بررسی ارتباط سطح سواد تغذیه ای و میزان قند خون در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو مراجعه کننده به کلینیک‌های دیابت شهر زاهدان

دیابت نوع ۲ با کمبود نسبی انسولین ناشی از اختلال عملکرد سلول بتا لوزالمعده و مقاومت به انسولین در بافتهای هدف (عضله، ماهیچه، بافت چربی، پانکراس) مشخص می شود .(1) دیابت نوع دوم بیماری است که به علت افزایش سنتز گلوکز کبدی، ترشح ناکافی انسولین و مقاومت انسولینی ایجاد می­شود. چاقی رکن اصلی مقاومت انسولینی است و از این طریق در ایجاد بسیاری از بیماری­ها از جمله دیابت نقش دارد(2). عوارض دیابت نوع دو شامل عوارض ماکروواسکولار مانند بیماری های قلبی و عروقی و همچنین شامل عوارض میکروواسکولار مانند عوارض مربوط به کلیه، شبکیه، و سیستم ایمنی می باشد(3). مقاومت به انسولین به عنوان مهمترین عامل پیشرفت دیابت نوع 2 و گسترش عوارض مرتبط با آن شناخته شده است که با کاهش در عملکرد سلولهای عضلانی برای جذب گلوکز در پاسخ به انسولین ترشحی از سلولهای بتا پانکراس تعریف می شود(4) .

تعداد 451 میلیون نفر(18-99ساله) در سطح جهانی در سال 2017 مبتلا به دیابت نوع دو تخمین زده شدند که این مقادیر انتظار می رود به مقدار 693 میلیون تا سال 2045 برسد، همچنین تخمین زده شده است که حدود 50% از افراد دارای دیابت بیماریشان تشخیص داده نشده است و همچنین تعداد 374 میلیون نفر با تحمل آسیب دیده گلوکز در این سال تخمین زده شده اند و تعداد مرگ و میر در این سال بین سن 99-20 ساله حدودا 5میلیون بوده است(5).

 در مطالعه ای که در سال 2018 انجام شده است تخمین زده شده است که بیش از 500 میلیون مورد شیوع دیابت نوع 2 در سرتاسر جهان وجود دارد و سهم کشورهای کم درآمد از این میزان بیشتر است(6). در مطالعه ای در ایران مشخص شد که که 7/7٪ از بزرگسالان در سن 64-25سال یا 2 میلیون بزرگسال مبتلا به دیابت هستند که از بین آنها نیمی از آنها تشخیص داده نمی شوند. 8/16٪ یا 4/4 میلیون نفر دیگر از بزرگسالان ایرانی دچار اختلال در قند خون ناشتا شده اند(7). در مطالعه ای که به صورت متا آنالیز در سال 2015 (شبیری و همکاران) در ایران انجام شد، مشخص شد که بالاترین و پایین ترین میزان شیوع بیماری دیابت بارداری در ایران به ترتیب 6/18-3/1% می باشد(8). همچنین در مطالعه ی دالوند و همکاران  در سال 2017 که در قالب یک تحقیق متاانالیز به بررسی شیوع سندروم متابولیک در جمعیت ایران پرداخته شد، مشخص شد که مقاومت به انسولین و چاقی که از ریسک فاکتورهای اصلی دیابت به شمار می روند در شهرستان زاهدان بالاتر از میانگین کشوری می باشد(9).

دیابت نوع 2 در جمعیت جوان کشورهای در حال توسعه به طور فزاینده ای در حال رشد است،  مطالعات نشان می دهد که اصلاح شیوه زندگی به همراه مداخلات دارویی در بیماران مبتلا به اختلال تحمل گلوکز و اختلال در قند خون ناشتا می تواند پیشرفت دیابت نوع 2 را به تأخیر بیندازد(10). بنابراین اتخاذ یک سبک زندگی سالم، از جمله عادات تغذیه ای مناسب، برای جلوگیری از پیشرفت دیابت نوع 2 ضروری می باشد(11). شواهد نشان می دهد که برنامه های پیشگیری در کاهش بیماری زایی دیابت موثر هستند(12). مشخص شده است که تغذیه سالم، تحرک بدنی، کنترل دقیق قند خون، مهارت های فردی حل مسئله از جمله فاکتورهای لازم برای کاهش خطر و کاهش عوارض و بهبود کیفیت زندگی در بیماران دیابتی نوع دو به شمار می روند(13). در نتایج مطالعه ای نشان داده شد که خودکارآمدی  افراد دیابتی بر پایبندی بیمار به دستورالعمل های درمانی بر نتایج بالینی بیماری، دارای نقش مثبت می باشد، و همچنین ممکن است اولین قدم در مدیریت بیماری دیابت در نظر گرفته شود(14).

توصیه های تغذیه ای و عادات غذایی مناسب در پیشگیری و مدیریت دیابت نوع دو دارای نقش بسیار مهم و اساسی می باشند(15). نشان داده شده است مصرف غذا به شدت با چاقی در ارتباط است و داشتن یک الگوی غذایی نامناسب مانند مصرف زیاد گوشت قرمز، شیرینی ها و غذاهای سرخ شده به افزایش خطر مقاومت به انسولین و در نتیجه بروز بیماری دیابت نوع دو منجر می شود(16). مداخلات مربوط به سبک زندگی، به ویژه برنامه های مشاوره ای رفتاری شامل اصلاح رژیم غذایی و فعالیت بدنی منظم، برای پیشگیری از بروز دیابت نوع دو بسیار مهم هستند(17). مشخص شده است که بیماری دیابت و رژیم غذایی دارای ارتباط تنگاتنگ می باشد و رژیم غذایی از جمله موارد اساسی در مراقبتهای اولیه بیماری دیابت نوع دو مطرح بوده و یک جزء اصلی مدیریت دیابت در کنار درمان پزشکی بیماران می باشد(18).

در یک مطالعه نشان داده شد که دانش تغذیه ای گروه هدف که در معرض خطر بالای ابتلا به دیابت نوع دو قرارداشتند، ضعیف بود(19). همچنین  مشخص شده است بیماران دیابتی که درک و دانش بیشتری نسبت به بیماری و داروهای مصرفی خود دارند، کنترل قند خون بهتری را نشان می دهند(20). در نتایج مطالعه kassahun وهمکاران که در سال 2016 انجام شد، نشان داده شد که تعداد قابل توجهی از بیماران مبتلا به دیابت نوع دو سطح دانش پایین، رفتارهای خودمراقبتی ضعیف و میزان پایبندی پایین به داروها را داشتند(21). در نتایج مطالعه ای cheng و همکاران در سال 2014 تحت عنوان عوامل مرتبط با موانع رژیم غذایی در بیماران مبتلا به دیابت نوع 2 کنترل نشده، نشان داده شد که  برنامه های مداخله ای که می توانند دانش تغذیه ای را افزایش دهند، می توانند عوارض و تاثیرات نامطلوب ناشی از  رژیم غذایی را در بیماران مبتلا به دیابت نوع 2 کنترل نشده، به طور موثر برطرف کنند(22) . در مطالعه ای ذکر شده است که ارائه دهندگان مراقبت های بهداشتی باید دانش دیابت را در بیماران کم درآمد که به طور منظم ناامنی غذایی را تجربه می کنند ارزیابی کنند تا شکاف دانشی را که می تواند رفتارهای خود مراقبتی را به خطر بیندازد، شناسایی کنند(23, 24) .

مروری بر مطالعات گذشته:

1 مطالعه مروری sami وهمکاران درسال 2017 تحت عنوان تاثیر رژیم غذایی بر دیابت نوع 2 انجام شد،  که در این مطالعه بررسی مطالعات مختلف نشان داد رابطه مثبتی بین میزان دانش بیماران دیابتی نوع دو در مورد این بیماری و رژیم غذایی با کاهش عوارض بیماری وجود دارد، و همچنین آموزش فعال و موثر بیماران در زمینه تغذیه ممکن است از بروز دیابت و عوارض ناشی از آن جلوگیری کند(24).

2- در مطالعه HAN و همکاران که در سال 2019 تحت  عنوان پرسشنامه دانش تغذیه ای  افراد مبتلا به دیابت نوع 2 در سنگاپور انجام شد، یک تیم تخصصی شامل متخصصین تغذیه بعد از متناسب سازی و طراحی یک پرسشنامه به بررسی اثر بخشی  میزان سواد تغذیه ای در 162 بیماران داوطلب  دیابتی نوع دو پراختند که در نتایج این مطالعه مشخص شد که  دانش تغذیه ای مربوط به دیابت تاثیر مثبتی در خود مراقبتی بیماران در برابر دیابت نوع دو داشته و همچنین مشخص شد که  یک ابزار خاص برای ارزیابی و اندازه گیری سطح سواد تغذیه ای می تواند جهت افزایش سطح آگاهی تغذیه ای با هدف پیشگیری و کاهش عوارض بیماری دیابت نوع دو کمک کننده باشد(25) .

3- مطالعه فلسفی نژاد و همکاران در سال 1394 تحت عنوان انجام شد، روش این پژوهش توصیفی و از نوع همبستگی و جامعه آماری شامل کلیه مردان مبتلا به دیابت نوع دو شهرستان هرسین بود که از میان آنها 170 نفر به روش نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب شدند تا به پرسشنامه های مقیاس سواد سلامتی و پرسشنامه کیفیت زندگی پاسخ دهند، یافته های این پژوهش روشن ساخت که سطح سواد سلامت و ابعاد آن برای داشتن کیفیت زندگی بهتر بیماران ضروری است و متخصصان بهداشت باید به رابطه بین این دو مولفه توجه لازم را مبذول سازند(26) .

4- در مطالعه fitzgerald و همکاران که در سال 2008 به صورت مورد-شاهد تحت عنوان دانش تغذیه، استفاده از برچسب مواد غذایی، و الگوی مصرف مواد غذایی در میان لاتین های مبتلا به دیابت نوع دو انجام شد 100 مورد مبتلا به دیابت نوع 2 و 101 شاهد بدون دیابت که سن آنها 35 تا 60 سال  بود توسط مصاحبه کنندگان در کلینیکهای بهداشتی تحت پوشش دانشگاه کانتیکت اسپانیا  مورد مصاحبه قرار گرفتند که نتایج این مطالعه نشان داد که موارد مصرف دسر و نوشیدنی های دارای شیرین کننده های مصنوعی در گروه دیابتی بیشتر از گروه کنترل بوده بنابراین نیاز به بهبود دانش و مهارت های تغذیه ای برای هر دو گروه، به ویژه برای بیمارانی که موقعیت اقتصادی و اجتماعی پایین تری دارند نقش مهمی در مدیریت بیماری دیابت نوع دو خواهد داشت(27) .

5- در مطالعه wang  وهمکاران در سال 2014 که تحت عنوان آموزش تغذیه و تغذیه دانش و عملکرد بیماران دیابتی نوع 2 را در مورد مصرف رژیم غذایی و کنترل قند خون بهبود می بخشد، انجام شد که پرسشنامه ای برای تعیین دانش تغذیه ای بیمار دیابتی طراحی شد که در این مطالعه پنجاه و چهار شرکت کننده به مدت 6 ماه آموزش تغذیه و غذا خوردن را دریافت کردند و دانش، آگاهی، مصرف رژیم غذایی و کنترل قند خون مربوط به دیابت قبل و بعد از آموزش ارزیابی شد، که نتایج نشان داد که آموزش تغذیه و غذا خوردن در بهبود دانش و روشهای تغذیه ای بیماران دیابتی موثر بوده و به آنها کمک می کند به طور بهینه و موثر کنترل مناسبی روی قند خون خود داشته باشند(28) .

با توجه به اهمیت تغذیه  و خود مراقبتی فردی در پیشگیری و مدیریت بیماری دیابت نوع دو این تحقیق بر آن است که به بررسی رابطه میزان سطح سواد تغذیه ای و شیوع دیابت نوع دو در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو مراجعه کننده به کلینیکهای دیابت شهر زاهدان بپردازد.

1. متوسط سطح سواد تغذیه ای در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو مراجعه کننده به کلینیک های دیابت شهر زاهدان چقدر است؟
2. متوسط میزان قند خون در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو مراجعه کننده به کلینیک های دیابت شهر زاهدان چقدر است؟
3. بین سطح سواد تغذیه ای و میزان قند خون در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو مراجعه کننده به کلینیک های دیابت شهر زاهدان ارتباط وجود دارد.
4. بین سطح سواد تغذیه ای و میزان قند خون در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو مراجعه کننده به کلینیک های دیابت شهر زاهدان به تفکیک متغیرهای دموگرافیک (جنس، سن، سطح تحصیلات و سطح درآمد و دسترسی به شبکه‌های اجتماعی مجازی) ارتباط وجود دارد.

تعیین ارتباط سطح سواد تغذیه ای و کنترل میزان قند خون در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو مراجعه کننده به کلینیکهای دیابت شهر زاهدان

1. تعیین متوسط سطح سواد تغذیه ای در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو مراجعه کننده به کلینیک های دیابت شهر زاهدان
2. تعیین متوسط میزان قند خون در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو مراجعه کننده به کلینیک های دیابت شهر زاهدان
3. تعیین ارتباط سطح سواد تغذیه ای و میزان قند خون در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو مراجعه کننده به کلینیک های دیابت شهر زاهدان
4. تعیین ارتباط سطح سواد تغذیه ای و میزان قند خون در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو مراجعه کننده به کلینیک های دیابت شهر زاهدان به تفکیک متغیرهای دموگرافیک (جنس، سن، سطح تحصیلات و سطح درآمد و دسترسی به شبکه‌های اجتماعی مجازی)

پزشکان، متخصصین تغذیه، مراکز بهداشتی و کلینیکهای دیابت

دیابت نوع دو: به کمبود نسبی انسولین ناشی از اختلال عملکرد سلول بتا لوزالمعده و مقاومت به انسولین در بافتهای هدف (عضله، ماهیچه، بافت چربی، پانکراس) گفته می شود.

سواد تغذیه ای: مهارت افراد برای دریافت، درک و به کارگیری اطلاعات تغذیه ای جهت تصمیم گیری مناسب در مورد رفتارهای تغذیه ای است.

هموگلوبینA1c: تست آزمایشگاهی که میانگین میزان قند موجود در خون فرد را در ۳ ماه گذشته نشان می دهد.

مقطعی (توصیفی – تحلیلی)

تمامی بیماران  دیابتی مراجعه کننده به کلینیک های دیابت شهر زاهدان

معیارهای ورود:

ابتلا به بیماری دیابت نوع دو

معیارهای خروج:

عدم تمایل بیمار به ادامه همکاری

بیش از یک سال از ابتلا به بیماری  دیابت نوع دو گذشته باشد

با توجه به هدف پژوهش از فرمول زیر برای تعیین اندازه نمونه استفاده می‌شود

با درنظرگرفتن مقادیر زیر و استفاده از نتایج مطالعه McPherson و همکاران(20) .

α: 0.05            β: 0.10          r: -0.61

و درنظر گرفتن مقدار 1.3 به عنوان اثر خوشه، پس از انجام محاسبات، برای دستیابی به توان 90%، تعداد 32 بیمار خانم و 32 بیمار آقا (جمعا 64 نفر) لازم است.

با روش نمونه گیری غیرتصادفی قضاوتی از بین بیماران خانم و آقای مراجعه کننده به کلینیک های دیابت شهر زاهدان انتخاب خواهند شد.

فرم اطلاعاتی (پیوست 1)

پرسشنامه سواد تغذیه ای (پیوست 2)

پرسشنامه سواد تغذیه ای

بخش اول پرسشنامه سوالات دموگرافیک می باشد ( سن ، جنس ،سطح تحصیلات،سطح دامد، قومیت، دسترسی به موبایل هوشمند، دسترسی به شبکه های اجتماعی مجازی ) بخش دوم با توجه به نبود پرسشنامه استاندارد سواد تغذیه ای با استفاده از مرور متون و مقاله(25) در این زمینه پرسشنامه اولیه ترجمه گردید که شامل 4 بخش می باشد : بخش اول سهم غذاها با 9 سوال بخش دوم محتوای تغذیه غذا ها با 8 سوال  ، بخش سوم انتخاب غذای سالم با 6 سوال  ، بخش چهارم برچسب مواد غذایی با 5 سوال می باشد .پس از تکمیل ترجمه پرسشنامه اولیه توسط چند نفر از اعضاء تیم تحقیق مورد بازنگری و اصلاح قرار می گیرد و از نظر رعایت اخلاق پژوهشی به نویسنده مسئول پرسشنامه ارسال می گردد تا تائید و نکات لازم اصلاح گردد سپس جهت بومی سازی و انجام روایی و پایایی لازم است کلیه مراحل ذیل طی گردد تا پرسشنامه جهت پژوهش حاضر مورد استفاده قرار بگیرد .

روان سنجی ابزار

در این مرحله ابزار ترجمه شده و بومی سازی شده مورد سنجش روایی صوری ، روایی محتوی (CVR-(CVI و  بررسی پایایی ابزار خواهد قرار گرفت .

تعیین روایی صوری

در روایی صوری به این سوال پاسخ داده می شود که آیا ظاهر ابزار برای هدف مورد نظر مناسب است و برای این کار از غیر متخصصان خواسته می شود که در مورد شکل ظاهری گویه ها ، اعتبار یا عدم اعتبار ابزار اظهار نظر کنند . برای تعیین روایی صوری هم به روش کیفی و هم به روش کمی عمل کردیم به این صورت که برای تعیین کیفی روایی صوری ، ابزار در اختیار 15 نفر از بیماران مورد مطالعه مبتلا به دیابت نوع دو قرار خواهد گرفت و در مورد سطح دشواری ، میزان تناسب ، ابهام و پیچیدگی سوالات محتوی در حضور محقق اظهار نظر خواهند کرد .عباراتی که از نظر آنها دشوار و مبهم بود مورد بازبینی قرار  خواهدگرفت و اصلاح  می شود.

تعیین  روایی محتوی

روایی محتوی ، ارزیابی کردن ارتباط محتوی ابزار با سازه ای است که قرار است اندازه گیری شود ، می باشد یعنی می خواهیم مطمئن شویم که ابزار دقیقا همان چیزی را اندازه می گیرد که برای آن ساخته شده است .در این مطالعه روایی محتوی نیز به دو روش کیفی و کمی انجام شد . برای بررسی کیفی محتوی ابزار ، ابزار در اختیار 10 نفر از اساتید متخصص در رشته علوم تغذیه و آموزش بهداشت قرار  خواهیم داد و از آنها تقاضا  می کنیم نظرات خود را به صورت مکتوب در رابطه با پوشش محتوا ، رعایت دستور زبان فارسی در هر یک از سازه هاارائه دهند ، که طبق پیشنهاد برخی از این اساتید نگارش برخی از آیتم ها تغییرخواهد کرد ، در قسمت کمی از نسبت روایی محتوا در رابطه با ضرورت وجود آیتم و هم چنین شاخص روایی محتوا جهت بررسی مرتبط بودن آیتم ها به هدف پژوهش استفاده  خواهد شد .

سنجش نسبت روایی محتوی

برای سنجش ضرورت وجود یک آیتم در ابزار ، به روش لاوشه عمل  خواهیم کرد ، این روش میزان موفقیت بین ارزیابان و داوران در خصوص ضروری بودن یا اساسی بودن یک آیتم خاص را اندازه گیری می کند. لاوشه پیشنهاد کرده است که هر آیتم یا پرسش به مجموعه ای از داوران داده شود و از آنها پرسیده شود که آیا آیتم مورد نظر برای سنجش سازه مورد نظر ضروری است یا خیر ؟ طبق این روش ، ما نیز از پانل درخواست  خواهیم کرد تا هر آیتم را براساس طیف 3 قسمتی بررسی نمایند :

1. ضروری است
2. مفید است ولی ضروری نیست
3. ضرورتی ندارد

هر جه میزان موافقت ارزیابان با ضروری بودن آیتم معین بالاتر باشد ، سطح اعتبار محتوی بالاتر است . برای سنجش اعتبار محتوی از فرمول ابداعی لاوشه استفاده کردیم :

CVR=

در این فرمول :

CVR : نسبت روایی محتوی

nE: تعداد ارزیابان است که گزینه ضروری است را انتخاب کرده اند

N: تعداد کل ارزیابان است

پس از محاسبه طبق فرمول فوق براساس جدول لاوشه اگر تعداد متخصصان 10 نفر باشد نسبت روایی محتوی بالاتر از 62/0 قابل قبول است .

تعیین شاخص روایی محتوی

دومین شاخص مورد استفاده ، ایندکس روایی محتوا  می باشد . کاربرد این شاخص برای اطمینان از این است که آیا آیتم مورد نظر متناسب و مرتبط با سازه ای که برای آن طراحی شده است می باشد یا خیر ؟

برای این منظور معیار مرتبط بودن با گزینه های زیر بکار گرفته خواهد شد :

ارزش عددی 1 برای مرتبط نیست

ارزش عددی 2 برای نسبتا مرتبط است

ارزش عددی 3 برای مرتبط است

ارزش عددی 4 برای کاملا مرتبط است

امتیاز CVI از طریق تجمیع درصد امتیازات موافق برای هر آیتم که نمره 3 یا 4 را کسب کرده اند طبق این فرمول محاسبه شد :

CVI=

تعداد کل متخصصان /تعداد متخصصان موافق نمره 3 و4 = ایندکس روایی محتوی

پذیرش ایتم براساس این معیار به این نحو ، صورت می گیرد :

نمره CVI بالاتر از 79/0 مناسب تشخیص داده می شود .

بین 79/0 – 7/0 سوال برانگیز بوده و به اصلاح و بازنگری نیاز دارد .

کمتر از 7/0 غیر قابل قبول بوده و باید حذف شود.

پایایی ابزار

ابزاری پایاو دارای ثبات است که در زمان های مختلف و تحت شرایط یکسان ، نتایج مشابهی را بدست دهد .برای سنجش پایایی ابزاری که طراحی شده است به دو روش تعیین همسانی درونی و بیرونی عمل خواهیم کردیم .

همسانی درونی

برای سنجش همسانی درونی ابزار ، از روش آلفای کرونباخ استفاده کردیم .آلفای کرونباخ دارای ارزشی از دامنه صفر تا یک است هرچه آلفای کرونباخ به عدد یک نزدیک تر باشد دارای ارزش بیشتری است  برای آلفای حداقل سطح 7/0 توصیه می شود(29). در این مطالعه ما 15 پرسشنامه را بین بیماران.دیاتبتی نوع دو واجد شرایط مطالعه ، توزیع خواهیم کرد و پس از تکمیل آنها توسط شرکت کنندگان ، همسانی درونی ابزار را محاسبه می کنیم .

همسانی بیرونی

برای تعیین همسانی بیرونی ابزار از روش آزمون - باز آزمون استفاده خواهیم کرد به این صورت که از 15 بیمار مورد مطالعه دیابتی نوع دو درخواست خواهیم کرد تا در دو نوبت به فاصله 2 هفته ، پرسشنامه را تکمیل کنند ، سپس ضریب همبستگی بین طبقه ای را برای کل پرسشنامه و برای طبقات پیش بینی شده محاسبه می کنیم منابع میزان قابل قبول ضریب همبستگی بین سازه ای را حداقل 4/0 تعیین کردند(30).

پس از تصویب پروپوزال در معاونت تحقیقات و فناوری و کمیته اخلاق دانشگاه علوم پزشکی زاهدان و اخذ مجوز برای جمع‌آوری اطلاعات مربوط به تحقیق، پژوهشگر به کلینیکهای دیابت شهر زاهدان مراجعه خواهد کرد. در بدو ورود، هماهنگی‌های لازم با مسؤول مرکز انجام شده و موضوع پژوهش و اهداف آن شرح داده خواهد شد. ضمناً تاکید می‌شود که اطلاعات بیماران کاملاً محرمانه باقی مانده و صرفاً برای استفاده در این تحقیق مورد استفاده قرار می‌گیرند. همچنین نتایج در سطح کلی (نه فردی) منتشر خواهند شد. پس از انتخاب نمونه‌های واجد شرایط از مرکز، تمام توضیحات درباره موضوع، اهداف و محرمانگی اطلاعات به تک تک شرکت‌کنندگان ارایه می‌شود. در صورت رضایت بیماران برای همکاری و ورود به مطالعه، از آن‌ها خواسته می‌شود که فرم رضایت‌نامه کتبی (پیوست2) را امضا نمایند. سپس متناسب با شرایط بیمار متغیر های طرح در قالب پرسش نامه از وی پرسیده خواهد شد.

پس از گردآوری اطلاعات، داده‌های خام وارد نرم‌افزار آماری SPSS نسخه‌ی 24 خواهند شد. در گام نخست به بررسی کیفیت داده‌ها با استفاده از روش‌های نموداری و محاسبه‌ی شاخص‌های توصیفی اقدام می‌شود.

برای توصیف داده‌‌های کیفی از جداول توزیع فراوانی و نمودارهای متداول آماری (میله‌ای یا دایره‌ای) استفاده می‌شود. هم‌چنین برای توصیف داده‌های کمی از شاخص‌های متداول مرکزی (میانگین و میانه) و شاخص‌های پراکندگی (انحراف معیار و دامنه میان‌چارکی) به همراه کمینه و بیشینه استفاده می‌شود.

برای برآورد متوسط سطح سواد تغذیه ای و میزان قند خون از برآورد نقطه‌ای و فاصله‌ای ۹۵ درصدی استفاده خواهد شد.

برای مقایسه متوسط سطح سواد تغذیه ای و میزان قند خون بین دو گروه (زن و مرد)، در صورت برقراری مفروضات آزمون‌های پارامتری، از آزمون تی برای دو گروه مستقل استفاده می‌شود و در صورت برقرار نبودن مفروضات، آزمون‌های ناپارامتری جایگزین، مانند آزمون من – ویتنی (Mann-Whitney) بکار می‌روند.

برای مقایسه متوسط متغیرها بین بیشتر از دو گروه، در صورت برقراری مفروضات آزمون‌های پارامتری، از آزمون تحلیل واریانس یک طرفه (One – way ANOVA) استفاده می‌شود و در صورت برقرار نبودن مفروضات، آزمون‌های‌ ناپارامتری، مانند آزمون کروسکال – والیس ،(Kruskal-Wallis) بکار می‌رود.

برای مقایسه نسبت بین گروه ها (بررسی فرض استقلال) از آزمون خی - دو (chi-square) یا آزمون دقیق فیشر (Fisher’s exact test) استفاده می‌شود.

برای بررسی ارتباط بین دو متغیر عددی، از ضریب همبستگی پیرسون یا اسپیرمن و آزمون‌های مربوط به آن‌ها استفاده می‌شود.

برای تعیین عوامل احتمالی تاثیرگذار بر قند خون بیماران و کنترل متغیرهای مخدوشگر احتمالی، مدل آماری رگرسیون متداول چندگانه (multiple ordinary regression) بکار برده خواهد شد.

در تمام تحلیل‌ها، ۰۵/۰ > P به عنوان سطح معناداری درنظرگرفته خواهد شد.

در این پژوهش از کدهای مندرج در «راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران»  به شرح زیر‌ استفاده خواهد شد:

مقدمه

در طبابت باید از پزشکی مبتنی بر شواهد استفاده شود. این شواهد از راه پژوهش به‌دست می‌آیند. بنابراین پیشرفت دانش پزشکی بر پژوهش مبتنی است.  بخش بزرگی از پژوهش‌ها برای رسیدن به نتایج معتبر، در نهایت باید بر روی انسان به انجام برسند.

راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران، دربردارنده‌ی اصول و مقررات اخلاقی‎ است که تمامی پژوهشگرانی که اقدام به پژوهش بر روی آزمودنی‌های انسانی (که شامل داده‌ها یا مواد بدنی به‌دست آمده از انسان‌ها نیز می‌شود) می‌کنند، و تمامی مدیران پژوهشی و کمیته‌های اخلاق در پژوهش کشور، باید آن را مبنا و راهنمای عملکرد خود قرار دهند و تمامی تلاش خود را برای تضمین رعایت حداکثری آن در عملکرد پژوهشی خود - و تا جای ممکن دیگر پژوهشگران - به عمل آورند. این راهنما بر اساس اصول اخلاقی، به‌ویژه کرامت انسانی، مبانییی و ارزش‌های اسلامی و ملی تدوین یافته است. تقدم و تأخر بندهای این راهنما، بر اساس اهمیت نیست. این راهنما باید به‌صورت یک کل واحد دیده شود و هیچ‌کدام از بندهای آن نباید بدون توجه کافی به مقدمه و سایر بندهای مرتبط تفسیر شود. هر پژوهشگر باید علاوه بر این راهنما، از دیگر قوانین و راهنماهای مرتبط که از سوی مراجع رسمی ابلاغ شده‌اند مانند راهنماهای اختصاصی اخلاق در پژوهش کشور  آگاهی داشته باشد و آن‌ها را رعایت کند.

1. هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.
2. در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزمایی‌های بالینی  بر روی بیماران یا داوطلب‌های سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.
3. پژوهش بر انسان فقط در صورتی توجیه‌پذیر است که منافع بالقوه‌ی آن برای هر فرد آزمودنی بیش‌تر از خطرهای  آن باشد. در پژوهش‌های دارای ماهیت غیر درمانی، سطح آسیبی که آزمودنی در معرض آن قرار می‌گیرد نباید بیش‌تر از آن‌چه باشد که مردم عادی در زندگی روزمره‌ی خود با آن مواجه می‌شوند. حصول اطمینان از این امر برعهده‌ی طراحان، مجریان و همکاران پژوهش و تمامی شوراهای بررسی یا پایش‌کننده‌ی پژوهش از جمله کمیته‌ی اخلاق در پژوهش‌ است.
4. مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینه‌ی پایین‌تر و/ یا صرفاً عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود.
5. قبل از آغاز هر پژوهش پزشکی ، باید اقدامات  اولیه جهت به حداقل رساندن زیان احتمالی وارده به آزمودنی‌ها و تامین سلامت آن‌ها انجام گیرد.
6. در کارآزمایی های بالینی دوسوکور  که آزمودنی از ماهیت دارویی یا مداخله‌ای که برای وی تجویز شده بی‌اطلاع است، پژوهشگر باید تدابیر لازم جهت کمک‌رسانی به آزمودنی در صورت لزوم و در شرایط اضطراری را تدارک ببیند.
7. اگر در حین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت در این پژوهش برای آزمودنی‌ها بیش از فواید بالقوه‌ی آن است، باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود.
8. طراحی و اجرای پژوهش‌هایی که بر روی آزمودنی انسانی انجام می‌گیرند، باید منطبق با اصول علمی پذیرفته شده بر اساس دانش روز و مبتنی بر مرور کامل منابع علمی موجود و پژوهش‌های قبلی آزمایشگاهی، و  در صورت لزوم،  حیوانی مناسب باشد. مطالعات حیوانی باید با رعایت کامل اصول اخلاقی کار با حیوانات آزمایشگاهی انجام شوند.
9. در پژوهش‌های پزشکی که ممکن است به محیط زیست آسیب برسانند، باید احتیاط‌های لازم در جهت حفظ و نگهداری و عدم آسیب رسانی به محیط ریست انجام گیرد.
10. هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرح‌نامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی‌های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرح‌نامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده‌ها، وابستگی‌های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه‌ی دیگر، مشوق‌های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایت‌نامه‌ی آگاهانه به‌صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایت‌نامه باید تدوین و به طرح‌نامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرح‌نامه از سوی کمیته‌ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.
11. کمیته‌ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرح‌نامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرح‌‌ها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته‌ی اخلاق درخواست می‌شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.    
12. انتخاب آزمودنی‌های بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به‌نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه‌ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض‌آمیز نباشد.
13. کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.
14. اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه‌ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته‌ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه‌ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.
15.  پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش‌های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به‌عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که می‌توانند در تصمیم‌گیری او مؤثر باشند، به‌نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به‌کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه‌مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی  سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیان‌هایی که انتظار می‌رود مطالعه در بر داشته باشد. هم‌چنین، هر آزمودنی باید بداند که می‌تواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره‌ی خطرات و زیان‌های بالقوه‌ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر هم‌چنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه‌های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایت‌نامه‌ی آگاهانه منعکس شود.
16. پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی می‌شود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. هم‌چنین، در پژوهش‌هایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه‌ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته‌ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.
17. پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه‌ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به‌دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنی‌ها، این اطلاع‌رسانی از طریق شخص دیگری انجام می‌گیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.
18. در پژوهش‌هایی که از مواد بدنی (شامل بافت‌ها و مایعات بدن انسان)  یا داده‌هایی استفاده می‌شود که هویت صاحبان آن‌ها معلوم یا قابل کشف و ردیابی است، باید برای جمع‌آوری، تحلیل، ذخیره‎سازی و /یا استفاده‌ی مجدد از آن‌ها رضایت آگاهانه گرفته شود. در مواردی که اخذ رضایت غیرممکن باشد یا اعتبار پژوهش را خدشه‌دار کند، می‌توان در صورت بررسی مورد و تصویب کمیته‌ی اخلاق ، از داده‌ها یا مواد بدنی ذخیره شده، بدون اخذ رضایت آگاهانه استفاده کرد.
19. عدم قبول شرکت در پژوهش، یا ادامه ندادن به همکاری، نباید هیچ‌گونه تأثیری بر خدمات درمانی که در همان مؤسسه – نظیر بیمارستان – به فرد ارائه می‌شود، داشته باشد. این موضوع باید در فرایند اخذ رضایت آگاهانه، به آزمودنی اطلاع داده شود.
20. در مواردی که آگاه کردن آزمودنی درباره‌ی جنبه‌ای از پژوهش باعث کاهش اعتبار پژوهش می شود، ضرورت اطلاع‌رسانی ناکامل از طرف پژوهشگر باید توسط کمیته‌ی اخلاق تأیید شود. بعد از رفع عامل این محدودیت، باید اطلاع‌رسانی کامل به آزمودنی انجام گیرد.
21. برخی از افراد یا گروه‌هایی از مردم، نظیر ناتوانان ذهنی، کودکان، جنین و نوزاد، بیماران اورژانسی، یا زندانیان‌که ممکن است به‌عنوان آزمودنی در پژوهش شرکت کنند، نمی‌توانند برای دادن رضایت، آگاهی یا آزادی لازم را داشته باشند. این افراد یا گروه‌ها آسیب‌پذیر دانسته می‌شوند و باید مورد حفاظت ویژه قرار گیرند.
22.  از گروه‌های آسیب‌پذیر هیچ‌گاه نباید (به دلایلی چون سهولت دسترسی ) به عناون آزمودنی ترجیحی استفاده شود. پژوهش پزشکی با استفاده از گروه‌ها یا جوامع آسیب‌پذیر تنها در صورتی موجه است که با هدف پاسخگویی به نیازهای سلامت و اولویت‌های همان گروه یا جامعه طراحی و اجرا شود و احتمال معقولی وجود داشته باشد که همان گروه یا جامعه از نتایج آن پژوهش سود خواهد برد.
23. در پژوهش بر روی گروه‌های آسیب‌پذیر، وظیفه‌ی اخذ رضایت آگاهانه مرتفع نمی‌شود. در مورد افرادی که سرپرست قانونی دارند، پژوهشگر موظف است که علاوه بر اخذ رضایت آگاهانه از سرپرست قانونی، متناسب با ظرفیت خود فرد، از وی رضایت آگاهانه اخذ کند. در هر حال، باید به امتناع این افراد از شرکت در پژوهش احترام گذاشته شود.
24. اگر در حین اجرای پژوهش، آزمودنی دارای ظرفیت، ظرفیت خود را از دست بدهد یا آزمودنی فاقد ظرفیت، واجد ظرفیت شود، باید با توجه به تغییر حاصله، رضایت آگاهانه برای ادامه‌ی پژوهش از سرپرست قانونی یا خود فرد اخذ شود. 
25. پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.
26. هر نوع آسیب یا خسارت ناشی از شرکت در پژوهش باید بر طبق قوانین مصوب جبران خسارت شود. این امر باید در هنگام طراحی پژوهش لحاظ شده باشد. نحوه‌ی تحقق این امر ترجیحاً به‌صورت پوشش بیمه‌ای نامشروط باشد.
27. در پایان پژوهش، هر فردی که به‌عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره‌ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روش‌هایی که سودمندی‌شان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره‌مند شود.
28. پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.
29. نحوه‌ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی‌ها و مؤسسه‌ی حمایت کننده‌ی  پژوهش باشد.
30. گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.
31. روش پژوهش نباید با ارزش‌های احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

وجود بیماری کرونا، که با زمانبندی مناسب جهت مراجعه به کلینیک برای اخذ پاسخ ها و اتخاذ پروتوکل های بهداشتی و در صورت لزوم استفاده از تماس تلفنی با بیمار این مسئله قابل حل است.

سواد تغذیه، قند خون، دیابت نوع دو

1.         Sudesna C, Khunti K, Davies MJ. Type 2 diabetes. The Lancet. 2017;389(10085):2239-51.

2.        Akter S, Rahman MM, Abe SK, Sultana P. Prevalence of diabetes and prediabetes and their risk factors among Bangladeshi adults: a nationwide survey. Bulletin of the World Health Organization. 2014;92:204-13A.

3.         Zheng Y, Ley SH, Hu FB. Global aetiology and epidemiology of type 2 diabetes mellitus and its complications. Nature Reviews Endocrinology. 2018;14(2):88.

4.         Yue P, Jin H, Aillaud M, Deng AC, Azuma J, Asagami T, et al. Apelin is necessary for the maintenance of insulin sensitivity. American journal of physiology-endocrinology and metabolism. 2010;298(1):E59-E67.

5.         Cho N, Shaw J, Karuranga S, Huang Y, da Rocha Fernandes J, Ohlrogge A, et al. IDF Diabetes Atlas: Global estimates of diabetes prevalence for 2017 and projections for 2045. Diabetes research and clinical practice. 2018;138:271-81.

6.         Kaiser AB, Zhang N, Van Der Pluijm W. Global prevalence of type 2 diabetes over the next ten years (2018-2028). Am Diabetes Assoc; 2018.

7.         Esteghamati A, Gouya MM, Abbasi M, Delavari A, Alikhani S, Alaedini F, et al. Prevalence of diabetes and impaired fasting glucose in the adult population of Iran: National Survey of Risk Factors for Non-Communicable Diseases of Iran. Diabetes care. 2008;31(1):96-8.

8.         Jafari-Shobeiri M, Ghojazadeh M, Azami-Aghdash S, Naghavi-Behzad M, Piri R, Pourali-Akbar Y, et al. Prevalence and risk factors of gestational diabetes in Iran: a systematic review and meta-analysis. Iranian journal of public health. 2015;44(8):1036.

9.         Dalvand S, Niksima SH, Meshkani R, Gheshlagh RG, Sadegh-Nejadi S, Kooti W, et al. Prevalence of metabolic syndrome among Iranian population: a systematic review and meta-analysis. Iranian journal of public health. 2017;46(4):456.

10.       Rahati S, Shahraki M, Arjomand G, Shahraki T. Food pattern, lifestyle and diabetes mellitus. International journal of high risk behaviors & addiction. 2014;3(1).

11.       Montonen J, Järvinen R, Heliövaara M, Reunanen A, Aromaa A, Knekt P. Food consumption and the incidence of type II diabetes mellitus. European Journal of Clinical Nutrition. 2005;59(3):441-8.

12.      Dunkley AJ, Bodicoat DH, Greaves CJ, Russell C, Yates T, Davies MJ, et al. Diabetes prevention in the real world: effectiveness of pragmatic lifestyle interventions for the prevention of type 2 diabetes and of the impact of adherence to guideline recommendations: a systematic review and meta-analysis. Diabetes care. 2014;37(4):922-33.

13.       Shrivastava SR, Shrivastava PS, Ramasamy J. Role of self-care in management of diabetes mellitus. Journal of diabetes & Metabolic disorders. 2013;12(1):1-5.

14.       Mishali M, Omer H, Heymann A. The importance of measuring self-efficacy in patients with diabetes. Family practice. 2011;28(1):82-7.

15.       England CY, Thompson JL, Jago R, Cooper AR, Andrews RC. Development of a brief, reliable and valid diet assessment tool for impaired glucose tolerance and diabetes: the UK Diabetes and Diet Questionnaire. Public health nutrition. 2017;20(2):191-9.

16.       Amin TT, Al-Sultan AI, Ali A. Overweight and obesity and their association with dietary habits, and sociodemographic characteristics among male primary school children in Al-Hassa, Kingdom of Saudi Arabia. Indian journal of community medicine: official publication of Indian Association of Preventive & Social Medicine. 2008;33(3):172.

17.       Association AD. Standards of medical care in diabetes—2016 abridged for primary care providers. Clinical diabetes: a publication of the American Diabetes Association. 2016;34(1):3.

18.       Morris SF, Wylie-Rosett J. Medical nutrition therapy: a key to diabetes management and prevention. Clinical diabetes. 2010;28(1):12-8.

19.       Mohieldein AH, Alzohairy M, Hasan M. Risk estimation of type 2 diabetes and dietary habits among adult Saudi Non-diabetics in Central Saudi Arabia. Global Journal of Health Science. 2011;3(2):123-33.

20.      McPherson ML, Smith SW, Powers A, Zuckerman IH. Association between diabetes patients' knowledge about medications and their blood glucose control. Research in Social and Administrative Pharmacy. 2008;4(1):37-45.

21.      Kassahun T, Gesesew H, Mwanri L, Eshetie T. Diabetes related knowledge, self-care behaviours and adherence to medications among diabetic patients in Southwest Ethiopia: a cross-sectional survey. BMC endocrine disorders. 2016;16(1):1-11.

22.      Cheng L, Leung DY-P, Sit JW-h, Li X-m, Wu Y-n, Yang M-y, et al. Factors associated with diet barriers in patients with poorly controlled type 2 diabetes. Patient preference and adherence. 2016;10:37.

23.      M Vivian E, H Ejebe I. Identifying knowledge deficits of food insecure patients with diabetes. Current diabetes reviews. 2014;10(6):402-6.

24.      Sami W, Ansari T, Butt NS, Ab Hamid MR. Effect of diet on type 2 diabetes mellitus: A review. International journal of health sciences. 2017;11(2):65.

25.      Han CY, Zheng X, Lee LF, Chan CG, Lee YQ, Zailani NA, et al. Development of a diabetes‐related nutrition knowledge questionnaire for individuals with type 2 diabetes mellitus in Singapore. Nutrition & Dietetics. 2019;76(5):567-73.

26.      کولایی خ, آناهیتا, بهاری, نژاد ف, شهدادی. بررسی ارتباط کیفیت زندگی با سطح سواد سلامت دربیماران مرد مبتلا به دیابت نوع دو: یک مطالعه مقطعی در شهرستان هرسین سال 1394. فصلنامه پرستاری دیابت. 2016;4(4):10-20.

27.      Fitzgerald N, Damio G, Segura-Pérez S, Pérez-Escamilla R. Nutrition knowledge, food label use, and food intake patterns among Latinas with and without type 2 diabetes. Journal of the American Dietetic Association. 2008;108(6):960-7.

28.      Wang H, Song Z, Ba Y, Zhu L, Wen Y. Nutritional and eating education improves knowledge and practice of patients with type 2 diabetes concerning dietary intake and blood glucose control in an outlying city of China. Public health nutrition. 2014;17(10):2351-8.

29.      Flodén A, Lennerling A, Fridh I, Rizell M, Forsberg A. Development and psychometric evaluation of the instrument: attitudes towards organ donor advocacy scale (ATODAS). The open nursing journal. 2011;5:65.

30.      Baumgartner TA, Chung H. Confidence limits for intraclass reliability coefficients. Measurement in Physical Education and Exercise Science. 2001;5(3):179-88.

فرم اطلاعاتی بیماران دیابت نوع دو(پیوست یک)

1- سن بیمار:..............

2- جنس بیمار: مرد ⃝                زن ⃝

3-سطح تحصیلات بیمار:

بیسواد ⃝           زیر دیپلم ⃝                      دیپلم⃝                         دانشگاهی ⃝

4-سطح درامد بیمار:

هزینه های خانواده بیشتر از درامد ⃝        هزینه اهی خانواده با درامد برابر است  ⃝      درامد خانواده بیشتر از هزینه ⃝

5- قومیت: زابلی ⃝          بلوچی⃝           سایر⃝

6- موبایل هوشمند بیمار:    دارد⃝             ندارد⃝

7- دسترسی بیمار به شبکه های اجتماعی مجازی:   دارد ⃝            ندارد⃝

پرسشنامه سواد تغذیه ای بیماران دیابتی توع دو(پیوست دو)

بخش اول: سهم غذاها

1. برای شخص مبتلا به دیابت نوع دو چند واحد از غلات پیشنهاد می شود؟

*)سه تا پنج واحد در هر وعده

*)دو تا یک واحد در هر وعده

*)بیشتر از هشت واحد در هر وعده

*)اطلاعات کافی ندارم

۲.  برای یک شخص مبتلا به دیابت نوع دو چند واحد از گروه گوشت و پروتئین توصیه میشود؟

*)بسته به کالری مورد نیاز فرد متفاوت است

*)جهار تا هشت واحد

*)حداقل 2 واحد

*)اطلاعات کافی ندارم

۳. برای یک شخص مبتلا به دیابت نوع دو چند واحد از گروه سبزیجات توصیه میشود؟

*)سه تا پنج واحد در روز

*)بیشتر از پنج واحد در هر وعده

*)مقدار دریافت سبزیجات اهمیتی ندارد

*)اطلاعات کافی ندارم

۴. برای یک شخص مبتلا به دیابت نوع دو چند واحد از از گروه میوه ها توصیه میشود؟

*)دو تا چهار واحد در روز

*)حداقل دو واحد در روز

*)مقدار دریافت میوه اهمیتی ندارد

*)اطلاعات کافی ندارم

۶. کدام یک از موارد زیر یک واحد از گروه میوه ها را نشان می دهد؟

*)یک عدد سیب متوسط

*)شش عدد زردآلو

*)اندازه یک لیوان گیلاس

*)اطلاعات کافی ندارم

۷. کدام یک از موارد زیر یک واحد از گروه سبزیجات را نشان می دهد؟

*)به اندازه یک لیوان سبزی خوردن

*)یک لیوان آب هویج

*)اندازه یک لیوان سبزیجات پخته

*)اطلاعات کافی ندارم

۸. کدام یک از موارد زیر یک واحد از گروه لبنیات را نشان می دهد؟

*)یک لیوان شیر

*)یک لیوان دوغ

*)نصف لیوان ماست

*)اطلاعات کافی ندارم

۹. کدام یک از موارد زیر یک واحد از گروه غلات را نشان می دهد؟

*)یک کف دست نان سنگک

*)یک کف دست نان لواش

*)ده قاشق غذا خوری برنج

*)اطلاعات کافی ندارم

بخش دوم : ارزش تغذیه ای غذا ها

۱. کدام یک از گزینه های زیر از نظر تغذیه‌ای غنی تر هست؟

الف) برنج   ب) ماکارونی   ج) نان سبوس دار  د)اطلاعات کافی ندارم

۲. کدام یک از گزینه های زیر از نظر تغذیه ای غنی تر است؟ 

الف) گوشت مرغ   ب)گوشت ماهی   ج)گوشت قرمز  د)اطلاعات کافی ندارم

۳. کدام یک از گزینه های زیر از نظر تغذیه غنی تر است ؟

الف) روغن جامد   ب)کره    ج)روغن مایع )کانولا، آفتابگردان، زیتون(   د)اطلاعات کافی ندارم

۴. کدام یک از موارد زیر محتوای مقدار بالاتری از کربوهیدرات ها است ؟

الف) نصف لیوان ماکارونی   

ب)یک لیوان بستنی   

ج)یک لیوان آب میوه 

د)اطلاعات کافی ندارم

۵. کدام یک از موارد زیر بالاترین میزان کربوهیدرات را دارد؟

الف) یک عدد سیب   

ب)یک لیوان آب انار   

ج)دو عدد گوجه فرنگی 

د)اطلاعات کافی ندارم

۶. کدام یک از موارد زیر از سبزیجات غیر نشاسته ای است؟

الف) کدو حلوایی 

ب)سیب زمینی 

ج)هویج

د)اطلاعات کافی ندارم

۷. کدام یک از موارد زیر منبع چربی‌های مفید برای بدن ما است؟

الف) کره

ب)روغن مایع

ج)گردو

د)اطلاعات کافی ندارم

۸. هر واحد از گروه غلات(کربوهیدرات) شامل ۱۵ گرم کربوهیدرات است، کدام یک از این مثال های زیر شامل یک واحداز گروه غلات می شود؟

الف)هشت قاشق غذا خوری برنج

ب)دو کف دست نان لواش

ج)نصف لیوان ماکارونی

د)اطلاعات کافی ندارم

بخش سوم : انتخاب غذاهای سالم

۱. یک وعده غذای دیابتی  .....‌

الف)شامل مقدار کافی سبزیجات است

ب)مقدار کربوهیدرات دریافتی اهمیتی ندارد

ج)شامل مقدار کافی کربوهیدرات نیست

د)اطلاعات کافی ندارم

۲. کدام یک از موارد زیر جایگزین بهتری برای یک میان وعده های شیرین است؟

الف) یک عدد سیب متوسط

ب)یک لیوان آب میوه صنعتی

ج)یک لیوان آب پرتغال

د)اطلاعات کافی ندارم

۳. کدام یک از گروههای غذایی بر طبق دستورات ارتقاء سلامتی بهترین اثر را بر روی کنترل قند خون شما دارند؟

الف) سبزیجات

ب)غلات

ج)چربی ها

د)اطلاعات کافی ندارم

۴. کدام یک از موارد زیر بهتره که برای درمان پایین افتادن قند خون  مورد استفاده قرار نگیرد؟

الف) یک لیوان آب هویج

ب)نصف لیوان آب قند

ج)چند عدد شکلات

د)اطلاعات کافی ندارم

۵. در صورت مصرف الکل، چه مقدار نوشیدنی الکلی برای زنان و مردان در یک روز توصیه می شود؟

الف) یک نوشیدنی در روز برای زنان

ب)بیشتر از چهار نوشیدنی در روز برای مردان

ج)تعداد دریافت نوشیدنی ها اهمیت ندارد

د)اطلاعات کافی ندارم

۶. در صورت مصرف الکل با معده خالی کدامیک از موارد ذیل اتفاق می افتد؟

الف) کاهش قند خون

ب)افزایش قند خون

ج)نوسان قند خون

د)اطلاعات کافی ندارم

بخش چهارم:  برچسب مواد غذایی

۱.  یک واحد نان لواش چه مقدار است؟

الف) یک کف دست  

ب)شش کف دست

ج)چهار کف دست

د)اطلاعات کافی ندارم

۲.  یک عدد نان لواش چند واحد است؟

الف) تقریبا سه واحد

ب) پنج واحد

ج) کمتر از دو واحد

د)اطلاعات کافی ندارم

۳. چند گرم کربوهیدرات در یک واحد نان سفید وجود دارد؟

الف) 15

ب) 20

ج) 35

د)اطلاعات کافی ندارم

۴. هنگام خرید مواد غذایی به چه نکاتی باید توجه بشه؟

[pp8] 

الف) رنگ سبز یعنی آن ماده غذایی به میزان ناچیز در آن محصول وجود دارد

ب) این موادی که بر روی برچسب مواد غذایی هستند، دریافتشان برای بدن ضروریست

ج) رنگ قرمز برای نمک موجود در محصول نشانگر مقدار دریافت مطلوب نمک از آن محصول است

د)اطلاعات کافی ندارم

۵. آب میوه های که بر روی اون نوشته شده' فاقد قند اضافه'

الف) میزان قند موجود در محصول کمتر از محصولات مشابه است

ب) به محصول مورد نظر هیچ گونه شکری اضافه نشده

ج) قند موجود در محصول از قند های الکی و غیرقابل جذب است

د)اطلاعات کافی ندارم

رضایت نامه آگاهانه

هدف از انجام مطالعه بررسی ارتباط سطح سواد تغذیه ای و کنترل میزان قند خون در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو مراجعه کننده به کلینیک‌های دیابت شهر زاهدان می باشد.

رضایت نامه از فرد بیمار اخذ خواهد شد.

ندارد

تعیین نقش سواد تغذیه ای درکنترل میزان قند خون بیماران مبتلا به دیابت نوع دو

ندارد

در صورت بروز هر گونه عارضه ای، گروه تحقیق موظف به پیگیری و جبران خسارت خواهد بود.

هزینه های مربوط به این طرح پژوهشی اعم از انجام آزمایشها، جمع آوری نمونه ها، تکثیر و تکمیل پرسشنامه ها و هزینه های پرسنلی و سایر هزینه ها، توسط معاونت محترم تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی زاهدان پرداخت خواهد شد شرکت در این طرح تحقیقاتی برای تمامی شرکت کنندگان رایگان است

ندارد

به تمامی شرکت کنندگان اطمینان می دهیم که نتایج تمامی آزمایش ها و اطلاعات فردی کاملا محرمانه بوده و اصل راز داری و حفظ اسرار آزمودنی ها دارای اهمیت فراوان است و نتایج تنها برای مقاصد پژوهشی بکار برده خواهد شد.

همچنین انتشار نتایج به صورت کلی و با رضایت آگاهانه آزمودنی ها خواهد بود

به منظور پاسخ به هر گونه سوال احتمالی در ارتباط با طرح مذکور، شرکت کنندگان محترم می توانید با مجریان تحقیق به صورت مستقیم تماس حاصل فرمایید:

آقای محسن ملکی

09150486695

شرکت کننده گرامی، حضور شما در این پژوهش کاملا داوطلبانه و  بدون هیچ گونه اجبار است. شرکت یا عدم شرکت شما هیچ گونه تاثیر منفی در ارتباط بین شما و پزشک تان نخواهد داشت. 

شما می توانید در هر زمان که تمایل داشتید حتی پس از اخذ رضایت نامه، بدون ذکر هیچ دلیلی و با اختیار خودتان از مطالعه خارج شوید. خروج شما از پژوهش باعث محرومیت از دریافت خدمات درمانی معمول نخواهد شد.

رضایت:

اینجانب با مطالعه فرم رضایت نامه و استماع توضیحات دقیق مجری طرح پژوهشی و بدون هیچ گونه اجبار و تنها با اختیار و میل شخصی ام و همچنین داشتن فرصت کافی برای تصمیم گیری، موافقت آگاهانه و کتبی خود را برای شرکت در این تحقیق اعلام میدارم