بررسی تاثیر اطلاع رسانی از وضعیت بیمار بر اضطراب ،افسردگی و دفعات مراجعه حضوری اعضای خانواده بیماران مبتلا به کووید 19بستری در بخش های مراقبت های ویژه بیمارستان های دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال 1400

قرن بیست و یکم، با یکی از بزرگترین چالشهای خود روبرو شده است. ظهور و افزایش بیماریهای بیماری نوظهور، به دلیل مقاومت دارویی، جهش ژنتیکی و سرایت، آینده بیماریهای واگیردار را مبهم کرده است(1). کووید 19 که بوسیله ویروسSARS-Cov-2 ایجاد شد، ابتدا در دسامبر 2019 فقط در شهر ووهان چین مشاهده گردید و در مدت کوتاهی به همه به مناطق جهان گسترش یافت و باعث پاندمی گردید(2). این بیماری در ایران نیز شیوع گستردهای پیدا کرده و باعث ایجاد سردرگمی، آشفتگی و تغییر شرایط زندگی شده است و بر اساس آمار وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ایران تا تیرماه1400، تعداد 3.464.000 میلیون  نفر تاکنون به این بیماری مبتلا شده اند(3).

 این بیماری دارای پیچیدگی خاصی بوده و ابعاد و پیامدهای چندگانه ای دارد که میتواند در ایجاد هزینههای قابلتوجه ای در حوزه سلامت، اجتماع و اقتصاد برای افراد، جوامع و خدمات بهداشتی نقش داشته باشد(4). پیشرفت سریع بیماری و افزایش چشمگیر موارد بیماری منجر به تعطیلی جامعه و محدودیت جدی برای دسترسی وابستگان بیمار به بیمارستان و مراکز درمانی به منظور شکستن زنجیره انتقال بیماری ایجاد کرده است(5).

تقریبا 81 درصد از بیمارانی که به کروناویروس مبتلا شده اند، علائم خفیفی از خود نشان داده و در منزل بهبود می یابند. در 14 درصد از موارد، فرد مبتلا علائم شدیدی از خود نشان میدهد که شامل ذات الریه و تنگی نفس می باشد. در 5 درصد از موارد نیز وضعیت بیمار به سمت وخامت پیش رفته که با نارسایی تنفسی، شوک عفونیو نارسایی سایر ارگان های بدن همراه است(6). مطالعه فرا تحلیل Abate و همکاران 2020 نشان داد که حدود یک سوم بیماران بستری در ICU به دلیل فرم شدید بیماری کووید 19 برای دریافت مراقبت حمایتی بستری می شوند و سرانجام بیش از 30 درصد این بیماران بستری مرگ بوده است(7). حمایت خانوادگی در خلال بحران ها بسیار اهمیت دارد ولی در پاندمی کووید 19 بخاطر تامین امنیت جامعه ضرورت محدودیت حضور فیزیکی خانواده های بیماران بستری در بیمارستان و بخش ICU وجود دارد. در عوض نظام های بهداشتی درمانی بایستی که خیلی سریع راهبرد خود را به سمت رویکردهای خانواده محور تغییر دهند(8). بیماری های جدی ناشی از هر عامل یا حادثه تهدید کننده زندگی، عامل ایجاد اضطراب اعضای خانواده بیمارانی است که در ICU تحت مراقبت هستند. عواملی همچون وضعیت ناپایدار و نامطمئن بیمار، شرایط محیطی بخش و تجهیزات، ساعات ملاقات محدود و عوامل مالی در ایجاد نگرانی دخیل هستند(9).

داشتن عضو بیمار بستری در ICU حادثه ای استرس آور است. وابستگان بطور ناگهانی در دنیایی غوطه ور می شوند که بین ترس، امید، آسیب پذیری شدید و درماندگی نوسان می کنند. در نتیجه این حالات، 25 تا 50 درصد خانواده بیماران از علایم استرس، اضطراب و افسردگی رنج می برند که به سندرم خانوادگی پس از مراقبت ویژه  Post-intensive care symptom family معروف است(10). خانواده بیماران با بیماری های جدی و تهدید کننده حیات، سطح بالایی از اضطراب و نگرانی را بخاطر ترس از دست دادن عزیزشان تجربه می کنند. تجمع واکنش های  روانشناختی و هیجانی ممکن است منجر به وضعیت بحرانی منجر شود که تمامیت و انسجام خانواده را تهدید کرده و توانایی آنان برا ی مقابله موثر را  از بین می برد(11).بدلیل نتایج و پیامدهای کووید 19 ،اعضای خانواده بیماران ابراز ترس و احساس بی قدرتی و درماندگی می کنند. آشفتگی هیجانی و هیجانات منفی شواهدی هستند که نشان می دهد خانواده تلاش می کند تا ساختار خانواده را بدون حضور بیمار تطابق دهد. تنش در روابط، احساس گناه، سرزنش و خشم در خانواده بالا می گیرد(12).

ناتوانی خانواده برای برقراری ارتباط با بیمار مبتلا به کووید 19 تحت تهویه مکانیکی بستری در ICU و عدم اطلاع از وضعیت بیمار بشدت بر سطح استرس و حالت عدم قطعیت و ابهام در اعضای خانواده تاثیر گذار است. همچنان که ممنوعیت ورود خانواده ها به ICU تشدید می شود، واکنش های روانشناختی اعضای خانواده بیماران هم بدتر می شود(13). بستری بیماران مبتلا به کووید19 در بخش ICU طی همه گیری بیماری یک عامل خطر جدی برای بروز اضطراب و محدودیت در ملاقات بیمار عامل خطر جدی برای افسردگی در وابستگان نزدیک بیماران است بطوری که بستری بیمار مبتلا به کووید19 در بخش ICU ، پیش بینی کننده خطر افسردگی و اضطراب در اعضای خانواده بیماران است(9). خانواده بیماران مبتلا به کووید19 تجربه ای منفی داشته و طی بستری بیمار، اضطراب و افسردگی و پس از ترخیص علایم استرس پس از سانحه در وابستگان و رابطین بیماران بستری در بخش مراقبت های ویژه شیوع بسیار بالایی دارد(14). اضطراب و افسردگی در بین وابستگان بیماران بستری در ICU کم نیست وانتظار می رود در خلال پاندمی ها با محدودیت های ملاقات و مصاحبه با بیمار، شدت این علایم افزایش یابد. شیوع اضطراب و افسردگی در وابستگان بیماران مبتلا به کووید19 بستری در ICU بترتیب 7/46 درصد و  5/62 درصد است(9).

در بخش مراقبت های حاد و ویژه بیشتر توجه بر اثرات فیزیولوژیک و روانشناختی بیماری تهدید کننده حیات بر بیمار متمرکز است و توجه و مراقبت بسیار محدودی از خانواده بیمار بعمل می آید. (12). یکی از چالش هایرایج تیم درمانی همواره شناسایی و رفع نیازهای بیمار و خانواده بوده است. گرچه پرستاران بهترین گزینه برای رفع این نیازها هستند، ولی بعلت تمرکز و توجه به مراقبت از بیمار ناخواسته و سهوا نیازهای خانواده را نادیده گرفته و در درجه دوم اهمیت بعد از نیازهای بیمار قرار می دهند. در نتیجه احساس ترس، نگرانی و رنجی را که اعضای خانواده متحمل می شوند نادیده می گیرند(15).

اضطراب و افسردگی بر روی توانایی دریافت و درک اطلاعات، استمرار عملکرد خانواده، بکارگیری روش های مقابله ای موثر و ارایه حمایت مثبت به بیمار تاثیر می گذارد.بنابراین ضرورت استفاده از حمایت و راهبردهایی برای جلوگیری و کاهش عوامل مولد اضطراب وجود دارد. در بسیاری از مطالعات نیاز به اطلاعات، حمایت و امید به عنوان نیازهای خانواده شناخته شده است. همچنین بررسی نشان داده است طراحی برنامه های مراقبتی که متمرکز بر نیازهای بیمار و خانواده باشد عامل مهمی در کاهش اضطراب خانواده می باشد(16). تا کنون مداخله های مختلفی بر روی اعضای خانواده بیماران بستری در بخش مراقبت های ویژه به منظور بهبود وضعیت روانشناختی آنان انجام گرفته است که مداخله آموزشی حمایتی بر کاهش اضطراب، استرس و افسردگی  و افزایش رضایتمندی خانواده،اطلاع رسانی از روند وضعیت بیمار بر سطح اضطراب خانواده،اطلاع رسانی پرستار از طریق تله نرسینگ بر سطح اضطراب خانواده،کاربرد مدل مراقبت خانواده محور بر کاهش سطح اضطراب اعضای خانواده از آن جمله است. بطور کلی از نتایج مطالعات فوق این گونه بر می آید که اطلاع رسانی برنامه ریزی شده از روند تغییرات بیمار بستری باعث کاهش سطح اضطراب و نگرانی اعضای خانواده بیماران غیر کرونایی بستری در بخش ویژه می شود(11، 15، 17، 18). اختصاص وقت به منظور ارایه اطلاعات شفاف، گوش دادن به آنها، مشارکت دادن آنان در فرآیند تصمیم گیری و مراقبت، و نیز امکان دسترسی خانواده ها به ICU ممکن است به کاهش شدت علایم استرس کمک کند(14).

محدودیت در ملاقات بخاطر بیماری کرونا و مقرارت بخش های ویژه، امکان مشاهده و مشارکت در مراقبت از بیمار وجود ندارد از همین روست که دریافت اطلاعات از دیگران برای خانواده ارزش زیادی دارد. آنان چون نظاره گر مراقبتی دریافتی بیمار نیستند، علی رغم ارتباط و تعاملی که با بخش و پرسنل دارند، احساس مطلع نبودن و بی خیری از وضعیت بیمار می کنند و این احساس مطلع نبودن آنها را نسبت به کیفیت مراقبت ها و اقدامات نامطمئن و مظنون می کند. بنابراین در زمینه اطلاع رسانی وآگاه سازی خانواده ها ازروند درمان و وضعیت بیماری باید چاره ای اندیشیده شود (12). برای کمک به خانواده ها برای کاهش مشکلات روانشناختی، اطلاع رسانی از وضعیت بیمار نقش بسیار مهمی دارد. اعضای خانواده نیاز به دریافت اطلاعات همسان و نامتناقض از منابع مختلف نظیر تماس تلفنی، ارسال پیامک و خطوط برخط با آخرین اطلاعات دارند. تماس تلفنی و اطلاع رسانی در مورد شرایط بیمار و حفظ ارتباط مستمر با خانواده می تواند نگرانی و اضطراب خانواده ها را کاهش دهد(19).

آموزش از طریق نرم افزار چند رسانه ای یکی ازروش های نوین آموزش است که باظهور رایانه ها و گسترش روزافزون اطلاعات و ارتباطات، تمام ابعاد زندگی بشر را تحت تأثیر قرار داده است(20). امروزه به منظور کاهش مراجعات خانواده ها و کاهش و رفع تجمع بی مورد آنها در پشت درهای بسته ICU ، با استفاده از تکنولوژی ارتباطات می توان حجم وسیعی از اطلاعات مورد نیاز خانواده ها را به آنان منتقل کرد و بدین طریق می توان راه حلی برای مشکل اطلاع رسانی و در نتیجه مقابله با اضطراب آنان یافت(18).چون اعضای خانواده نمی توانند بیمار را در ICU  را ببیند، لمس و مراقبت کنند،باید تماس های ویدیویی مورد استفاده قرار گیرند تا امکان ملاقات مجازی برای خانواده فراهم شود. این روش، رابطه بین بیمار و خانواده را وقتی امکان ملاقات حضوری وجود نداشته باشد، تسهیل می کند.گرچه برخی خانواده ها از اینکه عزیزشان روی تخت افتاده، بی هوش و به دستگاه تهویه مکانیکی وصل است احساس رنجش می کنند، ولی برخی خانواده ها حالت تعارض داشته هم از فرصت فراهم شده برای دیدن بیمار می خواهند استفاده کنند و هم دیدن بیمار در وضعیت بحرانی آنان را منقلب و آشفته می سازد(22-21).برای نمونه Cattelan  و همکاران2021  به منظور یافتن راه جدیدی برای برقراری ارتباط و اطلاع رسانی به وابستگان مرجع بیماران مبتلا به کووید 19 بستری در ICU روزانه یک نوبت و نیز در زمان هایی که مشکل حاد و غیر منتظره ای در وضعیت بیمار رخ می داد با خانواده تماس صوتی برقرار و به آنان اجازه داده می دادند تا در صورت تمایل پیام صوتی برای بیمار تحت ایتتوبه ارسال کنند(14). نتیجه مصاحبه های انجام شده توسط Lopez-Soto  و همکاران 2020 بر روی اعضای خانواده بیماران مبتلا به کووید19 بستری در ICU   نشان داد اکثریت آنان از سهولت،تعداد، درک، صداقت، کفایت و شایستگی و همسانی در اطلاعات ارایه شده از طریق تماس تلفنی و ویدیویی  توسط تیم رابط خانوادگی رضایت مندی زیاد تا خیلی زیاد داشتند و فقط 5 درصد مصاحبه شونده ها از یکی از سه ویژگی سهولت، تعداد و همسانی اطلاعات دریافتی کمی ناراضی بودند(23).نیاز به ارتباط موثر با اعضای خانواده بیماران کووید 19 بستری در ICU وجود دارد. اعضای خانواده صحبت با پرسنل را تجربه ای لذت بخش توام با احساس احترام و حمایت می دانند. از این روست که معتقدند باید جلسات خانوادگی از طریق تلفن و ویدیوکنفرانس هر چه زودتر یعنی در روزهای اول بستری برگزار شود(12).طی پاندمی کووید 19 بسیاری از بخش های ICU در جهان به منظور کاهش خطر انتقال بیماری، ارتباط با خانواده های بیماران را به سمت استفاده از روش های سلامت از راه دور تغییر جهت داده اند. هرچند دیدگاه خانواده ها و پرسنل درمانی در خصوص ارتباط تصویری و صوتی در خلال پاندمی کووید 19 هنوز بخوبی روشن نیست ولی نتیجه مطالعه Kennedy و همکاران 2021 در خصوص استقبال خانواده ها از ارتباط صوتی و تصویری نشان داد علی رغم اینکه پرسنل نگران ابراز و انتقال همدلی از طریق این شیوه ارتباط از راه دور بودند، ولی خانواده ها معتقد بودند که همدلی بطور موفقیت آمیزی از طریق تماس های صوتی و تصویری منتقل شده است(22).

برخی بیماران مبتلا به کووید 19 نیاز به بستری در بخش مراقبت های ویژه دارند. اعضاء خانواده به دلیل ترس از مرگ قریب الوقوع بیمارشان، دامنه وسیعی از واکنش های هیجانی از جمله استرس، اضطراب و افسردگی را تجربه می کنند. علی رغم تمایل و اشتیاق اطرافیان بخصوص اعضای خانواده برای اطلاع از وضعیت بیمار و بیماری، بدلیل محدودیت های بخش ICU، رعایت پروتکل های بهداشتی و نیز ترس و نگرانی از انتقال بیماری در محیط خطرناک بیمارستان در خصوص مراجعه و ملاقات حضوری حالت تردید و دوسوگرایی دارند. از طرفی بدلیل ازدحام مراجعین، حجم کار پرسنل، کمبود وقت در پاسخگویی به سوالات و دغدغه های اعضای خانواده و نیز عدم همسانی در اطلاعات ارایه شده تجربه و مشاهده نشان می دهد که خانواده ها از کیفیت و کمیت اطلاعات داده شده توسط پرسنل رضایت چندانی ندارند. بطوری که اعضای خانواده در خصوص میزان و حجم اطلاعات دریافتی از پرسنل درگیر ارایه مراقبت احساس ناکامی می کنند و در گرفتن اطلاعات از سایر اعضای تیم درمانی هم مشکل دارند خانواده بخاطر تلاش جهت دریافت اطلاعات درست و کامل و نیز در گرفتن اطلاعات از منابع مختلف به دلیل عدم همسانی  تحت فشار روانی قرار می گیرند(12). از سویی علی رغم اثربخشی روش های آموزش،درمان و مراقبت از راه دور و  توسعه ارتباط در فضای مجازی، استفاده از این فن آوری ها در شرایط بحران کرونا برای اطلاع رسانی به موقع و مطمئن به خانواده های بیماران بستری  ICU با توجه به محدودیت های ناشی از این بیماری کمتر مورد تحقیق قرار گرفته است. از آنجا که در نظر است زمان بندی، تداوم و همسانی در اطلاع رسانی بدون حضور و ملاقات های متعدد و بعضا غیر ضروری در بیمارستان مورد توجه قرار گیرد، بنابراین مطالعه حاضر با هدف تعیین تاثیر اطلاع رسانی از وضعیت بیمار بر اضطراب ،افسردگی و دفعات مراجعه حضوری اعضای خانواده بیماران مبتلا به کووید 19 بستری در بخش های مراقبت های ویژه بیمارستان های دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال 1400 انجام خواهد شد.

مروری بر مطالعات

در این مطالعه به‌ منظور دستیابی به مطالعات انجام‌شده، به کمک کلید واژه­ های انگلیسی Anxiety, covid-19, Satisfaction, Visiting, family, ICU, Informationو کلید واژه ­های فارسی، اضطراب، ملاقات، بخش ویژه، اعضای خانواده، اطلاع رسانی، کووید 19، رضایت خانوادگی در پایگاه های اطلاعاتیPubmed،،Springer, Elsevier, Google scholar،SID،Magiranدر حد فاصل سالهای 2005 تا 2021 جست و جو انجام شد.برخی مطالعات خارجی و داخلی مرتبط و نزدیک به عنوان منتخب در زیر ارائه می گردد.

مطالعات داخلی

• مطالعه ای نیمه تجربی توسط نویدیان و همکاران در سال 2018 با عنوان بررسی تاثیر مداخله آموزشی حمایتی بر واکنش های روانشناختی و رضایتمندی اعضای خانواده بیماران بستری در بخش مراقبت های ویژه در شهر زاهدان بر روی 154 عضو خانواده بیمران بستری در قالب دو گروه مداخله و کنترل انجام شد. خانواده بیماران گروه مداخله یک مداخله آموزشی حمایتی 3 بخشی (شامل بخش اول معرفی بخش ویژه، فعالیت ها و تجهیزات، بخش دوم آموزش 60 دقیقه ای به اعضای خانواده در خصوص بیماری و پاسخ به سوالات، نگرانی ها و دغدغه های خانواده و بخش سوم مشارکت حضوری و مراقبتی با حضور تیم درمانی بر بالین بیمار بستری) را طی روزهای اول بستری دریافت کردند. یک هفته پس از اجرای مداخله، اطلاعات لازم به کمک پرسشنامه DASS-21 و پرسشنامه رضایت مندی اعضای خانواده بیمار بستری در بخش ویژه جمع آوری گردید. نتایج نشان داد که ضمن کاهش شدت واکنش های روانشناختی اعضای خانواده بیماران بستری( استرس، اضطراب و افسردگی) ، میانگین رضایت مندی خانواده نیز بطور معناداری افزایش یافته است. ضرورت اجرای مداخله آموزشی حمایتی برای اعضای خانواده بیماران بستری در بخش های ویژه را پیشنهاد کردند(17). 
•  
• مطالعه ای نیمه تجربی توسط جبارپور و همکاران (2018) با عنوان بررسی تاثیر اطلاع رسانی از روند وضعیت بیمار بر سطح اضطراب اعضای خانواده بیماران دچار آسیب های تروماتیک مغزی با نمره سطح هوشیاری کمتر از 12 بستری در بخش مراقبت های ویژه بر روی 90 نفر در بیمارستان شهید باهنر کرمان انجام شد. در گروه مداخله اطلاع رسانی در باره تغییرات وضعیت بیمار توسط پرستار و طی 3 روز اول بستری در بخش مراقبت های ویژه به صورت شفاهی و چهره به چهره به مدت 15 تا 20 دقیقه در هر نوبت در خصوص موضوعاتی همچون تشخیص بیماری، پیش آگهی و عوارض ارائه شد. در حالی که گروه کنترل از آموزش و مراقبت معمول در بخش برخوردار بودند. در حد فاصل روز 7 تا 10 بستری مجددا پرسشنامه اضطراب اشپیل برگر تکمیل گردید. نتیجه مطالعه نشان داد علی رغم این که تفاوت معناداری در سطح اضطراب اعضای خانواده بیماران قبل از مداخله وجود نداشت ولی پس از مداخله اطلاع رسانی، میانگین نمره اضطراب آشکار و پنهان اعضای خانواده گروه مداخله بطور معناداری از گروه کنترل پایین تر بود.آنان نتیجه گیری کردند که اطلاع رسانی بطور برنامه ریزی شده از روند تغییرات بیمار بستری باعث کاهش سطح اضطراب و نگرانی اعضای خانواده بیماران بستری در بخش ویژه می شود(15).
•  
• یک مطالعه مرور سیستماتیک و فراتحلیل توسط شفیع پور و همکاران(2017) با عنوان تاثیر آموزش بر اضطراب خانواده هایی با بیمار بستری در بخش مراقبت های ویژه به بررسی مقالات تحقیقی منتشر شده از سال 1990 تا 2016 منتشر شده در پایگاه های اطلاعاتی Cochrane, Pub Med, Web of Sciences, Scopus, ProQuest, ISI پرداخته است. در این مطالعه 8 مقاله واجد شرایط شناخته شد که در آنها مجموعا 387 نفر در گروه مداخله و 393 نفر در گروه کنترل مورد تحقیق قرار گرفته اند. نتیجه مطالعه نشان داد که تفاوت استاندارد میانگین نمره اضطراب در گروه مداخله 329/0 واحد از گروه کنترل کمتر بود ولی این اندازه اثر از نظر آماری معنادار نبود.آنان نتیجه گیری کردند که گرچه آموزش باعث کاهش سطح اضطراب اعضای خانواده بیماران بستری در بخش مراقبت های ویژه می شود ولی این اندازه تاثیر قابل توجه و چشمگیر نیست(16).
•  
• مطالعه ای نیمه تجربی یک گروهه بصورت قبل و بعد توسط ایمانی و همکاران(2014) با عنوان تاثیر اطلاع رسانی پرستار از طریق تله نرسینگ بر سطح اضطراب خانواده بیماران بستری در بخش مراقبت های ویژه بر روی 35 عضو خانواده در شهر ایلام انجام شد. مداخله پش از گذشت 24 ساعت از بستری بیمار در بخش بصورت تماس های تلفنی طی 3 روز آغاز شد.هر جلسه تلفنی حدود 15 دقیقه طول می کشید و در مورد مطالبی مانند وضعیت علایم حیاتی بیمار، وضعیت تنفس بیمار، سطح هوشیاری، الگوی خواب و تغذیه بیمار و ضرورت حضور یا عدم حضور فیزیکی اعضای خانواده اطلاع رسانی و صحبت می شد. اطلاعات به کمک پرسشنامه اضطراب و افسردگی بیمارستانی یک بار قبل از آغاز مطالعه و دفعات بعدی پس از انجام هر تماس تلفنی به صورت روزانه و در 3 روز متوالی به روش خودگزارش دهی عضو خانواده تکمیل می گردید. نتیجه مطالعه نشان داد که میانگین نمره اضطراب عضو خانواده پس از تماس اول، تماس دوم و تماس سوم نسبت به قبل از شروع مداخله بترتیب کاهش یافته بود. آنان نتیجه گیری کردندکه با توجه به پیشرفت تکنولوژی از این شیوه اطلاع رسانی برای کاهش اضطراب اعضای خانواده بیماران بستری در بخش های ویژه می توان استفاده کرد(18).

مطالعات خارجی

• مطالعه ای کیفی توسط Kennedyو همکاران در سال 2021 به منظور تبیین تجربیات، دیدگاه ها و نگرش های اعضای خانواده بیماران و پرسنل درمانی بخش ICU در خصوص تعاملات و ارتباطات صوتی و تصویری در جریان اعمال محدودیت های ملاقات حضوری در بیمارستان انجام شد. اطلاعات از طریق مصاحبه های نیمه ساختار یافته کیفی  بر روی 21 عضو خانواده بیمار مبتلا به کووید 19 و 14 نفر از پرسنل درمانی بخش که به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شده بودند، در بخش های مراقبت های ویژه یک بیمارستان دانشگاهی در آمریکا جمع آوری گردید. داده ها به شیوه تحلیل محتوا مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. درون مایه های اصلی (تم) تاثیر گذاری، فواید و محدودیت ها، راهبردهای ارتباطی و ناهماهنگی در دیدگاه های خانواده و پرسنل در خصوص گفتگو از راه دور کشف گردید. نتایج نشان داد هر دو گروه شرکت کننده ارتباط صوتی و تصویری را تا حدودی موثر می دانستند ولی نسبت به ارتباط حضوری شخصی، برای آن ارزش و جایگاه پایین تری قائل بودند. همچنین هر دو گروه خانواده ها و پرسنل درمانی اعتقاد داشتند که تماس های صوتی برای به اشتراک گذاشتن و به روز کردن اطلاعات مفید بوده در حالی که تماس های تصویری ترجیحا برای تبادل، تنظیم و تطبیق دیدگاه ها دو طرف مناسب تر هستند. اختلاف نظرهایی هم بین دو گروه شرکت کننده وجود داشت بطوری که پرسنل نگران ابراز و انتقال همدلی از طریق تماس های صوتی و تصویری بودند در حالی که خانواده ابراز کردند و معتقد بودند همدلی بطور موفقیت آمیزی از طریق ارتباط از راه دور منتقل می شود(22).
•  
• مطالعه ای نیمه تجربی با طرح پیش آزمون پس آزمون با گروه کنترل توسط Hamzah و همکاران(2017) با هدف تعیین تاثیر کاربرد مدل مراقبت خانواده محور بر کاهش سطح اضطراب اعضای خانواده بیماران بستری در بخش مراقبت های ویژه بیمارستانی در اندونزی بر روی 48 عضو خانواده بیمار بستری انجام شد.بیماران گروه مداخله از بخش ویژه عمومی و گروه کنترل از بخش ویژه جراحی اعصاب انتخاب شدند.ابتدا سطح اضطراب اعضای خانواده به کمک مقیاس ارزیابی اضطراب هامیلتون اندازه گیری شد سپس مداخله در سه مرحله انجام شد. مرحله اول تمرکز بر علت اضطراب به مدت 30 دقیقه، مرحله دوم 3 روز مداخله خانواده محور از طریق برنامه آموزشی و مشاوره ای 1 تا 2 ساعت قبل از وقت ملاقات و مرحله سوم ارزیابی اجرای مداخله خانواده محور حدود 30 دقیقه. نتیجه مطالعه آنان نشان داد که کاربرد مدل مراقبت خانواده محور می تواند سطح اضطراب اعضای خانواده را بطور معناداری کاهش دهد.بنابراین توصیه کردند پرستاران با بکارگیری مدل مراقبت خانواده محور به کاهش اضطراب اعضای خانواده بیماران بستری در بخش ویژه کمک کنند(11).
•  
• مطالعه ای  توسط Yun و همکاران (2017) با عنوان طراحی و بررسی تاثیر برنامه پرستاری انتقال برای بیماران و مراقبین خانوادگی در بخش مراقبت های ویژه اعصاب در کشور کره انجام شد. برای تهیه و طراحی برنامه از مرور مطالعات، مصاحبه های تخصصی متمرکز گروهی و تحلیل پرونده های پزشکی استفاده شد و روایی و قابلیت اجرای آن مورد تایید قرار گرفت.گروه مداخله شامل 46 بیمار و مراقب خانوادگی شان برنامه طراحی شده را قبل انتقال از بخش مراقبت های ویژه دریافت کردند در حالی که 48 بیمار و مراقب خانوادگی آنان در گروه کنترل مراقبت معمول را داشتند.نتایج مطالعه نشان داد که بیماران و مراقبین خانوادگی گروه مداخله از آمادگی انتقال بالاتری برخوردار بوده، رضایت بیشتری داشته و سطح استرس و اضطراب انتقال کمتری را نشان دادند.آنان نتیجه گیری کردند که ارتباط، آموزش و اطلاع رسانی در مورد فرآیند انتقال بیماران از بخش ویژه، می تواند ضمن افزایش رضایتمندی، به کاهش نگرانی و اضطراب بیماران و مراقبین خانوادگی آنان کمک نماید(24). 
•  
• مطالعه ای از نوع همبستگی توسط Kosovali و همکاران در سال 2021  با عنوان اینکه آیا بستری شدن بیمار در بخش مراقبت های ویژه باعث اضطراب و محدودیت ملاقات حضوری باعث افسردگی وابستگان بیماران در پاندمی کووید19 می شود؟ این مطالعه به صورت آینده نگر بر روی وابستگان 120 بیمار بستری (60 بیمار با PCR مثبت و 60 بیمار با PCR منفی) در شهر آنکارای ترکیه انجام شد. اطلاعات به کمک پرسشنامه اضطراب و افسردگی بیمارستانی در دو نوبت یک بار وقتی که هنوز تشخیص بیماری قطعی و روشن نبود و یک بار وقتی که نتیجه مثبت یا منفی تست کرونا تایید گردید، توسط پزشک بخش ICU که وضعیت بیمار را پیگیری و به خانواده در این خصوص اطلاعات می داد، تکمیل گردید.نتیجه مطالعه نشان داد اضطراب و افسردگی در وابستگان بیماران مبتلا با تست مثبت از بیماران با نتیجه تست منفی فراوانی بیشتری داشت.همچنین نتایج نشان دهنده این واقعیت بود که بستری بیماران مبتلا به کووید19 در بخش ICU طی همه گیری بیماری یک عامل خطر جدی برای بروز اضطراب در حالی که محدودیت در ملاقات بیمار در بخش عامل خطر جدی برای افسردگی وابستگان نزدیک بیماران است.آنان بطور کلی نتیجه گیری کردند که بستری بیمار مبتلا به کووید19 در بخش ICU ، پیش بینی کننده خطر افسردگی و اضطراب در اعضای خانواده بیماران است(9).
•  
• مطالعه ای توسط Chen و همکاران در سال 2021 با عنوان تجربیات اعضای خانواده بیماران مبتلا به کووید 19 تحت تهویه مکانیکی در بخش مراقبت های ویژه: یک مطالعه کیفی با هدف کشف و تبیین تجربیات و نیازهای حمایتی اعضای خانواده بیماران تحت تهویه مکانیکی انجام شد. این مطالعه کیفی به کمک مصاحبه های عمیق تلفنی به صورت فردی بر روی 10 نفر از اعضای خانواده بیماران مبتلا به کووید19 بستری در ICUیک بیمارستان دانشگاهی در نیویورک آمریکا به روش تحلیل محتوا اجرا گردید. برای عضو خانواده هر یک از بیماران دو مصاحبه یکی وقتی بیمارشان در بخش مراقبت های ویژه بستری بود و دیگری 4 تا 6 هفته پس از ترخیص بیمار از بخش به منظور تعیین استمرار تجربه آنها، بعمل آمد. فشار ناپایدار کننده به تمامیت خانواده، واکنش به تشخیص بیماری کووید، جستجوی نومیدانه اطلاعات، نیازهای خانوادگی، حس تعارض نسبت به تماس های تصویری و قدردانی از پرسنل و مراقبتی که ارایه می دهند، از جمله تم های اصلی استخراج شده از مصاحبه ها بود. همچنین نتایج نشان داد که ناتوانی خانواده برای برقراری ارتباط با بیمار و عدم اطلاع از وضعیت بیمار بشدت بر سطح استرس و حالت عدم قطعیت و ابهام در اعضا تاثیر گذار است.اعضای خانواده مورد بررسی بیان داشتند که تماس های تصویری خیلی کمک کننده نیست. آنان نتیجه گیری کردند که ارایه دهندگان مراقبت ها ضمن ارزیابی ترجیحات و فشار روانی اعضای خانواده هر بیمار، باید ارتباطی مستمر، منظم و به موقع در خصوص وضعیت بیمار و مراقبت های وی برقرار نماید(12).
•  
• مطالعه ای ترکیبی توسط Cattelan و همکاران در سال 2021 با عنوان اثرات روانشناختی ارتباط از راه دور بر وابستگان مرجع بیماران بستری در بخش مراقبت های ویژه در خلال پاندمی کووید 19 در فرانسه بر روی 88 فرد انجام شد.داده ها به کمک  پرسشنامه اضطراب و افسردگی بیمارستانی و تیز مصاحبه انفرادی جمع آوری گردید. از هر فرد وابسته مرجع 3 مصاحبه بعمل آمد یکی در هنگام پذیرش بیمار و یکی هنگام ترخیص یا مرگ بیمار در بخش که این دو مصاحبه توسط پزشک انجام شد. مصاحبه سوم 3 ماه پس از پذیرش بیمار توسط روانشناس بالینی به منظور تعیین میزان آشفتگی هیجانی فرد مرجع انجام گرفت.نتایج نشان داد که در طی بستری بیمار، اضطراب و افسردگی در وابستگان مرجع و رابط بیماران بستری در بخش مراقبت های ویژه شیوع بسیار بالایی داشت ولی در فاصله زمانی 3 ماه پس از پذیرش علایم استرس پس از سانحه از شیوع زیادی برخوردار بود. آنان نتیجه گیری کردند که وابستگان مرجع بیماران آشفتگی روانشناختی زیادی را تجربه می کنند و شرکا کنندگان بیان داشتند که رابط و مرجع بودن برای بیمار مبتلا به کووید 10، یک مسئولیت ویژه بوده و واجدین شرایط این نقش تجربه ای کاملا منفی را خواهند داشت(14).
•  
• مطالعه ای توصیفی توسط Zimmermak و همکاران در سال 2021 با عنوان' رضایت بیمار از درمان از راه دور در دریافت خدمات نیمه بیمارستانی طی همه گیری کووید 19: در مقایسه بادرمان حضوری' در قالب پروژه ارتقای اقدامات تشخیصی و خدماتی در شهر رودیلند انجام شد. نمونه ای مطالعه شامل 240 بیماری بودند که از ماه می 2020 تا اکتبر 2020 درمان از راه دور را در جریان همه گیری کووید 19 دریافت کردند و با 240 بیماری که در سال قبل درمان حضوری را دریافت کرده بودند، مقایسه شدند. بیماران هر دو گروه پرسشنامه رضایت را بصورت خودگزارش دهی در ارزیابی اولیه و در پایان درمان تکمیل کردند. در ارزیابی اولیه هر دو گروه درمان حضوری و درمان از راه دور از کیفیت مراقبت های دریافتی رضایت داشتند و خوش بین بودند که درمان برای آنان کمک کننده خواهد بود. در پایان درمان نیز نتیجه مطالعه نشان دهنده این بود که بیماران گروه دریافت کننده درمان از راه دور به اندازه بیماران گروه درمان حضوری از اجزای برنامه درمانی رضایت داشتند بطوری که اغلب آنها این درمان غیر حضوری را به دوستان و اعضای خانواده خود توصیه کرده بودند(25).
•  
• در یک مطالعه گذشته نگر که در سال 2020 توسط Lopez-Soto و همکاران به روش ترکیبی تیم رابط خانوادگی در خلال موج اول کووید 19 در سال 2020  توسط متخصصین مراقبت های ویژه بازطراحی گردید. پس از دو جلسه یک ساعته آموزش مهارت های ارتباطی از طریق ویبینار ، اعضای این تیم رابط خانوادگی  با 172 خانواده یا دوستان بیمار 12000 تماس تلفنی و ویدیویی برقرار کردند. نتیجه مصاحبه های انجام شده با افراد مورد مطالعه  نشان داد اکثریت آنان از سهولت،تعداد، درک، صداقت، کفایت و شایستگی و همسانی در اطلاعات ارایه شده توسط تیم رابط خانوادگی رضایت مندی زیاد تا خیلی زیاد داشتند. فقط 5 درصد مصاحبه شونده ها از یکی از سه ویژگی سهولت، تعداد و همسانی اطلاعات دریافتی کمی ناراضی بودند. از مصاحبه های انجام شده بر روی دوستان و اعضای خانواده بیماران سه تم یا مفهوم اصلی 'در کنار بیمار بودن'، 'شکست و اختلال در ارتباط' و 'ناباوری در رابطه با سرعت وخامت و بدتر شدن حال بیمار' استخراج گردید.  همجنین نتایج نشان داد که  9/14 درصد از  ناهمسانی در ارایه اطلاعات در خصوص وضعیت بیمار بویژه وخامت بیماری و مرگ قریب الوقوع ناراضی بودند(23).

نقد و خلاصه مطالعات

اولا مرور مطالعات فوق نشان می دهد که اعضای خانواده بیماران بستری در بخش مراقبت های ویژه بطور عام استرس، اضطراب، افسردگی و نگرانی بالایی را تجربه می کنند که این میزان آشفتگی روانشناختی بطور خاص در اعضای خانواده بیماران بستری در بخش ویژه با تشخیص کرونا بسیار چشمگیرتر است. ثانیا مطالعات در این زمینه بیانگر این است که آموزش ها و مداخله ها به اشکال مختلف از جمله مشارکتی، خانواده محور و حمایتی می تواند شدت این واکنش های روانشناختی را در اعضای خانواده بیماران کاهش داده و میزان رضایتمندی آنان را افزایش دهد و در این میان اطلاع رسانی در مورد بیمار نقش بسیار مهمی دارد. با توجه به مشخص شدن تاثیر مثبت و رضایت مندی نسبی از آموزش های از راه دور در سایر حیطه های تغییر رفتار بهداشتی و کاهش اضطراب در مطالعات مشابه، خلاء انجام مطالعه ای در خصوص استفاده از روش های غیرحضوری برای کاهش آشفتگی روانشناختی اعضای خانواده بیماران مبتلا به کووید بستری در ICU  احساس می شود.

1-اضطراب اعضای خانواده بیماران مبتلا به کووید 19 بعد از اطلاع رسانی از وضعیت بیمار در دو گروه مداخله و کنترل متفاوت است.

2-افسردگی اعضای خانواده بیماران مبتلا به کووید 19 بعد از اطلاع رسانی از وضعیت بیمار در دو گروه مداخله و کنترل متفاوت است.

3-فراوانی دفعات مراجعه حضوری اعضای خانواده بیماران مبتلا به کووید 19 بعد از اطلاع رسانی از وضعیت بیمار در دو گروه مداخله و کنترل متفاوت است.

تعیین تاثیر اطلاع رسانی از وضعیت بیمار بر اضطراب ،افسردگی و دفعات مراجعه حضوری اعضای خانواده بیماران مبتلا به کووید 19 بستری در بخش های مراقبت های ویژه بیمارستان های دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال 1400

1-تعیین و مقایسه میانگین نمره اضطراب اعضای خانواده بیماران مبتلا به کووید 19 قبل و بعد از اطلاع رسانی از وضعیت بیمار در دو گروه مداخله و کنترل.

2-تعیین و مقایسه میانگین نمره افسردگی اعضای خانواده بیماران مبتلا به کووید 19 قبل و بعد از اطلاع رسانی از وضعیت بیمار در دو گروه مداخله و کنترل.

3-تعیین و مقایسه میانگین فراوانی دفعات مراجعه حضوری اعضای خانواده بیماران مبتلا به کووید 19 قبل و بعد از اطلاع رسانی از وضعیت بیمار در دو گروه مداخله و کنترل.

دانشگاه علوم پزشکی

اطلاع رسانی
تعریف نظری: عبارت است از امکان دسترسی به اطلاعات سلامتی و ناتوانی شخصی و نیز آگاهی از هر گونه اطلاعات مربوط به خدمات بهداشتی و درمانی که بیمار دریافت کرده یا خواهد کرد(26).

تعریف عملی: منظور از اطلاع رسانی از وضعیت بیمار در این مطالعه، تهیه پیام های صوتی، تصاویر و فیلم های کوتاه در خصوص مشاهده بیمار، اعلام تغییرات وضعیت بیمار، مراقبت های دریافتی معمول، رویه ها و اقدامات تشخیصی و درمانی  یک بار در روز به مدت 3 روز که از طریق تلفن همراه به عضو منتخب خانواده ارسال خواهد شد.

اضطراب
تعریف نظری:اضطراب واکنش دربرابرخطری نامعلوم،درونی،مبهم وازمنشاءناخودآگاه وغیرقابل کنترل بوده وعوامل متعددی آنراایجادمیکند. (27).

تعریف عملی: نمره ای که فرد از 7 سوال مربوط به اضطراب از مقیاس اضطراب و افسردگی بیمارستانی دریافت می کند و دامنه نمره ای بین 0 تا 21 خواهد داشت. نمره بالاتر نشان از اضطراب بالاتر دارد.

افسردگی

تعریف نظری:  درد روحی جانکاه و طاقت فرسای ناشی از خلق‌وخوی غم‌انگیز با از دست دادن علاقه یا لذت بردن از فعالیت‌های معمول است که اختلالی برجسته و نسبتاً پایدار در فرد است(28).

تعریف عملی: نمره ای که فرد از 7 سوال مربوط به فسردگی از مقیاس اضطراب و افسردگی بیمارستانی دریافت می کند و دامنه نمره ای بین 0 تا 21 خواهد داشت. نمره بالاتر نشان از افسردگی بالاتر دارد.

این پژوهش، مطالعه ای نیمه تجربی، با طرح  پیش آزمون- پس آزمون و گروه کنترل خواهد بود.

اعضای خانواده کلیه بیماران مبتلا به کووید 19 بستری در بخش های ویژه بیمارستان های  دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال 1400 جامعه مورد مطالعه در این پژوهش را تشکیل خواهند داد.

معیار های ورود به مطالعه بیمار

تشخیص قطعی کرونا

گذشت حداقل 24ساعت از بستری بیمار

وصل نبودن بیمار به دستگاه وینتیلاتور

معیار های ورود به مطالعه عضو خانواده

بستری بودن فقط یک نفر از اعضای خانواده در بیمارستان یا بخش مراقبت های ویژه

دارا بودن نسبت درجه یک با بیمار و  مسئول امورمربوط به بیمار و درگیر فرآیند درمان (پدر، مادر، همسر، برادر، خواهر، فرزند)

دارا بودن حداقل 18 سال سن.

داشتن سواد و توانایی استفاده از تلفن همراه و سیستم پیام رسان صوتی و تصویری.

عدم اشتغال در سیستم  بهداشتی درمانی

عدم سابقه بستری یا بستری همزمان یکی از اعضای خانواده در بیمارستان یا بخش مراقبت های ویژه

عدم ابتلاء به بیماریروانپزشکی و جسمانی شناخته شده و عدم مصرف داروهای مخدرو اعصاب

معیارهای خروج از مطالعه بیمار

ترخیص یا فوت بیمار قبل از3 روز

وصل شدن بیمار به دستگاه وینتیلاتور   طی مطالعه

معیارهای خروج از مطالعه عضو خانواده

عدم پاسخگویی عضو مسئول خانواده به تماس های تصویری و تلفنی

وقوع حادثه ناگوار اضطراب آور و یا اندوه بار در طی مطالعه

حجم نمونه بر اساس میانگین و انحراف معیار نمره اضطرابو استرس به عنوان متغیر و پیامد اولیهدر مطالعه نویدیان و همکاران(2018) و با حدود اطمینان 95 % وتوان آزمون آماری95 % و بر اساس فرمول زیر در هر گروه تعداد بسیار اندکی(4 نفر)  بدست آمد (15). برای اطمینان از حجم نمونه، در نظر داشتن ریزش احتمالی و امکان انجام آزمون های آماری، حجم نمونه در هر گروه 30  نفر و در مجموع 60  نفر تعیین شد.

n = (Z1-α2+Z1-β)2(S12+S22)(X1-X2)2 =3.29

Z1-α2  = 1.96                        S1 = 1.66                                    X1 = 2.55

Z1-β  = 1.64                         S2 = 3.37                                X2 = 10.00

ابتدا بخش های ICU مشخص و به صورت تصادفی و با قرعه کشی به دو گروه مداخله و کنترل تقسیم خواهند شد. سپس اعضای خانواده بیماران مبتلا به کووید 19 واجد شرایط ورود به مطالعه به شیوه در دسترس انتخاب و وارد مطالعه خواهند شد.

ابزار گردآوری اطلاعات در این مطالعه، پرسشنامه ای متشکل از دو بخشالف: فرم اطلاعات دموگرافیک بیمار و عضو خانواده شامل سن، جنس، تاهل، تحصیلات، شغل، نسبت خویشاوندی و تعداد دفعات مراجعه حضوری در بیمارستان در طول مدت بستری بیمار به صورت خود گزارش دهی عضو خانواده از مراجعه حضوری هر یک از اعضای خانواده و ب: پرسشنامه اضطراب و افسردگی بیمارستانی خواهد بود.

پرسشنامه اضطراب و افسردگی بیمارستانی(The Hospital Anxiety and DepressionScale: HADS)توسط Zigmond و Snaith در سال 1983 طراحی شده است. این مقیاس خودگزارش دهی برای ارزیابی فشرده و سریع اضطراب و افسردگی در جمعیت ها و گروه های غیر روانپزشکی ساخته شده است و مدت زمان اجرای ان حدود 10 دقیقه طول می کشد. این مقیاس 14 سوالی یک زیرمقیاس افسردگی با 7 سوال و یک زیر مقیاس اضطراب با 7 سوال دارد. از مزیت های این ابزار کوتاه بودن، نمره گذاری آسان وحسّاسیّت نسبی به تغییراست. هر سوال دارای 4 گزینه است که آزمودنی بر اساس نوع احساس خود یکی از آنها را بر می گزیند. به هر کدام از این گزینه ها، وزنی بین 3-0 تخصیص می یابد. به این صورت که تقریبا هرگز امتیاز صفر، گاهی اوقات امتیاز 1، بیشتر اوقات امتیاز 2 و تقریبا همیشه امتیاز 3 تعلق می گیرد.  وزن نمره گذاری، برای عباراتی که حضور اضطراب یا افسردگی را نشان می دهند به صورتی است که نمره 3 نشان دهنده سطح بالای اضطراب یا افسردگی و نمره صفر برای حداقل اضطراب یا افسردگی است. وزن نمره گذاری، برای عباراتی که عدم اضطراب یا افسردگی را نشان می دهند، به صورت معکوس است. بنابراین دامنه نمره برای هر خرده مقیاس بین صفر تا 21 خواهد بود. نمره بالاتر نشان دهنده سطح اضطراب و افسردگی بالاتر فرد می باشد(29). این مقیاسدر مطالعات متعدد خارجی و داخلی و بر روی گروه های مختلف مورد استفاده قرار گرفته است. در ایران روایی و پایایی این ابزار توسط کاویانی و همکاران در سال 2009  مورد بررسی و تایید قرار گرفته است. روایی آن از طریق تعیین همبستگی به کمک آزمون فرم موازی با پرسشنامه اشطراب و افسردگی بک و نیز مصاحبه ای بالینی توسط روانپزشک مورد تایید قرار گرفته است. همچنین پایایی ان به شیوه تعیین همسانی درونی به کمک آلفای کرونباخ 70/0 و 85/0 بترتیب برای زیرمقیاس افسردگی و اضطراب بدست آمد(30). در مطالعه حاضر پایایی آن با استفاده از آلفای کرونباخ برای دو خرده مقیاس تعیین خواهد شد.

پس از کسب مجوز از کمیته اخلاق و معرفی نامه از معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه بهبیمارستان های وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان از جمله بیمارستان خاتم الانبیاء (ص)، بیمارستان امام علی (ع) و بیمارستان بوعلی مراجعهخواهد شد. پس از هماهنگی باریاست، مدیریتو مسئولین پرستاری و بخش های مراقبت های ویژه کار نمونه گیری آغاز می شود. به منظور رعایت مسایل اخلاقی و عدم احساس تبعیض بین همراهیان که ممکن است برای ملاقات و پرسش حال بیمار مراجعه می کنند، بجای بیماران،بخش های مراقبت های ویژه بستری بیماران مبتلا به کووید 19  به صورت تصادفی ساده و قرعه کشی به گروه کنترل و مداخله تقسیم و از هر بخش ها به تعداد مساوی به شیوه در دسترس انتخاب خواهند شد. در بخش های Icu که در گروه مداخله قرار گرفته اند، ابتدا با بررسی بیماران مبتلا به کووید 19 با خانواده و بویژه فرد منتخب، مرجع و یا همان مراقب اصلی ارتباط و جلسه حضوری برقرار خواهد شد. در صورت واجد شرایط بودن عضو خانواده به شیوه در دسترس انتخاب و در خصوص اهداف مطالعه و روش کار توضیحاتی ارائه خواهد شد سپس رضایت آگاهانه کتبی از آنها برای مشارکت در پژوهش اخذ می شود.در جلسه حضوری پرسشنامه اضطراب و افسردگی بیمارستانی تکمیل وبه آنان اطمینان داده خواهد شد که محتوای پیام های صوتی و تصویری ارسالی بلافاصله پس از دریافت خانواده حذف و نگهداری نخواهد شد و در دسترس شخص یا اشخاصی قرار نمی گیرد. ابتدا در صورت لزوم آموزش اولیه در خصوص استفاده از نرم افزار واتساپ و اطمینان از نحوه استفاده درست از آن ارایه خواهد شد . برای اعضای خانواده بیماران گروه مداخله پس از آموزش توجیهی در مورد بیمار مبتلا به کووید و وضعیت کلی بیمار، به طور روزانه و در ساعت مورد توافق خانواده وضعیت بیمار، روند تغییرات، اقدامات تشخیصی و درمانی و نیز مراقبت های دریافتی در قالب پیام های صوتی و تصویری با توافق عضو خانواده ارسال خواهدشد. پس از دریافت محتوای اطلاع رسانی در صورتی که موضوعات نیاز به توضیح داشته باشد یا خانواده سوالی در خصوص بیمار و بیماری داشته باشند، پاسخ داده می شود. این کار طی 3 روز بطور متوالی اجرا خواهد شد. مجددا یک روز پس از پایان مداخله، مقیاس اضطراب و افسردگی بیمارستانی برای عضو خانواده به عنوان پس آزمون به صورت حضوری یا تماس تلفنی تکمیل خواهد شد. در بخش هایی که در گروه کنترل قرار می گیرند، هیچگونه مداخله ای صورت نمی گیرد و اعضای خانواده از روند اطلاع رسانی و مراقبت معمول بخش استفاده خواهند کرد. در گروه مداخله نیز در همان فاصله زمانی پیش آزمون و پس آزمون بعمل می آید.

محتوای پیام ها بیشتر برگرفته از سوالات، نگرانی ها، دغدغه ها و ابهامات رایج اعضای خانواده بیماران مبتلا به کووید 19 بستری در بخش ICU در حالت عادی از پرستاران و پزشکان بخش ویژه خواهد بود.  محتوای اطلاعات ارائه شده برای کلیه خانواده های بیماران  یکسان بوده و بر اساس مطالعات انجام شده موضوعاتی همچون تغییرات در سطح هوشیاری، داروها، ازمایشات، درصد اشباع اکسیژن، مراقبت های انجام شده، اقدامات تشخیصی، روند های درمانی، عوارض و پیامدهای بیماری و بستری شدن، روند بیماری و پیش آگهی، زمان احتمالی انتقال به بخش و ترخیص  را در بر می گیرد و در صورتی که عضو خانواده اطلاعات بیشتر یا سوالات و ابهاماتی در خصوص وضعیت بیمار داشته باشد، در این اطلاع رسانی توضیح و یا پاسخ داده خواهد شد.   

داده ها پس از جمع آوری توسط نرم افزار SPSS-22 مورد تجزیه وتحلیل قرار خواهد گرفت.ابتدا فراوانی، درصد، میانگین،انحراف معیار، حداقل و حداکثر به کمک آمار توصیفی تعیین خواهد شد و در ادامه برای مقایسه میانگین های قبل و بعد در هر گروه از آزمون تی زوجی، مقایسه میانگین های دو گروه مداخله و کنترل قبل و بعد اطلاع رسانی تصویری از آزمون تی مستقل، مقایسه فراوانی متغیرهای کیفی دو گروه از آزمون کای دو استفاده خواهد شد. به منظور تعیین اثربخشی مداخله و کنترل همزمان برخی متغیرهای مخدوش کننده و اثر پیش آزمون از آزمون تحلیل کوواریانس استفاده خواهد شد. سطح معناداری در این مطالعه 05/0 مد نظر قرارخواهد گرفت. نرمالیتی داده ها به کمک آزمون شاپیرو ویلک تعیین خواهد شد. در صورت عدم وجود شرط نرمالیتی از آزمون های معادل یعنی یومن ویتنی، ویلکاکسون و کای دو استفاده خواهد شد.

جدول....: مقایسه میانگین و انحراف معیار نمره اضطراب اعضای خانواده بیماران مبتلا به کووید 19 بستری در بخش ویژه   قبل و بعد از اطلاع رسانی تصویری در گروه  های مداخله وکنترل

'راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی در جمهوری اسلامی ایران سال 1392'

2-در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد. هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی انجام میگیرد، باید توسط افرادی طراحی و اجرا شود که تخصص و مهارت بالینی لازم و مرتبط را داشته باشند. در کارآزماییهای بالینی  بر روی بیماران یا داوطلبهای سالم نظارت پزشک دارای مهارت و دانش متناسب الزامی است.

13-کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا میشود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانهی کتبی غیر ممکن یا قابل صرفنظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیتهی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

16-پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی میشود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. همچنین، در پژوهشهایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوهی جذب آزمودنی، باید توسط کمیتهی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

25-پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنیها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنیها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار دادهها یا اطلاعات بهدست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

28-پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهشهای خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته هایی که از نظر حمایت کنندهی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند

 به دلیل مشخص نبودن وضعیت شیوع کرونا در آینده سعی خواهد شد با توجه به زمان تصویب طرح در اسرع وقت نمونه گیری و مداخله آغاز شود در غیر اینصورت زمان اجرای طرح و نمونه گیری به دراز خواهید کشید.

Anxiety, covid-19, Depression, Visiting, family, ICU, Access to Information

اضطراب، افسردگی، ملاقات، خانواده، اطلاع رسانی، کووید 19، بخش مراقبت های ویژه

1. Purabdollah M, Ghasempour M. Tele-Nursing New Opportunity for Nursing Care in COVID-19 Pandemic Crisis. Iran J Public Health, 2020; 49(1):130-131.
2. Azoulay E, Cariou A, Bruneel F, Demoule A, Kouachat A, Reuter D, et al. Symptoms of Anxiety, Depression, and Per traumatic Dissociation in Critical Care Clinicians Managing Patients with COVID-19. A Cross-Sectional Study. Am J RespirCrit Care Med, 2020; 202(10):1388-1398.  doi: 10.1164/rccm.202006-2568OC.
3. https://behdasht.gov.ir/: 16July 2021.
4. Rahmatinejad P, Yazdi M, Khosravi Z, ShahiSadrabadi F. Lived Experience of Patients with Coronavirus (Covid-19): A Phenomenological Study.Journal of Research in Psychological Health. 2020; 14 (1): 71-86.
5. Phua J, Weng L, Ling L, Egi M, Lim CM, Divatia JV, et al. Intensive caremanagement of coronavirus disease 2019 (COVID-19): challenges andrecommendations. Lancet Respir Med. 2020; 8(5):506–17.
6. Talebi SH, Nematshahi M, Tajabadi A, Khosrojerdi A. Comparison of Clinical and Epidemiological Characteristics of Deceased and Recovered Patients with COVID-19 in Sabzevar,Iran. Journal of Military Medicine, 2020; 22(6): 509-5. Doi 10.30491/JMM.22.6.509
7. Abate SM, Ahmed Ali S, Mantfardo B, Basu B. Rate of intensive care unit admission and outcomes among patients with coronavirus: a systematic review and meta-analysis. PLoS One. 2020; 15(7):e0235653.doi.org/10.1371/journal.pone.0235653
8. Hart JL, Turnbull AE, Oppenheim IM, Courtright KR. Familycenteredcare during the COVID-19 era. J Pain Symptom Manage.2020; 60(2):e93-e7.
9. Kosovali BD, Mutlu NM, Gonen CC, Peker TT, Yavuz A, Soyal OB , Cakır E . Does hospitalization of a patient in the intensive care unit cause anxiety and does restriction of visiting cause depression for the relatives of these patients during COVID-19 pandemic? Int J ClinPract 2021; 6;e14328. doi: 10.1111/ijcp.14328.

10. Lautrette A, Darmon M, Megarbane B, Joly LM, Chevret S, Adrie C, et al. Acommunication strategy and brochure for relatives of patients dying in theICU. New Engl J Med.2007; 356(5):469–78.
11. Hamzah A, SukarniHusni A. Family CareCentre Model Could Decrease AnxietyLevel among Family Members of PatientsWho Have Been Undergoing in the IntensiveCare Unit (ICU). Open Journal of Nursing, 2017; 7, 58-67.doi.org/10.4236/ojn.2017.71006
12. Chen Ch, Wittenberg E, Sullivan SS, Rebecca A. Lorenz RA, Chang Y. The Experiences of Family Members of Ventilated COVID-19 Patients in the Intensive Care Unit: A Qualitative Study. American Journal of Hospice & Palliative Medicine, 2021; 38(7) 869-876.
13. Montauk TR, Kuhl EA. COVID-related family separation and trauma in the intensive care unit. Psychol Trauma. 2020; 12(S1):S96-S97.
14. Cattelan J, Castellano S, Merdji H, Audusseau J, Claude B, Feuillassier L, Cunat S, Astrié M. Psychological effects of remote-onlycommunication among reference personsof ICU patients during COVID-19 pandemic. Journal of Intensive Care, 2021; 9:5
15. Jabbarpour M, Abdoli F, Kazemi M. [The effect of providing information about the patient’s condition on the anxiety level of the family members of hospitalized patients with traumatic brain injury]. Hayat, Journal of School of Nursing and Midwifery, Tehran University of Medical Sciences. 2018; 24(2): 127-139.
16. Shafipour V, Moosazadeh M, Jannati Y, Shoushi F. The effect of education on the anxiety of a family with a patient in critical care unit: a systematic review and meta-analysis. Electronic Physician, 2017;9(3): 3918-3924, doi: http://dx.doi.org/10.19082/3918
17. NavidianA, Rezaei J, Payan Effectiveness of educational–supportive intervention in satisfaction of Iranian family members of ICU patients. J Research & Health 2018; 8(1): 12- 20.
18. Imani1 A, Dabirian  A, Safavibiat Z,  Payandeh A. Examining the impact of nurse notification by phone (telenursing) on anxiety level of hospitalized patient’s family in intensive care unit. Iranian Journal of Nursing Research. 2015; 9(4): 22-28.
19. Imanipour M, Heidari Z, Seyedfatemi N, Haghani H.  Effectiveness of Informational Support on Anxiety among Family Carers of Patients Undergone Open Heart Surgery. Hayat, 2012; 18(3): 33-43.
20. Beranova E, Sykes C. A systematic review of computer-based software for educating patients with coronary heart disease. Patient education and counseling 2007; 66(1):21-8.doi: 10.1016/j.pec.2006.09.006.
21. Negro A, Mucci M, Beccaria P, Borghi G, Capocasa T, Cardinali M,  et al. Introducing the video call to facilitate the communication between health care providers and families of patients in the intensive care unit during COVID-19 pandemic. Intensive &Crit Care Nurs. 2020; 60:102893.doi: 10.1016/j.iccn.2020.102893
22. Kennedy NR, Steinberg A, Arnold RM, DoshiAA,White DB, DeLair W, et al. Perspectives on telephone and video communication in the ICU during COVID-19. Ann Am Thorac Soc. 2020; 18(5):838-847.doi: 10.1513/AnnalsATS.202006-729OC.
23. Lopez-Soto C, Bates E, Anderson C, Saha S, Adams L, Aulakh A, et al. The Role of a Liaison Team in ICU Family Communication during the COVID 19 Pandemic. J Pain Symptom Manage. 2021; 21:00305-5. doi: 10.1016/j.jpainsymman.
24. Yun SH, Oh EG, Yoo YS, Kim SS, Jang YS. Development and Effects of a Transition Nursing Program forPatients and Family Caregivers at a Neurological ICU in Korea. ClinNurs Res. 2017: 26(1): 27-46. doi:10.1177/1054773815616973. PMID: 26655563
25. ZimmermanM, Benjamin I, Tirpak JW, D'Avanzato C. Patient satisfaction with partial hospital telehealth treatment during the COVID-19 pandemic: Comparison to in-person treatment. Psychiatry Research, 2021; 301: 113966. doi: 10.1016/j.psychres.2021.113966
26. NassSj. Levit LA, Gostin LO. Beyond the HIPAA Privacy Rule: Enhancing Privacy, Improving Health Through Research. Review. Washington (DC): National Academies Press (US); 2009.
27. AghajaniM,RaisiM,Heidari F.The relationship between Quran and religious believes with death anxiety in heart patients.3th provincial congress on Quran and health/2013Feb:1-8.
28. Hamidi R,  Fekrizadeh Z,  Azadbakht M Garmaroudi G,  TaheriTanjani P, ShadiFathizadeh S, Ghisvandi E. Validity and reliability Beck Depression Inventory-II among the Iranian elderlyPopulation. Quarterly Journal of Sabzevar University of Medical Sciences, 2015; 22(1):198-198.
29. Zigmond AS, Snaith RP. The hospital anxiety and depression scale. ActaPsychiatr Scand. 1983; 67(6):361–70.
30. Kaviani H, Seyfourian H, Sharifi V, Ebrahimkhani N. Reliability and validity of anxiety and depression hospital scales (HADS): Iranian patients with anxiety and depression disorders. Tehran University Medical Journal.2009; 67(5):379-85.

فرم مشخصات دموگرافیگ

مداخله  □       کنترل  □                                                        پیش آزمون □     پس آزمون□

مشخصات بیمار                                           مشخصات عضو خانواده

سن: ......................... سال                                                سن: ......................... سال

جنس: ......................                                                       جنس: ..................... 

وضعیت تاهل: ....................                                                تاهل: ....................

شغل: ...............................                                                  شغل: ............................

تحصیلات: ....................................                                         تحصیلات: ...........................

سطح هوشیاری بیمار(نمره GCS): ........................

نسبت خویشاوندی عضو خانواده با بیمار: .....................

دفعات مراجعات حضوری اعضای خانواده: .......................

پرسشنامه اضطراب و افسردگی

این  بخش به بررسی چگونگی احساس شما اختصاص دارد .هرماده را بخوانید وآنگاه با توجه به احساسی که در چند هفته گذشته داشتید در مربع روبروی هر گزینه علامت تیک P بزنید. برای پاسخ دادن وقت زیادی تلف نکنید : واکنش فوری شما نسبت به هر ماده ، احتمالاً دقیق تر از پاسخی خواهد بود که با فکر زیاد همراه است.

در هر  سئوال فقط یک گزینه را  علامت بزنید.

این مطالعه با هدف تعیین تاثیر اطلاع رسانی تصویری از وضعیت بیمار بر اضطراب ،افسردگی و ملاقات حضوری اعضای خانواده بیماران مبتلا به کووید 19 بستری در بخش های مراقبت های ویژه بیمارستان های دانشگاه علوم پزشکی زاهدان در سال 1400 انجام خواهد شد و این پژوهش، مطالعه ای نیمه تجربی، با طرح  پیش آزمون- پس آزمون و گروه کنترل خواهد بود.

ندارد

دانشگاه علوم پزشکی زاهدان می تواند از نتایج این پژوهش استفاده کند

هیچ عارضه جانبی ندارد. در صورت وجود هر عارضه مجری موظف به پاسخگویی به آزمودنی می باشد

در صورت وجود هر عارضه مجری موظف به پاسخگویی به آزمودنی می باشد

هزینه های این طرح به عهده پژوهشگر است و آزمودنی هزینه ای پرداخت نخواهد کرد

مصاحبه

قبل از شرکت در ازمون به ازمودنی این اطمینان خاطر را خواهیم داد که اطلاعان به صورت محرمانه خواهد بود و داده ها به صورت کدگذاری ثبت خواهد شد. در صورت تمایل آزمودنی از تحقیق حذف خواهد شد.

دارد

در طول مطالعه آزمودنی این حق را دارد که در صورت تمایل از پژوهش خارج شود.

اخذ رضایت آگاهانه کتبی از خانواده بیماران مورد مطلعه برای مشارکت در پژوهش