بررسی عملکرد کارشناسان تغذیه و سلامت روان در دانشگاه های علوم پزشکی استان سیستان و بلوچستان و تبیین نقش آنها در راستای اجرای طرح تحول نظام سلامت طی سال های 1395 تا 1400

سلامتی محور توسعه اجتماعی،اقتصادی،سیاسی و فرهنگی جوامع بشری بوده و اهمیت ویؤه ای درتوسعه زیرساخت های بخش های مختلف جامعه دارد.هدف نهایی نظام ارائه خدمات بهداشتی و درمانی در هر کشورارتقای سطح سلامت آحاد مردم است تا بتوانند با برخورداری از سلامت کافی در فعالیت های اقتصادی و اجتماعی سهیم شوند.(1)

افزایش انتظارات و نیازهای جامعه در ارتباط با بخش بهداشت و سلامت و تغییر دیدگاه آنها نسبت به میزان کیفیت و خدمات ارایه شده مسئولان جامعه را ملزم به طراحی نظام سلامت همسو با نیاز های مردم خواهد کرد (2).

اصلاح و تحول نظام سلامت در همه کشور های جهان اجتناب ناپذیر است. حتی در کشور هایی با نظام بهداشت و درمان پاسخگو اصلاح یک ماموریت به منظور اطمینان از تامین مالی کارآمد و سازماندهی خوب و مناسب نظام بهداشت و درمان است نظام سلامت کشور به دلیل وجود کاستی های عمده که در ساختار و عملکرد آن مشهود است همواره ضرورت  تغییرات اساسی را به خود دیده است (3)

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به عنوان متولی سلامت در کشور با عنایت به وظایف و مأموریت های کلی و اسناد بالادستی به ویژه سند چشم انداز 20 ساله، سیاست های کلی سلامت ابلاغی مقام معظم رهبری، مواد قانونی مرتبط با سلامت در برنامه پنجم و ششم توسعه، اجرای برنامه تحول سلامت را پس از یک مرحله مطالعاتی شش ماهه آغاز کرده است.(4)

طرح تحول نظام سلامت، یکی از خدمات ارزشمند دولت یازدهم در حوزه سلامت به شمار میرود )5)

و به معنای تغییرات پایدار و هدفمند برای بهبود کارایی، عدالت و اثربخشی در بخش سلامت میباشد(6)

در اوایل سال 1393 این طرح با هدف ارتقای خدمات سلامت و افزایش رضایت دریافت کنندگان خدمت، اجرا شد7 ))

برای نخستین بار، طرح تحول نظام سلامت در حوزه بهداشت برای حاشیه نشینان و ساکنان سکونت گاههای غیررسمی با هدف افزایش سطح سلامت جمعیت مورد مطالعه، افزایش دسترسی عادلانه به خدمات سلامت، افزایش کیفیت خدمات رسانی، افزایش رضایتمندی، افزایش مشارکت منصفانه در تأمین مالی خدمات، افزایش کارایی و حرکت به سمت مدیریت منابع در کشور اجرا شد، سپس به طور آزمایشی و برای اولین بار در سال 1394 ، عموم مردم در کلانشهر قم از آن بهره مند شدند(8)

اهداف وزارت بهداشت از اجرای این طرح به شرح زیر بیان شده است:

-1 کاهش مرگ ومیر مادر و کودک با بهره مندی رایگان از خدمات بهداشت مادر و کودک؛

-2 بهبود وضعیت سوءتغذیه در گروههای هدف )شامل: کودکان، دانش آموزان، دختران، مادران باردار و سالمندان( از طریق ارائه خدمات مشاوره و مراقبت از رژیم غذایی، پیشگیری از بیماریهای واگیر و مشکلات اولویتدار )بیماریهای رفتاری وسل)

-3 پیشگیری و کنترل بیماریهای غیرواگیر )مانند بیماریهای قلبی - عروقی، دیابت، چربی و فشارخون بالا(؛

-4 بهبود وضعیت سلامت روان از طریق مداخلات مشاورهای و درمانی، و کنترل آسیبهای اجتماعی مثل اعتیاد و رفتارهای پرخطر با بهره مندی رایگان از خدمات سلامت اجتماعی )8)

در طرح تحول نظام سلامت با نگاه به اینکه تغذیه یک عامل بسیار مهم در حفظ سلامت مردم و پیشگیری از بیماری ها به خصوص بیماری های غیرواگیر است، کارشناسان تغذیه در نظر گرفته شده اند(9)

بیماری های روانی امروز در سراسر دنیا و به نسبت بیشتری در کشورهای در حال توسعه در حال افزایش است.طبق نظر کارشناسان بهداشت جهانی بیش از 1500000000 نفر از جمعیت جهان از اختلالات عصبی- روانی و روانی-اجتماعی رنج می برند و نزدیک به 20 درصد از کل مراجعان به مراکز بهداشت عمومی در جهان را تشکیل می دهند.(10)

طی آمار منتشر شده در سال 1390 که جمعیت 15 -64 سال کشور ایران را مورد مطالعه قرار دادمشخص شد که 23 درصد افراددارای یکی از اختلالات روان پزشکی بوده اند(از هر 4 نفر 1 نفر این مشکل را داشتند).در استان سیستان و بلوچستان 31 درصد افراد دارای یکی از اختلالات روان پزشکی بودند.بیشتر این اختلالات روانی مربوط به اختلالات خلقی(6/14)،افسردگی(7/12) و اضطرابی(6/15) می باشد(11). 

یکی از دلایل اصلی اجرای طرح تحول نظام سلامت در حوزه بهداشت،تغییر اساسی در علل مرگ و میر در دهه های اخیر است بطوریکه در سال های گذشته عمده ی مرگ و میر جامعه ایرانی به علت بیماری عفونی و واگیردار بالاخص در گروه کودکان و مادران رخ می داد.بر این اساس مراقبت های بهداشتی اولیه جهت کاهش بیماری های عفونی ارائه می گردید که مهمترین اقدام آن واکسیناسیون گروه های هدف بود. پس از سالها ازارائه خدمات(واکسیناسیون،بهداشت محیط و .....) دستاوردهای بزرگی در زمینه ی کاهش بیماری های واگیردار در کشور ایران رخ داد.(12)

طی بررسی صورت گرفته عوامل خطر بیماری های غیر واگیر سال 1395 وزارت بهداشت مشخص گردید که 32 درصد افراد دارای فشارخون بالا(8/27 درصد در استان س وب)،درصدابتلا به کلسترول بالا (کلسترول بیشتر از 200) در کشور 58/30 و در استان سیستان و بلوچستان 53/18درصد می باشد .همچنین شاخص توده ی بدنی پایین (کمتر از 5/18) در کشور38/3 درصد ودر استان سیستان و بلوچستان 95/13 درصد می باشد که  بیشترین لاغری درکشور مربوط به این استان است.(13)    

در حال حاضر عمده ی علل مرگ و میر به علت بیماری های غیرواگیر،سرطان و تصادفات است که به منظور کاهش مرگ و میرهای جدید باید به علت عوامل خطر آنها پرداخت و درصدد رفع یا کاهش عوامل خطر بیماری های غیرواگیر برآمد. یکی از اصلی ترین عوامل خطردر بیماری های غیرواگیرتغذیه نامناسب است.بدین منظور در طرح تحول نظام سلامت کارشناسان تغذیه در مراکزبهداشت جذب گردیدند تا با انجام مشاوره و بررسی های تغذیه ای  در جامعه نسبت به کاهش عوامل خطر در رفع بیماری های غیرواگیر و قلبی عروقی ،سرطان و ... اقدام نماید.(12)

علاوه بر عوامل خطر بیماری های غیرواگیر،جامعه ایران در حال حاضر به علت سکونت در حاشیه ی شهرها و شرایط اقتصادی،اجتماعی درگیر،مبتلا به مشکلات و چالش های روانی متعددی می باشد که عموم جامعه را تحت تاثیر قرار می دهد.این عوامل شامل اعتیاد،کودک آزاری،طلاق،همسرآزاری،خشونت های اجتماعی می باشد .این عوامل در سالهای اخیر رشد چشمگیری داشته و نیز منجر به ایجاد چالش در بحث سلامت روان جامعه ایران شده است. به همین دلیل در طرح تحول نظام سلامت کارشناسان روان شناسی جهت بررسی،غربالگری ها و مشاوره های لازم در رفع چالش های سلامت روان در مراکز بهداشت جذب  و به کارگیری گردیدند.(12)

جهت ارزیابی عملکرد هر برنامه لازم است نیروی انسانی دخیل در اجرا به عنوان یکی از اصلی ترین منابع اطلاعاتی، برنامه را مورد ارزیابی قرار دهند. بنابراین با  توجه به اینکه در طرح تحول نظام سلامت برای اولین بار در حوزه بهداشت خدمات سلامت روان و تغذیه ارائه می شود و نیز با توجه به اهمیت  و جدید بودن این موضوعات  این مطالعه با هدف بررسی عملکرد کارشناسان روان و تغذیه درطرح تحول نظام سلامت دانشگاه علوم پزشکی استان سیستان و بلوچستان از زمان شروع این برنامه تا سال 1400 انجام خواهد شد.

1. درصد خدمات انجام شده توسط کارشناسان سلامت روان در دانشگاه های علوم پزشکی استان سیستان و بلوچستان طی سالهای 1395 -1400 متفاوت است.
2. درصد غربالگری تکمیلی کودک آزاری انجام شده توسط کارشناسان سلامت روان در دانشگاه های علوم پزشکی استان سیستان و بلوچستان طی سالهای 1395 -1400 متفاوت است.
3. درصد غربالگری تکمیلی سوء مصرف مواد مخدر انجام شده توسط کارشناسان سلامت روان در دانشگاه های علوم پزشکی استان سیستان و بلوچستان طی سالهای 1395 -1400 متفاوت است.
4. درصد مداخلات روانشناختی و آموزشی فردی انجام شده توسط کارشناسان سلامت روان در دانشگاه های علوم پزشکی استان سیستان و بلوچستان طی سالهای 1395-1400 متفاوت است.
5. درصد نیروی جذب شده در بخش سلامت روان در دانشگاه های علوم پزشکی استان سیستان و بلوچستان طی سالهای 1395 -1400متفاوت است.
6. درصد رضایتمندی خدمت گیرندگان از کارشناسان حوزه سلامت روان در دانشگاه های علوم پزشکی استان سیستان و بلوچستان طی سالهای 1395 -1400متفاوت است.
7. درصد خدمات انجام شده توسط کارشناسان تغذیه در دانشگاه های علوم پزشکی استان سیستان و بلوچستان طی سالهای 1395 -1400 متفاوت است.
8. درصد دیابت کنترل شده توسط کارشناسان تغذیه توسط کارشناسان تغذیه در دانشگاه های علوم پزشکی استان سیستان و بلوچستان طی سالهای 1395 -1400 متفاوت است.
9. درصد پره دیابت کنترل شده انجام شده توسط کارشناسان تغذیه در دانشگاه های علوم پزشکی استان سیستان و بلوچستان طی سالهای 1395 -1400 متفاوت است.
10. درصد فشارخون بالای کنترل شده توسط کارشناسان تغذیه در دانشگاه های علوم پزشکی استان سیستان و بلوچستان طی سالهای 1395 -1400 متفاوت است.
11. درصد چاقی بالای کنترل شده توسط کارشناسان تغذیه در دانشگاه های علوم پزشکی استان سیستان و بلوچستان طی سالهای 1395 -1400 متفاوت است.
12. درصد کلسترول بالای کنترل شده توسط کارشناسان تغذیه در دانشگاه های علوم پزشکی استان سیستان و بلوچستان طی سالهای 1395 -1400 متفاوت است.
13. درصد نیروی جذب شده در بخش تغذیه در دانشگاه های علوم پزشکی استان سیستان و بلوچستان طی سالهای 1395 -1400 متفاوت است.
14. درصد رضایتمندی خدمت گیرندگان از کارشناسان تغذیه در دانشگاه های علوم پزشکی استان سیستان و بلوچستان طی سالهای 1395 -1400 متفاوت است.

بررسی عملکرد کارشناسان تغذیه و سلامت روان در دانشگاه های علوم پزشکی استان سیستان و بلوچستان و تبیین نقش آنها در راستای اجرای طرح تحول نظام سلامت طی سال های 1395 تا 1400

1. تعیین و مقایسه درصد خدمات انجام شده توسط کارشناسان سلامت روان در دانشگاه های علوم پزشکی استان سیستان و بلوچستان طی سالهای 1395 -1400
2. تعیین و مقایسه درصد غربالگری تکمیلی کودک آزاری انجام شده توسط کارشناسان سلامت روان در دانشگاه های علوم پزشکی استان سیستان و بلوچستان طی سالهای 1395 -1400
3. تعیین و مقایسه درصد غربالگری تکمیلی سوء مصرف مواد مخدر انجام شده توسط کارشناسان سلامت روان در دانشگاه های علوم پزشکی استان سیستان و بلوچستان طی سالهای 1395 -1400
4. تعیین و مقایسه درصد مداخلات روانشناختی و آموزشی فردی انجام شده توسط کارشناسان سلامت روان در دانشگاه های علوم پزشکی استان سیستان و بلوچستان طی سالهای 1395 -1400
5. تعیین و مقایسه درصد نیروی جذب شده در بخش سلامت روان در دانشگاه های علوم پزشکی استان سیستان و بلوچستان طی سالهای 1395 -1400
6. تعیین و مقایسه درصد رضایتمندی خدمت گیرندگان از کارشناسان حوزه سلامت روان در دانشگاه های علوم پزشکی استان سیستان و بلوچستان طی سالهای 1395 -1400
7. تعیین و مقایسه درصد خدمات انجام شده توسط کارشناسان تغذیه در دانشگاه های علوم پزشکی استان سیستان و بلوچستان طی سالهای 1395 -1400
8. تعیین و مقایسه درصد دیابت کنترل شده توسط کارشناسان تغذیه در دانشگاه های علوم پزشکی استان سیستان و بلوچستان طی سالهای 1395 -1400
9. تعیین و مقایسه درصد پره دیابت کنترل شده توسط کارشناسان تغذیه در دانشگاه های علوم پزشکی استان سیستان و بلوچستان طی سالهای 1395 -1400
10. تعیین و مقایسه درصد فشارخون بالای کنترل شده توسط کارشناسان تغذیه در دانشگاه های علوم پزشکی استان سیستان و بلوچستان طی سالهای 1395 -1400
11. تعیین و مقایسه درصد چاقی بالای کنترل شده توسط کارشناسان تغذیه در دانشگاه های علوم پزشکی استان سیستان و بلوچستان طی سالهای 1395 -1400
12. تعیین و مقایسه درصد کلسترول بالای کنترل شده توسط کارشناسان تغذیه در دانشگاه های علوم پزشکی استان سیستان و بلوچستان طی سالهای 1395 -1400
13. تعیین و مقایسه درصد نیروی جذب شده در بخش تغذیه در دانشگاه های علوم پزشکی استان سیستان و بلوچستان طی سالهای 1395 -1400
14. تببین تجارب کارشناسان تغذیه و سلامت روان درباره طرح تحول نظام سلامت 

ن

1. تمامی واحد های  بهداشتی شهری دانشگاه علوم پزشکی زاهدان
2. تمامی واحد های بهداشتی  شهری دانشگاه علوم پزشکی زابل
3. تمامی واحد های بهداشتی  شهری دانشگاه علوم پزشکی ایرانشهر
4. وزارت  بهداشت درمان و آموزش پزشکی و سایر دانشگاه های علوم پزشکی
5. شرکت‏ها و سازمان‏های خصوصی ارایه ‏دهنده خدمت در مراکز خدمات جامع سلامت شهری

 طرح تحول نظام سلامت:

تعریف نظری: طرح تحول نظام سلامت طرحی برای بهبود سیستم‌های سلامت ایران است که از ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۳ در دولت یازدهم جمهوری اسلامی ایران در بیمارستان‌های وزارت بهداشت آغاز به کار کرد. تحول در نظام سلامت با سه رویکرد حفاظت مالی از مردم، ایجاد عدالت در دسترسی به خدمات سلامت و نیز ارتقای کیفیت خدمات اجرا می‌شود (25).

تعریف عملی: در این مطالعه تعریف عملی همان تعریف نظری می باشد.

ارزیابی عملکرد: منظور از ارزیابی عملکرد، فرایندی است که به وسیله آن کار کارکنان در فواصل معین و به طور رسمی، مورد بررسی و سنجش قرار می‌گیرد. هدف نهایی از ارزیابی عملکرد، افزایش کارایی و اثربخشی سازمان است نه توبیخ و تنبه کارکنان ضعیف. در گذشته ارزیابی عملکرد فقط به منظور کنترل کار کارکنان انجام می‌گرفته ولی امروزه جنبه راهنمایی و ارشادی اهمیت بیشتری یافته است.(26)

نحوه اندازه گیری عملکرد:

 ارزیابی سرپرست مستقیم: ارزیابی مرئوسان به وسیله رئیس مستقیم آنها، متداولترین شیوه ارزیابی است. از ویژگی‌های آن عبارتند از: اولا سرپرست فرد در موقعیتی قرار دارد که به آسانی می‌تواند به طور مستقیم بر رفتار و عملکرد مرئوس خویش نظارت کند. ثانیاً می‌دانیم ک سرپرست یک واحد در سازمان، مسئول اداره آن واحد به طور موثر است و اگر این کار توسط وی انجام نگیرد باعث تضعیف موقعیتش می‌گردد. ثالثاً گفته شد که فرایند ارزیابی عملکرد و فرایند آموزش در سازمان رابطه‌ای بسیار نزدیک و تنگاتنگ دارند و در واقع یکی از وظایف مهم سرپرست تربیت نیروی انسانی است.

ـ ارزیابی رئیس به وسیله مرئوس: مرئوس هر روز شاهد رفتار و کردار و عملکرد رئیس خویش است و به دلیل اجرای تصمیمات و دستوراتش در موقعیتی قرار دارد که می‌تواند درباره کاردانی و اثربخشی او قضاوت درستی داشته باشد. با این روش اولاً مدیر از نیازهای کارکنان آگاه می‌گردد. ثانیاً اطلاعاتی که از نتایج عملکردش به او داده می‌شود به وی کمک می‌کند تا مدیر بهتری شود ولی ایراد این شیوه هم این است که می‌تواند مبنای تصمیمات او به جای کارآیی و اثربخشی، کسب وجهه و محبوبیت در میان کارکنان گردد.

ـ ارزیابی همقطاران از عملکرد یکدیگر: ارزیابی همقطاران از عملکرد هنگامی مطمئن و قابل اعتماد است که اولاً ترکیب گروه همقطاران برای مدت زمانی نسبتاً طولانی به همان شکل باقی مانده، تغییری نکند. ثانیاً وظایفی که اعضای گروه انجام می‌دهند، مرتبط و وابسته به یکدیگر باشد. ثالثاً همقطارانی که عملکرد یکدیگر را ارزیابی می‌نمایند در رقابت مستقیم با یکدیگر برای دریافت همان پاداش‌ها نباشند.

ـ ارزیابی گروهی: ممکن است سازمان به شکلی باشد که با دو یا چند واحد مختلف سازمانی در ارتباط باشد در این موارد معمولا از چند نفر از سرپرستان و مدیرانی که با کارمند و کار او آشنایی دارند دعوت می‌شود تا با تشکیل گروهی عملکرد وی را ارزیابی نمایند. در این روش هر یک از اعضاء ارزیابی را از زاویه تخصص خود بررسی می‌نماید به این صورت کار از زوایای مختلف بررسی می‌گردد. و عیب بزرگ این روش کم بودن نقش و اهمیت سرپرست مستقیم درارزیابی مرئوس است و همچنین گردآوری تعدادی از مدیران گرد هم در گروهی به دلیل مشغله مشکل است.

ـ ارزیابی از طریق خودسنجی: نکته‌ای که تیلور به آن اشاره دارد این است که معمولاً هیچ‌کس به اندازه خود او به جزئیات کار خویش نیست. همچنین اگر معیار ارزیابی برای وی مشخص باشد بهتر از هر کسی می‌تواند عملکرد خود را بسنجد این درحالی است که این روش مناسبی نیست چون به ندرت می‌توان کسی را پیدا کرد که بی‌طرفانه خود را ارزیابی نماید.(26)

شاخص عملکرد:

تعریف نظری: شاخص عملکرد (Performance indicator) یا شاخص کلیدی عملکرد، پارامتری قابل اندازه‌گیری برای عملکرد است، که به سازمان‌ها کمک می‌کند تا فرایند دستیابی به اهداف سازمانی را تعریف و اندازه‌گیری کنند. زمانی که یک سازمان، مأموریت خود را تحلیل کرده باشد، همه ذینفعان مشخص شده و اهداف سازمانی نیز تعریف شده باشند، ابزاری برای اندازه‌گیری میزان دسترسی به این اهداف لازم است، که شاخص‌های کلیدی عملکرد، این ابزار را فراهم می‌نمایند. شاخص عملکرد می‌تواند منعکس کننده فاکتورهای حیاتی موفقیت یک سازمان باشد، که این پارامترها از هر سازمانی به سازمان دیگر متغیر هستند(27).

تعریف عملی: در این مطالعه تعریف عملی همان تعریف نظری می باشد.

جمعیت ثبت نام شده در سامانه سیب:

تعریف نظری: تعداد افرادی که اطلاعات آنها وارد سامانه سیب شده است.

تعریف عملی: در این مطالعه تعریف عملی همان تعریف نظری می باشد.

جمعیت حداقل یکبار خدمت گرفته:

تعریف نظری جمیعتی که حداقل یک بار جهت در یافت خدمات به مراکز خدامت جامع سلامت شهری مراجعه نموده است.

تعریف عملی: در این مطالعه تعریف عملی همان تعریف نظری می باشد.

تعداد نظرسنجی شده: تعریف نظری تعداد افرادی که پیامک رضایت سنجی برای آنها ارسال شده است و یکی از سه گزینه (رضایتمندی، نارضایتی، عدم دریافت خدمت) را  ارسال نموده اند.

تعریف عملی: در این مطالعه تعریف عملی همان تعریف نظری می باشد.

تعداد موارد کشف وپیگیری فشار خون در مقایسه با حد انتظار: تعریف نظری تعداد بیمار یابی هایی که توسط مراقب سلامت در منطقه تحت پوشش انجام شده است  ( با توجه به حد انتظار 10 درصد افراد بالای 30 سال بیمار شناسایی شود).

تعریف عملی: در این مطالعه تعریف عملی همان تعریف نظری می باشد.

تعداد موارد کشف وپیگیری  دیابت در مقایسه با حد انتظار:  تعریف نظری تعداد بیمار یابی هایی که توسط مراقب سلامت در منطقه تحت پوشش انجام شده است  ( با توجه به حد انتظار 5 درصد افراد بالای 30 سال بیمار شناسایی شود)

تعریف عملی: در این مطالعه تعریف عملی همان تعریف نظری می باشد.

تعداد موارد پیگیری بیماران اعصاب و روان در مقایسه با حد انتظار:

 تعریف نظری تعداد موارد پیگیری و مراقبت  ماهیانه بیماران  اعصاب و روان توسط مراقب سلامت در منطقه تحت پوشش

تعریف عملی: در این مطالعه تعریف عملی همان تعریف نظری می باشد.

درصد پیگیری موارد دیابت : درصد بیماران پیگیری شده مبتلا به دیابت تقسیم بر کل بیماران مبتلا به دیابت ضرب در صد

درصد پیگیری موارد اعصاب و روان

درصد خطر سنجی: درصد افراد بالای 30 سال که ریسک بیماری های قلبی (سکته مغزی و سکته قلبی ) را دارند به کل افراد مراجعه شده

تعریف عملی: در این مطالعه تعریف عملی همان تعریف نظری می باشد.

درصد روانشناس به ازاء هر ۳۰۰۰۰-40000 نفر: درصد روانشناس به ازاء هر  30000-4۰۰۰۰ نفر جمعیت شهری هر منطقه

تعریف عملی: در این مطالعه تعریف عملی همان تعریف نظری می باشد.

درصد کارشناس تغذیه به ازاء هر ۳۰۰۰۰-40000 نفر: درصد کارشناس تغذیه به ازاء هر 40000-۳۰۰۰۰ نفر جمعیت شهری هر منطقه

تعریف عملی: در این مطالعه تعریف عملی همان تعریف نظری می باشد.

نسبت تعداد خدمت به جمعیت:  نسبت تعداد خدمت ثبت شده در سامانه سیب  به جمعیت تحت پوشش هر منطقه شهری

تعریف عملی: در این مطالعه تعریف عملی همان تعریف نظری می باشد.(28)

این مطالعه از نوع پژوهش های ترکیبی (کمی -کیفی) است که بخش کمی آن به روش طولی و بخش کیفی آن به روش تحلیل محتوا انجام خواهد شد.

بخش کمی:

دانشگاه های علوم پزشکی زاهدان، زابل و ایرانشهر که بر اساس سامانه سیب شاخص های موردنظر بر اساس نوع خدمت ارایه شده در هر واحد محاسبه و سپس مقایسه خواهند شد.

معیار ورود:

تمام کارشناسان سلامت روان و تغذیه که حداقل 6 ماه سابقه فعالیت درمراکز خدمات جامع سلامت دارند.لذا کارشناسانی که کمتر ازاین مدت سابقه کار داشته باشند مورد مطالعه قرار نخواهند گرفت.

بخش کیفی:

تمامی کارشناسان روان و تغذیه دانشگاه های علوم پزشکی زاهدان ،زابل و ایرانشهر می باشند .

معیار ورود:

سابقه 6 ماه کار در واحد های تابعه دانشگاه علوم پزشکی زاهدان، داشتن سمت درزمان انجام مطالعه ،رضایت در مورد شرکت در مطالعه ،توانایی حس و بیان احساسات و عواطف درونی بدون خجالت یا مهار

احساسات ،تسلط کافی روی موضوع مطالعه و توانایی صحبت کردن در حد مطلوب می باشد.

معیار خروج: عدم تمایل  همکاری، عدم دسترسی به فرد

شاخص های ارزیابی عملکرد واحد تغذیه و سلامت روان بر اساس جمعیت کل تحت پوشش هر سه دانشگاه علوم پزشکی زاهدان ، زابل و ایرانشهر در سامانه سیب در بازه زمانی ابتدای سال 1395 تا انتهای سال 1400 بررسی خواهند شد. 

بخش کیفی:

در این مطالعه قسمت کیفی در دانشگاه علوم پزشکی شهرستان زاهدان،زابل و ایرانشهر انجام خواهد شد بدین صورت که با توجه به پست سازمانی خدمت دهنده و مراجعین به تناسب پراکندگی مناطق شهری تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی زاهدان (حاشیه و مرکز شهر) برای شروع تعداد 3 نفر خدمت دهنده (سه نفر مدیر معاونت بهداشتی، سه مدیر شبکه بهداشت شهرستان ، سه مدیر گروه یا کارشناس ستادی  و 3 نفر از مردم مراجعه کننده که حداقل یک بسته خدمتی دریافت کرده اند انتخاب خواهند شد و با توجه به موضوع مطالعه نمونه گیری بصورت 360 درجه تا زمان اشباع داده ها(بدین معنی که شرکت کننده گان مطلب جدیدی را به اطلاعات جمع آوری شده اضافه نکنند)  ادامه یابد. لازم به یادآوری است که در این قسمت برایmaximum variation ،(انتخاب از تمامی ذینفعان) خواهند شد و با آنها مصاحبه می شود که بیشترین اطلاعات را در اختیار ما بگذارند و دارای تجربه زیادی در این زمینه باشند

بخش کمی:

شاخص های ارزیابی عملکرد واحد تغذیه و سلامت روان بر اساس جمعیت کل تحت پوشش هر سه دانشگاه علوم پزشکی زاهدان و زابل و ایرانشهر در سامانه سیب در بازه زمانی ابتدای سال 1395 تا انتهای سال 1400 به روش سرشماری بررسی خواهند شد. 

بخش کیفی:

نمونه گیری به روش مبتنی بر هدف (با در نظر گرفتن معیارهای ورود) از طریق مصاحبه به صورت تصادفی ،انتخابی و هدفمند با کارشناسان روان شناسی و تغذیه تا اشباع داده ها (بدین معنی که شرکت کننده گان مطلب جدیدی را به اطلاعات جمع آوری شده اضافه نکنند) خواهد بود

بخش کمی:

بر اساس فرم اطلاعاتی پایش و شاخص های عملکردی دریافتی از  معاونت بهداشتی می باشد (پیوست 2).

بر اساس چک لیست ما در این پژوهش سعی داریم داده را از اطلاعات موجود در سامانه سیب و ستاده (داده مانند نیروی انسانی و فضای فیزیکی استفاده شده را با مراجعه حضوری به واحد سلامت روان و تغذیه معاونت بهداشتی دریافت و  بررسی کنیم، زیرا با توجه به گذشت 5 سال از طرح تحول نظام سلامت، هنوز امکان بررسی خروجی ها و پیامد ها وجود ندارد و تنها ستاده ها قابل بررسی و مقایسه می باشند.

(29)

بخش کیفی:

روش جمع‏آوری داده‏ها در این مطالعه، مصاحبه نیمه‏ ساختاریافته، بر اساس راهنمای مصاحبه خواهد بود؛ بدین صورت که پژوهشگران، با توجه مطالعات و مشاهدات قبلی خود، لیستی کوتاه از سوالات مرتبط با موضوع را تهیه خواهند کرد. در مرحله بعد، با توجه به نظرات اساتید و افراد با سابقه و نیز پس از تعدادی مصاحبه به‏صورت پایلوت، این راهنما به مرور اصلاح خواهد شد. نسخه اولیه راهنما مصاحبه پیوست پروپوزال می‏باشد (پیوست یک) راهنمای مصاحبه به صورت نیمه ساختار یافته با سوالات باز می باشد بدین صورت که سوال از افراد پرسیده خواهد شد و چنانچه اگر در حین مصاحبه با افراد به عللی غیر از سوالات راهنمای مصاحبه اشاره کردند، آن علل نیز مورد بررسی قرار خواهد گرفت و در مصاحبه های بعدی نیز مورد پرسش قرار خواهد گرفت.

جهت دستیابی به صحت (Trustworthiness)) و استحکام داده ها (Rigor) مقبولیت آنها با استفاده از مطالعه و بررسی مستمر داده ها، پیاده کردن مصاحبه ها و بررسی مرور آنها تا پیدایش درون مایه های اصلی، بازنگری تجزیه و تحلیل انجام شده توسط همکاران طرح (Peer check) و بازنگری نوشته ها توسط شرکت کننده گان مطالعه (Member check) انجام خواهد گرفت. جهت تحلیل داده های هر مرحله از روش تحلیل محتوا (Content analysis) استفاده خواهد شد. تحلیل محتوای کیفی شیوه ای تخصصی در پردازش داده های علمی است که به منظور تعیین وجود کلمات و مفاهیم معین در متن مورد استفاده قرار خواهد گرفت تا داده ها خلاصه توصیف و تفسیر شوند (30).

بخش کمی:

با مراجعه حضوری به واحد گسترش شبکه معاونت های بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی های زاهدان و زابل و ایرانشهر اطلاعات شاخص ها از طریق اطلاعات معتبر و موجود در واحد گسترش شبکه و سامانه سیب شاخص های سال 1395 لغایت سال 1399 استخراج خواهد شد و محتوا به صورت دستی وارد نرم افزارspss v22  خواهد شد.

بخش کیفی:

از کارشناسان روان و کارشناسان تغذیه و مدیران در دانشگاه های علوم پزشکی زاهدان و زابل و ایرانشهر مصاحبه صورت خواهد گرفت.

پس از تصویب طرح در معاونت تحقیقات و کمیته اخلاق دانشگاه علوم پزشکی زاهدان و کسب مجوز های لازم، پژوهشگران  با توجه به روش نمونه گیری ابتدا مصاحبه شده گان (مدیران، کارشناسان ستادی سلامت روان و تغذیه) مورد نظر در شهرستان زاهدان را مورد شناسایی و سپس با هر کدام از افراد ابتدا تلفنی یا حضوری ارتباط برقرار خواهد شد و هدف از مطالعه توضیح و خلاصه ای از مطالعه شامل اهداف و راهنمای مصاحبه ارسال خواهد شد و جهت انجام مصاحبه وقت تعیین خواهد شد و در زمان مشخص شده به دفتر افراد مراجعه و مصاحبه ها انجام خواهد شد.

. پس از انجام مصاحبه در اولین فرصت نکات کلیدی مصاحبه یادداشت و در پایان روز تمام اطلاعات ضبط شده در یک فایل رایانه ای مکتوب خواهند شد. پس از نوشتن متن مصاحبه از روی صدا، متن به فرد ارسال خواهد شد تا خوانده شود و در صورت نیاز به تغییر توسط فرد تایید و امضا شود، (30).

تمامی شاخص های موردنظر بر اساس فرمولهای ذکر شده با استفاده از اطلاعات سامانه سیب برای هر یک از سه دانشگاه و طی سال های 1395 تا 99 محاسبه و در نهایت مقایسه خواهند شد. با توجه به اینکه تمامی شاخص ها برای کل جمعیت بدست می آیند مقایسه ها نیز به صورت توصیفی انجام خواهد شد. برای این منظور از درصدها (نسبت ها) و میانگین ها استفاده خواهد شد. (جدول زیر را ملاحظه بفرمایید)

معرفی شاخص ها و نحوه محاسبه آنها:

( در صورت لزوم فرم رضایت آگاهانه ضمیمه گردد. درج کدهای اخلاقی منطبق با کدهای مصوب حفاظت از آزمودنی در پژوهش های علوم پزشکی الزامی است.)

کدهای  2، 4، 7، 10 ، 13، 22، 25 و 27 تا 31 از راهنمای عمومی اخلاق در پژوهش‌های علوم پزشکی دارای آزمودنی انسانی  در جمهوری اسلامی ایران مد نظر است که شامل موارد زیر است : کد 1: هدف اصلی هر پژوهش‌باید ارتقای سلامت انسان‌ها توأم با رعایت کرامت و حقوق ایشان باشد.

کد 2: در پژوهش بر آزمودنی انسانی، سلامت و ایمنی فرد فرد آزمودنی‎ها در طول و بعد از اجرای پژوهش، بر تمامی مصالح دیگر اولویت دارد.

  کد 4: مواردی از قبیل سرعت، سهولت کار، راحتی پژوهشگر، هزینه‌ی پایین‌تر و/ یا صرفاً عملی بودن آن به هیچ وجه نباید موجب قرار دادن آزمودنی در معرض خطر یا زیان افزوده یا تحمیل هر گونه محدودیت اختیار اضافی به وی شود.

کد 7: اگر در حین اجرای پژوهش مشخص شود که خطرات شرکت در این پژوهش برای آزمودنی‌ها بیش از فواید بالقوه‌ی آن است، باید آن پژوهش بلافاصله متوقف شود.

کد 10: هر پژوهشی باید بر اساس و منطبق بر یک طرح‌نامه (پروپوزال) به انجام برسد. در کارآزمایی‌های بالینی باید علاوه بر طرح نامه، دستورالعمل (پروتکل) نیز تهیه و ارائه شود. طرح‌نامه و دستورالعمل باید شامل تمامی اجزای ضروری باشد. از جمله بخش ملاحظات اخلاقی، اطلاعات مربوط به بودجه، حمایت کننده‌ها، وابستگی‌های سازمانی، موارد تعارض منافع بالقوه‌ی دیگر، مشوق‌های شرکت کنندگان، پیش بینی درمان و یا جبران خسارت افراد آسیب دیده در پژوهش .در مواردی که لازم است رضایت‌نامه‌ی آگاهانه به‌صورت کتبی اخذ شود، فرم رضایت‌نامه باید تدوین و به طرح‌نامه پیوست شده باشد. پیش از تصویب یا تأیید طرح‌نامه از سوی کمیته‌ی مستقل اخلاق در پژوهش، نباید اجرای پژوهش شروع شود

کد 13: کسب رضایت آگاهانه و آزادانه در هر پژوهشی که بر روی آزمودنی انسانی اجرا می‌شود، الزامی است. این رضایت باید به شکل کتبی باشد. در مواردی که اخذ رضایت آگاهانه‌ی کتبی غیر ممکن یا قابل صرف‌نظر باشد، باید موضوع با ذکر دلایل به کمیته‌ی اخلاق منتقل شود. در صورت تأیید کمیته‌ی اخلاق، اخذ رضایت کتبی قابل تعویق یا تبدیل به رضایت شفاهی یا ضمنی خواهد بود.

کد 22: از گروه‌های آسیب‌پذیر هیچ‌گاه نباید (به دلایلی چون سهولت دسترسی ) به عناون آزمودنی ترجیحی استفاده شود. پژوهش پزشکی با استفاده از گروه‌ها یا جوامع آسیب‌پذیر تنها در صورتی موجه است که با هدف پاسخگویی به نیازهای سلامت و اولویت‌های همان گروه یا جامعه طراحی و اجرا شود و احتمال معقولی وجود داشته باشد که همان گروه یا جامعه از نتایج آن پژوهش سود خواهد برد.

کد 25: پژوهشگر مسؤول رعایت اصل رازداری و حفظ اسرار آزمودنی‌ها و اتخاذ تدابیر مناسب برای جلوگیری از انتشار آن است. هم‌چنین، پژوهشگر موظف است که از رعایت حریم خصوصی آزمودنی‌ها در طول پژوهش اطمینان حاصل کند. هرگونه انتشار داده‌ها یا اطلاعات به‌دست آمده از بیماران باید بر اساس رضایت آگاهانه انجام گیرد.

کد 27: در پایان پژوهش، هر فردی که به‌عنوان آزمودنی به آن مطالعه وارد شده است، این حق را دارد که درباره‌ی نتایج مطالعه آگاه شود و از مداخلات یا روش‌هایی که سودمندی‌شان در آن مطالعه نشان داده شده است، بهره‌مند شود.

کد28: پژوهشگران موظفند که نتایج پژوهش‌های خود را صادقانه ، دقیق، و کامل منتشر کنند. نتایج، اعم از منفی یا مثبت، و نیز منابع تأمین بودجه، وابستگی  سازمانی، و تعارض منافع – در صورت وجود – باید کاملاً آشکارسازی شوند. پژوهشگران نباید در هنگام عقد قرارداد انجام پژوهش، هیچ  گونه شرطی را مبنی بر حذف یا عدم انتشار یافته‌هایی که از نظر حمایت کننده‌ی پژوهش  مطلوب نیست، بپذیرند.

کد29: نحوه‌ی گزارش نتایج پژوهش باید ضامن حقوق مادی و معنوی تمامی اشخاص مرتبط با پژوهش، از جمله خود پژوهشگر یا پژوهشگران، آزمودنی‌ها و مؤسسه‌ی حمایت کننده‌ی  پژوهش باشد

کد 30: گزارش‌ها و مقالات حاصل از پژوهش‌هایی که مفاد این راهنما را نقض کرده‌اند، نباید برای انتشار پذیرفته شوند.

کد 31: روش پژوهش نباید با ارزش‌های احتماعی، فرهنگی و دینی  جامعه در تناقض باشد.

عدم همکاری و عدم دسترسی  بعضی مدیران و افراد مراجعه کننده که در این صورت یا شخص توجیه شده و یا یک شخص دیگر جایگزین خواهد شد.

عدم طبقه بندی، مخدوش بودن، در دسترس نبودن اطلاعات شاخص ها در زمان  مراجعه به معاونت بهداشتی، که در ابن صورت  با همکاری کارشناسان واحد گسترش این مشکل تا حدودی بر طرف خواهد شد.

عملکرد ،تببین تجارب ،طرح تحول نظام سلامت

•  

• 1. Landon BE, Reschovsky J, Reed M, Blumenthal D. Personal, organizational, and market level

  influences on physicians' practice patterns: results of a national survey of primary care physicians

• Medical Care 2001;39(8):889-905

•  

  2.Molavi M, Shekarriz– Foumani R, Ahmadi A, Abadi A, Abdi Zh, Hanani Kh. The View Points of the Medical Faculty  Members  and  Residents  about  Health  Sector  Evolution  in  Hospitals Affiliated  to  Shahid  Beheshti University of Medical Sciences Community Health. 2017;4(4):306-16.

  3-Farid Gharibi , Ali Janati ,Mohsen Farajollah Beiknoori,Behnam Amini Daghalian, A Survey of Health System Reform Circumstances from the Experiences of Managers and Nurses of Tabriz Taleqani Hospital, Health Care System Management, 2015 , 6 , 1 Persian article

•  4-Zabuli R, Sajjad H. Strength, Weakness and threats to health reform plan from the Viewpoint of managers. Abstract Proceedings of the International Conference on sustainable development in the health system; 2015 February 24 -26; Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran. Isfahan: University of Medical Sciences; 2015: 12. [Persian

•  

  5. Shariati A, Jamshidbeigi Y, Baraz pardnjati S, Haghighizadeh M H, Abbasi M. Assessment of nurses, patient

  satisfaction, patient attendants in educational hospitals in Ahvaz city health development plan in 2015. J Clin Nurs

  Midwifery 2017;6(1):9-18 .[Full Text in Persian] Link

  6. Heidarian N, Vahdat SH. The impact of implantation of Health Care reform plan in patients pay out of pocket in

  selected Public hospitals in Isfahan. J Med Counc Islamic Republic Iran 2015;33(3):187-94. [Full Text in Persian] Link

  7. Dehghan A, Mirjalili M, Zare Mehrjardi M, Raghebian M, Samiyezargar A, Kazemeini SK. Performance of health c are

  system reform plan from the perspective of university hospitals Executives in Yazd province in 2015. Manag Strat

  Health Sys 2017;14(11):896-905. [Full Text in Persian] Link

  8. Census of health development plan in Qom metropolitan area. Iran: Qom University of Medical Sciences; 2016. [Text

  in Persian]

  9- Journal of Fasa University of Medical Sciences The sixth year'Abstracts of the First Student National Congress on Non-Communicable Disease Control'Summer 2016

  10-Biabangard and javadi,   Psychological health of adolescents and young people in Tehran. Social Welfare, 2005, 4.14: 156-130

  11-پیمایش ملی سلامت روان 1390 وزارت بهداشت،درمان و آموزش پزشکی

  12-Executive instructions for the provision and promotion of primary care prescriptions in urban areas2021 version 5-

  13-مرتضی عبداللهی و همکاران-پیمایش ملی عوامل خطر بیماری های غیرواگیرسال 1395-مرکز تحقیقات بیماری های غیرواگیر پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه تهران

  -14-SAJADI, HANIYEH SADAT, and ROUHOLLAH ZABOLI. 'An assessment of the positive effects of health reform plan implementation from the perspective of hospital directors.' (2016): 55-60.‏

  15- Piroozi B1, Mohamadi Bolban Abad A2, Moradi G3 Assessing Health System Responsiveness after the Implementation of Health System Reform: A Case Study of Sanandaj, 2014- 2015. Iranian Journal of Epidemiology 2016; 11(4): 1-9

  16-shirozhan S, Hosseini M, rajabi S, sedighi pashaki M. Explaining the Nurses' Experiences of Implementation of Health System Reform Plan. JHPM. 2018; 7 (4) :1-7

  17-Dehghan A, Mirjalili M R, Zare Mehrjardi M H, Maliheh R, Samiyezargar A, Kazemeini S K. Performance of Health Care System Reform Plan from the Perspective of University Hospitals Executives in Yazd Province in 2015. Manage Strat Health Syst. 2016; 1 (1) :43-49

  18- Maliheh Molavi, Reza Shekarriz–Foumani*, Ahura Ahmadi, Alireza Abadi, Zhaleh Abdi,

  Khatereh Hanani. The View Points of the Medical Faculty Members and Residents about Health Sector

  19- Khosro Mohamadi  Khodabakhsh Ahmadi Ali Fathi-Ashtiani Parviz AzadFallah Abbas Ebadi HEALTH INDICATORS 38 Development of Mental Health Indicators in

  Iran at 9:29 +0430 on Thursday May 9th 2019

  20- AVSAR TS, ERDEM R, AKKAS E. Evaluation of the healthcare transformation programme in Turkey as a strategy for better health. Journal of International Health Sciences and Management. 2017;3(4):11-9.

  24.Rispel L. Analysing the progress and fault lines of health sector transformation in South Africa. South African health review. 2016 Jan 1;2016(1):17-23.‏

  21-Miller-Matero, Lisa Renee, et al. 'Embedding a psychologist into primary care increases access to behavioral health services.' Journal of primary care & community health 6.2 (2015): 100-104.‏

  22-Howland, Molly, et al. 'Psychiatrist and Psychologist Experiences with Telehealth and Remote Collaborative Care in Primary Care: A Qualitative Study.' The Journal of Rural Health 37.4 (2021): 780-787.‏

  23-MI, Gutiérrez López. 'Clinical Psychologist in Primary Care: The work carried out in Asturias.' Semergen 46.2 (2019): 101-106.‏

  24- Moore, Helen, et al. 'Nutrition and the health care agenda: a primary care perspective.' Family Practice 17.2 (2000): 197-202.‏

  25- Khammarnia M, Barfar E, Ansari-Moghadam A, Setoodehzadeh F, Zanganeh Baygi M, et al. The Households Health Spending and Impoverishment: A Study After Iran's Health Transformation Plan, Health Scope. 2018 ; 7(S):e62316. doi: 10.5812/jhealthscope.62316.

  26-کتاب مدیریت منابع انسانی فصل نهم ارزیابی عملکرد-اسفندیار سعادت

  27-Akkermans H, van Oppen W, Wynstra F, Voss C. Contracting outsourced services with collaborative key performance indicators. Journal of Operations Management. 2019 Jan;65(1):22-47.

  28- دستورالعمل اجرایی برنامه پزشک خانواده و بیمه روستایی ورژن 19، وزارت  بهداشت درمان و  آموزش پزشکی، مصوب سال 1397available in: http://health.sbmu.ac.ir/uploads/noskhe19.zip

  29-قاسم مختاری ،تفکر سیستمی(مبانی،ابزار و روش)

  30- Barati O, Khamarni M, Sadeghi A, Slavish E. Skills, Capabilities, and Requirements of Hospital Managers: A Qualitative Study. J Qual Res Health Sci 2016; 5(1): 17-28. (Persian)

  29. Keshvari M, Shirdel A, Taheri Mirghaedi M, Yusefi A R. Challenges in the Optimal Management of Human Resources in Hospitals: A Qualitative Study. J Qual Res Health Sci. 2019; 7 (4) :349-360

   

راهنمای مصاحبه مدیران کارشناسان ستادی و کارشناسان تغذیه وروانشناس:

1. به نظر شما نکات مثبت ومنفی طرح تحول نظام سلامت در حوزه سلامت روان و تغذیه کدامند ؟
2. مهمترین مشکلات طرح تحول سلامت را چه میدانید؟
3. آینده طرح تحول نظام سلامت از نظر شما چگونه است؟
4. محتوای خدمات ارایه شده در در طرح تحول در حوزه سلامت روان و تغذیه از نظر شما چگونه است؟
5. پیشنهادات شما در مورد  عملکرد بهتر طرح تحول چیست؟ 
6. اگر نکته ویژه ای دارید که در موارد فوق ذکر نشد را توضیح دهید؟

بررسی عملکرد کارشناسان تغذیه و سلامت روان در دانشگاه های علوم پزشکی استان سیستان و بلوچستان و تبیین نقش آنها در راستای اجرای طرح تحول نظام سلامت طی سال های 1395 تا 1400 وراهکارهای پیشنهادی جهت بهبود عملکرد این طرح  خواهد بود

ندارد

بررسی عملکرد کارشناسان تغذیه و سلامت روان در دانشگاه های علوم پزشکی استان سیستان و بلوچستان و تبیین نقش آنها در راستای اجرای طرح تحول نظام سلامت طی سال های 1395 تا 1400و راهکارهای پیشنهادی جهت بهبود عملکرد این طرح  خواهد بود

صرف زمان برای انجام مصاحبه

دارد

ندارد

اطلاعات تمام افراد به صورت محرمانه و برای انجام این پژوهش علمی استفاده خواهد شد.

شرکت در پژوهش و پاسخ به سوالات به صورت کاملا داوطلبانه می باشد،  و در بالای راهنمای مصاحبه ذکر شده است که شرکت در مطالعه کاملا اختیاری می باشد .

شرکت کننده در طرح در ابتدا و در  حین مصاحبه حق انصراف از طرح را دارد.

با توجه به اطلاعات موجود در این فرم و توضیحات حضوری مجری یا همکاران طرح موافقت خود را با شرکت در این مطالعه اعلان می نمایم. یک نسخه از این فرم به من داده شده و فرصت خواندن آن را داشته ام.