدواج نکردن، تلاش شدید برای بارداری یا جلوگیری از بارداری و عدم مراقبت های بارداری از عوامل خطر برای عدم استفاده از مراقبت های پس از زایمان بودند. همچنین بعضی دیگر از موانع احساس خوب بودن، مشغله زیاد با کودک و انجام کارهای دیگر بودند(4).

مطالعات داخلی:

1. در سال2020 فغانی آغوزی و همکاران یک مطالعه مروری بر کیفیت و رضایت مراقبت های مامایی در ایران انجام دادند. در این مطالعه 950 مقاله مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشانگر کیفیت متوسط مراقبت ها در دوران بارداری، زایمان و پس از زایمان و همچنین در حوزه تنظیم خانواده بود. با این حال میزان رضایت از ارائه خدمات در هر چهار مرحله بالا گزارش شد. در نتیجه گیری این مطالعه به این مهم دست یافتند که کیفیت متوسط خدمات در عین حال رضایت بالا نشان می دهد که همیشه میزان رضایتمندی بالا نشان دهنده ارائه مناسب خدمات نیست(7).
2. در سال 2017 قلی پور و همکاران یک مطالعه توصیفی-تحلیلی با عنوان کیفیت مراقبت پس از زایمان از دیدگاه گیرندگان خدمات مراکز جامع سلامت با استفاده از الگوی SERVQUAL انجام دادند. 384 نفر از زنان مراجعه کننده به مراکز خدمات بهداشتی سنندج انتخاب گردیده و اطلاعات مربوط به کیفیت توسط پرسشنامه استاندارد SERVQUAL در پنج بعد (ملموسات، اطمینان، تضمین، پاسخگویی و همدلی) کامل شدند. یافته ها نشان می داد که در همه ابعاد شکاف منفی وجود داشت؛ بیشترین شکاف در بعد اطمینان (82/1-) وکمترین شکاف در بعد پاسخگویی (55/1-) بود. درنتیجه بر اساس یافته ها فاصله ای بین انتظارات مادران و خدمت ارائه شده وجود دارد(16).
3. در سال 2015 کمالی فرد و همکاران یک کار ازمایی بالینی با عنوان بررسی تاثیر بسته های آموزشی سبک زندگی بر پیشگیری از مشکلات سلامتی پس از زایمان در تبریز انجام دادند. این مطالعه بر روی 220 مادر نخست زا اجرا شد که به صورت تصادفی به دو گروه مداخله و کنترل تقسیم شدند. برای گروه کنترل آموزشی داده نشد در حالیکه گروه مداخله بسته های آموزشی را بصورت چهره به چهره، کتابچه، تلفنی و پیامک در روز ترخیص و دو هفته بعد از زایمان دریافت کردند. بروز مشکلات سلامتی در روز ترخیص، طی هفته دوم و ششم پس از زایمان سنجیده و با آزمون رگرسیون لجستیک بررسی شد. با تعدیل فراوانی مشکلات سلامتی حین بارداری، شانس ابتلا به همورویید، شقاق، درد شکم، سردرد، درد و عفونت محل بخیه و مشکلات خواب در طی هفته دوم و ششم پس از زایمان و نیز شانس تب، کمردرد، گرفتگی پا، شقاق نوک پستان و عفونت زنان در هفته ششم پس از زایمان در گروه آموزش نسبت به گروه کنترل بیش از 50 درصد کاهش یافته بود(32).
4. در سال 2015 رضائیان و همکاران یک مطالعه همبستگی توصیفی با عنوان ارتباط استرس، اضطراب و افسردگی با رفتارهای خودمراقبتی دوران بارداری در زنان در معرض خطر زایمان زودرس انجام دادند. این مطالعه بر روی 176 زن باردار 24-26 هفته در معرض زایمان زودرس در شهر مشهد صورت گرفت. در این مطالعه از پرسشنامه غربالگری زایمان زودرس هولبروک، پرسشنامه اقدامات مراقبتی دوران بارداری هارت، پرسشنامه استرس، اضطراب و افسردگی DASS استفاده شد. بین نمره خودمراقبتی با استرس(p=0.004) و افسردگی(p=0.032) ارتباط خطی معنادار و معکوس وجود داشت. اما بین خود مراقبتی و اضطراب ارتباط خطی معنا داری مشاهده نشد. درنتیجه استرس و افسردگی در زنان درمعرض زایمان زودرس باعث کاهش رفتارهای خودمراقبتی آنها می شود(2).
5. در سال 2013 میرزایی و همکاران یک مطالعه مقطعی تحت عنوان دانش مادری در رابطه با مراقبت های پس از زایمان انجام دادند. در این مطالعه 500 مادر واجد شرایط از مراکز بهداشتی مشهد انتخاب شدند و اطلاعات توسط پرسشنامه های دموگرافیک و محقق ساخته جهت سنجش دانش مادری کامل شد. 8/12 ،  2/79 و  8 درصد از این مادران به ترتیب اطلاعات کم، متوسط و سطح بالایی داشتند. که در واقع قسمت اعظمی از مادران در رابطه با مراقبت های نوزاد، روش های پیشگیری، شیردهی و تغذیه اطلاعات متوسطی داشتند. که از این بین کمترین میزان آگاهی به روش های پیشگیری از بارداری مربوط می شد. این مطالعه نشان داد که بین سطح اجتماعی و اقتصادی و تحصیلات با میزان آگاهی مادران ارتباط معنا داری وجود دارد. در نتیجه در این مطالعه توصیه شده تا به آموزش مادران در زمینه های مختلف پرداخته شود(6).
6. در سال 2014 یار احمدی و همکاران یک مطالعه موردی با عنوان سبک زندگی ارتقا دهنده سلامت زنان سنین باروری در شیراز انجام دادند. در این مطالعه 392 زن بین سنین 15-49 سال وارد شدند که نتایج رابطه ای را بین تحصیلات و میزان مطالعه در حوزه سلامتی، سلامتعمومی خودگزارش شده، میزان استفاده از وسایل ارتباطی، هویت طبقاتی و حمایت اجتماعی و خودکارآمدی با سبک زندگی سلامت محور نشان داد. همچنین رابطه ی معناداری بین سن، وضعیت تاهل و درآمد با سبک زندگی وجود نداشت. نتایج مدل های رگرسیونی نشان میدهد که 4 متغیر شامل خودکارآمدی سلامت، سلامت عمومی خود گزارش شده، مطالعه درحوزه سلامت و آگاهی از رفتار سلامتی 51 درصد از تغییرات سبک زندگی ارتقا دهنده سلامت زنان در سنین باروری را شامل میشود که مهم ترین آنها خودکارآمدی است(33).
7. در سال 2012 قدس بین و همکاران کارآزمایی بالینی تحت عنوان تاثیر اقدامات حمایتی در 6 هفته اول پس از زایمان برکیفیت زندگی زنان نخست زا در شهر شیراز انجام دادند. 52 نفر واجد شرایط بصورت تصادفی در دو گروه مداخله و کنترل قرار گرفتند، افراد گروه مداخله تحت حمایت عاطفی اطلاعاتی را از طریق تلفنی و بازدید از منزل و گروه کنترل مراقبت های روتین را دریافت کردند. در این مطالعه از پرسشنامه اختصاصی کیفیت زندگی پس از زایمان در هفته های 1و 6 استفاده شد. یافته ها بیانگر اختلاف معنی دار کیفیت زندگی بین دو گروه بود، همچنین اختلاف میانگین پنج بعد کیفیت زندگی (احساس مادر به خود، فرزند، همسر، روابط جنسی و سلامت جسمانی) در گروه آزمون بیشتر از گروه کنترل بود. در نتیجه ارائه مناسب مراقبت های پس از زایمان می تواند سبب ارتقای کیفیت زندگی زنان شود(25).
8. یک کارآزمایی بالینی توسط اکبرزاده و همکاران در سال2010 تحت عنوان بررسی تاثیر آموزش تن آرامی در مادران باردار بر کیفیت زندگی و میزان اندوه پس از زایمان انجام شد. در این مطالعه 84 زن باردار مراجعه کننده به بیمارستان های شیراز به صورت تصادفی به دو گروه شاهد و مداخله تقسیم شدند که گروه شاهد تنها مراقبت های معمول و گروه مداخله علاوه بر آن آموزش تن آرامی را دریافت کردند. سنجش متغیر ها در روزهای اول و دهم پس از زایمان توسط پرسشنامه افسردگی زونگ و مقیاس اختصاصی کیفیت زندگی انجام گردید. این مطالعه نشان داد که آموزشات تن آرامی می تواند تاثیر بسزایی در میزان بروز اندوه پس از زایمان و کیفیت زندگی زنان داشته باشد(34).
9. در سال 2010 میر مولایی و همکاران مطالعه ای تحت عنوان بررسی تاثیر مراقبت های پس از زایمان در منزل در مادران کم خطر انجام دادند. در این مطالعه که در تهران انجام شد 200 زن بصورت تصادفی به دو گروه مورد و شاهد تقسیم شدند. گروه شاهد مراقبت های نوبت دوم و سوم پس از زایمان را در مراکز بهداشتی و گروه مورد این مراقبت ها را در منزل دریافت کردند. بر اساس یافته ها دو گروه در ابتدای مطالعه از نظر کیفیت زندگی یکسان بودند؛ میزان مراقبت ها در دو گروه تفاوت معنی داری داشت. بعد از مداخله کیفیت زندگی در هیچ یک از گروه ها تفاوت معنا داری را نشان نداد(35).

نقد مطالعات

مروری بر پژوهش های انجام شده در زمینه موضوع مورد بررسی نشان می دهد که پژوهش های متعددی یر روی زنان در دوره پس از زایمان انجام شده است که هدف انها کاهش استرس، افسردگی، ارتقای کیفیت زندگی بوده است و از رویکرد های مختلفی از جمله آموزش منزل محوراستفاده کرده اند. در بیشتر این مطالعات نیز تنها مراقبت های روتین  و میزان رضایت افراد از این مراقبت ها مورد سنجش قرار گرفته است. برخی مطالعات هم بر اهمیت آموزش رفتارهای خودمراقبتی در مادران نخست زا تاکید کرده اند ولی مطالعاتی که در قالب یک برنامه ارتقای سلامت جامع بتواند ارتقای رفتارهای خودمراقبتی و کیفیت زندگی را هدف قرار دهد معدود بود. بنابراین خلا مطالعاتی درخصوص تاثیر برنامه ارتقای سلامت بر رفتارهای خودمراقبتی و کیفیت زندگی به چشم میخورد. با توجه به اهمیت ویژه این دوره از زندگی زنان و مسایل مربوط به آن برآن شدیم تا با هدف آموزش و بالابردن سطح آگاهی افراد در زمینه اهمیت مراقبتهای مربوط به دوره پس از زایمان و خود مراقبتی  مطالعه ای با عنوان بررسی تاثیر برنامه ارتقای سلامت بر خودمراقبتی و سبک زندگی زنان نخست باردار در دوره پس از زایمان در شهر زاهدان سال 1400 انجام دهیم.

1. رفتارهای خودمراقبتی زنان نخست باردار در دوره بعد از زایمان پس از اجرای برنامه ارتقای سلامت، بین دو گروه مداخله و کنترل متفاوت است.
2. سبک زندگی زنان نخست باردار در دوره پس از زایمان پس از اجرای برنامه ارتقای سلامت بین دو گروه مداخله و کنترل متفاوت است.

تعیین تاثیر برنامه ارتقای سلامت بر رفتارهای خودمراقبتی و سبک زندگی زنان نخست باردار در دوره پس از زایمان در شهر زاهدان سال 1400

1. تعیین و مقایسه میانگین نمره رفتارهای خودمراقبتی زنان نخست باردار در دوره پس از زایمان بعد از اجرای برنامه ارتقای سلامت در گروه مداخله و کنترل.
2. تعیین و مقایسه میانگین نمره سبک زندگی زنان نخست باردار در دوره پس از زایمان قبل و بعد از اجرای برنامه ارتقای سلامت در گروه مداخله و کنترل.

 مراکز بهداشتی درمانی، ماماها و متخصصین زنان 

برنامه ارتقای سلامت: علمی: انتقال مفاهیم ارتقای سلامت در 6 حیطه تغذیه، فعالیت فیزیکی، مدیریت استرس، روابط بین فردی، رشد معنوی و مسئولیت پذیری در قبال سلامتی خود به افراد است(28).

          عملی: منظور از ارتقای سلامت در این مطالعه یک برنامه آموزشی 4 جلسه ای طبق جدول تعین شده است که هر هفته بصورت گروهی اجرا خواهد شد و بطور متوسط هر جلسه 45 دقیقه تا یک ساعت بطول خواهد انجامید.

رفتار های خودمراقبتی : علمی: فعالیت ها و تصمیماتی که افراد اتخاذ میکنند تا مشکلات مرتبط با سلامتیشان را ازبین ببرند و یا باعث بهبود سلامتیشان شوند(17)

                 عملی: منظور نمره ای است که زنان از پرسشنامه 15  سوالی پژوهشگر ساخته دریافت خواهند کرد که دامنه نمره ای  بین 0 تا 51 دارد. هر چه نمره کسب شده بالاتر باشد میزان خود مراقبتی بیشتر خواهد بود.

سبک زندگی: علمی:  به صورت درک فرد نسبت به زندگی خویش با مد نظر قرار دادن عقاید و ارزش های شخصی است(36)

                 عملی: نمره ای که فرد از پرسشنامه HPLP-II 49 سوالی کسب میکند که دامنه نمره ای بین 49 تا 196 دارد. نمرات بالاتر نشاندهنده سبک زندگی سالم تر است.

 این مطالعه از نوع نیمه تجربی دو گروه با طرح پیش آزمون و پس آزمون است.

کلیه زنان نخست باردار مراجعه کننده به مراکز جامع سلامتهر زاهدان در سال 1400 جامعه پژوهش را تشکیل می دهند.

معیارهای ورود :

1. سنین 18-40 سال
2. سن بارداری بر اساس سونوگرافی سه ماهه اول 34 هفته 
3. توانایی صحبت کردن و فهمیدن زبان فارسی
4. داشتن حداقل سواد ابتدایی
5. داشتن تمایل جهت شرکت در مطالعه و تکمیل فرم رضایت آگاهانه
6. عدم ابتلا به هر گونه عارضه بارداری از قبیل دیابت، فشارخون و پره اکلامپسی، محدودیت رشد جنین، خونریزی در بارداری، پارگی پرده ها، اولیگوهیدروآمونیوس، سرویکس نارسا و سرکلاژ
7. عدم ابتلا به هرگونه اختلال روانی بر اساس خوداظهاری و سوابق ثبت شده در سامانه سیب

معیارهای خروج:

1. عدم تمایل به هردلیلی برای ادامه شرکت در مطالعه و عدم حضور در بیش از یک جلسه آموزشی
2. عدم مراجعه برای مراقبتهای پس از زایمان
3. رخ داد هر یک از عارضه های بارداری از قبیل دیابت، فشارخون و پره اکلامپسی، زایمان زودرس در حین اجرای پژوهش

حجم نمونه با استفاده از فرمول زیر و با توجه به میانگین و انحراف معیار نمره کیفیت زندگی زنان در دوره پس از زایمان در  مطالعه مداخله ای قدس بین و همکاران (2012) و حدود اطمینان 95 درصد و توان آزمون 95 درصد در هر گروه بسیار اندک (حدودا 4 نفر) بدست آمد. نظر به این که روش نمونه گیری چند مرحله ای بوده به منظور تعیین جچم نمونه باید عدد بدست آمده در ضریب 2 محاسبه شود که با توجه به حجم کم نمونه و نیز حجم مطالعات مشابه و برای افزایش اعتبار مطالعه و امکان تعمیم بخشی بیشتر در هر گروه 50  نفر و در مجموع 100 نفر برآورد گردید(35).

n = = 3.01

          = 1.96             =7.08         =93.69

         = 1.64              =9.54           = 69.04

نمونه گیری در این مطالعه از نوع چند مرحله ای خواهد بود. ابتدا شهر به 4 منطقه شمال، جنوب، شرق و غرب تقسیم شده و در هر منطقه مراکز بهداشتی به عنوان خوشه در نظر گرفته می شوند. از بین آنها در هر منطقه به قرعه دو مرکز یکی به جهت مداخله و دیگری برای کنترل انتخاب می شود. سپس از هر مرکز، افراد واجد شرایط که تمایل به شرکت در مطالعه را دارند شناسایی شده و 12-15 نفر به صورت در دسترس انتخاب می شوند.

اطلاعات مورد نیاز در این پژوهش با استفاده از پرسشنامه سه قسمتی که توسط زنان بصورت خودگزارش دهی تکمیل خواهد شد جمع آوری می شود. بخش اول پرسشنامه دموگرافیک، بخش دوم پرسشنامه سبک زندگی ارتقا دهنده سلامت HPLP-II و بخش سوم پرسشنامه رفتار های خودمراقبتی است.

1. پرسشنامه دموگرافیک در این پژوهش شامل آیتم های سن، شغل مادر، شغل همسر، میزان تحصیلات مادر، میزان تحصیلات همسر، قومیت، محل سکونت، سن بارداری، جنسیت جنین، خواسته بودن بارداری، دریافت مراقبت پره ناتال، استفاده از روش های کمک باروری، نوع زایمان، محل زایمان، نمایه توده بدنی و زمان دریافت اولین مراقبت های پس از زایمان است.
2. پرسشنامه سبک زندگی (Health Promoting Lifestyle Profile)(37): این پرسشنامه که در ابتدا  52 سوالی بود در سال1997 توسط واکر طراحی شد. در پژوهش محمدی زیدی و همکاران (1390) تعداد گویه های این مقیاس از  52 به 49 تقلیل پیدا نمود. تعداد 3 سوال در پژوهش آنها از نسخه اصلی حذف شد زیرا بار عاملی پایینی داشتند. عبارات این پرسشنامه، بر روی یک مقیاس چهار درجه ای نمره گذاری می شوند و هر یک از این گزینه ها  4 ،3 ،2 ،1امتیاز دارند. هرگز کمترین امتیاز و همیشه بیشترین امتیاز را به خود اختصاص می دهند. برای بدست آوردن امتیاز مربوط به هر بعد، مجموع امتیازات سوالات مربوط به آن بعد باهم جمع می شوند. برای بدست آوردن امتیاز کلی پرسشنامه، مجموع امتیازات همه سوالات باهم جمع خواهند شد. در این پرسشنامه نمرات بالاتر نشانگر سبک ارتقاء سلامت مثبت و نمرات پایینتر بیانگر سبک ارتقاء سلامت منفی می باشد. بالاترین نمره در این آزمون (49سوالی) 196و پایینترین نمره 49 می باشد. در پژوهش واکر و همکاران (1997) ضریب آلفای کرنباخ برای نمره کلی این پرسشنامه  0/94گزارش شد. همچنین واکر و همکاران در این پژوهش ضریب آلفای کرنباخ را برای خرده مقیاس های این پرسشنامه نیز محاسبه نمود. آنها ضریب آلفای کرنباخ بین  0/88 تا 0/90را برای 6 خرده مقیاس این آزمون محاسبه نمودند. چو و همکاران (2013) نیز در پژوهش خود آلفای کرنباخ کلی این مقیاس را 0/91 گزارش نمودند. در ایران خصوصیات روانسنجی این پرسشنامه در پژوهشهای مختلفی بررسی شده است. در پژوهش محمدی زیدی و همکاران (1390) ضریب آلفای کرونباخ برای کل ابزار  0/82 و برای زیرمقیاسها از  0/64 تا 0/91بود. نتایج آزمون ـ بازآزمون نشان دهنده ثبات برای پرسشنامه سبک زندگی ارتقاء دهنده سلامت و زیرمقیاس های آن بود. تحلیل عاملی تاییدی مدل  6عاملی گویای برازش قابل قبولی بود. پایایی این ابزار در این پژوهش نیز با استفاده از آلفای کرونباخ مجددا محاسبه خواهد شد.
3. پرسشنامه خودمراقبتی: پرسشنامه خودمراقبتی 17 سوالی پژوهشگر ساخته استفاده خواهد شد که جهت طراحی آن از منابع معتبر و مقالات منتشر شده استفاده شده است. نمره دهی این پرسشنامه که بر اساس مقیاس لیکرت طراحی شده است بین کمترین نمره صفر تا بیشترین نمره 3 می باشد و دامنه نمره ای بین صفر تا  51 خواهد داشت. هر چه نمره کسب شده بالاتر باشد میزان خود مراقبتی بیشتر خواهد بود. برای بررسی روایی پرسشنامه از 10 نفر از متخصصین مربوطه زنان و مامایی و بهداشت باروری تقاضا خواهد شد تا پرسشنامه را مورد بررسی قرار دهند و نظرات آنان در نسخه نهایی مورد توجه قرار خواهد گرفت.  جهت بررسی پایایی این پرسشنامه نیز ازآلفای کرونباخ محاسبه استفاده خواهد شد.

در روش اجرا پژوهشگر پس از اخذ مجوزها از دانشگاه و اخذ کد اخلاق، مجوز نمونه گیری در  8 مرکز بهداشت را در سطح شهر کسب خواهد نمود. به جهت انتخاب مراکز ابتدا شهر به 4 منطقه شمال، جنوب، شرق و غرب تقسیم شده و در هر منطقه مراکز بهداشتی به عنوان خوشه در نظر گرفته می شوند. اسامی تمامی مراکز در هر منطقه روی کارت ها مشابه نوشته می شود و در کیسه انداخته و به صورت شانسی دو مرکز از هر منطقه انتخاب می شود. از بین این دو مرکز هم مجددا با استفاده گوی سفید و سیاه داخل کیسه، گوی های سیاه گروه کنترل و سفید گروه مداخله انتخاب می شوند. سپس از هر مرکز، با استفاده از سامانه سیب، افراد واجد شرایط که تمایل به شرکت در مطالعه را دارند شناسایی شده و 12-15 نفر به صورت در دسترس انتخاب می شوند. در نهایت در هر گروه 50 نمونه و در کل 100 نفر انتخاب می شوند. پژوهشگر در اولین جلسه برای هر دو گروه بصورت حضوری به مدت 15 دقیقه خود را معرفی کرده و روش کار خود را به افراد توضیح داده و سپس از هر نفر رضایت نامه آگاهانه کتبی گرفته خواهد شد. شماره تماس افراد گروه مداخله جهت هماهنگی های شرکت در کلاس گرفته خواهد شد و و افراد هر مرکز در گروه های 6-4 نفره قرار می گیرند. سپس در هفته های 34-36 بارداری جلسات آموزشی برای گروه مداخله برقرار خواهد شد؛ قبل از شروع جلسه اول پرسشنامه دموگرافیک و سبک زندگی توسط خود شخص پرخواهد شد. مداخله به طور کلی شامل چهار جلسه است. جلسات مداخله هفته ای دوبار بصورت حضوری در محل تعیین شده، برگزار می شود و مطالب به صورت سخنرانی بر اساس جدول محتوای جلسات و با استفاده از روش های کمک آموزشی همچون پمفلت و کتابچه  ارائه میشود. در مجموع چهار جلسه آموزشی در دو هفته پشت سر هم برگزار خواهد شد. هر جلسه بطور متوسط90-60 دقیقه زمان لازم دارد که 15 دقیقه برای پرسش و پاسخ در نظر گرفته میشود تا به سوالات مادران پاسخ داده شود و ابهامات رفع گردد. در ادامه افراد تا زمان زایمان تنها مراقبت های روتین را دریافت خواهند کرد. اطلاعات افراد به صورت هفتگی در سامانه سیب رصد می شود تا زمان زایمان افراد مشخص شود و اطلاعات مربوط به انجام مراقبتهای روزهای اول تا سوم و روزهای دهم تا پانزدهم بر اساس اطلاعات ثبت شده در سامانه سیب ثبت خواهد شد. در نهایت از زنان شرکت کننده در هر دو گروه خواسته می شود در مراقبت سوم دوره پست پارتوم(35-42 روز بعد از زایمان) به مراکز بهداشتی مراجعه کنند و  مجددا پرسشنامه های خودمراقبتی محقق ساخته و پرسشنامه استاندارد HPLP را پر کنند. علاوه بر این شماره تلفن پژوهشگر در اختیار افراد قرار داده می شود تا در صورت ایجاد هرگونه سوال یا ابهامی با وی تماس بگیرند.  افراد گروه کنترل تنها آموزشات و مراقبت های روتین را دریافت کرده و همانند افراد گروه مداخله پرسشنامه ها را در زمان مشخص پر می کنند؛ در پایان مطالعه مطالب آموزش داده شده در اختیار گروه کنترل قرار داده می شود.

محتوای برنامه آموزشی ارتقا سلامت بر اساس منابع معتبر و مقالات منتشر شده و نیز دستورالعمل های سازمان بهداشت جهانی و وزارت بهداشت جمهوری اسلامی ایران برنامه ریزی خواهد شد. همچنین جهت تدوین این برنامه از حداقل 5 نفر از اساتید صاحب نظر مربوطه در این زمینه دعوت به همکاری به عمل خواهد آمد و جهت اطمینان از قابل فهم بودن آن در اختیار 3 نفر از زنان  نخست زا در مرحله پس از زایمان کرده قرار خواهد گرفت.

جدول 1 - برنامه آموزشی

داده ها پس از جمع آوری و کد گذاری جهت تجزیه و تحلیل با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه 25 مورد بررسی قرار خواهند گرفت. ابتدا شاخص های فراوانی، درصد، میانگین، انحراف معیار، حداقل و حداکثر به کمک آمار توصیفی تعیین خواهند شد. و در ادامه برای مقایسه میانگین های قبل و بعد در هر گروه از آزمون تی زوجی، مقایسه میانگین از آزمون تی مستقل، مقایسه فراوانی متغیرهای کیفی دو گروه از آزمون کای دو و برای تعیین اثربخشی برنامه ارتقای سلامت با کنترل همزمان برخی متغیرهای مخدوش کننده از آزمون تحلیل کوواریانس استفاده خواهد شد. با استفاده از آزمون شاپیرو – ویلک  نرمال بودن داده های بدست آمده کنترل خواهد شد در صورت عدم وجود توزیع نرمال در داده ها، از آزمون های نان پارامتریک مشابه استفاده خواهد شد (یو من ویتنی معادل تی مستقل و ویلکاکسون معادل تی زوج).  سطح معناداری در این مطالعه 05/0 مد نظر قرار گرفته خواهدشد. نرمالیتی داده ها به کمک آزمون شاپیرو ویلک مشخص می گردد.

در این پایان نامه کدهای راهنمای عمومی اخلاق در پژوهشهای علوم پزشکی  دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران (شماره های 1-2-3-5-7-8-10-11-12-13-14-15-16-17-19-25-26-27-28-29-30 و 31)

کدهای راهنمای عمومی اخلاق در پژوهشهای علوم پزشکی  دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران سال 92

1-      هدف اصلی هر پژوهش باید ارتقای سلامت انسانها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

2-     در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام میگیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزماییهای بالینی  بر روی بیماران یا داوطلبهای سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

3-     پژوهش بر انسان فقط در صورتی توجیه پذیر است که منافع بالقوه ی آن برای هر فرد آزمودنی بیشتر از خطرهای  آن باشد.

5-     قبل از آغاز هر پژوهش پزشکی ، باید اقدامات  اولیه جهت به حداقل رساندن زیان احتمالی وارده به آزمودنیها و تامین سلامت آنها انجام گیرد

10-    هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرحنامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرحنامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده ها، وابستگی های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه ی دیگر، مشوق های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایت نامه ی آگاهانه به صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایت نامه باید تدوین و به طرحنامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرحنامه از سوی کمیته ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.

11-    کمیته ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرحنامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرحها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته ی اخلاق درخواست میشود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.   

12-    انتخاب آزمودنیهای بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض آمیز نباشد.

13-    کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا میشود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

14-    اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.

15-    پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که میتوانند در تصمیم گیری او مؤثر باشند، به نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی  سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیانهایی که انتظار میرود مطالعه در بر داشته باشد. همچنین، هر آزمودنی باید بداند که میتواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره ی خطرات و زیان های بالقوه ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر همچنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایت نامه ی آگاهانه منعکس شود.

16-    پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی میشود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد- نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. همچنین، در پژوهشهایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

17-    پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنیها، این اطلاع رسانی از طریق شخص دیگری انجام میگیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.

19-    عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچگونه تأثیری بر خدمات درمانی که در همان مؤسسه – نظیر بیمارستان – به فرد ارائه میشود، داشته باشد. این موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود.

25-    پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده ها یا اطلاعات به دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

26-    هر نوع آسیب یا خسارت ناشی از شرکت در پژوهش باید بر طبق قوانین مصوب جبران خسارت شود. این امر باید در هنگام طراحی پژوهش لحاظ شده باشد. نحوه ی تحقق این امر ترجیحاً به صورت پوشش بیمه ای نامشروط باشد.

27-    در پایان پژوهش، هر فردی که به عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روشهایی که سودمندیشان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره مند شود.

28-    پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهشهای خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته هایی که از نظر حمایت کننده ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

29-    نحوه ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنیها و مؤسسه ی حمایت کننده ی  پژوهش باشد.

30-    گزارش ها و مقالات حاصل از پژوهشهایی که مفاد این راهنما را نقض کرده اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

31-    روش پژوهش نباید با ارزشهای احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

عدم مشارکت افراد در پژوهش پس از زایمان که تلاش می شود با ایجاد انگیزه در افراد این مورد را به حداقل رسانده شود.

ارتقای سلامت- سبک زندگی - خودمراقبتی - زنان نخست باردار- دوره پس از زایمان

1.      Cunningham FG, Leveno KJ, Bloom SL, Spong CY, Dashe JS, Hoffman BL, et al. Williams Obstetrics. 24 ed2014 2014.

2.      Ghalehkhani Safat S, Iravani M, Sayah Bargard M, Latify M. Efficacy of Cognitive Behavioral Therapy-Based Self-Management Intervention on Labor Outcome in Nulliparous Women. Journal of Mazandaran University of Medical Sciences. 2018;28(160):123-32.

3.      Mirzaee K, Taghi Shakeri M. Maternal knowledge on postpartum care in healthcare centers of Mashhad, Iran in 2013. Journal of Midwifery and Reproductive Health. 2015;3(4):456-64.

4.      DiBari JN, Yu SM, Chao SM, Lu MC. Use of postpartum care: predictors and barriers. Journal of pregnancy. 2014;2014.

5.      Mosiur Rahman M, Haque SE, Sarwar Zahan M. Factors affecting the utilisation of postpartum care among young mothers in Bangladesh. Health & social care in the community. 2011;19(2):138-47.

6.      BagherSad Z, Mokhtari F, Bahadoran P. The effect of postpartum care at home on maternal health. Iranian Journal of obstetrics, gynecology and infertility. 2020;23(4):45-53.

7.      FaghaniAghouzi M, Amerian M, Mohammadi, YazdanPanah A, Abadi SA. A review of quality and satisfaction of midwifery care in Iran. Jornal of Education and Ethics in Nursing. 2020;9(1):52-62.

8.      Asgharnia, Heydarzadeh A, Zahiri Z, Sobhani, Pormehryabande, oudi. Assessing mothers' awareness of postpartum and postpartum problems. Journal of Guilan University of Medical Sciences. 2005;14(55):56-62.

9.      Mirzaee K, Oladi Ghadikolaee S, Shakeri MT, Mousavi Bazzaz SM. Evaluation of the quality of postpartum care based on Bruce model in medical health centers of Mashhad City in 2013-2014. The Iranian Journal of Obstetrics, Gynecology and Infertility. 2015;18(177):1-10.

10.    https://baharestan.iums.ac.ir/files/baharestan/files/marg_marad.pdf.

11.    Rad AM, Zade DS, Yaseri M. The effect of educational intervention based on BASNAF physical activity in postpartum women. Payesh. 2016;15(4):462-9.

12.    Garshasbi E, Mohseni SM, Rafiei M, Ghazanfari Z. Evaluation of sport beliefs and behaviors and physical activity of women during pregnancy and postpartum based on the theory of planned behavior.

13.    Bao W, Ma A, Mao L, Lai J, Xiao M, Sun G, et al. Diet and lifestyle interventions in postpartum women in China: study design and rationale of a multicenter randomized controlled trial. BMC public health. 2010;10(1):1-8.

14.    Walker LO, Murphey CL, Nichols F. The broken thread of health promotion and disease prevention for women during the postpartum period. Springer; 2015.

15.    Fahey JO, Shenassa E. Understanding and meeting the needs of women in the postpartum period: the perinatal maternal health promotion model. Journal of midwifery & women's health. 2013;58(6):613-21.

16.    Gholipour R, Shahoei R, GhaderKhani G, Zakaryaee S, Bahmani S. The Quality of Postpartum Care from the Perspective of the Recipients of the

Comprehensive Health Center Service Using the SERVQUAL Pattern. Avicenna Journal of Nursing and Midwifery Care 2019;27(4):0-.

17.    Fernandes S, Silva A, Barbas L, Ferreira R, Fonseca C, Fernandes MA, editors. Theoretical contributions from Orem to self-care in Rehabilitation Nursing. International Workshop on Gerontechnology; 2019: Springer.

18.    Barkin JL, Wisner KL. The role of maternal self-care in new motherhood. Midwifery. 2013;29(9):1050-5.

19.    Rezaeian M, Abedian Z, LatifNezhadRoudsari R, Mazloum R, Dadgar S. The relationship between stress, anxiety and depression with prenatal self care behaviors in women at risk of preterm labor. Iranian Journal of obstetrics, gynecology and infertility. 2017;20(3):68-76.

20.    MohammadHasani M, Farahani B, Zohour A, PanahiAzar S. self care ability based on Orem theory in pepole with coronary artery disease.

21.    Lambermon F, Vandenbussche F, Dedding C, van Duijnhoven N. Maternal self-care in the early postpartum period: An integrative review. Midwifery. 2020:102799.

22.    Kim Y, Dee V. Self-care for health in rural Hispanic women at risk for postpartum depression. Maternal and child health journal. 2017;21(1):77-84.

23.    Murat B, Stewart G, Rea J. Do I need to see the Doctor? the home-treatment encyclopedia2009.

24.    Ghiasvand F, Riazi H, Hajian S, Kazemi E, Firoozi A. The effect of a self-care program based on the teach back method on the postpartum quality of life. Electronic physician. 2017;9(4):4180.

25.    GhodsBin, Yazdani, JahanBin, Iran. The effect of supportive care in the first 6 weeks after delivery on the quality of life of primiparous women. Iranian Journal of obstetrics, gynecology and infertility. 2012;15(17):17-24.

26.    Walker LO, Im EO, Vaughan MW. Communication Technologies and Maternal Interest in Health‐Promotion Information about Postpartum Weight and Parenting Practices. Journal of Obstetric, Gynecologic & Neonatal Nursing. 2012;41(2):201-15.

27.    Pirincci E, Rahman S, Durmuş A, Erdem R. Factors affecting health-promoting behaviours in academic staff. Public health. 2008;122(11):1261.

28.    Baqer Maddah Sadat S, Ghasemi S, Rahgozar M. The effect of educational program on health promotion behaviors on elderly life style. Iranian Journal of Rehabilitation Research. 2019;5(2):47-54.

29.    Organization WH. Women and health: today's evidence tomorrow's agenda: World Health Organization; 2009.

30.    Hoseinzade M. Health Promotion process in working breastfeeding mothers. 2017.

31.    Nutbeam D, Harris E, Wise W. Theory in a nutshell: a practical guide to health promotion theories: McGraw-Hill; 2010.

32.    Effect of Lifestyle Educational Package on Prevention of Postpartum Health Problems in Nulliparous Mothers: A Randomized Clinical Trial. Mahin Kamali fard

Mojgan Mirghafourvand,

Sakineh Mohammad alizade charandabi,

Farzaneh Khodabandeh

Mohammad Asghari JafarAbadi,

Ameneh Mansoori.

33.    YarAhmadi A, Rousta F. Health-promoting lifestyle of women of reproductive age(case study of Shiraz).

34.    Akbarzadeh M, Toosi M, Zare N, Sharif F. The effect of relaxation trauning for pregnant mothers on quality of life and severity of postpartum blue. Journal of Knowledge and Health in Basic Medical Sciences. 2012;7(2):83-8.

35.    Mirmolaiee T, AmelValiZadeh M, Mahmoudi M, Tavakol Z. the effect of providing postpartum care at home on the quality of life of low risk mothers. Jornal Hayat. 2011;17(2):42-51.

36.    de Oliveira MF, Parker L, Ahn H, Catunda HLO, Bernardo EBR, de Oliveira MF, et al. Maternal predictors for quality of life during the postpartum in Brazilian mothers. Health. 2015;7(03):371.

37.    Mirjalili MR, Mirrezaei S, Mahmoodabad SSM, Dehghan HR. Health Promoting Behaviors in Women of Reproductive Age in Yazd city. The Journal of Tolooebehdasht. 2018.

پرسشنامه دموگرافیک

پرسشنامه HPLP

شرکت کننده گرامی این طرح به جهت افزایش آگاهی از نحوه مراقبت ها و به جهت ارتقای سلامتی طراحی شده است تا سبب بهبود خودمراقبتی شما از خود و فرزندتان شود و درنهایت سبک زندگی شما اصلاح گردد و بهبود یابد. بدنبال شرکت در این پژوهش شما در چهار جلسه که بصورت هفته ای دوبار و به مدت 60 تا 90 دقیقه برگزار میشود شرکت خواهید کرد. قبل و بعد از شرکت در زمان های مقرر قبل از شروع طرح و در نهایت در مراقبت سوم پس از زایمان پرسشنامه های مربوطه توسط شرکت کننده تکمیل خواهد شد. 

ندارد

مزیت این مطالعه افزایش آگاهی افراد و سبب بهبود سبک زندگی آنها و انجام هر چه بهتر خودمراقبتی از خود و فرزند است که میتواند نیاز به مراجعه به پزشک و بیمارستان را کاهش دهد.

ندارد

ندارد

شرکت در این مطالعه هیچ گونه هزینه ای برای شرکت کننده در بر ندارد.

ندارد.

تمامی اطلاعات شما محرمانه باقی می ماند و از اطلاعات صرفا به جهت مقاصد پژوهشی استفاده خواهد شد و از هیچ نام و نشانی در این پژوهش استفاده نخواهد شد و هویت شما در چهار چوب خانواده، جامعه و قانون محرمانه خواهد ماند.

پژوهشگر موظف است به تمامی پرسش هایی که برای شرکت کنندگان در زمینه پژوهش مطرح میشود پاسخ دهد.

شرکت من در این مطالعه کاملا اختیاری است و آزاد خواهم بود که از شرکت در مطالعه امتناع نموده یا هر زمان که مایل بودم بدون آنکه تغییری در رفتار پژشک دیا درمانگر یا نحوه درمان و مراقبت از بیماری اینجانب ایجاد شود از پژوهش مذکور خارج شوم.

با توجه به اطلاعات موجود در این فرم و توضیحات حضوری مجری یا همکاران طرح موافقت خود را با شرکت در این مطالعه اعلام می نمایم. یک نسخه از این فرم به من داده شده و من فرصت خواندن آن را داشته ام.

امضای شرکت کننده                                                                             نام و  شماره تماس شرکت کننده