سازمان‌های مراقبت سلامت در سراسر دنیا درصدد افزایش رضایت بیماران بوده و برای نیل به این هدف از فناوری‌ اطلاعات سلامت و از جمله سیستم‌های اطلاعات کامپیوتری جهت ذخیره حجم بالایی از اطلاعات با سرعت بالا استفاده  می‌کنند. بنابراین امنیت آنها ازاهمیت ویژه‌ای برخوردار است (1).

سیستم اطلاعات بیمارستانی (HIS) ، سیستمی کامپیوتری است که با هدف مدیریت فعالیت‌های اداری، مالی و بالینی بیمارستان طراحی شده است (2). این سیستم، زیرسیستمی از سیستم اطلاعات سلامت است که از دهه 1960 درکشورهای پیشرفته به منظورپشتیبانی از وظایف درمانی و اداری ایجاد شده است؛ اما پیدایش این سیستمهای اطلاعاتی در کشور ایران به حدود دو دهه قبل برمیگردد .سیسـتم اطلاعات بیمارستانی  تولید اطلاعات لازم برای مدیریت تمامی فعالیتهای مربوط به سلامت از قبیل برنامه ریزی، نظارت، هماهنگی و تصمیم گیری را فراهم می‌کند (3, 4). این سیستم به عنوان رایج‌ترین سیستم‌های کامپیوتری برای پشتیبانی از خدمات بهداشتی و درمانی و بعلاه پشتیبانی از فعالیت‌های بیمارستانی در سطوح مختلف (کاربردی، تاکتیکی و استراتژیک) خدمات بهداشتی و درمانی طراحی شده است .سیستم‌های HIS محتوی بخش عمده‌ای از اطلاعات بالینی و شخصی بیماران است. این داده‌ها جزو منابع حیاتی برای کاربران  و درمانگران تلقی می‌گردد. لذا سیاستگذاری و برنامه‌ریزی مناسب برای دسترسی به این داده‌ها با رعایت اصول محرمانگی و حریم خصوصی بیش از پیش ضروری است (5).

هدف HIS بهبود کیفیت و مدیریت مراقبت‌های بالینی بیمارستان در حوزه‌های فرآیند بالینی، تحلیل و هزینه‌یابی بر مبنای فعالیت است. مزایای اصلی پیاده‌سازی HIS بهبود مراقبت از بیمار و کاهش هزینه است. سیستم اطلاعات بیمارستانی می‌تواند با افزایش دسترسی بهنگام و صحت اطلاعات بالینی و اداری مرتبط با بیمار، کیفیت مراقبت از بیمار را بهبود بخشد. این سیستم از طریق کنترل هزینه موجب افزایش بهره‌وری شده و تبادل اطلاعات بین کارکنان و بخش‌ها را در درون بیمارستان ارتقا می‌دهد. استفاده از سیستمهای اطلاعات بیمارستانی با قابلیت دستیابی بهنگام به اطلاعات باکیفیت در کاهش میزان خطاهای پزشکی مؤثر است(6-8).

کارکنان مراکز درمانی کاربران اصلی سیستم اطلاعات بیمارستان میباشند که به منظور بهبود کیفیت ارائه خدمات از این سیستم استفاده مینمایند لیکن حفظ حریم شخصی و تامین امنیت اطلاعات سلامت و استفاده از فناوری های جدید چالش‌هایی را برای کارکنان مراکز درمانی بوجود آورده است. عدم آموزش کارکنان و دستورالعمل های مبهم در مورد امنیت و کاربرد نامناسب اطلاعات و زیرساخت‌های امنیتی نصب شده منجربه در معرض خطر قرار گرفتن امنیت و محرمانگی اطلاعات میشود (1, 9).

امنیت اطلاعات بـه معنـای کنتـرل دسترسـی و حفـظ اطلاعات از افشای تصادفی یا غیر عمدی به افراد غیر مجـاز، تغییر، دستکاری یا مفقود شدن اطلاعات میباشد. حفظ حریم‌خصوصی بیماران و امنیت اطلاعات آن‌ها مهم‌ترین مانع سیستم‌های اطلاعات سلامت در صنعت مراقبت بهداشتی است. حریم‌خصوصی در زمینه بهداشت و درمان نشان می‌دهد که بیماران باید بر نحوه استفاده از پرونده‌های پزشکی خود از طریق ارائه رضایت نظارت داشته باشند‏. بیماران همچنین حق دسترسی و اصلاح اطلاعات شخصی خود را دارند. حریم‌خصوصی حق شخصی بیمار برای داشتن کنترل کامل بر داده‌های خود است (3, 10, 11).

سیستم HIS برای ارایه خدمات کارآمد و سریع نیاز به جمع‌آوری، پردازش، انتقال، ذخیره و دسترسی به اطلاعات بیمار دارد، این نوع اطلاعات مربوط به بیماران بسیار ارزشمند و حساس هستند، بنابراین، به نوبه خود منجر به مسایل امنیتی جدی می‌شوند.. سیستم‌های اطلاعاتی با بکارگیری مکانیسم‌های امنیتی با اجرای روش‌های شناسایی قوی و تایید هویت باید از هرگونه دسترسی غیر مجاز به اطلاعات بیماران محافظت کند. بنابراین، سیستم باید تضمین کند که فقط کاربران مجاز می‌تواند به داده‌ها و اطلاعات دسترسی داشته باشند. حفظ امنیت اطلاعات در HIS منجر به افزایش اطمینان و رضایت بیماران از سازمان مراقبت بهداشتی می‌گردد(11).

استفاده از فن‌آوری و ارتباطات در حوزه سلامت بعنوان راهکاری برای بهبود ایمنی بیمار و کاهش هزینه‌های مراقبت بهداشتی است. با این حال، در سال های اخیر تهدیدات امنیت اطلاعات در حوزه سلامت نیز رشد فزاینده ای داشته است. از این رو، ذخیره‌سازی اطلاعات سلامت در سیستم‌های HIS نیز نگرانی هایی در خصوص حریم خصوصی و امنیت ایجاد می‌کند(12).

اطلاعات مرتبط با سلامت جزو مهم‌ترین و حساس‌ترین اطلاعات شخصی تلقی می‌شود و همواره باید امنیت و محرمانگی این اطلاعات حفظ شود(13).

از انجایی که سیستم های اطلاعاتی همواره در خطر سرقت اطلاعات، تغییراطلاعات و ایجاد وقفه در ارائه خدمات میباشند، سازمانها بایستی برای ایمن ماندن از این آسیب‌‌ها توجه ویژه‌ای به امنیت اطلاعات داشته باشند. با توجه به اهمیت امنیت اطلاعات سلامت در بیمارستان‌ها و مؤسسات مراقبت بهداشتی و جایگزینی سیستم‌های اطلاعات بیمارستانی به جای سیستم های دستی، ضرورت بررسی مسایل مربوط به امنیت این سیستم ها، بیش از پیش احساس میشود.  در این خصوص سازمان‌های مراقبت سلامت با تکیه بر آگاه‌سازی کاربران در خصوص امنیت اطلاعات و نقش آنان در محافظت از منابع اطلاعاتی سازمان می‌توانند از امنیت اطلاعات بیماران اطمینان حاصل نمایند.

 لذابا توجه به لزوم حفظ امنیت، محرمانگی و حریم خصوصی و ایمنی اطلاعات بیماران در سیستم‌های HIS بیمارستان‌ها و بعلاوه نقش کارکنان در حفظ این الزامات، این مطالعه بمنظوربررسی چالش‌های امنیت، محرمانگی، حریم خصوصی اطلاعات و ایمنی بیماران در سیستم‌های اطلاعات بیمارستانی از دیدگاه کاربران سیستم اطلاعات بیمارستانی در بیمارستان‌های آموزشی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زاهدان است تا چالش‌های احتمالی موجود شناسایی شده و راهکارهای بهبود وضعیت پیشنهاد گردد.

مطالعات مشابه داخلی و خارجی

دهقان و همکاران در سال 2019 با بررسی امنیت سیستم های اطلاعات بیمارستان اصفهان به این نتیجه رسیدند که از دیدگاه مدیریان بخش فناوری اطلاعات، امنیت اطلاعات در سیستم های اطلاعاتی بیمارستان رضایت بخش نیست. میانگین امنیت از ابعاد مدیریتی، فیزیکی و فنی بترتیب ۳۷/۱ ، ۲۸/۱ و ۲1/۱ بدست آمد که بیانگر آن است که میانگین امنیت اطلاعات در ابعاد فیزیکی و فنی کمتر از میانگین وضعیت مطلوب (۵/۱ از میانگین کل ۲) بوده و بعبارتی در سطح رضایت بخش نبوده است. (14).

Bani Issa و همکاران در سال 2020 با بررسی حریم خصوصی، محرمانگی، امنیت و نگرانی های ایمنی بیمار درمورد پرونده های الکترونیکی سلامت در امارات متحده عربی به این نتیجه رسیدند که پرستاران از امنیت پرونده الکترونیکی سلامت (270 نفر ، 48٪) ابراز نگرانی کردند.  آموزش های ناکافی و دسترسی غیر مجاز توسط کاربران غیرمجاز رایج‌ترین نگرانی امنیتی از بعد مدیریتی گزارش شده است.  نگرانی اصلی ایمنی بیماران مربوط به عوامل غیر تکنولوژیکی (از جمله عدم ممیزی توسط کارکنان، ارتباط ضعیف با فروشندگان فناوری و مدت زمان مورد نیاز برای مستندسازی) بود (10).

مطالعه Jomin George و همکاران در سال  2019و بیانگر آن است که رایج ترین تهدیدات داده ها مربوط به گم شدن و سرقت آنها به علت امنیت نادرست و ناکافی  بوده است. J George و همکاران در سال 2019 در نامیبیا در جنوب آفریقا با بررسی امنیت، محرمانه بودن و حفظ حریم خصوصی در داده های بهداشت و درمان به این نتیجه رسیدند که ظهور فناوری اطلاعات الکترونیکی منجر به نگرانی‌های عمده‌ای در زمینه های اصلی زندگی بشر می شود (15).

پیری و همکاران در مطالعه‌ای با عنوان « بررسی عملکرد امنیت در سیستم های اطلاعات بیمارستانی بر اساس استاندارد مدل عملکردی EHR در مراکز آموزشی - درمانی شهرستان تبریز» در سال 1393 در شهر تبریز نشان انجام دادند. عملکرد کلی امنیت در مراکز مورد بررسی با میانگین ۵۹/۰±۸۴/۳ از میانگین کل ۵ حاکی از وضعیت مطلوب امنیت در سیستم‌های اطلاعاتی بوده است. بعلاوه میانگین امنیت (۸۴/۳)، تصدیق موجودیت (۴۷/۴)، صدور مجوز (۹/۳)، کنترل دسترسی (۱۰/۴)، عدم انکار (۶۰/۴)، حریم خصوصی بیمار (۴/۴) در سیستم‌های اطلاعات مورد بررسی در سطح کاملا مطلوب و ابعاد فرعی ایمنی در تبادل اطلاعات (۲۵/۳) و مسیریابی امن داده ها (۷/۳) در سطح متوسط تنها مدیریت دسترسی بیمار با میانگین ۲۰/۲ در سطح نامطلوب ارزیابی شده است (16).

 میدانی و همکارانش در مطالعه ای کیفی-توصیفی در سال ۱۳۹۴ امنیت سیستم های اطلاعات سلامت را در سه بعد امنیت مدریتی، فیزیکی و فنی را در چهار بیمارستان آموزشی به روش مشاهده ای بررسی کردند. ابزار مورد استفاده چک‌لیست مشمتمل بر ۱۳۴ سوال با پاسخ های بلی و خیر با نمره ۱ و ۰ بوده است. سطوح امنیتی مورد ارزیابی از صفر تا ۱۰۰ در پنج سطح تعیین شده است که عبارتند از خیلی پایین (۹۹/۱۹-۰)، پایین (۹۹/۳۹-۲۰)، متوسط (۹۹/۵۹-۴۰)، بالا (۹۹/۷۹-۶۰) و خیلی بالا (۱۰۰-۸۰). نتایج حاکی از پایین بودن سطوح ابعاد امنیت مدیریتی و فیزیکی بترتیب با ۸/۳۱ و ۲۵ درصد و امنیت فنی متوسط با نمره ۶/۴۲ درصد بوده است (17).

1. فراوانی چالش‌های امنیت اطلاعات بیمار در سیستم های اطلاعات بیمارستانی بیمارستانهای اموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان از دیدگاه کارکنان چگونه است؟
2. فراوانی چالش‌های محرمانگی اطلاعات بیمار در سیستم های اطلاعات بیمارستانی بیمارستانهای اموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان از دیدگاه کارکنان چگونه است؟
3. فراوانی چالش‌های حریم‌خصوصی اطلاعات در سیستم های اطلاعات بیمارستانی بیمارستانهای اموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان از دیدگاه کارکنان چگونه است؟
4. فراوانی چالش‌های ایمنی بیمار در سیستم های اطلاعات بیمارستانی بیمارستانهای اموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان از دیدگاه کارکنان چگونه است؟

 تعیین چالش‌های امنیت، محرمانگی، حریم خصوصی و ایمنی بیمار در سیستم های اطلاعاتی بیمارستانی بیمارستانهای اموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان از دید کارکنان

1. تعیین فراوانی چالش‌های امنیت اطلاعات بیمار در سیستم های اطلاعات بیمارستانی بیمارستانهای اموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان از دیدگاه کارکنان
2. تعیین فراوانی چالش‌های محرمانگی اطلاعات بیمار در سیستم های اطلاعات بیمارستانی بیمارستانهای اموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان از دیدگاه کارکنان
3. تعیین فراوانی چالش‌های حریم‌خصوصی اطلاعات در سیستم های اطلاعات بیمارستانی بیمارستانهای اموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان از دیدگاه کارکنان
4. تعیین فراوانی چالش‌های ایمنی بیمار در سیستم های اطلاعات بیمارستانی بیمارستانهای اموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان از دیدگاه کارکنان

بیمارستانهای وابسته به دانشگاه علوم پزشکی و دانشگاه علوم پزشکی زاهدان جهت سیاست گذاری و برنامه ریزی صحیح در حوزه های امنیت، محرمانگی، حریم خصوصی و ایمنی بیمار.

سیستم اطلاعات بیمارستانی

تعریف نظری: سیستمی کامپیوتری است که با هدف مدیریت فعالیت‌های اداری، مالی و بالینی بیمارستان طراحی شده است (2).

تعریف عملی: در این پژوهش منظور سیستم‌های اطلاعات بیمارستانی مورد استفاده در بیمارستان‌های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان می‌باشد.

امنیت اطلاعات

تعریف نظری: کنتـرل دسترسـی و حفـظ اطلاعات از افشای تصادفی یا غیر عمدی به افراد غیر مجـاز، تغییر، دستکاری یا مفقود شدن اطلاعات میباشد (10).

تعریف عملی:تعریف عملی با تعریف نظری مطابقت دارد.

محرمانگی اطلاعات

تعریف نظری: تضمین میکند که فقط افراد مجاز حق دسترسی به اطلاعات دارند (10).

تعریف عملی: با تعریف نظری مطابقت دارد.

حریم‌خصوصی

تعریف نظری: حق شخصی بیمار برای داشتن کنترل کامل بر داده‌های خود است و حفاظت از داده‌ها و اطلاعات حساس بیمار در برابر افراد غیر مجاز است (10).

تعریف عملی: با تعریف نظری مطابقت دارد.

ایمنی بیمار

تعریف نظری: به رهایی از آسیب ناشی از مدیریت پزشکی ، در مقابل آسیب ناشی از سیر طبیعی بیماری بیمار اشاره دارد (10).

تعریف عملی: تعریف عملی با تعریف نظری مطابقت دارد.

  این مطالعه کاربردی بوده که به صورت توصیفی مقطعی در سال 1400 انجام خواهد شد.

جامعه پژوهش شامل تمامی کاربران سیستم اطلاعات بیمارستانی اعم از پزشکان، کارکنان مدارک پزشکی، پرستاران، رادیولوژی، آزمایشگاه و داروخانه بیمارستانهای آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان ) بیمارستان علی ابن ابیطالب، خاتم االنبیا، چشم پزشکی الزهرا، بهاران و بوعلی( خواهد بود.

جامعه مورد بررسی در این مطالعه کاربران سیستم اطلاعات بیمارستانی (HIS) بیمارستانهای آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان خواهند بود که شامل پزشکان( 250نفر)، پرستاران (850 نفر)، کارکنان مدارک پزشکی یا ‌فناوری اطلاعات سلامت(48 نفر)، علوم آزمایشگاهی(73نفر)، رادیولوژی(47 نفر) و داروخانه(21 نفر) خواهند بود.

فقط برای جامعه ی پرستاری با توجه به اینکه تعداد آنها850 نفر بود، نمونه گیری انجام شد و تعداد نمونه پرستاران در این پژوهش با استفاده از فرمول کوکران ۲۶۴ نفر محاسبه شد که جهت اطمینان ۲۷۰ نفر انتخاب خواهد شد. در بقیه گروه‌ها نمونه گیری انجام نشده و کل جامعه مربوطه به عنوان نمونه در نظر گرفته خواهد شد.

n=NZ2pqNd2+z2pq= ۲۶۴                                        

در این فرمول، N نشانگر تعداد کل جامعه پرستاری یعنی 850 نفر بود، مقدار Z برابر با 96/1 درنظر گرفته شده است. یعنی ضریب اطمینان قابل قبول 95/1 در نظر گرفته شده است ، و براساس محاسبات انجام شده مقدار  p و  q برابر 5/۰، ضریب خطا نیز برابر ۰۵/۰ در نظر گرفته شده است.

برای انتخاب نمونه‌های پرستاری تعیین شده در هر بیمارستان از روش نمونه گیری تصادفی منظم استفاده خواهد شد. برای انتخاب نمونه‌های گروه‌های پرستاری از فرمول 'تعداد اعضای نمونه / تعداد اعضای جامعه =K' استفاده خواهد شد.در این فرمول، K به عنوان فاصله بین نمونه‌ها مورد استفاده قرار خواهد گرفت. اولین فرد به طور تصادفی بر اساس شماره‌دهی که به اسامی افراد داده شد انتخاب شده و با رعایت فاصله بین نمونه‌ها نمونه‌گیری به صورت منظم ادامه خواهد یافت تا به حجم نمونه مورد نظر برسد. برای انتخاب نمونه های پژوهش در گروه های مورد مطالعه از نمونه های در دسترس در سه شیفت کاری صبح ،عصر و شب استفاده خواهد شد.

ابزار مورداستفاده پرسشنامه بوده و بر اساس مطالعه (10) طراحی شده است. جمع آوری داده های مورد نیاز این پژوهش با استفاده از پرسشنامه می باشد که شامل دوبخش است. بخش اول اطلاعات دموگرافیک کارکنان میباشد که سوالاتی از قبیل سن، جنس، شغل، سطح تحصیلات و سابقه کار می‌باشد. در بخش دوم ۳۶ چالش مربوط به حریم خصوصی (۴ سوال)، محرمانگی (۴ سوال) امنیت (۱۲ سوال بترتیب ۴ سوال ابعاد امنیت فیزیکی، مدیریتی و فنی) و ایمنی (۱۶ سوال) مورد بررسی قرار خواهد گرفت. هر یک از سوالات مطرح شده دارای طیف لیکرت خیلی زیاد نمره ۱ تا خیلی کم نمره ۵ خواهد بود. سطوح چالش‌های هر یک از ابعاد از صفر تا ۱۰۰ درصد در پنج سطح شامل خیلی زیاد (۹۹/۱۹-۰)، زیاد (۹۹/۳۹-۲۰)، متوسط (۹۹/۵۹-۴۰)، کم (۹۹/۷۹-۶۰) و خیلی کم (۱۰۰-۸۰) تعیین خواهد شد.

پس از تائید روایی و پایایی پرسشنامه مذکور توسط متخصصین مربوطه، با مراجعه حضوری پژوهشگر به بیمارستان های مورد مطالعه ، پرسشنامه در اختیار گروه های شرکت کننده در مطالعه قرار خواهدگرفت و در صورت لزوم توضیحات لازم برای برطرف کردن ابهام در پرسشنامه برای کاربران و نحوه تکمیل پرسشنامه ارائه خواهد شد .

داده‌های جمع‌آوری شده وارد نرم افزار SPSS خواهد شد و در قالب آمارهای توصیفی (فراوانی و درصد) تجزیه و تحلیل خواهد شد.

کدهای اخلاقی 1، 10، 11، 12، 14،13، 15، 16، 17، 25، 27، 28، 29، 30 و 31 از راهنمای عمومی اخلاق درپژوهش های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی رعایت خواهد شد.

کد 1- هدف اصلی هر پژوهش باید ارتقای سلامت انسانها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

کد10- هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرحنامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرحنامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده ها، وابستگی های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه ی دیگر، مشوق های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایتنامه ی آگاهانه به صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایتنامه باید تدوین و به طرحنامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرحنامه از سوی کمیته ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود.

کد11- کمیته ی اخلاق در پژوهش علاوه بر بررسی و تصویب طرحنامه و دستورالعمل، این حق را دارد که طرحها را در حین و بعد از اجرا را از نظر رعایت ملاحظات اخلاقی مورد پایش قرار دهد. اطلاعات و مدارکی که برای پایش از سوی کمیته ی اخلاق درخواست می شود، باید از سوی پژوهشگران در اختیار این کمیته گذاشته شود.   

کد 12- انتخاب آزمودنی های بالقوه از میان جمعیت بیماران یا هر گروه جمعیتی دیگر، باید منصفانه باشد، به نحوی که توزیع بارها (خطرات یا هزینه ها) و منافع شرکت در پژوهش، در آن جمعیت و کل جامعه، تبعیض آمیز نباشد.

کد 13- کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرفنظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

کد 14- اگر در طول اجرای پژوهش تغییری در نحوه اجرای پژوهش داده شود یا اطلاعات جدیدی به دست آید که احتمال داشته باشد که بر تصمیم آزمودنی مبنی بر ادامه ی شرکت در پژوهش تاثیر گذار باشد، باید موضوع به اطلاع کمیته ی اخلاق رسانده شود و در صورت موافقت کمیته با ادامه ی پژوهش، مراتب به اطلاع آزمودنی رسانده شود و رضایت آگاهانه مجددا اخذ گردد.

کد 15- پژوهشگر باید از آگاهانه بودن رضایت اخذشده اطمینان حاصل کند. برای این منظور، در تمامی پژوهش های پزشکی، اعم از درمانی و غیردرمانی، پژوهشگر موظف است فرد در نظر گرفته شده به عنوان آزمودنی را از تمامی اطلاعاتی که میتوانند در تصمیم گیری او مؤثر باشند، به نحو مناسبی آگاه سازد. این اطلاعات مشتملند بر: عنوان و اهداف پژوهش، طول مدت پژوهش، روشی که قرار است به کار گرفته شود (شامل احتمال تخصیص تصادفی به گروه مورد یا شاهد)، منابع تأمین بودجه، هر گونه تعارض منافع احتمالی، وابستگی سازمانی پژوهشگر، و فواید و زیانهایی که انتظار میرود مطالعه در بر داشته باشد. همچنین، هر آزمودنی باید بداند که میتواند هر لحظه که بخواهد از مطالعه خارج شود و باید درباره ی خطرات و زیانهای بالقوه ی ناشی از ترک زودرس پژوهش آگاه و پشتیبانی شود. پژوهشگر همچنین باید به تمامی سؤالات و دغدغه های این افراد، با حوصله و دقت پاسخ بدهد. این موارد باید در رضایتنامه ی آگاهانه منعکس شود.

کد 16- پژوهشگر باید از آزادانه بودن رضایت اخذ شده اطمینان حاصل کند. رفتارهایی که به هر نحوی متضمن تهدید، اغوا، فریب و یا اجبار باشد موجب ابطال رضایت آزمودنی میشود. به فرد باید فرصت کافی برای مشاوره با افرادی که مایل باشد – نظیر اعضای فامیل یا پزشک خانواده - داده شود. همچنین، در پژوهشهایی که پژوهشگر مقام سازمانی بالاتری نسبت به آزمودنی  داشته باشد، دلایل این شیوه ی جذب آزمودنی، باید توسط کمیته ی اخلاق  تأیید شود، در این موارد شخص ثالث و معتمدی باید رضایت را دریافت کند.

کد 17- پژوهشگر ارشد مسؤول مستقیم ارائه ی اطلاعات کافی و به زبان قابل فهم برای آزمودنی ، اطمینان از درک اطلاعات ارائه شده، و اخذ رضایت آگاهانه است. در مواردی که بنا به دلیلی، نظیر زیاد بودن تعداد آزمودنیها، این اطلاع رسانی از طریق شخص دیگری انجام می گیرد، این پژوهشگر ارشد است که مسؤول انتخاب فردی آگاه و مناسب برای این کار و حصول اطمینان از تأمین شرایط مذکور در این بند است.

کد 25- پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنیها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. همچنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنیها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده ها یا اطلاعات به دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

کد 27- در پایان پژوهش، هر فردی که به عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روشهایی که سودمندیشان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره مند شود.

کد 28- پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته هایی که از نظر حمایت کننده ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

کد 29- نحوه ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنیها و مؤسسه ی حمایت کننده ی  پژوهش باشد.

کد 30- گزارشها و مقالات حاصل از پژوهشهایی که مفاد این راهنما را نقض کرده اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

کد 31- روش پژوهش نباید با ارزشهای احتماعی، فرهنگی و دینی جامعه در تناقض باشد.

عدم مشارکت برخی از کارکنان، جهت رفع این محدودیت از نمونه های جایگزین استفاده خواهد شد.

امنیت ، محرمانگی ، حریم خصوصی، ایمنی، سیستم اطلاعات بیمارستانی

1.           Haque AS, Shamim K, Siddiqui NH, Irfan M, Khan JA. Death certificate completion skills of hospital physicians in a developing country. BMC health services research. 2013;13(1):1-5

2.           Alipour J, Karimi A, Ebrahimi S, Ansari F, Mehdipour Y. Success or failure of hospital information systems of public hospitals affiliated with Zahedan University of Medical Sciences: A cross sectional study in the Southeast of Iran. International journal of medical informatics. 2017;108:49-54.10.1016/j.ijmedinf.2017.10.005,eng,

3.           Kahouei M, Abbasi Z. The Prioritization of Effective Factors on Electronic Health Information Security in Medical Centers. Health Information Management. 2014;12(2):162-70[in persian],

4.           Alipour J, Mehdipour Y, Sheibani-Nasab P. Evaluation of Hospital Information Systems Data Quality in Educational Hospitals of Zahedan University of Medical Sciences form Users’ Perspective Journal of Modern Medical Information Sciences. 2019;5(1):8-13[in persian],

5.           Nistrina K, Bon A, editors. Information Security For Hospital Information System Using Cobit 5 Framework. Proceedings of the International Conference on Industrial Engineering and Operations Management, Bangkok; 2019.

6.           Jabraeily M, Ahmadi M, Pirnezhad H, Salary S, Sadeghi A, Niyazkhani Z. Factors Affecting the Success of Implementing a Hospital Information System. Scientific Journal of Qazvin University of Medical Sciences. 2013;17(3):28-33[In Persian],

7.           Masrom M, Rahimly A. Overview of data security issues in hospital information systems. Pacific Asia Journal of the Association for Information Systems. 2015;7(4):5.DOI: 10.17705/1pais.07404,

8.           Mehraeen E, Ahmadi M, Shajarat M, Khoshgam M. Assessment Of Hospital Information System In Selected Hospitals In Tehran. Journal of Payavard Salamat. 2013;6(458-66)[In persian],

9.           Moghadasi H, Asadi F, Hosini A, Mohamadpoor A. Hospital information system in Iran: Findings from a systematic literature review. Hakim research journal. 2013;16(3):228-35[In persian],

10.         Bani Issa W, Al Akour I, Ibrahim A, Almarzouqi A, Abbas S, Hisham F, et al. Privacy, confidentiality, security and patient safety concerns about electronic health records. International nursing review. 2020;67(2):218-30

11.         Kruse CS, Smith B, Vanderlinden H, Nealand A. Security techniques for the electronic health records. Journal of medical systems. 2017;41(8):127

12.         Narayana Samy G, Ahmad R, Ismail Z. Security threats categories in healthcare information systems. Health Informatics Journal. 2010;16(3):201-9.10.1177/1460458210377468,

13.         Kim YW, Cho N, Jang HJ. Trends in Research on the Security of Medical Information in Korea: Focused on Information Privacy Security in Hospitals. Healthcare informatics research. 2018;24(1):61-8.10.4258/hir.2018.24.1.61,eng,

14.         Tavakoli N, Peikari HR, Dehghan E. Information Security in Hospital Information Systems Affiliated to Isfahan University of Medical Sciences. Journal of Health Management & Information Science. 2019;6(4):133-7

15.         George J, Bhila T. Security, Confidentiality and Privacy in Health of Healthcare Data. International Journal of Trend in Scientific Research and Development. 2019;3(4)

16.         Piri Z, Damanabi S, Khezri H, Shikhei N. Investigating the Functional Model EHR Security Safeguards in the HIS of Tabriz university of medical sciences. Journal of Urmia Nursing And Midwifery Faculty. 2014;12(8):606-12[In persian],

17.         Meidani Z, Assari MA, Moosavi SG, Ataei-Andezag A. Evaluation of Hospital Information Systems Security. Health Information Management. 2018;14(5):187-93[In persian],

بسمه تعالی

جناب آقا / سرکار خانم   

با سلام و احترام

پرسشنامه حاضر با عنوان « بررسی چالش‌های امنیت، محرمانگی،حریم خصوصی وایمنی بیمار در سیستم‌های اطلاعات بیمارستانی در بیمارستان‌های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی زاهدان از دید کارکنان» طراحی و تقدیم حضور می‌گردد. خواهشمند است با درج نقطه نظرات ارزنده خویش این‌جانب را در انجام این پژوهش یاری رسانید. شایان ذکر است اطلاعات مندرج در پرسشنامه بصورت محرمانه محفوظ خواهد ماند، پیشاپیش از همکاری و حوصله جنابعالی / سرکارعالی کمال تشکر و قدردانی را دارم.

بخش اول : مشخصات جمعیت شناختی

۱. سن:.................سال

۲. جنسیت :     زن *               مرد  * 

۳. سابقه کار :..................... سال

۴. سطح تحصیلات:    دیپلم *     کاردانی *     کارشناسی   *      کارشناسی ارشد  *   دکترای تخصصی *

5.  نام بخشی که در آن مشغول به کار هستید: ..............

۶. آیا تاکنون دوره‌های آموزشی در زمینه‌های  حریم خصوصی، محرمانگی، امنیت و ایمنی در سیستم اطلاعات بیمارستانی گذرانده‌اید؟      بله ☐           خیر ☐

بخش دوم: چالش‌های مرتبط با حریم‌خصوصی، محرمانگی، امنیت و ایمنی بیمار در سیستم‌های اطلاعات بیمارستانی (HIS)

الف: میزان وجود هریک از چالش‌های حریم‌خصوصی مطرح شده در ذیل در هنگام استفاده از سیستم اطلاعات بیمارستانی (HIS) را مشخص کنید.

ب: میزان وجود هریک از چالش‌های محرمانگی مطرح شده در ذیل در هنگام استفاده از سیستم اطلاعات بیمارستانی (HIS) را مشخص کنید.

ج: میزان وجود هریک از چالش‌های امنیتی مطرح شده در ذیل در هنگام استفاده از سیستم اطلاعات بیمارستانی (HIS) را مشخص کنید.

ج: میزان وجود هریک از چالش‌های ایمنی بیمار مطرح شده در ذیل در هنگام استفاده از سیستم اطلاعات بیمارستانی (HIS) را مشخص کنید.

این پژوهش به بررسی چالش‌های امنیت، محرمانگی، حریم خصوصی و ایمنی بیماران در سیستم اطلاعات بیمارستانی می پردازد.

کاربرد ندراد.

شناسایی چالش‌های امنیت، محرمانگی، حریم خصوصی اطلاعات بیماران و ایمنی بیماران در سیستم اطلاعات بیمارستانی و ارائه راهکار در صورت وجود مشکل

با توجه به اینکه پژوهش روی نمونه ها انسانی یا حیوانی انچام نمی گیرد، عوارض جانبی کاربرد ندراد.

کاربرد ندارد

هیچگونه هزینه ای برای شرکت کنندگان در طرح ندارد. 

در صورت عدم مشارکت کاربران سیستم اطلاعات بیمارستانی در تکمیل پرسشنامه از نمونه های مشابه یا کاربران در رسته شغلی مشابه استفاده خواهد شد.

تمامی اطلاعات قایل شناسایی تکمیل کنندگان پرسشنامه محرمانه باقیمانده و از افشای هر گونه اطلاعات هویتی آنان جلوگیری خواهد شد.

با توزیع حضوری پرسشنامه ها، در صورت هر گونه سوالی از طرف مشارکت کنندگان در پژوهش پاسخ داده خواهدشد.

مشارکت کنندگان در پژوهش میتوانند به صورت آزادانه در هر مرحله از پژوهش از ادامه همکاری انصراف دهند.

قبل از تکمیل پرسشنامه از تکمیل کنندگان پرسشنامه رضایت کتبی اخذ خواهد شد.